حةق
سةردةكةويَت (الحق يعلو)
برادةر!
رِؤذيَكيان
يةكيَك ثيَىوتم:
(مادةم
"الحق
يعلو"[1] وتةيةكى
رِاستة و هيض جؤرة طومانيَكى تيَدا نىية، ئيتر بؤضى كافر بةسةر موسلَماندا
سةردةكةويَت و، "هيَزيش" بةسةر "حةقدا" زالأ دةبيَت)؟
منيش
لة وةلآمدا وتم:
سةرنج
لةم ضوار خالَةى خوارةوة بدة، ئةو طرآكويَرةية دةكريَتةوة:
خالَى يةكةم:
مةرج
نىية هةموو هؤكارةكانى حةق، حةق بن. هةروةك مةرج نىية كة هةموو هؤكارةكانى ناحةق(الباطل) وةك خؤى
ناحةق و نارِةوابن.
كةواتة
ئةنجامةكة بةم جؤرة دةبيَت كة:
هةر
هؤكاريَكى حةق (با بة لاى ناحةقيشةوة بيَت) بةسةر هؤكاريَكى نارِةوا و ناحةقدا
(با لة ثةناى حةقيشدا بيَت) سةردةكةويَت!
ئةم
ئةنجامة ئةوة دةطةيةنيَت كة: حةق بةبؤنةى هؤ نارِةواكةيةتى وا ذيَر ناحةق
دةكةويَت!
واتة
ذيَركةوتنةكةى شتيَكى كاتىية و، خؤيى و هةميشةيى نىية. ضونكة ئةنجامى هةموو
كاريَك هةميشة بؤ حةق و رِةواية.
بةلآم كة "هيَز" سةردةكةويَت، هى
ئةوةية كة بةشيَكى لة "حةق" تيَداية و، نهيَنىيةكى سةركةوتنى تيَدا
شارراوةتةوة.
خالَى دووهةم:
لة
كاتيَكدا كة دةبيَت هةموو رِةوشتةكانى مرؤظى موسلَمان وةك خؤى موسلَمان بن، كةضى
دةبينين لة واقيعدا وا نىية، ئةطةر وايش بيَت هةميشةيى نىية.
كةواتة،
هةر بةم جؤرةش، ثيَويست نىية هةموو سيفةت و رِةوشتةكانى مرؤظى كافر، وةك خؤى كافر
بن..
بة
هةمان شيَوةش لة سيفةت و رِةوشتى مرؤظى فاسقدا، مةرج نىية هةموويان فاسق بن و لة
فاسقىيةكةيةوة ثةيدا بووبن..
كةواتة
سيفةتيَكى موسلَمانانة كة لة كافريَكدا بيَت، بةسةر سيفةتيَكى ناموسلَمانانة و
نامةشرووعى موسلَمانيَكدا سةردةكةويَت. ئيتر بةم "هؤ" حةقةوة ئةو كافرة
بةسةر ئةو موسلَمانةدا (كة سيفةتيَكى نامةشرووعى تيَداية) سةردةكةويَت.
ثاشان
دةبآ ئةوةش بزانين كة مافى ذيان لةم دنيايةدا مافيَكى طشتىية بؤ هةموان. كةواتة
كافريَتى رِيَطا لة مافى ذيان ناطريَت، ئةو ذيانةى كة درةوشانةوةى بةزةيىية
طشتىيةكةى خواى طةورةية و، نهيَنيى حيكمةتى بةديهيَنانى تيَداية.
خالَى سآهةم:
خواى
طةورة بة دوو جؤر خؤى لة بوونةوةران دةردةخات و بةسةرياندا دةدرةوشيَتةوة. ئةم
دةركةوتن(تجلّيات)انةش بريتين
لة دوو دةركةوتنى شةرعى و، لة دوو سيفةتى كةمالَى خواى طةورة خؤيةوة ثةيدا بوون:
يةكةميان:
شةرعى
تةكوينى (يان سوننةتى كةونى) كة بريتىية لة ويست و تةقديرى خواى طةورةو، لة
سيفةتى: "الإرادة"وة ثةيدا
بووة.
دووهةميان:
ئةو
شةرعة زانراوةية، كة لة سيفةتى: "الكلام"ةوة ثةيدا بووة.
جا
هةروةك لة لايةن مرؤظةوة طوآرِايةلَى و سةرثيَضى (هةردووكيان) بةرامبةر بة
فةرمانة شةرعىيةكان رِوودةدةن، بة هةمان جؤر، طوآرِايةلَى و سةرثيَضيش بةرامبةر
فةرمانة تةكوينىيةكان (واتة سوننةتة كةونى و ذيانىيةكان) رِوودةدةن.
زؤربةى
جاريش يةكةميان، كة طوآرِايةلآن و سةرثيَضىكةرانى فةرمانة شةرعىيةكانن، ثاداشت
و تؤلَةى خؤيان لةودنيادا وةردةطرن. بةلآم زؤربةى جار دووهةميان، كة طوآرِايةلآن
و سةرثيَضىكارانى سوننةتة كةونى و ذيانىيةكانن، هةر لةم دنيايةدا بة ثاداشت و
تؤلَةى خؤيان دةطةن!
جا
هةروةك:
ثاداشتى
ئارامطرتن سةركةوتنة..
هةروةك
تؤلَةى تةمبةلَى و دانيشتن: زةليلى و سةرشؤرِىية..
هةروةك
ئةنجامى ذةهر: نةخؤشىية و، هى دةرمان: شيفا و ضاكبوونةوةية..
بة
هةمان جؤر، ثاداشتى كؤشش: دةستكةوت و دةولَةمةندىية و.. ثاداشتى بةردةوامبوونيش
لةسةر حةق: سةركةوتنة.
جارى
وا دةبآ كة فةرمانةكانى ئةم دوو شةريعةتة ثيَكةوة لة شتيَكدا كؤدةبنةوة.. ئيتر
هةريةكةيان لايةنيَكى هةية.
كةواتة
طوآرِايةلَيى فةرمانيَكى تةكوينى، كة ئةم طوآرِايةلَىية شتيَكى حةقة (ضونكة
طوآرِايةلَىكردنة بؤ فةرمانيَكى خوا) بةسةر ملبؤنةدان و سةرثيَضىكردنى هةمان
فةرمانى تةكوينىدا سةردةكةويَت، ضونكة سةرثيَضىكردن لة هةر فةرمانيَكى تةكوينى
دةضيَتة رِيزى ناحةقةوة و دةبيَتة بةشيَك لةو ناحةقة.
جا
لة هةركاتيَكدا هةر حةقيَك بوو بة هؤ بؤ هةر ناحةقيَك، ئةوا بة بآ هيض طومانيَك
بةسةر ئةو ناحةقةدا سةردةكةويَت كة بووة بة هؤ بؤ حةقيَك. ثاشان ئةنجاميش بةو جؤرة
دةبيَت كة دةبينيت: حةق ذيَر ناحةق دةكةويَت. بةلآم نةك خؤى بةلَكو هؤكةى.
كةواتة
مةبةست لة: (حةق سةردةكةويَت = الحق يعلو)دا ئةوةية كة خودى حةق خؤى
لة خؤىدا سةركةوتووة و هةر سةريشدةكةويَت. لة رِاستيشدا ئةنجامى دوارِؤذ لةم
وتةيةدا مةبةستة. واتة سةركةوتن تةنها لةم دنيايةدا نىية. بةلآم ئةوةندة هةية كة
خؤبةستنةوة بة هةموو لايةنةكانى حةقةوة، شتيَكى مةبةست و ثيَويستة.
خالَى ضوارةم:
ئةطةر
هات و حةقيَك لة ثلةى "هيَز"دا مايةوة، واتة نةضووبووة ثلةى "واقيع
و فيعل".. يان لةطةلأ شتيَكى تردا ئاويَتة بووبوو.. يان خلَتة و غةشى تيَدا
بوو، بةم بؤنةيةوة ثيَويستى بةوة دةكرد كة حةق دةربخريَت و هيَزيَكى نويَى
ثآبدريَت و لةو خلَتانة ثاك بكريَتةوة، ئةوا بؤ ئةم مةبةستة بة شيَوةيةكى كاتى
ناحةقى بةسةردا زالأ دةكريَت، تاكو لة ئةنجامى زؤرانكارى و ثالَناندا، حةق لة
هةموو ضلَك و ضةثةلَىيةك ثاك ببيَتةوة و، نرخى "دراو"ى حةق، كة
تابلَيَى بةنرخة، دةربكةويَت.
خؤ
ئةطةر هات و ناحةق لة كات و شويَنيَكى ديارىكراوى دنيادا بةسةر حةقدا سةركةوت،
ئةوا تةنها يةك لايةنى جةنطةكةى بردووةتةوة نةك هةمووى. ضونكة ئةنجامى: (والعاقبة
للمتقين)
(الأعراف:128)
واتة
ئةنجام و دوارِؤذ بؤ خواثةرستانة، ئةنجاميَكة حةقى بؤ لا دةطةرِيَتةوة و
ثيَىدةطات.
هةر
بةم ضةشنةيش ناحةق = تةنانةت لة كاتى سةركةوتنى رِوالَةتيشدا = هةميشة هةر
ذيَركةوتووة و، لة وتةى: "الحق يعلو"دا نهيَنىيةكى قوولأ
هةية كة ثالأ بة ناحةقةوة دةنيَت و بة زؤر بةرةو سزاى دوارِؤذى دنيا و قيامةتى
دةبات. واتة "الحق
يعلو" بةرةو
دوارِؤذ و ئةنجام دةرِوانيَت.
بةم ضةشنة زانيمان كة حةق = با لة رِوالَةتيشدا
ذيَركةوتبيَت = هةميشة هةر سةركةوتووة.
* * *
ئةطةر
دةتةويَت شارةزاى ضةند دةستووريَكى سةبارةت بة كؤمةلأ ببيت، ئةوا بزانة كة:
هةر
دادطةرىيةك يةكسانيى تيَدا نةبيَت، هةرطيز بة دادطةرى دانانريَت.
"لةيةكضوون"
هؤكاريَكى طرنطة بؤ "دذايةتى"!
بةلآم
ثيَكةوةطونجان(التناسب) بناغةى ثشتطيريى يةكترىية.
سةرضاوةى
"تةكةببور" بضووكيى دةروونة!
سةرضاوةى
لةخؤبايىبوون(الغرور)يش لاوازيى دلَة.
"دةستةوسانى"ش
بووة بة مايةى سةرهةلَدانى خيلافى نيَوان خةلَكى.
بةلآم
حةزكردن لة شارةزايى(حب الإستطلاع) مامؤستاى زانستة.
"ثيَويستى"
سةرضاوةى "داهيَنان"ة.
بيربضووكى
و دةروون تةسكىيش مامؤستاى هةرزةيىية.
وا
ئيَستا ئةم بيربضووكى و دةروونتةسكىيةى كة خؤى لة نائوميَدى و طومانخراثىيةوة
سةرضاوة دةطريَت، بووة بة سةرضاوةى "هةرزةيى"!
"طومرِايى"
لة بيرداية.
"تاريكى"ش
سةرانسةرى دلأ دةطريَتةوة.
"ئيسراف"يش
لة كاروبارى سةر بة جةستةدا دةبيَت.
* * *
ئافرةتان بة دةرضوونيان لة مالأ مرؤظايةتىيان لة رِآ
دةركردووة، ضار نيية دةبآ برِؤنةوة ناو مالأ!
(إذا
تأنث الرجالُ السفهاءُ بالهوسات، إذاً ترجل النساء الناشزات بالوقاحات)[2]!
واتة:
(
طةر ثياوة هةرزةكان بة شويَنكةوتنى هةوا و هةوةسبازى خووى ئافرةتيان طرت، ئةوا
ئافرةتانى سةرسةخت و بآطويَش بة رِةفتارى ضةثةلأ خووى ثياوانى نالةبار دةطرن).
× "شارستانيَتيى هةرزة و نةفام"
ئافرةتانى لة مالَةكانى خؤيان دةرهيَناوة و سووكايةتيى بة رِيَز و حورمةتى ئةوان
كردووة و، بة ويَنةى كةرةسةيةكى سوود لـآ وةرطرتنى مفتة بةكارىهيَناون.
كةضى"شةرعى
ئيسلام "بةزةيى بة ئافرةتدا ديَتةوة، بؤية بانطيان دةكات كة بؤ مالَةكانى خؤيان
بطةرِيَنةوة، ضونكة رِيَزى ئةوان بةندة بة مانةوةيان لة مالَةكانياندا و
حةوانةوةيان لة تويَى مالَةكانيانداية و ذيانيشيان ثابةندى بةردةواميى
خيَزانةكانيانة.
ئةوةتا:
ئارايشتى
ئةوان: خاويَنىيانة و..
سام
و هةيبةتيان: لة رِةوشت جوانىيانداية و..
جوانىيان:
داويَنثاكىيانة و..
كةمالَيان:
شةفةقةتةكةيانة و..
طةمة
و طالَتةشيان: منالَةكانيانة.
خؤ
ئةطةر ويست(إرادة)يَكى ئاسنين
نةبيَت، ئافرةت ناتوانيَت لة بةرامبةر ئةو هؤكارة تيَكدةرانةوة خؤى رِابطريَت كة
لةم سةردةمةدا رِوو بةرِوويان دةكريَتةوة.
× هةر كؤرِيَك كة "برايةتى" بةسةر
ئةندامانىدا زالأ بيَت، طةر ئافرةتيَكى جوانيان برِواتة ناو، يةكسةر دةمارى رِيا
و مونافةسة و حةسوودى و خؤثةرستىيان تيَدا دةورووذيَنيَت و، هةوا و ئارةزووة
نوستووةكانيش بة خةبةر ديَنيَت!
خؤدةرخستنى
بآقةيد و بآبةربةستى ئافرةت، هؤكاريَكة بؤ دةركةوتن و طةشةكردنى رِةفتارة
ضةثةلأ و خراثةكانى مرؤظ!
× ئةم ويَنانةى كة ضةند تةرميَكى بضووك و مردووى
خةندةليَون، رِؤلَيَكى طةلـآ ترسناكيان لة طيانى طةلحؤ و نةفامى مرؤظى هاوضةرخدا
طرتووةتة ئةستؤ، بطرة داراى كاريطةرىيةكى طةلـآ سامناكن[3].
× ئةو ثةيكةرانةى كة لة شةرعدا قةدةغةن و ئةو
ويَنانةش كة حةرامى كردوون، يان: ستةميَكى بةردبوو.. يان رِيايةكى
بةرجةستة.. ياخود هةوا و ئارةزوويةكى بةستووى ضةشنى شةختة سةهؤلَن.. يان
تةليسميَكن رِؤحة ضةثةلَةكان رِادةكيَشن!
* * *
فراوانيي بوارى هةلَسوكةوتى "قودرةت" دةست بة رِووى
هؤكارةكانةوة دةنيَت!
لة
بةرامبةر "توانست"ى خواوةندى بةتواناى شكؤمةند و فراوانيى كاريطةريى
ئةو توانستةوة ئةم "خؤر"ةى خؤمان وةك طةرديلةيةكى لـآ ديَت!
رِووبةرى هةلَسوكةوتى مةزنى ئةو خاوةن توانستة
تةنها لةناو يةك "جؤر"دا تابلَيَى فراوانة.
فةرموو
هيَزى كيَشكةر(القوة الجاذبة)ى نيَوان دوو طةرديلة بهيَنة و.. لة
نزيك ئةو هيَزى كيَشكردنةوة رِاىبطرة كة لة "خؤرى خؤران" يان
"رِيَى كاكيَشان"داية..
هةروةها
ئةو مةلائيكةتةى كة دةنكى تةرزة هةلَدةطريَت، لةطةلأ ئةو مةلائيكةتةدا بهيَنة كة
وةك خؤر واية و خؤر هةلَدةطريَت..
بضووكترين
ماسيى بة ئةندازةى دةرزىيةك لة تةنيشتى نةهةنطيَكى مةزنةوة دابنآ.
ئنجا
بير لة درةوشانةوةى فراوانى توانستى بةتواناى شكؤمةند بكةرةوة و سةرنج لةو
وردةكارىية تةواوة بدة كة لة بضووكترين و طةورةترين شتدا هةية، ئةو كاتة
تآدةطةيت كة: ض جازيبييةت و ض هةر كام لة ياساكانى تر، تيَكرِا ضةند هؤكاريَكى
بةخورِ و ضةند فةرمانيَكى عورفى و ضةند ناو و ناونيشانيَكن بؤ درةوشانةوةى توانست
و هةلَسوكةوتى دانستى خواى طةورة.
جطة
لةمة هيض شتيَكى تر تةفسير و ليَكدانةوةى رِاستةقينةى ئةو دياردانة نىية.
هةموو
ئةمانة ثيَكةوة بيريان لـآبكةرةوة، ئةو كاتة بة زةروورةت و بةداهةت دةزانيت كة:
هؤكارة رِاستةقينة و هؤ يارمةتىدةر و تةنانةت هاوبةشةكانيش ضةند شتيَكى بةتالَن و
لة ضاو ئةو توانستة شكؤدارةدا ئةنديَشةيةكى مةحالَن!
كةمالَى
وجوود "ذيان"ة.. هةر لةبةر مةزنى و شكؤداريى ثلة و ثايةى ذيانة كة
دةلَيَم: (بؤضى طؤى زةويمان و جيهانةكةمان بة ويَنةى زيندةوةرى خاوةن ذيان
طوآرِايةلأ و ملكةض نةبيَت)؟
خؤ
خواى طةورة طةلـآ زيندةوةرى هاوضةشنى ئةمةى هةية كة لة ناو بؤشايى ئاسماندا
دةفرِن و بلآوبوونةتةوة و جوانى و قةشةنطى و مةزنايةتى و سام و شكؤ بةناو
ئاسماندا ثةخش دةكةن و خواى طةورةش بة ناو باخ و بيَستانى بةديهاتووانىدا
بةرِيَوةيان دةبات و دةيانخاتة طةرِ.
ئةو
ئاوازانةى كة ئةو بوونةوةرانة دةرياندةكةن و ئةو جموجوولآنةش كة ئةم بالَندانة
ئةنجاميان دةدةن، لة رِاستىدا، بريتين لة تةسبيحات و ثةرستن بةرامبةر بةو
خواوةندة ئةزةلىيةى كة هةر بووة و ئةو دانايةى كة هةر هةية.
طؤى
زةويمان زؤر لة زيندةوةر دةضيَت، ضونكة ئاسةوارى ذيان دةردةخات. خؤ ئةطةر بة
فةرزى مةحالأ طؤى زةوى تا رِادةى هيَلكةيةك بضووك ببوايةتةوة، ئةوا زيندةوةريَكى
ناسكؤلَةى لـآدةردةضوو. يان ئةطةر زيندةوةريَكى ميكرؤسكؤبيى خرِ بةقةدةر طؤى
زةوى طةورة ببيَت ئةوا بة ويَنةى زةوى دةردةكةويَت.
هةروةها
طةر ئةم جيهانةمان بة ئةندازةى مرؤظ بضووك ببوايةتةوة و ئةستيَرةكانيشى وةكو
طةرديلةيان لـآبهاتاية، ئةوا دوور نىية زيندةوةريَكى خاوةن هةست و شعوور
دةربضواية. ئةوةتا ذيريى مرؤظ بوار بةم طريمانة دةدات.
كةواتة
جيهان، بة هةموو سووض و طؤشةكانيةوة، بةندةيةكى تةسبيحاتطوزارة و هةموو
طؤشةيةكيشى ملكةض و طوآرِايةلَى بةديهيَنةرى بةتواناى ئةزةلىية.
مةرج
نىية هةر شتيَك لة رِووى ضةندايةتىيةوة طةورة بيَت لة رِووى جؤريشةوة هةر بة
طةورة دابنريَت، بةلَكو ئةو سةعاتة بضووكةى كة هيَندةى تؤوة خةرتةلةيةك دةبيَت
طةلـآ لة ضاو ئةو سةعاتة مةزنةى كة بة ئةندازةى طةورةيى مزطةوتى ئةياصؤفياية،
سنعةتى ناوازةتر و توانستى مةزنتر ثيَشضاو دةخات..
كةواتة
بةديهيَنانى ميَش لة بةديهيَنانى فيل طةلـآ سةرسوورِهيَنةر ترة.
خؤ
ئةطةر بة قةلَةمى قودرةت و مةرةكةبى طةرديلةكانى ئةثير قورئانيَك
لةسةر تةنها يةك جوزئى فةرد (واتة لةسةر تةنها يةك بةشى هةرة بضووكى هةر بوونةوةر
و ثيَكهاتوويةك) بنووسريَت، ئةوا وردةكاريى سنعةت لة لاثةرِةكانىدا يةكسان دةبيَت
لةطةلأ ئةو قورئانة ثيرؤزةى كة بة مةرةكةبى ئةستيَرةكان لةسةر لاثةرِةى ئاسماندا
نووسراون! ئةوةتا هةردووكيان لة رِةوانى و ناوازةيىدا يةكسانن.
سنعةتى
ئاشكراى ويَنةكيَشى ئةزةلى، بةم كةمالأ و جوانىية، لة هةموو جآيةكدا بة زؤرى
هةية و، ئنجا يةكبوونى هةرة تةواوى كةمالَى ئةم سنعةتانةش بة دةنطى زولآلأ
"تةوحيد" رِادةطةيةنيَت.
ئةم
طوفتارة رِوونة بة ضاوى ثةند و ئامؤذطارى وةربطرة.
* * *
مةلائيكةت
سوثايةكن جآبةجآكردنى ياساى سروشتي(شةريعةتى فيطرى)يان
خراوةتة ئةستؤ
شةريعةتى
خوا دوانة، هةر يةكةيان لة سيفةتيَكى خواى طةورةوة هاتووة و، هةردووكيشيان
ئاراستةى دوو جؤر مرؤظ كراون كة جآبةجآ كردنى ئةو دوو شةريعةتةيان خراوةتة
ئةستؤ..
يةكةميان: شةريعةتى تةكوينىية كة لة سيفةتى
"ئيرادة"ى خواى طةورةوة هاتووة و، بريتىية لةو ياسا و ويستة
ثةروةردطارىيةى كة بارودؤخ و جموجوولَة نا ئيختيارىيةكانى جيهان = كة مرؤظيَكى
طةورةية = رِيَك دةخات. هةندآ جاريش بة هةلَة ناوى سروشت(الطبيعة)ى لـآ
دةنريَت.
دووهةميان: ئةو شةريعةتةية كة لة سيفةتى
"كةلام"ى خواى طةورةوة هاتووة و كردار و رِةفتارى ئيختياريى ئةم مرؤظة
رِيَك دةخات كة جيهانيَكى بضووكة.
هةندآ
جاريش هةردوو شةريعةتةكة ثيَكةوة كؤ دةبنةوة.
مةلائيكةتانيش
نةتةوةيةكى مةزن و سوثا و سةربازى خواى طةورةن و، هةلَطر و نويَنةرو
جآبةجآكةرى شةريعةتى يةكةمن.
هةنديَكيان
بةندةى تةسبيحات طوزارن و، هةنديَكى تريشيان نوقمى عيبادةت و نزيكى عةرشى ئةعظهمن.
* * *
"ماددة" تا ناسك و تةنكتر بيَت "ذيان"ى
تيَدا بةهيَزتر دةبيَت
"ذيان"
ئةسلأ و بناغةى وجوودة.. "ماددة"ش شويَنكةوتةى ذيانة و بة ذيانةوة
بةندة.
خؤ
ئةطةر بةراورديَك لة نيَوان ثيَنج هةستةكانى مرؤظ و زيندةوةريَكى ميكرؤسكؤبىدا
بكةيت، دةبينيت:
مرؤظ
ضةندة لةو زيندةوةرة ميكرؤسكؤبىية طةورةترة، هةر بةو رِيَذةيةش هةستةكانى لة هى
ئةو نزمترة! واتة ئةو زيندةوةرة بضووكة دةنطى براكةى دةبيستيَت و رِؤزىيةكةشى
دةبينيَت. خؤ ئةطةر بة ئةندازةى مرؤظ طةورة ببواية ئةوا بة رِادةيةكى
سةرسوورِهيَنةر هةست و نةستةكانى فراوان دةبوو. كةواتة ذيانةكةى رِووناكىيةكة
تيشك بلآو دةكاتةوة و بينينةكةشى نووريَكى ئاسمانيى وةك هةورة برووسكة واية.
مرؤظ
خؤيشى زيندةوةريَكى وةها نىية كة لة بارستايىيةكى "لة مردوو
دروستبوو" ثيَك هاتبيَت.. نةخيَر، بةلَكو خانة(حجيرة)يةكى
طةورةية كة لة مليارةها خانةى زيندوو ثيَكهاتووة.
(إنّ
الإنسان كصورة "يس" كُتِبَتْ فيها سورةُ "يس")!
فتبارك
الله أحسن الخالقين!
فةلسةفةى
ماددى تاعوونيَكى مةعنةوىية، ضونكة ثةتايةكى كوشندةى لةناو طرؤى مرؤظدا
بلآوكردةوة[4] و طرفتارى
غةزةبى خواى طةورةى كردن.
خؤ
هةتا بة ضاوليَكةرى و تةلَقيندادان توانا و قابيلييةتى هةلَطةرِانةوة(التمرد) و
رِةخنةطرتنيش فراوان بكريَت، ئةو تاعوونةش ثتر فراوان دةبيَت و زياتر بلآو
دةبيَتةوة.
حةثةسانى مرؤظ لة بةردةم زانستةكاندا و
رِؤضوونى لة ضاوليَكةريى شارستانيَتيى سةردةمدا، سةربةستى و طيانى رِةخنة و
هةلَطةرِانةوةى داوةتآ، ئيتر لة غروورى ئةو مرؤظةوة "طومرِايى" سةرى
هةلَدا!
* * *
"بآكارى" لة بوونةوةردا نىية و، مرؤظى بآكاريش لةناو
"وجوود"دا لة ثيَناوى "عةدةم"دا تيَدةكؤشيَت
بةدبةختترين
و دلَتةنطترين كةس مرؤظى بآكارة، ضونكة بآكارى "نةبوون"يَكة لة
ناوةندى "بوون"دا، واتة مردنة لة نيَوان ذياندا.
بةلآم
هةولأ و كؤشش ذيانى "بوون" و بيَداريى "ذيان"ة.
* * *
سوو
(واتة رِيبا) دةبيَت بةهؤى كارنةكردن و، بلَيَسةى شةوقى هةولأ و كؤشش لة مرؤظدا
دةكوذيَنيَتةوة.
سـوود
و قازانجى ئةم بانكانةى كة دةرطا و هؤكارى رِيبان، تةنها دةطةرِيَتةوة بؤ
خراثترين و بآكةلَكترينى كةسانى طرؤى مرؤظ كة كافرانن.. هةروةها بؤ خراثترينى
ئةوانيش كة ستةمكارانن.. هةروةها بؤ خراثترينى ئةوانيش كة هةرزةترينيانن!
زيانى
رِيبا بؤ جيهانى ئيسلامى يةكثارضة زيانيَكى زةق و ئاشكراية، شةرعيش ثيَى وا نىية
كة دةكريَت لة هةموو كاتيَكدا رِةفاهييةتى سةرجةمى طرؤى مرؤظ بيَتةدى، ضونكة
"كافرى حةربى" (واتة ئةوةى لة دؤخى شةرِداية لةطةلأ موسلَماناندا)
رِيَزى لـآ ناطيريَتو خويَنةكةشى ثاريَزراو نىية.
* * *
قورئاني ثيرؤز
هةر خؤي بؤ خؤي ثاريَزطاري لة خؤي دةكات و حوكمي خؤي ئةنجام دةدات[5]
مرؤظيَكم
دى طرفتارى نائوميَدى و رِةشبينى بووبوو، دةى وت: زانايان لةم رِؤذطارانةدا كةم
بوونةتةوة و "ضةندايةتى" بةسةر "ضؤنيَتى"دا زالأ بووة..
دةترسين رِؤذيَك بيَت ضراى ئايينةكةمان بكوذيَتةوة!
وتم:
هةروةك
ناطونجيَت نوورى طةردوون و ئيمانى ئيسلامةتيمان بكوذيَتةوة، ئايينى ئيسلاميش هةر دةميَنيَتةوة
و هةميشة تيشكى درةخشانى خؤى ثةخشان دةكات، بة مةرجآ منارةكانى ئايين.. جيَطاكانى
خواثةرستى.. مةعاليمى شةرع، كة شةعائيرى ئيسلامن و ميَخة ضةسثاوةكانى ناو ناخى
"زةوى"ن، نةكوذيَنةوة..
ئةوةتا
هةموو ثةرستطايةك، كة بؤ ثةرستنى خواى طةورة بنيات نراوة، لة خؤىدا بووة بة
مامؤستايةك سروشتى خةلَكى فيَرى خواناسى دةكات..
هةموو
مةعاليميَكى شةرعيش بة ويَنةى مامؤستايةك و بة زمانى حالأ و بآ هيض هةلَة و لة
بيرضوونيَك، "ئايين" بةطويَى خةلَكدا دةدات.
هةموو
يةكيَكيش لة شةعائيرى ئيسلام، لة خؤىدا، زانايةكى داناية كة وانةى رِؤحى ئيسلام
دةلَيَتةوة و، بة هاتن و رِؤشتنى ضةرخ و سةردةمةكان ئايينى ئيسلام دةخاتة
ثيَشضاوى خةلَكى.
بة
رِادةيةك دةلَيَى رِؤحى ئيسلام لة شةعائيرةكانىدا بةرجةستة بووة و، ئاوة
زولآلَةكةشى لة ثةرستطاكانىدا وةك سةهؤلأ بةستوويانة و ستوونيَكى ثشتطيرى
ئيمانيان ثيَكهيَناوة و، ئةحكامةكانيشى لة مةعاليمةكانىدا بةرجةستة بوون و،
ثايةكانيشى لة جيهانةكانىدا وةك بةرديان لـآهاتووة و، هةريةك لةو رِوكنانة
ستوونيَكى ئةلَماسيى وةهاية كة زةوى بة ئاسمانةوة دةبةستيَت. بة تايبةت ئةم
قورئانة مةزنة خةتيبة خاوةن ئيعجازى بةيانةى كة لة هةموو جآيةكى جيهانى ئيسلامدا
وتاريَكى ئةزةلى دةدات، بة رِادةيةك كة هيض طؤشة و شويَنيَك نةما طويَى لـآ
رِانةطرتبيَت، بةلَكو هةموان طوآيان لـآ رِاطرت و بة رِيَنمايى هيدايةتى ئةو
هةنطاويان نا، تةنانةت لةبةركردنى ئةم قورئانة ثيرؤزة بوو بة ثلةيةكى هيَندة مةزن
كة نهيَنيى ئةم ئايةتة ثيرؤزة سيرايةتى تيَدا كرد كة دةفةرموآ: (واِنّا لَه
لَحافِظون)
(الحجر:9) و،
خويَندنةوةشى بوو بة عيبادةتى جيننى و ثةرستشى طرؤى ئادةميزاد.
ئةم
قورئانة ثيرؤزة فيَركردنى تيَداية.. يادخستنةوةى شتانى سةلميَنراوى تيَداية، ضونكة
شتانى "نةزةرى" بة رِؤشتنى زةمان و بةسةرضوونى كات دةبن بة شتى
"بةلَطةنةويست" و "سةلماو"ى ئةوتؤ كة ثيَويست بة
رِوونكردنةوة ناكةن.
ئةوةتا
ئةو شـتانةى كة ثيَيان دةوتريَت: "ماعُلم من الدين بالضرورة" لة دؤخى
نةزةرى دةرضوون، كةواتة ورياكردنةوةى خةلَكى ليَيان و يادخستنةوةيان سةروزيادة و،
قورئانيش مادةم ورياكردنةوة و يادخستنةوةى تيَداية ئةوا شيفابةخشى هةموو كات و
سةردةميَكة.
ئنجا
بيَداربوونةوة و رِابوونى كؤمةلآيةتيى موسلَمانانيش طشت ئةو بةلَطانة بة دةستى
يةك بة يةكى موسلَمانان دةسثيَريَت كة تايبةتن بة سةرجةمى موسلَمانانةوة و،
تةرازوويان لة هةموو شتيَكدا بؤ دادةنيَن.
كةواتة
ئيمانى هةر كةسيَك تةنها نةبةستراوة بة بةلَطةى ئةو كةسةوة و ويذدانيشى تةنها
ثالَى بةو بةلَطةيةوة نةداوةتةوة، بةلَكو جطة لةوةش ثالَى بة ضةند بةلَطة و
هؤكاريَكى لةذمارةبةدةريشةوة داوة كة لة ناوجةرطةى كؤمةلَدان.
لة
كاتيَكدا رِةفزكردنى مةزهةبيَكى لاواز تا رِؤذطارى بةسةردا تيَثةرِ ببآ كاريَكى
سةخت بيَت، دةبآ ئةو ئيسلامة ضؤن بيَت كة بة دريَذايى ئةم هةموو ضةرخ و سةردةمانة
و بة تةواوةتى بالَى رِاكيَشاوة و دةستةلآتدار بووة و، ثالَيشى بة دوو بناغةى
مةزنةوة داوة كة بريتين لة: وةحيى خواى طةورة و، فيترةتى ساغى مرؤظ؟!
بناغة
رِةطداكوتاوةكان و ئاسةوارة رِوونةكانى ئيسلام لة ناخى نيوةى زةوىدا رِؤضوون و
لة طةلَىدا طرآ دراون و وةك رِؤحيَكى فيترى بةبةر زةوىدا كراون، ئيتر ضؤن
خؤرطيرانيَك دةتوانيَت ببيَت بة ثةردة و ئيسلام دابثؤشيَت لة كاتيَكدا كة هةر
ئيَستا ثةردةى خؤرطيرانى لةسةر لادراوة؟!
بةلآم
بةداخةوة هةندآ كافرى طةلحؤ و ئةهلى سةفسةتة، هةركات هةليان بؤ رِآ بكةويَت،
دةيانةويَت خؤيان لة بناغةكانى ئةم كؤشكة بةرز و مةزنة بدةن. بةلآم خةيالَيان
خاوة، هةرطيزاو هةرطيز ئةم بناغانة لةجيَى خؤياندا لةق نابن..
دةبا
ئيلحاد لالأ و بآدةنط بيَت.. ئةو دةويتة ئيفلاسى كردووة و نابوود بووة!
ئايا
هيَشتا ئةزموونى ناشكورى و كافرى و، بةكارهيَنانى درؤ و ساختة و بوختان، بةس
نىية؟
ئةم
دارولفنون(زانكؤ)ة زووتر لة ثيَشةنطى قةلآكانى جيهانى ئيسلامةوة بوو لة
بةرامبةر كوفر و توغياندا. بةلآم طوآثآنةدان و بآئاطايى و دوذمنايةتى = كة
سروشتيَكى هةذديها ئاساى دذى فيطرةتة = لة ثشتى جةبهةكةوة كةليَنيَكى
كردةوة و ئيلحاد هيَرشى ليَوة هيَنا و، بيروباوةرِى نةتةوةش لة جيَى خؤىدا
لةرزةى زؤرى ثآكةوت.
دةبآ
ثيَشةنطى ئةو قةلآيانةى كة بة رِؤحى ئيسلام رِووناك بوونةتةوة، لة هةموو
قةلآكانى تر سةختتر و لةوانيش وريا و بيَدارتر بن. دةبآ ئاوا بيَت، دةنا با هةر
نةبيَت. ضونكة نابآ موسلَمانان بخةلَةتيَنريَن!
"دلأ"
شويَنى جيَطير بوونى ئيمانة، بةلآم "ميَشك" ئاويَنةيةكة نوورى ئيمانى
جيَطيربووى ناو "دلأ" دةردةخات و، هةندآ جار دةبيَت بة موجاهيد و، هةندآ
جارىتريش ثيس و ثؤخلَيى طومان و وةهمةكان طسك دةدات.
ئةطةر
طومانةكانى ناو "ميَشك" نةرِؤنة ناو "دلأ"ةوة ئةوا ئيمانى
ناو ناخى مرؤظ لة شويَنى خؤىدا ناترازيَت!
خؤ
ئةطةر = وةك هةنديَك لةو طومانةدان = جيَطاى ئيمان "ميَشك" بواية، ئةوا
ئيحتيمال و طومانة زؤرةكان = كة هةر لة ميَشكدان = دةبوون بة دوذمنيَكى سةرسةختى
طيانى ئةو ئيمانةى كة "حق اليقين"ة!
دلأ
و ويذدان: جيَطاى ئيمانة..
حةدس
و ئيلهام: بةلَطةى ئيمانة..
هةستيَكى
شةشةم: رِيَطاى ئيمانة..
بير
و ميَشك: ثاسةوانى ئيمانة..
* * *
"ثيَويستى" ثتر داخوازى ئةوةية كة
"موسةللةمات" ياد بخريَنةوة تا ئةوةى "شتاني نةزةرى"
بوتريَنةوة
شتانى
زةروورى و موسةللةماتى شةرعى لةناو دلآندا رِيشةيان داكوتاوة. خؤ تةنها
بيَداركردنةوةيةك بؤ مةبةستى دلَنيابوون و يادخستنةوةيةك بؤ مةبةستى
هةستثآكردن، ســةروزيـادة و ئـامانجيـان ثآ ديَتـة دى. وةك ئاشـكرايشـة
دةسـتةواذة عةرةبىيةكان[6] بة باشترين
و بةرزترين شيَوة ئةو بيَداركردنةوة و يادخستنةوةية ئةنجام دةدةن.
كةواتة
وتنى وتارى جومعة بة زمانى عةرةبى سةروزيادى ئةوةية كة خةلَكى بؤ زةروورييات
بيَدار بكاتةوة و موسةللةماتيشيان ياد بخاتةوة، ضونكة فيَركردنى شتانى نةزةرى
ئامانجى وتارى جومعة نىية.
ثاشان
ئةم دةستةواذة عةرةبىية درووشمى يةكبوونى ئيسلامى لة ناخى ويذدانى موسلَماندا =
كة نايةويَت لةتلةت و ثارضةثارضة ببيَت = بةرجةستة دةكات.
* * *
حةديث بة ئايةت
دةفةرموآ: ثآطةيشتنةوةت مةحالَة!
طةر
بةراورد لة نيَوان حةديث و ئايةتدا بكةيت، بة ئاشكرا بؤت
دةردةكةويَت كة رِةوانترينى رِةوانبيَذانى طرؤى مرؤظ (كة ثيَغةمبةرى رِاطةيةنةرى
سروشى خواوةندة، صلى الله عليه وسلم) ناطاتة ئاستى رِةوانبيَذيى ئايةت و،
دةزانيت كة حةديث هةرطيز لة
ئايةت ناضيَت.
واتة
هةر طوفتاريَك لة زارى "ثيَغةمبةرايةتى"يةوة دةربضيَت هةمووى قسة و
طوفتارى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = نىية[7].
* * *
كاتى
خؤى لة خةونيَكدا خؤم لة ذيَر ضياى "ئارارات"دا بينى، كتوثرِ لةو
خةونةدا ضياكة تةقىيةوة و بةردى طةورة طةورةى بة ئةندازةى شاخةكانى بؤ هةموو
جآيةكى دنيا هةلأ دا و جيهانى بة تةواوى ثةشؤكاند و خستية لةرزةوة.
كتوثرِ
ثياويَك لة تةنيشتمةوة رِاوةستا و ثيَى وتم:
ضى
لة بارةى جؤرةكانى ئيعجازى قورئانةوة دةزانيت بة ثوختى و كورتى رِوونيان بكةرةوة.
هةر
هيَشتا لة خةونةكةمدا بووم بيرم لة تةعبيرةكةى كردةوة و وتم:
تةقينـةوةى
ئـةم ضيـاية نموونـةيةكة بؤ ئةو ئالأوطؤرِانةى كة بةســةر طرؤى ئادةميزاددا ديَن
و، بآ هيض طومانيَكيش رِيَنمايى قورئانى ثيرؤز بة بةرزى و بلَندى بالَى بةسةر ئةو
ئالأوطؤرِةدا دةكيَشيَت و، رِؤذيَك ديَتة ثيَش كة ئيعجازى قورئانى تيَدا رِوون
دةكريَتةوة.
بؤية
وةلآمى ئةو ثياوةم دايةوة و وتم:
ئيعجازى
قورئان لة حةوت سةرضاوةى هةمةكىيةوة دةردةكةويَت و لة حةوت ماك(عنصر) ثيَك ديَت.
سةرضاوةى
يةكةم:
رِةوانيى
زمانى قورئان لة فةصاحةتى لةفظهكةيةوة ثةيدا دةبيَت، ضونكة بريسكةى
بةيانى "لةفظ" لة: رِةوانيى هؤنين و، رِةوانبيَذيى
مةعنا و، ناوازةيى واتاكان و، بةرزيى ناوةرؤك و، نامؤيى شيَوازةكانةوة، سةر
هةلَدةدات.. ئيتر لة تيَكةلأكردنى هةموو ئةمانة و لةناوةندى يةكيَك لة جؤرةكانى
ئيعجازدا: نةخشونيطاريَكى بةيانيى سةرسوورِهيَن و زمانثاراوىيةكى ناوازةى ئةوتؤ
ثةيدا دةبيَت كة مرؤظ هةرطيز لة دووثاتكردنةوةى بيَزار نابيَت.
ماكى
دووهةم:
بريتىية
لة هةوالَدانة ئاسمانىيةكان سةبارةت بة رِاستىية ثةنهانةكانى طةردوون و
نهيَنىية غةيبىيةكانى لة مةرِ حةقيقةتة خوايىيةكان.
ضونكة
طةنجينةى عيلمى شتانى غةيبى و ثةنهان لة: كاروبارة غةيبىيةكانى ناو دووتويَى
"رِابوردوو" و، بارودؤخة شارراوة نةهاتووةكانى "داهاتوو" ثيَك
ديَت. جا قورئانى ثيرؤز لةم رِووةوة زمانى"جيهانى غةيب"ة كة بة هيَما
لة بارةى ثايةكانى ئيمانةوة لةطةلأ "جيهانى بينراو"دا دةدويَت و،
مةبةستيشى ليَرةدا رِةطةزى مرؤظة. خؤ ئةمةش جؤريَكة لة بريسكانةوةيةكى نوورانيى
ئيعجازى قورئان.
سةرضاوةى
سآهةم:
بريتىية
لةوةى كة قورئانى ثيرؤز لة ثيَنج لاوة، واتة لة: (لةفظ و، واتا
و، ئةحكام و، عيلم و، ئامانجةكانىدا) جاميعييةتيَكى دةراساى
تيَداية.
لةفظهكةى: طةلـآ
طريمانى فراوان و رِووى زؤر و زةبةندةى لةخؤ طرتووة، بة جؤريَك كة هةموو يةكآ
لةو رِووانة بةلاى رِةوانيَذىيةوة جوانة و، زانستى زمانى عةرةبيش بةلايةوة
ثةسةندة و، شايستةى نهيَنيى تةشريعيشة.
سةبارةت
بة واتاكةشى: ئةوا ئةو بةيانة خاوةن ئيعجازةى قورئان سةرجةمى مةشرةبةكانى ئةوليا و
ضيَذةكانى خواناسان و رِيَرِةوةكانى ساليكان و رِيَطاكانى زانايانى كةلام و
رِيَبازةكانى دانايانى طرتووةتةوة، تةنانةت هةموويانى لةخؤ طرتووة. ئةوةتا
دةلالةتةكانى داراى شموولييةتن و واتاكانيشى تابلَيَى بةربلآون.
ئةم
مةيدانة طةلـآ فراوانة، ئةطةر لةم ثةنجةرةيةوة بؤى برِوانيت!
طشتطيريى
ئةحكامةكانى: ئةوةتا ئةم شةريعةتة خاويَنة لةو قورئانة ثيرؤزة وةرطيراوة. ضونكة
شيَوازى رِوونكردنةوةكانى: سةرجةم دةستوورةكانى بةختةوةريى دنيا و قيامةت و،
هؤكارةكانى ئاسايش و دلَنيايى و، ثةيوةندىدةرةكانى ذيانى كؤمةلآيةتى و،
هؤكارةكانى ثةروةردة و، حةقيقةتةكانى سةرجةم حالَةتةكانى، لةخؤ طرتووة.
سةرتاسةريى
عيلمةكةى: زانستة طةردوونىيةكان و زانستة خوايىيةكان، بة ضةند ثلةيةك و لة
رِيَى ضةند بةلَطة و هيَما و ئاماذةيةكةوة، لة ناو شووراى سوورةتةكانى قورئاندا
دانراون.
سةبارةت
بة مةبةست و ئامانجةكانيش: ئةوا بة: هاوسةنطى و، بةردةوامى و، يةكاويةكبوون و،
يةكخستنى ئامانج و مةبةستةكان، ضاوديَرىيةكى تةواوى دةستوورةكانى فيطرةتى كردووة.
بةمةش هاوسةنطيى خؤى ثاراستووة.
بةم
جؤرة، قورئانى ثيرؤز جاميعييةتى ئاشكراى خؤى لة: هةمةلايةنطيريى وشة و، فراوانيى
واتا و، طشتطيريى ئةحكام و، سةرتاسةريى زانيارى و، هاوسةنطيى ئامانجةكاندا..
دةرخستووة.
ماكى
ضوارةم:
بريتىية
لةوةى كة: بة ئةندازةى ثلةى تيَطةيشتنى هةموو ضةرخيَك و، ئاستى ئةدةبى هةموو
ضينيَك و، بة طويَرةى توانا و ليَهاتن و ثلةى قابيليياتى يةكبةيةكيان،
نوورانيَتيى خؤى ثةخشاندووة.. ئةوةتا دةرطاى قورئان بؤ هةموو ضينيَكى هةموو
ضةرخيَك لةسةر ثشـتة، بة رِادةيـةك كة دةلَيَى ئةو طوفتارة رِةحـمانىية بؤ هةموو
شــويَن و كاتيَك بة رِاستةوخؤ و تايبةتى نازلأ بووة!
خؤ
تا رِؤذطاريش ثير ببيَت قورئانى ثيرؤز زياتر لاو دةبيَتةوة و هيَماكانى ثتر ئاشكرا
دةبن، ضونكة ئةو خةتيبة ئيلاهىية = واتة قورئان = ثةردةى سروشت و هؤكارةكان
دةدرِيَنيَت و، هةموو كات لة هةموو ئايةتيَكدا نوورى تةوحيد دةتةقيَنيَتةوة و،
ئالآى شايةتىدانى "تةوحيد" لةسةر "غةيب" لةم "جيهانى
بينراو"ةدا.. هةلَدةكات.
"بةرزيى
طوفتارى قورئان" سةرنجى مرؤظ رِادةكيَشيَت و داواى تيَرِامان و بيركردنةوةى
لـآ دةكات. ضونكة قورئانى ثيرؤز زمانى جيهانى غةيبة كة رِاستةوخؤ لةطةلأ جيهانى
بينراودا قسة دةكات.
لـةم
مـاكـةوة دةطةينة ئةو ئةنجامةى كة: لاويَتيى دةراسـاى قورئان طشـتى و
هةمةلايةنطيرة و، هاورِازى و هاودةمىيةكةشى كردوويةتى بة خؤشةويستى جيننى و
ئادةميزاد. ئةمةش لة رِيَى دابةزاندنى شيَوازى تيَطةياندنةكانيةوة بؤ ئاستى ذيريى
مرؤظ كة ثيَى دةوتريَت: "التنـزلات الإلهية الى عقول البشر" كة بة ضةند
شـيَوازيَكى جؤراوجؤرى قورئان ثيَشضاو دةكةويَت. بؤ ئةوةى زةينةكان رِابهيَنيَت و
هاودةمى و هاورِازىيان لةطةلأ ئةو ئاستانةدا بؤ فةراهةم بهيَنيَت.
سةرضاوةى
ثيَنجةم:
هةوالَدانةكانى
قورئان لة شيَوازيَكى ناوازةى تؤكمة و ثرِ واتادان و، خالَة سـةرةكىيةكانى
هةوالَة رِاسـتةكان وةك شـايةتيَكى بينةرى ئامادةى رِووداوةكان دةطيَرِيَتةوة و،
لةم رِآيةوة مرؤظيان لـآ ئاطادار دةكاتةوة.
ئةو
شتانةش كة دةيانطيَرِيَتةوة بريتين لة: هةوالَةكانى ثيَشينان و، حالَةتةكانى
بةرةكانى ئايندة و، نهيَنىيةكانى بةهةشت و دؤزةخ و، رِاستىيةكانى جيهانى غةيب و
نهيَنىيةكانى جيهانى بينراو و، نهيَنىية خوايىيةكان و، ثةيوةندىية
طةردوونىيةكان. هةموو ئةم هةوالآنةش قورئانى ثيرؤز بة ضاو دةيانبينيَت ئنجا
رِاياندةطةيةنيَت، بة رِادةيةك كة واقيع و مةنتيق هةرطيز ناتوانيَت بةدرؤيان
بخاتةوة و ثووضةلَيان بكاتةوة، با خؤيشى نةتوانيَت هةستيان ثآ بكات و ثةىيان ثآ
ببات!
هةر
قورئانة كة جيَى برِواى زاناى شارةزاى كتيَبة ئاسمانىيةكان بيَت، ضونكة لةو
شتانةدا كة قورئان لةطةلَياندا يةك دةطريَتةوة، تةسديقيان دةكات و.. لةوانةشدا
كة يةك ناطرنةوة، بؤيان رِاست دةكاتةوة!
بة
رِاستى ئةمة موعجيزةى رِؤذطارة، كة ئةم كاروبار و شتة نةقلَىيانة لة "نةخويَندةوار"يَكةوة
دةربضيَت!
ماكى
شةشةم:
قورئانى
ثيرؤز دامةزريَنةر و لةخؤطرى ئايينى ئيسلامة. ئةطةر هةموو كات و شويَنيَك
بثشكنيت، نة لة "رِابوردوو" نة لة "داهاتوو"دا ئايينيَكى وةك
ئيسلام نادؤزيتةوة.
قورئانى
ثيرؤز ئةو رِاطيركةرة بةتين و بةهيَزةية كة خواى طةورة طؤى زةويى ثآ رِاطير
كردووة، تاكو لة تةوةرة دةرنةضيَت و رِؤذانة و سالآنة هةلَى دةسوورِيَنيَت و
دةيخوليَنيَتةوة و بةرِيَوةى دةبات. قورئانى ثيرؤز قورسايى و ويقارى خؤى لةسةر طؤى
زةوىدا داناوة و جلَةوى زةويى بة دةستةوة طرتووة و بوارى ملنةدان و بآطوآيى بؤ
نةهيَشتووةتةوة.
سةرضاوةى
حةوتةم:
ئةو
شةش نوورةى كة لة رِيَذنةى ئةم شةش سةرضاوةيةوة هةلَقولآون، تيَكةلَى يةكترى دةبن
و تيشكى جوانىيةكى ناوازة ثةخش دةكةن و حةدسيَكى زيهنىيان لـآ ثةيدا دةبيَت كة
هؤكاريَكى نوورانىية و، لةمةشةوة ضيَذيَك سةرهةلأ دةدات كة بة هؤيةوة ثةى بة
ئيعجاز دةبريَت. ئةو ضيَذةى كة زمانمان لة ئاستىدا هيَندة كؤلَةوارة ناتوانيَت
دةرىببرِيَتو، بيريش هيَندة كورتة كة ناتوانيَت بة داويَنى بطات. بةلَآ، ئةو
ئةستيَرانةى ئاسمان بة ضاو دةبينريَن بةلآم بة دةست ناطيريَن!
قورئانى
ثيرؤز خؤى لة خؤىدا بةلَطةى ئيعجازة، ضونكة وا سيازدة سةدةى رِةبةقة لة لايةكةوة
دوذمنانى قورئان طيانى تةحةددى و بةرةنطاربوونةوةيان بةرامبةر بة قورئان
هةلَطرتووة و، لة لايةكى تريشةوة دؤست و خؤشةويستانى طيانى ضاوليَكةرى و
تاسةمةندىيان بؤ شويَنثآ هةلَطرتنى قورئانى ثيرؤز تيَدا ثةيدا بووة. لة ئةنجامى
ئةم دوو ئارةزووة توند و بةتينةشةوة مليؤنةها كتيَب بة زمانى عةرةبى نووسراون، طةر
ئةو مليؤنان كتيَبة لةطةلأ قورئانى ثيرؤزدا بةراورد بكريَن ئةوا هةركةسيَك
دةيانبينيَت يان دةيانبيستآ تةنانةت عةوامترين كةسيش، ض جاى مرؤظى زيرةكى دانا،
دةلَيَت:
ئةو
كتيَبانة بةشةرين و ئةم قورئانةش ئاسمانىية!
بآ
هيض طومانيَكيش برِيار دةدات كة هيض كام لةو كتيَبانة لة قورئان ناضن و هةرطيز
ناطةنة ئاستى.
جا
يان قورئان لة خوار هةموويانةوةية، كة ئةمةش بة ئاشكرا طريمانيَكى مةحالأ و
بةتالَة، يان طريمانةكةى ترة كة بريتىية لةوةى:
قورئان
لة سةرووى هةموويانةوةية!
لة
دريَذايى ئةم ماوة زؤرةدا قورئانى ثيرؤز دةرطاكانى خؤى بؤ مرؤظ خستووةتة سةر ثشت
و ناوةرؤكةكانى خؤيشى ثيَشضاو خستوون و، طيان و زةينةكانى ئةوانيشى بؤ لاى خؤى
بانطكردووة. كةضى لةطةلأ ئةوةشدا طرؤى مرؤظ نةيانتوانى بةرةنطارى قورئان
ببنةوة و هةرطيز ناشتوانن، ضونكة كاتى تاقيكردنةوة دوايى هات!
قورئانى
ثيرؤز لةطةلأ كتيَبةكانى تردا بةراورد ناكريَت و هةرطيز لةوان ناضيَت.
ضونكة
= لةبةر حيكمةتيَكى ثةروةردطارى = ئةم قورئانة ثيرؤزة بةشبةش و جارجار لة ماوةى
بيست و ئةوةندة سالأدا نازلأ بووة و، هةر جارةى ضةند هؤكاريَكى جياجيا بؤ نازلأ
بوونى هاتووةتة كايةوة و، بؤ وةلآمدانةوةى ضةند ثرسياريَكى دووثاتبووى جؤراوجؤر
و، بؤ رِوونكردنةوةى حوكمى ضةندين رِووداوى جياجيا و، لة ضةند كاتيَكى جياواز و
جؤراوجؤر و ضةند حالَةتيَكى وةرطرتنى لةيةكنةضوودا و، بؤ تيَطةياندنى ضةند قسة
بؤكراويَكى جؤراوجؤر و لة يةكتر دوور و، بؤ ضةندةها ئامانجى رِيَنمايى يةك لة
دواى يةكى جياجيا.. نازلأ بووة.
ويَرِاى
ئةم هةموو بناغة جياوازانة و يةكنةبوونى كاتةكانى نازلأبوونى قورئان، كةضى لة رِووى
رِةوانبيَـذى و وةلآم و طــوفتارةكانيةوة، كةمالَى رِةوانى و رِيَكى و
لةطةلأ يةكطونجان و ثشتطيريى يةكتريى، لة خؤىدا دةرخستووة. ئةوةتا زانستى
"بةيان" و "مةعانى"ت لةبةردةستداية، فةرموو لة ضاويلكةى ئةم
دوانةوة سةيرى ئةو لايةنة ناوبراوانةى قورئان بكة.
هةروةها
قورئانى ثيرؤز "تايبةتكارى"يةكى تيَداية كة لة هيض قسة و طوفتاريَكى
تردا نىية:
ضونكة
هةر طوفتاريَك لة هةر كةسيَك ببيستيت ئةوا لةناو ئةو قسةيةدا يان لة ثشتىيةوة
خاوةنةكةى دةبينيت، ضونكة شيَوازى طوفتار ئاويَنةى مرؤظة.
دةسا
ئةى مرؤظة ثرسياركةرةكةى جيهانى ميسال !
تؤ
داواى رِوونكردنةوةى ئيعجازت لـآ كردم، وا منيش ئاماذةم بؤ كرد.
خؤ
ئةطةر داواى دريَذةثيَدانى باسى ئيعجاز دةكةيت ئةوا لة سنوور و تواناى مندا
نىية، ضونكة ئايا ميَش دةتوانيَت هةموو ئاسمانةكان ببينيَت؟!
كتيَبى
(إشارات
الإعجاز)
لةناو ضل جؤردا تةنها رِوونكردنةوةى يةك جؤر ئيعجازى طرتة ئةستؤ، كةضى هيَشتا سةد
لاثةرِةى ئةو تةفسيرة مافى تةواوى بة رِوونكردنةوةى يةك جؤرى ئيعجاز نةداوة.
لةبةر
ئةوة، من داواى دريَذةى رِوونكردنةوةى "ئيعجاز"ت لـآ دةكةم، ضونكة خواى
طةورة رِيَزى لـآ ناويت و رِيَذنةيةكى ئيلهاماتى رِؤحيى ثآ بةخشوويت!
* * *
كؤتاية دةستي:
"ئةدةب"ي
غةربي هةوةسبازي هةواكاري "دةهاء"دار
ناطاتة ئاستي:
"ئةدةب"ي
هةميشة زيندووي: قورئاني رِووناكباري شيفاكاري "هودا"دار!![8]
ضونكة
ئةو حالَةتةى كة ضيَذى بةرز و بلَندى "مرؤظانى كاملأ" تيَر و دلَنيا دةكات،
دلَى ئةو ضةشنة كةسانة خؤش و شادمان ناكات كة ثابةندى هةوا و ئارةزووى منالآنة و
هةلَطرى خوو و رِةفتارى هةرزة و نةفامانن.
جا
لةسةر بناغةى ئةم "دانايى"ية:
هةر
"ضيَذيَك"ى نزم و هةرزة ئاسا كة لةناو زةلكاوى هةوةسبازى و هةوا و
ئارةزووى "دةروون"دا طةشةى كردبيَت، بة تامى ضيَذةكانى
"طيان" ئاشنا نىية و بةكامى دلأ حةزيان لـآ ناكات!
كةواتة
ئةدةبى ئيَستاكةى مرؤظايةتى، كة داضؤرِاوى ئةدةبى ئةوروثاية و، لة دةلاقةى هةل
ومةرجى "رِؤمان"ةوة ئةدةب هةلأدةسةنطيَنيَت، لة بةرامبةر بينينى
وردةكارىية نيان و بلَندةكانى قورئاندا كويَر و كؤلَةوارة و.. لة ئاستى ضةشتنى
ئةو وردةكارى و ضيَذة بةرزانةشدا بآتوانا و دةستةوسانة. لةبةر ئةوة، هةرطيز ئةو
ئةدةبة بيانىية ناتوانيَت ثيَوةرةكانى خؤى بكات بة سةنطى مةحةك بؤ هةلَسةنطاندنى
قورئانى ثيرؤز!
ئنجا
"ئةدةب" لة سآ مةيداندا هةلأ دةسوورِيَت و ليَيان لا نادات:
مةيدانى
حةماسةت و جواميَرى..
مةيدانى
عيشق و جوانى..
مةيدانى
ويَنةكيَشانى واقيع و رِاستى.
هةرضى
ئةدةبى بيانىية:
لة
مةيدانى حةماسةتدا:
عةودالَى
"رِاستى" نىية.. بةلَكو لة رِيَى هةلَنان و ثيَداهةلَطوتنى ستةم و لة
سنوور دةرضوونةكانى ستةمكارانةوة، هةردةم شةيدابوونى بةدةستهيَنانى
"هيَز" بة طويَى هةستى مرؤظدا دةضرثيَنيَت و، عةودالَى
"زالأبوون" و "بةهيَزنازينى" دةكات..
لة
مةيدانى عيشق و جوانىيشدا:
ئاشناى
عيشقى حةقيقى نىية.. بةلَكو جآ بؤ ضةشتنى ضيَذى هةوا و ئارةزوويةكى شةهوانيى بة
تةوذم لة دةروونةكاندا، دةكاتةوة.
لة مةيدانى ويَنةكيَشانى رِاستى و واقيعيشدا:
لةو
طؤشةيةوة سةيرى بوونةوةران ناكات كة دةرىبخات: ئةو بوونةوةرانة سنعةتى خواى طةورة
و بةديهاتووى ميهرةبانيى ئةون.. بةلَكو هةموو توانا و بايةخيَكى دةترنجيَنيَتة
طؤشةى "سروشت" و ويَنةى رِاستىيةكان لةو رِوانطةيةوة دةكيَشيَت، بآ
ئةوةى بتوانيَت خؤى لةو طؤشة نيطاية دةرباز بكات. لةبةر ئةوة، هيَندة عيشقى
سروشت و بةخوا دانانى ماددة بة طويَى مرؤظدا دةدات تا لة ناخى دلأدا جآيان
دةكاتةوة، ئةو كاتةش مرؤظ بة ئاسانى لةو طيَذاوة رِزطارى نابيَت.
ثاشان
ئةو ئةدةبة بيانىيةى كة ئاويَتةى هةرزةيىية، هيض سووديَك بةو نيطةرانى و
شلَةذاوىيةى "طيان"ى مرؤظ نابةخشيَت كة ئةنجام و بةروبوومى
طومرِايىية.. بةلَكو بة رِوالَةت هيَمنى دةكاتةوة و بة ثةنامةكيش ثتر طةشةى
ثآدةسيَنيَت! ثيَيشى واية كة رِيَطا ضارةيةكى بؤ ئةو طيروطرفتة دؤزيوةتةوة و لةو
طومانةشداية كة تاكة ضارةسةرى بيَت. ئةويش بريتىية لةو داستان و رِؤمانانةى
ثيَشكةشيان دةكات.. خؤ ئةطةر سةرنج لةمانةش بدةيت، دةبينيت:
لة
رِيَى كتيَبةوة دةيانخاتة رِوو.. كة زيندوويةكى مردووة!
يان
لة رِيَى سينةماوة.. كة ضةند مردوويةكى بزؤكن..
ياخود
شانؤ.. كة تارمايىيةكانى تيَدا دةذييَنةوة و بة ثةلة و يةك لة دواى يةك لةو
طؤرِستانة فراوانةوة ديَنةدةر كة ناوى "رِابوردوو"ى لـآنراوة!
ئةمةية
جؤرةكانى رِؤمانى ئةو ئةدةبة..
ئيتر
مردوو ضؤن دةتوانيَت ذيان ببةخشيَت؟!
ئةو
ئةدةبة بيانىية، بآ هيض شةرم و رِوويةك، زمانيَكى درؤزنى لة دةمى مرؤظدا
جيَطير كردووة و.. ضاويَكى فاسق و لة رِآترازاويشى لة رِوخسارىدا داناوة و،
كراسى ئافرةتة سةماكةريَكى بآئابرِووشى بة بةرى دنيا ثؤشيوة!
ئايا
ئةم ئةدةبة لة كوآ "جوانيى موجةرِرِةد" دةناسيَت و ضؤن ثيَى ئاشنا
دةبيَت؟!
تةنانةت
طةر بيةويَت "خؤر" ثيشانى خويَنةرةكةى بدات، ئةوا ئافرةتة ئةكتةريَكى
لةشولار جوانى سوورباوى قذزةردى ياد دةخاتةوة.
ئةو
ئةدةبة بيانىية بة رِوالَةت دةلَيَت:
(هةرزةيى
ئةنجامةكةى ناهةموارة و شايستةى مرؤظ نىية) جطة لةمة، ئةنجامة زيانبةخشةكانيشى
دةخاتة رِوو..
بةلآم:
ويَنةى ئةو "هةرزةيى"ية بة شيَوةيةك دةكيَشيَت كة: ليك بة دةماندا
دةهيَنيَتة خوارآ و.. جلَةوى "ذيرى"يةكان لة دةستى خاوةنةكانيان
دةترازيَنيَت و.. هيَندةش ئاطر لة هةوا و هةوةس و ئارةزووةكان بةردةدات و
دةيانورووذيَنيَت تا بة جارآ ثةتيان ثآ دةبضرِيَت و هانيان دةدات ملكةضى هيض
شتيَكى تر نةبن!
بةلآم
هةرضى ئةدةبى قورئانى ثيرؤزة:
هةوا
و ئارةزووى مةنط و بآدةنطى مرؤظ ناشلَةقيَنيَت و هةرطيز ناىورووذيَنيَت، بةلَكو
هةستى خؤشويستنى "رِاستى" و عةودالأبوون بة دواى
"حةقيقةت"دا بة مرؤظ دةبةخشيَت.. شةيداى جوانيى موجةرِرِةدى دةكات..
تامى عيشقى "جوانى" و تاسةمةنديى خؤشويستنى "رِاستى"ى
ثآدةضيَذيَت.. هةرطيز خويَنةرانى ناخةلَةتيَنيَت.
ئةدةبى
قورئان لـة طـؤشـةى سـروشـتةوة نارِوانيَتة بوونةوةران، بةلَكو بة سنعةتيَكى
خوايى و جآدةستيَكى ميهرةبانيى خواوةنديان دةبينيَت و دةيانخاتة رِوو، بآ
ئةوةى ذيريى هيض كةسيَك طرفتارى سةرطةردانى بكات.
لةبةر
ئةوة ئةم ئةدةبة:
نوورى
"ناسينى بةديهيَنةر" بة طويَى مرؤظدا دةدات و.. نيشانةكانى ئةو
بةديهيَنةرةش لة هةموو شتيَكدا ئاشكرا دةكات.
ئنجا
هةردوو ئةدةبةكة "خةم"يَكى كاريطةر لة ناخى مرؤظدا بةجآدةهيَلَن،
بةلآم هيض كام لةو خةمانة لةيةك ناضن، ضونكة:
ئةو
خةمةى ئةدةبى خؤرئاوا لة دلأدا بةجيَى دةهيَلَيَت، ضةشنى ثةذارةى كةسيَكى
خةفةتبارة.. خةميَك لة: نةمانى خؤشةويستان و، لةدةستضوونى خاوةن و، نةبوونى
ثةنا و ثشتيوانةوة سةرى هةلَداوة.
ئةو
ئةدةبة هةرطيز ناتوانيًت خةميَكى بةرز و بلَند و شياو بة مرؤظ ببةخشيَت، ضونكة
ئيلهام وةرطرتنى هةست و نةستى ئةديب لة "سروشت"يَكى كةرِوكاس و
"هيَز"يَكى ضةواشة و كتوكويَر، ئازار و ثةذارةيةكى وةها دةهاويَتة
ناو ئةدةبةكةيةوة كة جيهانى لة بةرضاودا دةكات بة ماتةمينطايةكى سةرانسةرى و،
مرؤظيش دةخاتة ناوةندى بيَطانة و كةسانيَكى نامؤ، بآ ئةوةى ثاريَزطار و ثشت و
ثةنا و خاوةنيَكى بؤ فةراهةم بهيَنيَت!
بةم
ضةشنة، مرؤظ لة ماتةمينىيةكى بةردةوامدا دةهيَلَيَتةوة و، ضراى ئاواتةكانى
قوولآيى ناخيشى = يةك لة دواى يةك = لـآ دةكوذيَنيَتةوة! تا لة ئةنجامدا ئةم
هةستة ئازاربةخش و ثةذارة بةسؤية بةسةر مرؤظدا زالأ دةبيَت و هةنطاو بة هةنطاو
بةرةو طومرِايى و ئيلحاد و ئينكاريى "بوون"ى بةديهيَنةرى مةزنى دةبات
و، هيَندةش لة رِآ دةيترازيَنيَت كة طةرِانةوةى بؤ سةر رِاستةشةقام طةلـآ دذوار
و دةطمةن دةبيَت و لةوانةشة هةر هةولَيَك لةم ثيَناوةدا بدريَت، بآئاكام دةربضيَت!
بةلآم
ئةدةبى قورئانى ثيرؤز:
"خةم"يَكى
بةرز و بلَند و ناسك بة مرؤظ دةبةخشيَت؛ خةمى عاشقان نةك هى ثةذارةى هةتيوان..
خةميَك كة لة جودايى خؤشةويستانةوة هةلَقولآوة، نةك لة تياضوون و نةمانيان..
لةو
طؤشةيةوة دةرِوانيَتة بوونةوةران كة هةر هةموويان سنعةتى خواى طةورةى بينةر و
ميهرةبانن، نةك لة طؤشةى "سروشت"ى كتوكويَرةوة.. تةنانةت هيَندة
سروشت فةرامؤش دةكات كة هةر ليَشى نادويَت! بةلَكو "توانستى خاوةن
دانست" و "ضاوديَريى طشتيى خواوةند" رِوون دةكاتةوة، لة بريى ئةو
"هيَز"ة كتوكويَرةى كة ئةدةبى بيانى ئيلهامى لـآ وةردةطريَت.
لة
طؤشة نيطاى ئةدةبى قورئانةوة: بوونةوةران شيَوةى ماتةمينطايةكى سةرانسةرى و
سامناك ناطرنة خؤيان، بةلَكو بوونةوةران لة بةرضاوى ئةو ئةدةبةدا دةبن بة كؤرِ و
كؤمةلَيَكى خؤشةويستى يةكترى، ضونكة هاودةنطى و بةدةميةكةوة ضوونى بةشةكانى
بوونةوةران لة هةموو طؤشةيةكى طةردووندا دةبينريَت و لة طشت لايةكيشىدا
هاودةمىو خؤشةويستيى يةكتريى تيَدا بةرضاو دةكةويَت و، ليَلَى و دلَتةنطيى تيَدا
بةدى ناكريَت.
خةم
و ثةذارةى عاشقانة، ئاواية..
مرؤظ
لة ناوةندى كؤرِيَكى ئاوةهادا، ئيلهامى هةستيَكى بةرز و بالآ وةردةطريَت.. نةك
ثةذارة و خةميَك كة ثتر دلآنى ثآ تةنط و تار دةبن!
هةردوو
ئةدةبةكة "شةوق و شادى" بة مرؤظ دةبةخشن..
بةلآم..
ئةو شةوق و تاسةمةندىيةى ئةدةبة بيانىيةكة ثيَى دةدات، هةوا و ئارةزووةكانى
دةبزويَنيَت و دةرطاى بؤ هةوةسبازيى "دةروون"ى لـآ دةخاتة سةر ثشت. بآ
ئةوةى هيض ضةشنة خؤشى و شادمانىيةك بة "طيان"ى ببةخشيَت!
هةرضى
ئةو شـةوق و تاسـةمةندىيةشة كة قورئانى ثيرؤز دةيبةخشـيَت، ئةوا طشت طؤشة و
كةنارةكانى "طيان"ى مرؤظ بؤى دةلةريَتةوة و طيانى ئةو بةرةو
بةرزايىيةكان سةردةخات!
هةر
لةسةر بناغةى ئةم نهيَنىيةشة كة:
شةريعةت
"نةهى"ى لة "لةهوو"(كارى طالَتةوطةث) و هةر شتيَك كردووة كة
مرؤظ بةرةو لةهوو ببات، ئةوةتا هةندآ ئامرِازى "لةهوو"ى حةرام كردووة
و، هةنديَكى تريشيانى بة موباح داناوة..
بةو
واتايةى كة:
هةر
ئامرِازيَك كاريطةريى خةم و شةوقيَكى قورئانىيانةى بةجآدةهيَشت، زيانى نىية..
بةلآم
طةر كاريطةريى خةم و ثةذارةى هةتيوانةى لة مرؤظدا جآدةهيَشت و، شةوقى هةواو
ئارةزووى "دةروون"ى لةودا دةورووذاند، ئةوا بةكارهيَنانى ئةو ئامرِازة
بة "حةرام" دادةنريَت.
ئةم
حالَةتةش لة يةكيَكةوة بؤ يةكيَكى تر دةطؤرِيَت و.. هةموو خةلَكى، لةم هةست و
نةستةدا، يةكسان نين.
* * *
ثةلى درةخت بة ناوى: "ميهرةبانيى خوا"وة
بةروبوومةكانى ثيَشكةش دةكات
بة
رِوالَةت وا دةردةكةويَت كة: ثةلةكانى درةختى بةديهاتووان بةرى نيعمةتةكان بة
دةستى زيندةوةرانى سةرانسةرى جيهان دةطةيةنن..
كةضى
لة رِاستىدا بةروبوومى ثةلى ئةو درةختانة لة دةستى ميهرةبانى و توانستى خواوة
ثيَشكةش بة ئيَوة دةكريَن.
كةواتة
ئيَوةش بة "شوكرانةبذيَرى" ئةو دةستى ميهرةبانىية ماض بكةن و.. بة
منةتبارى و ثيَزانينيش ئةو دةستى توانستة تةقديس بكةن!
* * *
رِوونكردنةوةى
ئةو سآ رِيَطايانةى كة لة كؤتايى سوورةى "فاتيحة"دا ئاماذةيان بؤ كراوة
برام!
ئةى
ئةو كةسةى كة دلأ و دةروونى بة هيوا و ئاواتى طةش قولَث دةدات!
"ئةنديَشة"ت
بة دةستتةوة بطرة و لةطةلأ مندا وةرة..
وا
ئيَستا ئيَمة لةسةر زةوىيةكى بةرينداين و بآ ئةوةى كةس بمانبينيَت سةيرى هةموو
لايةنيَكى ئةو زةوىية دةكةين. بةلآم وا هةوريَكى رِةش خيَوةتى بةسةردا هةلَداين و
لةسةر ضيا بةرزةكان نيشتةوة و تةنانةت رِووى زةويشى بة تاريكايى داثؤشى بة
رِادةيةك كة دةلَيَيت بنميضيَكى رِةقى ئةستوورة بةسةرمانةوة، بةلآم لة رِووةكةى
ترىدا خؤر دةبينريَت. خؤ ئيَمةش لةم رِووةدا و لة ذيَر ئةو هةورة ضرِ و ثرِةداين
و، وةختة نةتوانين بةرطةى تةنط و تاريى ئاوا بطرين و بيَزارى و دلَتةنطى خةريكن
دةمانخنكيَنن، ضونكة نةمانى هةوا و هةناسة نةدان مرؤظ لةناو دةبات..
لةم
كاتةدا كة ئيَمة بةم حالَةوة لة تةنطانةيةكى خنكيَنةردا دةتليَينةوة، سآ
رِيَطامان لة بةردةمدا كرانةوة كة مرؤظ بةو جيهانة رِووناكةى ئةوديو دةطةيةنن.
ثيَشتر جاريَك هاتين و ئةو جيهانةمان بينى وا ئيَستاش بة جياجيا يةكبةيةكى ئةو سآ
رِيَطاية دةبرِين:
رِيَى يةكةم:
زؤربةى
خةلَكى لةم رِآيةوة دةرِؤن، ضونكة طةشتيَكة بة دةورى دنيادا و حةزى طةشت و
طوزاريش بؤ ئةم رِآية كيَشمان دةكات. وا بة ثآ ئةم رِآيةمان طرتةبةر.. ئةوةتا
رِووبةرِووى دةرياى لمى ئةم دةشتة بةرينة بووينةتةوة، برِوانة ضؤن رِقى لـآ
هةلأطرتووين و هةرِةشة و طورِةشةمان لـآ دةكات.. ئنجا بؤ شةثؤلة مةزنةكانى ئةم
دةريا طةورةية برِوانة كة بة ئةندازةى ضياكان دةبن و بة توورِةبوونةوة
بةطذماندا ديَن.. بةلآم وا سوثاس بؤ خوا طةيشتينة رِووةكةى تر و هةناسةى ئاسوودة
هةلَدةكيَشين و رِووى رِووناكى خؤر دةبينين، كةضى كةس رِادةى ئةو ئازارانة
نازانيَت كة ئيَمة لةم طةشتةدا ضةشتمان و لة دريَذايى ئةم رِآيةدا طرفتارى بووين.
بةلآم
بةداخةوة، وا جاريَكى تر هاتينةوة بؤ سةر ئةم زةوىية سامناكةى كة ثةلَة هةورى
تاريك داىثؤشيوة و، طةلـآ ثيَويستمان بة جيهانيَكى رِووناك هةية كة بينايى
دلأ(بةسيرةت)مان بكاتةوة. جا ئةطةر تؤش ئازايةتى لة خؤتدا شك دةبةيت فةرموو لةم
رِيَطا ترسناكة ثرِ لة طيروطرفتةدا هاورِآيةتيم بكة، وا بة ئازايةتى و
ضاونةترسانةوة خؤمانى لـآ دةدةين، كة ئةويش بريتىية لة:
رِيَى دووهةممان:
لةم
رِآيةدا زةوى هةلَدةكةنين و تونيَلى تيَدا دروست دةكةين تاكو بطةينة رِووةكةى ترى
زةوى و سةرمان لةوآ دةربضيَت.. وا لةناو تونيَلة سروشتىيةكانى زةوىدا هةنطاو
دةنيَين و سام و ترس دةورةى داوين.. كاتى خؤى من ئةم رِيَطايةم ديبوو، بة
ترس و لةرزةوة ثياىدا تيَثةرِيبووم، بةلآم ئةو كاتة ئاميَريَك (يان ماددةيةك)ى
ئةوتؤم بةدةستةوة بوو كة زةويى سروشتيى لة رِيَطامدا دةتواندةوة و كوناودةرى دةكرد
و رِيَطاى بؤ خؤش دةكردم، ئةو ماددةيةش قورئانى ثيرؤز لة رِيَى سآهةمدا ثيَى
بةخشيبووم..
برام!
دةستم لـآ بةرمةدة و شويَنم كةوة.. هةرطيز مةترسة.. برِوانة وا ضةندين ئةشكةوتى
وةك تونيَلةكانى ذيَر زةوى لة بةردةمتدان، ضاوةرِوانمانن رِيَطامان بؤ ديوةكةى تر
بؤ ئاسان دةكةن.. توند و رِةقيى سروشتى ئةم زةوىية نةتترسيَنيَت، ضونكة ئةو
دةموضاوة طرذة رِووى طةش و خةندانى خاوةنةكةى لة ذيَرداية و، ئةو ئاميَرة
قورئانىيةش كة بة دةستمةوةية وةك "رِاديؤم" ماددةيةكى تيشكبةخشى
رِووناكة.
برام
مذدةبآ! وا هاتينة دةرةوة و طةيشتينة جيهانى رِووناك.. سةيرى زةويى جوان و رِةنطين
بكة و بؤ ئاسمانى ناسكؤلَة و رِازاوة برِوانة.. ئايا = براكةم! = سةرت بةرز
ناكةيتةوة تا ئةم شتة ببينيت كة سةرتاسةرى رِووى ئاسمانى داثؤشيوة و لة سةرووى
ئاسمان و هةورةكانيشةوةية؟.. ئةمة قورئانى ثيرؤزة.. درةختى تووباى بةهةشتة.. لق و
ثةلى بؤ سةرانسةرى طةردوون هاويشتووة و هةر ئةوةندةمان لةسةرة كة دةستمان لةم لقة
شؤرِةوةبووةى طير بكةين و خؤمانى ثيَدا هةلَواسين، ئةوةتا ليَمانةوة نزيكة و
دةمانطةيةنيَتة ئةوآ بؤ لاى ئةو درةختة ئاسمانىية بةرز و بلَندة. شةريعةتى خاويَنى
ئيسلام نموونةيةكى ثوخت و بضووكى ئةو درةختة ثيرؤزةية.
كةواتة
ئيَمة دةمانتوانى ئةو رِيَطاية بطرينة بةر و لةويَوة بطةينة ئةو جيهانة رِووناكة..
دةمانتوانى رِيَى شةريعةت بطرينة بةر و طرفتارى هيض سةختى و طيروطرفتيَكيش نةبين..
بةلآم رِيَطامان هةلَة كرد.
دةبا
بطةرِيَينةوة دواوة بؤ دؤخى ثيَشوومان تاكو رِيَطا رِاستةكة بطرينة بةر.. كة
بريتىية لة:
رِيَى
سآهةممان:
برِوانة!
وا بانطةوازكارة مةزنةكة لةسةر ئةم ضيا سةخت و بلَندانة رِاوةستاوة و، بانط
دةدات و دةلَيَت: فةرموون بةرةو جيهانى رِووناكى.. ئةو بانطويَذة مةزنة كة محمدى
هاشمىية = صلى الله عليه وسلم = تةنها دوو مةرجى لةسةر داناوين كة
"نويَذ" و "ثارِانةوة"ن.
سةيرى
ئةم شاخانة بكة كة ضياى "هودا"ن و هةورةكانيان برِيوة و سةريان لة
ئاسمانةكان طير كردووة..
بؤ
ضيا بلَندةكانى شةريعةت برِوانة كة رِووى زةوىيان ئارايشت داوة و بة طولَزارى
رِةنطين رِازاندوويانةتةوة.. ئيَمة هةر هيَندةمان دةكةويَتة ئةستؤ كة بة بالَى
هيممةت بفرِين تاكو رِووناكيى ئةوآ و نوورى جوانىيةكةى ببينين..
بةلَآ،
ئةمة ضياى خؤشةويست و ئازيزى "ئوحود"ى تةوحيدة ليَرةدا و.. ئةوةش ضياى
طةردنكةشى بآ وةى و دلَنيايىبةخشى "جوودى"ى ئيسلامة و.. ئةوى ديكةش
"جبل القمر"ى قورئانى طةشةدارة كة ئاوى زولآلَى نيلى بةخورِ لةبةر
دةرِوات. دةسا تؤش لةو ئاوة سازطارة سةلسةبيلة بخؤرةوة، نؤشى طيانت بيَت.
فتبارك
اللهُ أحسن الخالقين.
وآخر
دعوانا أنِ الحمد لله ربّ العالمين.
كاكى
هاورِيَم!
ئيَستا
واز لة ئةنديَشة بيَنة و بة "ذيرى"ت برِوانة و بير بكةرةوة.
دوو
رِيَى يةكةم هى (المغضوب عليهم والضّالّين)ن، كة
طةلـآ مةترسـى و طيروطرفتى زؤريان تيَداية و زستانيَكى هةميشةيى بآ بةهارن.
تةنانةت لةوانةية لة سةد كةسى رِيَبوارانى ئةو دوو رِآية، جطة لة يةكيَكى وةك
ئةفلاتوون و سوقرات، كةسى تر رِآ دةرنةبات و بة ئةنجام نةطات.
بةلآم
رِيَى سآهةم رِآيةكى كورت و ئاسانة، ضونكة رِاستةرِآية و بةهيَز و لاواز
تياىدا يةكسانن و، هةموان دةتوانن بيبرِن و ثياىدا تيَثةرِ ببن.
بةلآم
باشترين و بآوةىترين رِآ ئةوةية كة:
خواى
طةورة "شةهيدى"ت ثآ ببةخشيَت يان بة شةرةفمةنديى "جيهاد"
بةهرةوةرت بكات!
وا
ئيَستا ئيَمة طةشتووينةتة ئةوةى ئةنجامى طةشتةكةمان بدةين بة دةستةوة:
دةهاء(زيرةكى)ى
زانستى، دوو رِيَطاكانى يةكةم دةطريَتةبةر.
بةلآم
"هودا"ى قورئانى ثيرؤز، كة رِاستة شةقامة، بريتىية لة رِيَى سآهةم
كة دةمانطةيةنيَتة ئةوآ.
اللّهم (اهدنا
الصراطَ المستقيم * صراطَ الذين أنعمتَ
عليهم غيرِ المغضوبِ عليهم ولا الضّالين) آمين.
* * *
هةموو ئازاريَك لة طومرِاييداية و، هةموو ضيَذ و لةزةتيَكيش
لة ئيمانداية
(رِاستىيةكى
طةلـآ مةزنة، بةرطى ئةنديَشةى ثؤشيوة)
ئةى
هاورِيَى هؤشيارم:
طةر
دةتةويَت جياوازيى ئاشكراى نيَوان رِيَبازى رِووناكى: (الصراط
المستقيم) و رِيَى
تاريكى: (المغضوب
عليهم) و (الضّالين) ببينيت،
ئةوا "وةهم"ى خؤت بة دةستةوة بطرة و سوارى ثشتى "ئةنديَشة"
ببة، وا ثيَكةوة دةرِؤين بؤ تاريكستانى عةدةم، ئةو طؤرِستانة مةزنةى كة لة
مردووان ثرِ بووة. ضونكة خواوةندى بةتواناى شكؤمةند بة دةستى توانستى خؤى ئيَمةى
لةو تاريكستانة دةرهيَناوة و، سوارى كةشتيى ئةم "بوون"ةى كردووين و،
بؤ ئةم دنيايةى هيَناوين كة ضيَذ و لةزةتى رِاستةقينةى تيَدا نىية..
وا
هاتين و طةيشتينة ئةم جيهانى "وجوود"ة كة دةشتايىيةكى يةكجار فراوانة.
هةر كة ضاومان كرايةوة سةيرى شةش لاكانى خؤمانمان كرد:
كة
بؤ بةردةممان رِوانى، ضةندةها بةلآ و ئازار و طيروطرفتمان دى كة دةيانويست بة
ويَنةى دوذمن ثةلامارمان بدةن.. ئيَمةش لة ترساندا كشاينة دواوة..
ئنجا
سةيرى لاى رِاست و ضةثمان كرد و ضاوةرِوانى سؤز و بةزةيى بووين لة سروشت و
ماكةكان.. بـةلآم بينيمـان هيَندة دلأرِةقن كـة نـازانن بةزةيى ضىية و دانيان
لـآ جيرِ كردووين و بة توورِةبوونةوة بؤمان دةرِوانن و طوآ بؤ لالآنةوةمان
رِاناطرن و ثارِانةوةى زؤريش دلَيان نةرم ناكات..
لة
ناضارىدا بؤ لاى سةرةوةمان رِوانى و داواى يارمةتيمان لة تةنة ئاسمانىيةكان كرد.
بةلآم ئةو تةنانة سامناك هاتنة ثيَشضاومان و هةرِةشةيان لـآ دةكردين، ضونكة بة
خيَرايىيةكى لةرِادةبةدةرى ويَنةى بؤمباكان دةردةثةرِين و بآ ئةوةش لة يةك بدةن
هةموو طؤشة و لايةكى بؤشايى ئاسمان دةطةرِان. خؤ ئةطةر لة رِيَطةى خؤيان
بترازاناية و بة هةلَة رِآيان ون بكرداية ئةوا = ثةنا بة خوا = ناوجةرطةى ئةم
جيهانة بينراوة وةك بؤمبا دةتةقىيةوة، ضونكة ئايا جلَةويان بة دةستى رِيَكةوتةوة
نىية؟ ئايا رِيَكةوت خيَر و ضاكةى لـآ دةوةشيَتةوة؟!
ثاشان
بة نائوميَدىيةوة رِوومان لةم لايةش وةرضةرخاند و طرفتارى سةرسامىيةكى سةخت
بووين و، سةرمان داخست و خؤمان لةناو سنط و دةروونى خؤماندا شاردةوة و بؤ ناو
دةروونى خؤمانمان رِوانى.. يةكسةر هةزاران هاوار و نالَةمان بؤ هةزاران دةستكورتى
و هةذارى هاتةطوآ كة تيَكرِا لة دةروونة لاوازةكانمانةوة دةردةضوون! لة كاتيَكدا
كة ضاوةرِوانى دلَنةوايىمان لةم لاية دةكرد، كةضى بيَزارى كردين و بؤمان دةركةوت
كة هيض سووديَكمان لةم لايةش دةستطير نابيَت. بؤية هانامان بؤ
"ويذدان"ى خؤمان برد و بة دواى دةرمانى ئةو دةردانةدا دةطةرِاين،
بةلآم بةداخةوة دةرمانمان تيَدا دةست نةكةوت، بةلَكو دؤزينةوةى دةرمانى زامةكانى
ئةويش كةوتة ئةستؤى ئيَمةوة! ضونكة هةزاران ئاوات و ئارةزوو و هةست و نةستى طةورة
و دريَذخايةنى تا سةرانسةرى طةردوونيان تيَدا جؤش دةخوات.. بؤية لة ترسانا و لةبةر
ئةوةى كة دةستةوسان بووين و نةمانتوانى خواستةكانى بؤ بهيَنينة دى، طةرِاينة
دواوة. ئةوةتا مرؤظ هيَندة هيوا و ئاواتى تيَدا جةم بووة كة لة ئةزةلةوة تا
ئةبةديان طرتووةتةوة، تةنانةت طةر سةرانسةرى دنياش قووت بدةن هيَشتا هةر تيَر
نابن.
بةم
جؤرة بؤ هةر لايةكمان دةرِوانى رِووبةرِووى طرفت و بةلآ دةبووينةوة.
ئةمة
رِيَطةى (الضالين) و (المغضوب
عليهم)ه. ضونكة لةم
رِآيةدا رِوانين ئاراستةى سروشت و طومرِايى كراوة. جا لةبةر ئةوةى ئيَمةش ئةو
ضاويلكةيةمان لة ضاو كرد ئةوا طرفتارى ئةو حالَة بووين و، بة جؤريَكى كاتى
بةديهيَنةر و حةشر و مةبدةء و مةعادمان لة بير
ضووةوة و، دةركةوت ئةم بير و بؤضوونة لة دؤزةخ زياتر ئازارى سةخت و سووتيَنةر
دةرخواردى "رِؤح"ى مرؤظ دةدات. ئةوةبوو كة لةو رِوانطةيةوة بؤ هةر شةش
لاكانمان رِوانى جطة لةو حالَةتةى كة ثيَكهاتبوو لة: ترس و سام و كؤلَةوارى و
لةرز و دلَةتةثآ و بآهاودةمى و هةتيوى و نائوميَدى، كة ويذدانى مرؤظ دةطووشن،
ضيىترمان دةست نةكةوت.
دةبا
رِووبةرِوويان ببينةوة و هةولأ بدةين لة خؤمانيان دوور بخةينةوة.
لة
ثيَشدا سةيرى توانستى خؤمان دةكةين.. بةداخةوة دةبينين لاواز و دةستةوسانة..
ثاشان رِوو لة دابينكردنى ثيَداويستىيةكانى دةروونى تينوومان دةكةين.. دةبينين
بةردةوام هاوار دةكات، كةضى نة كةس وةلآمى دةداتةوة و نة فريادرِةسيَكيش بةدةم
داد و فريادى ئةو ئاواتانةوة دةرِوات، بؤية كةوتينة طومانةوة كة هةموو شتيَك لة
دةوروبةرماندا دوذمنمـانة و ثيَمـان نامؤية.. دلَمان بة هيض شـتيَك ناكريَتةوة و
ض شتيَك دلَمان خؤش ناكات و هيض ضيَذ و لةزةتيَكى رِاستةقينةش شك نابةين.
ثاش
ئةوة، هةتا سةيرى قةبارة و تةنةكانى ناو ئةم طةردوونةشمان بكرداية،
"ويذدانمان" لة: ترس و بيم و، "ذيريشمان" لة: وةهم و
دوودلَى، ثرِ دةبوون.
براكةم!
ئةمةية
رِيَى طومرِايى و، ئةوةش ماهييةتةكةيةتى.. خؤ بة ضاوى خؤمان تاريكايى نووتةكى
كوفرمان تيَدا بينى!
بةلَآ
هاورِيَكةم! با ئيَستا جاريَكى تر برِؤينةوة بؤ "عةدةم" و ثاشان لةويَوة
بيَينةوة. رِيَى ئةم جارةمان: (الصراط المستقيم)ه و دةليلمان
ضاوديَريى خواية و، رِضةشكيَن و ثيَشرِةويشمان قورئانى ثيرؤزة.
بةلَآ،
كاتآ خواوةندى بةخشندة ويستى بةديمانبهيَنيَت، توانستى ئةو، بة ميهرةبانى و
فةزلَى خؤى، لة عةدةم دةرىهيَناين و، سوارى ياساى ويستى خواوةندى كردين و بة
ناو ضةندةها ثلة و بارودؤخى جؤراوجؤردا بردينى، تا هيَناينية ئيَرة و، بة
ميهرةبانيى خؤى ثؤشاكى "بوون"ى خةلآت كردين و، بة بةخشينى ثلةى
ئةمانةتيش رِيَزى لـآ ناين، كة نيشانةكةى "نويَذ" و "ثارِانةوة"ية..
هةموو
يةكيَك لةو ثلة و بارودؤخة جؤراوجؤرانة مةنزلَيَكة لة مةنزلَطاكانى لاوازيمان لةم
رِيَطا دريَذةماندا. قةلَةمى قةدةريش فةرمانةكانى خؤى لة ناوضاوانماندا نووسيوة
تاكو كارةكانمان بة ئاسانى بةرِيَوة بضيَت، ئةوةتا لة هةر جيَطايةكدا ببين بة
ميوان، بة رِيَزليَنان و بةخيَرهاتنى برايانة ثيَشوازى دةكريَين.. ضيمان لاية
تةسليميان دةكةين و لة مالأ و سامانى ئةوانيشمان دةست دةكةويَت. بةم جؤرة،
بازرطانىيةكةمان بة خؤشةويستى و ثةيوةنديى برايانة و ثيَكةوة طونجان بةرِيَوة
دةضيَت و، لةو ميواندارىيةدا تيَرمان دةكةن و، دياريى زؤرمان لة كؤلأ
دةنيَن و، ثاشان بة رِيَزليَنانيَكى زؤرةوة بةرِيَمان دةكةن.. بةم جؤرة
رِيَطامان برِى تا طةيشتينة دةرطاى دنيا و دةنطةكانمان بةرطوآ كةوت.
وا
طةيشتين و هاتينة ناوى.. ثيَمان ناية ناو ئةم جيهانة بينراوةى كة ثيشانطاى
خواوةندى ميهرةبانة و، شويَنى ثيَناساندن و ناوبانطدةركردنى دروستكراوةكانيةتى
و، جيَطاى قرِةقرِ و هاتوهاوارى مرؤظة.. كة هاتينة ناوى لة دةوروبةرى خؤمان بة
تةواوةتى نةشارةزا بووين و دةليل و ثيَشرِةومان تةنها ويستى خواى ميهرةبان بوو كة
ضاوة ناسكؤلَةكانمان وةكيلى ئةو ويستة خوايىية بوون.
وا
ضاوةكانمان كرانةوة و بة هةموو طؤشةيةكى دنيادا رِوانيمان.. ئايا هاتنى جارى
ثيَشوومانت بؤ ئيَرة ديَتةوة ياد؟ كة نامؤ و هةتيو بووين و، بآ هيض ثشت و
ثةنايةك كةوتبووينة ناو ضةندين دوذمنى لة ذمارةبةدةرةوة؟
بةلآم
ئةم جارة نوورى ئيمان "خالَى ثشتثآبةستنمانة" كة دالَدة و ثةنايةكى
مةحكةم و قايمة لة بةرامبةر دوذمنةكانمانةوة.
بةلَآ
رِاستة "ئيمان بة خوا" نوورى ذيان و رِووناكيى طيان و طيانى
رِؤحةكانمانة، ئةوةتا دلَةكانمان بةم ئيمانة دلَنيايى بةدةست هيَناوة و طوآ بة
دوذمنان نادات، تةنانةت هةر بة دوذمنانيشيان دانانيَت!
لة
رِيَى يةكةمدا: رِؤشتينة ناو ويذدان و دةنطى هةزاران هاوار و داد و فريادمان لـآ
بيست، ناضار لةتاو ئةو بةلآيةدا شلَةذاين. ضونكة ئاوات و ئارةزوو و هةست و توانا
و ليَهاتنةكانى مرؤظ جطة لة "ئةبةد" بة هيض شتيَكى تر رِازى نابن، خؤ
ئيَمةش رِيَى تيَركردنى ئةو ئاوات و ئارةزووانة نةشارةزا بووين.. نةشارةزايى
ئيَمة و هاوار و دادى ئةو يةكيان طرتبوو.
بةلآم
ئيَستا، سوثاس و ثيَزانين بؤ خواى طةورة، "خالَيَكى يارمةتيدان"ى
ئةوتؤمان دؤزيوةتةوة كة ذيان بة بةر ئةو ئاوات و ليَهاتنانةدا دةكات و رِيَى هةميشةيىيان
ثآ دةطريَتةبةر و ئاوى زولآلَى ذيانيان ثآ نؤش دةكات و، ئيتر هةريةكةيان بؤ
كةمالَى خؤيان تآدةكؤشن.
جا
ئةم خالَة شةوقبةخشة (واتة خالَى يارمةتى لـآوةرطرتن) بريتىية لة جةمسةرى
دووهةمى ئيمان كة: ئيمانبوونة بة رِؤذى دوايى و، كة "بةختةوةريى هةميشةيى"ش
طةوهةرى صةدةفى ئةو ئيمانةية.
بةلَطةى
ئيمان بريتىية لة: "قورئان" و "ويذدان" كة نهيَنىيةكى بةرزى
مرؤظة.
ئةى
هاورِآكةم!
سةرت
بةرز بكةرةوة و ضاويَك بة بوونةوةراندا بطيَرِة و لةطةلَياندا بدوآ.. ئايا لة
رِيَى يةكةمدا سامناك نةبوون؟ ئةى ئايا نابينيت وا ئيَستا ضاوةكانمان بة ويَنةى
هةنط بة هةموو لايةكى باخ و بيَستانى ئةم طةردوونةى كة طشت طؤشةيةكى دةمى بة طولأ
ثشكوتووة، دةفرِن و شيلةى خاويَنى ئةو طولَزارانة هةلَدةمذن؟ ئةوةتا هةموو
طؤشةيةكى طةردوون هاودةمى و دلَدانةوةى تيَداية و خؤشةويستى و دةستلةملانيَى
ثيَوة ديارة.. ئيتر ضاوةكانمان ئةو ديارىية خؤش و خاويَنانة دةقؤزنةوة و بة
ويَنةى هةنطوين يةكلة دواىيةك شيلةى "شايةتىدان" بؤ ناو ناخى مرؤظ
دةضؤرِيَنن.
هةر
كاتيَكيش ضاومان بة جموجوولَى خؤر و ئةستيَرةكان دةكةويَت، يةكسةر بة دةستى
حيكمةتى بةديهيَنةريان دةسثيَريَت و دةرسى عيبرةت و درةوشانةوةى رِةحمةتيان لـآ
بةدةست دةهيَنيَت، بة رِادةيةك كة دةلَيَى "خؤر" لةطةلَماندا دةدويَت
و ثيَمان دةلَيَت:
(برايانم!
لة من بيَزار مةبن! بةخيَر بيَن سةرضاو.. مالَى خؤتانة.. منيش وةك ئيَوة
خزمةتطوزاريَكى طوآرِايةلَم، خواوةندى تةنياى صةمةد تةنها بة فةزلأ و ميهرةبانيى
خؤى منى خستووةتة كار و ذيَربارى خستووم تاكو رِووناكيتان بؤ دابين بكةم. كةواتة
دابينكردنى رِووناكى و طةرمى بة من سثيَرراوة و، نويَذ و ثارِانةوةش لة ئةستؤى
ئيَوة نراوة)!
هاورِآكةم!
بؤ مانط.. بؤ ئةستيَرةكان.. بؤ دةرياكان برِوانة. ئةوةتا هةريةكةيان بة زمانى
تايبةتيى خؤى بةخيَرهاتنمان دةكات و ثيَمان دةلَيَت: ياخوا بةخيَر بيَن،
سةرضاومان هاتن! كةواتة تؤش = براكةم! = بة ضاويلكةى "هاوكارى" برِوانة
و بة طويَى "رِيَسا"يش طوآ رِابطرة، ئةوةتا دةبيستيت كة هةموو يةكيَك
لةوانة دةلَيَت:
(ئيَمةش
خزمةتكارى طوآرِايةلأ و ئاويَنةى بةزةيى و سؤزى خواوةندى ميهرةبانين.. هةرطيز لة
كاركردن بيَزار نابين. دةسا ئيَوةش لة ئيَمة بيَزار مةبن، لة نةعرةتةى
بوومةلةرزةو هاوارى رِووداوةكان مةترسن، ضونكة ئةو دةنطانة طمةى ذيكر و ئاوازى
تةسبيح و جريوةى تةهليلةى نزا و لالآنةوةكانن.. بةلَآ، ئةو كةسةى ئيَوةى
ناردووةتة ئيَرة، هةر ئةو شكؤمةندة جوانةية كة جلَةوى هةموو ئةوانةشى لة
دةستداية. "بينايى ئيمان" لة دةموضاوى ئةو بوومةلةرزة و رِووداوانةدا
ئايةتةكانى ميهرةبانى دةخويَنيَتةوة).
ئةى
ئيماندارى دلأبيَدار!
با
ضاوةكانمان بحةويَنةوة و طوآكانمان لة بريى ئةوان بخةينةكار و بة ئيمانيان
بسثيَرين.
دةبا
لة دنيادا طوآ لة ئاوازة خؤشةكان رِابطرين.. ضونكة ئةو دةنطانةى كة لة رِيَى
ثيَشووماندا بةرطويَمان دةكةوتن و بة دةنطى ماتةمينىيةكى طشتى و لاواندنةوةى
مردوومان دةزانين، لةم رِآيةدا دةنطى ذيكر وتةسبيح و حةمد و
شوكرانةبذيَرين..
ئةوةتا
طظةى با و نةعرةتةى هةور و ئاوازى شةثؤلةكانى دةريا، هةموويان تةسبيحاتى بةرز و
بلَندن و.. تكة و خورِةى باران و طمة و جريوةى بالَندةكانيش تةهليلةى ميهرةبانىو
ضاوديَرين.
ئنجا
هةر هةمووشيان ضةند "مةجاز"يَكن ئاماذة بؤ "حةقيقةت"يَك
دةكةن.
بةلَآ،
دةنطى هةموو شتيَك زايةلَةى "بوون"ى ئةو شتةية و دةلَيَت: (من هةم).
بةم
جؤرة سةرجةمى بوونةوةران ثيَكةوة دةدويَن و دةلَيَن:
(ئةى
مرؤظى بآئاطا! ئيَمة بة بآطيان مةزانة)!
ئةوةتا
بالَندةكان بة ضةند دةنطيَكى زولآلأ و ضةندين دةنووكى بضووك لة ضةشتنى نيعمةتيَك
يان نازلأبوونى رِةحمةتيَك دةدويَن و، لة ثيَشوازيى ئةو ميهرةبانىية بةخشراوةدا
بة جريوةجريو دةست بة خويَندن دةكةن. بةلَآ رِاستة، ئةو بالَندانة نيعمةتيان
بةسةردا نازلأ دةبيَت و "شوكرانةبذيَرى"ش ئةو نيعمةتةيان بؤ بةردةوام
دةكات و، بة زمانى حالأ و لة رِيَى "هيَما"وة دةلَيَن:
(ئةى
بوونةوةران! برايان! ئيَمة طةلـآ خؤشطوزةرانين.. ئايا نابينن كة ضؤن بة شةفةقةت و
ميهرةبانى ثةروةردة دةكريَين؟.. ئيَمة لةو بارودؤخانةى كة تياياندا دةذيين، رِازى
و دلَنياين).
بةم
ضةشنة ئةو بالَندانة بة دةنووكة باريكةكانيان سروودةكانيان بة هةموو لايةكدا ثةخش
دةكةن، تةنانةت دةلَيَى سةرجةمى بوونةوةران سيمفؤنياى مؤسيقايةكى بةرز و بلَندن!
تةنها
نوورى ئيمانة كة طويَى لة زايةلَةى ذيكرةكان و ئاوازى تةسبيحاتى
بوونةوةرانة، ضونكة رِيَكةوتى كتوكويَرى هةرِةمةكى جيَى لةناو كاروبارى
طةردووندا نىية.
هاورِيَكةم!
وا
ئيَستا ئيَمة لةم جيهانى ميسالة دةردةضين و لة دةرطاى "ذيرى"دا
دةوةستين و دةرِؤينة ناو ئةو طؤرِةثانة، بؤ ئةوةى شتان بة تةرازووى
"ذيرى" هةلأبسةنطيَنين، تاكو رِيَطا جؤراوجؤرةكان لة يةكتر جيا
بكةينةوة.
رِيَى
يةكةممان: رِيَى: (المغضوب عليهم) و (الضالين)ه. ئةم رِآية
هةستيَكى ئازاربةخشى توند و تيذ لة قوولآيى ناخى ويذدانى مرؤظدا بةجآدةهيَلَيَت
و، ئةو هةست و نةستة ئازاربةخشانة لة ناخةوة دةهيَنيَتة سةر دةموضاوةكان و
بةرجةستةيان دةكات. ئيَمةش لة ناضارىدا و بؤ مةبةستى رِزطاربوونمان لةو بارة
دذوارة خؤمان دةخةلَةتيَنين و هةولأ دةدةين ئةم ئازارانة لة شويَنى خؤياندا
رِابطرين و خةويان لـآ بخةين و هةست و نةستمان بة تةواوى نةهيَلَين و بةتالَيان
بكةينةوة، دةنا هةرطيز ناتوانين بةرةنطارى ئةو داد و فريادة نةبرِاوانةى ناخى
خؤمان ببينةوة! ئةوةتا هةوا و ئارةزووةكان هةست و نةستمان لة كار دةخةن و شعوورى
مرؤظ سرِ دةكةن، شةهوةت و ئارةزووة جادووطةرةكانيش داواكارى "لةهو" و
كارى طالَتةوطةثن تاكو "ويذدان" بخلآفيَنن و لة خشتةى بةرن و خةو لة
"رِؤح"يش بخةن و بآهةستى بكةن تا ئاطاى لةو ئازارانة نةميَنيَت،
ضونكة هةست و شعوورى مرؤظ هيَندة ئاطر لة ويذدان بةر دةدات كة لة تاو توندوتيذيى
ئازارةكانى خؤى تواناى بيستنى داد و هاوارى ويذدانى ناميَنيَت..
بةلَآ
رِاستة، هةلَطرتنى ئازارى نائوميَدى هةرطيز لة توانادا نىية، ضونكة ويذدانى
مرؤظ هةتا لة رِاستةشةقام(الصراط المستقيم) لابدات ئةوا ئةو بارة
دذوارةى ثتر سةخت دةبيَت، بة رِادةيةك كة هةموو لةزةتيَك شويَنةواريَكى ئازار لة
ناخى ويذداندا بةجآدةهيَلَيَت و، ئنجا زرق و برقى ئاويَتةبووى هةوا و ئارةزوو
و لةهووى شارستانيَتيش هةرطيز دادى نادات، ضونكة ضارةسةرىيةكى بآكةلَكة و
ذةهريَكى خةوليَخةرى ئةو دلَتةنطىيةية كة طومرِايى بةرهةمى دةهيَنيَت.
هاورِيَى
ئازيزم!
لة رِيَى رِووناكى دووهةمماندا هةستمان بة
حةوانةوة دةكرد، هةر تةنها ئةو رِيَطايةية كة سةرضاوةى هةموو ضيَذ و لةزةتيَكة و
ذيانى ذيانة، تةنانةت ئازارةكانيشى تيَدا دةبن بة تام و ضيَذى خؤشى بةلةزةت!
بةلَآ، ئيَمة بةم جؤرة ئةم رِآيةمان ناسى و هةستمان ثآكرد، ضونكة رِيَطايةكة =
بة ثيَى هيَزى ئيمان = دلَنيايى ئاراستةى "طيان" دةكات و، وةك
ئاشكراية: جةستةش بة لةزةت ضةشتنى "طيان" لةزةت دةضيَذيَت و طيانيش بة
نيعمةتضةشتنى "ويذدان" لة ناز و نيعمةتدا دةذى.
"بةختةوةرى"يةكى
خيَرا و حازر لةناو ويذدانى مرؤظدا هةية كة بةهةشتيَكى مةعنةوىية و لة ناخى
دلأدا جيَطير بووة. ئنجا "بيركردنةوة"ش ئةو بةختةوةرىية
دادةضؤرِيَنيَت و بة مرؤظى دةضيَذيَت و "هةست و شعوور"يش بةرجةستةى
دةكات و دةيخاتة رِوو.
ئيَستا
تآدةطةين و دةزانين كة: بة ئةندازةى بيَداربوونى دلأ و، جموجوولَى ويذدان و،
هةست و نةستى طيان، لةزةت و خؤشىيةكانيش زياد دةكةن و، ئاطرى
"ذيان"يش دةبيَت بة نوور و زستانةكةشى دةبيَت بة هاوين!
بةم
جؤرة لةناو "ويذدان"دا دةرطاكانى بةهةشت دةخريَنة سةر ثشت و، دنيا
دةبيَت بة بةهةشتيَكى هيَندة فراوان كة طيانةكانمان هاتوضؤى تيَدا دةكةن، تةنانةت
ئةو طيانانة بة دوو بالَى "نويَذ و ثارِانةوة" لة هةلَؤكانيش بلَندتر
لةو بةهةشتةدا دةفرِن و بةرز دةبنةوة.
ئةى
هاورِيَى خؤشةويستم! وا ئيَستا تا ضاوثآكةوتنيَكى تر ليَك جيا دةبينةوة و بة
خواى طةورةت دةسثيَرم و، با هةر يةكةمان دوعا بؤ براكةى بكات.
اللّهم
اهدنا الصّراط المستقيم.
* * *
رِؤذيَكيان
قةشةيةكى قينلةدلأ و سياسى و فيَلَباز و دوذمنى سةرسةختى ئيسلام، ثرسيارى لة
بارةى ضوار شتةوة كردبوو كة دةيويست بة شةشسةد وشة وةلآم بدريَنةوة! ئةم
ثريسيارانةشى بؤ مةبةستى ورووذاندنى طومان و، بة دةرخستنى لووتبةرزى و
طالَتةثآكردن و، دةربرِينى شادمانى بة شكستى موسلَمانان و، لة كاتيَكى وا
سةختدا ئاراستةكرد كة دةولَةتةكةى دةستى لة طةرووى دةربةندةكانمان طير كردبوو!
جا
دةبآ سةبارةت بة ثآخؤشبوون(الشماتة)ةكةى ئةو قينلةدلَة بة:
"سةرت داى لة بةرد" وةلآم بدريَتةوة و، بةرامبةر بة فرِوفيَلَةكانيشى
دةبآ بة رِقةوة ثشتطوآ بخريَن، سةرةرِاى وةلآميَكى دةمكوتكةريش كة لة بةرامبةر
ئينكارىكردنةكةيةوة وةك ضةكوش بدريَت بة تةوقى سةرىدا!
بؤية
من ئةو دوذمنة سةرسةختة بة شايانى وةلآمدانةوة نازانم، بةلَكو وةلآمةكانمان بؤ
ئةو كةسانةية كة طوآرِادةطرن و عةودالَى رِاستين.
ئةمانةش
وةلآمةكانن:
لة
ثرسيارى يةكةمدا وتبووى: ئايينى محمد = صلى الله عليه وسلم = ضىية؟
وتم:
قورئانى ثيرؤزة، كة بناغةى مةبةستةكانى: جيَطيركردنى شةش ثايةكانى ئيمان و
قوولأكردنةوةى ثيَنج ثايةكانى ئيسلامة.
لة
دووهةمدا وتبووى: ئيسلام ضيى ثيَشكةش بة "بير" و "ذيان"
كردووة؟
وتم:
"يةكبوون"ى بة بير و "ئيستيقامةت"يشى بة ذيان ثيَشكةش
كردووة. شايةتيشم لةمةدا ئةم فةرموودانةى خواى طةورةية: (قُل هُو
اللهُ اَحَد)، (فاستقِم كما أُمرت).
لة
سآهةمدا وتبووى: ئيسلام ضؤن ضارةسةريى كيَشة و ململانيَكانى ئيَستا دةكات؟
دةلَيَم:
بة حةرامكردنى رِيبا و فةرزكردنى زةكات. شايةتيشم لةمةدا ئةم فةرموودانةى خواى
طةورةية: (وَاَحلّ
اللهُ البيعَ وَ حرّم الرِّبا)، (يَمحَقُ اللهُ الرّبا)، (وَاَقيمُوا
الصّلاةَ وَآتوا الزّكاة).
لة
ضوارةمدا وتبووى: ئيسلام ضؤن دةرِوانيَتة طيروطرفتةكانى طرؤى مرؤظ؟
دةلَيَم:
هةولأ و كؤشش بناغةية و دةشبآ سامانى مرؤظ لة دةستى ستةمكاراندا كؤنةبنةوة و لة
طةنجينةكانياندا كةلَةكة نةكريَن. شايةتيشم لةمةدا ئةم فةرموودانةى خواى
طـةورةية: (وَاَن ليسَ
لِلإنسان إلاّ ما سعى)، (والذين يكنـزونَ
الذّهبَ والفضّة وَلا يُنفقُونها في سَبيل اللهِ فبشّرهُم بعَذابٍ أليم)[9].
[1] شيَخ ئيسـماعيلى
عةجلوونى لة كتيَبى "كشف الخفاء"دا بةم جؤرة رِيوايةتى ئةم حةديثه دةكات:
"الإسلام يعلو ولا يُعلى". ثاشان دةلَيَت: "رواه الدارقطني
والروياني عن عائذ بن عمرو المزني رفعه، والطبراني والبيهقي عن معاذ رفعه، وعلقه
البخاري في صحيحه. والمشهور على الألسنة زيادة: (عليه) آخراً، بل هي رواية أحمد.
والمشهور أيضاً على الألسنة: (الحق يعلو ولا يُعلى عليه)…" إهـ. برِوانة: "كشف
الخفاء ومزيل الإلباس عما اشتهر من الأحاديث على ألسنة الناس" تأليف الشيخ
اسماعيل بن محمد العجلوني ج1 ص127 الحديث رقم362. (وةرطيَرِ)
[2] ئةم ثارضةية بناغةى ئةو
"ثةيامى حيـجاب"ةية كـة دادطا بؤ مةبةسـتى تاوانباركردنى دانةرةكةى
ثيَشضاوى خست، بةلآم لة رِاستىدا دادطا و حاكمةكانى ئةوى تا ئةبةد ثآ ئيدانة و
تاوانبار كرا و، بة بةلَطة هــةموويانى بةســتةوة و دةمكوتى كردن. (دانةر)
[3] هةروةك ئةطةر مرؤظ بة
نةزةرى ئارةزوو بؤ تةرمى هةر ئافرةتيَك برِوانيَت، بةلَطةى ســـووكى و نزمايةتيى
دةروونيةتى.. بة هةمان جؤر ســةيركردنى ويَنةى ئافرةتيَكى جوانى مردوو بة ويستى
ئارةزوو = لة كاتيَكدا كة ئةو موحتاجى بةزةيىية = هةست و شعوورة بةرزةكانى طيانى
مرؤظ دةسرِيَتةوة. (دانةر)
[4] ئاماذةية بؤ
جةنطى جيهانيى يةكةم. (دانةر)
[5] ئةم باسـةى
كة سـىوثيَنج سـالأ ثيَش ئيَسـتا نووسـراوة، دةلَيَى ئةمسـالأ نووسراوة! كةواتة
ئاماذةيةكى موستةقبةلىية و بةرةكةتى رِةمةزان هيَناية طؤرِآ. (دانةر)
[6] ليَرةدا
هةستى بة رِووداويَك كردووة كة دواى دة سالأ رِووى دا، ويستى بةرةنطارى بيَتةوة و
بةرى لـآبطريَت*. (دانةر)
(*)
(مةبةست وتنى سةرانسةرى وتارى جومعةية بة توركى و قةدةغةكردنيةتى بة زمانى عةرةبى
كة لة كؤتايى سالَةكانى بيستى ئةم سةدةيةدا لة توركيا بة زةبروزةنطةوة ثيادة
دةكرا). (وةرطيَرِ)
[7] واتة
هةنديَكى ئايةتى قورئانة و، هةنديَكيشيان فةرموودةى ثيَغةمبةرة = صلى الله
عليه وسلم = وةك خؤى لة
يةكى جياكردوونةتةوة.
(وةرطيَرِ)
[8] بؤ
دارِشتنةوةى كورديى ئةم برِطةيةى ناونيشانى باسةكة، زياتر دةقة توركىيةكة
رِةضاوكراوة تاكو وةرطيَرِراوة عةرةبىيةكة. (وةرطيَرِ)
[9] سةد "ماشاء
الله"
لةم وةلآمة. (دانةر)