(بةراورديَكة
لة نيَوان شارستانيَتيى نوآ و شةريعةتى خاويَندا و.. "دةهاء"ى
زانستى و "رِيَنمايى" خواى طةورةدا).
لة
دةمى هودنةكةى كؤتايى جةنطى يةكةمى جيهانى و لة شةويَكى جومعة و لة خةونيَكى
رِاستدا، رِؤشتمة ناو ئةنجومةنيَكى بةسام و شكؤى جيهانى ميسالةوة. لةوآ ليَيان
ثرسيم:
=
جيهانى ئيسلام ثاش ئةم شكستةى هاتة رِيَى، ضيى بةسةر ديَت؟
ئةم
ثرسيارةيان لـآكردم و طوآيان بؤ وةلآمةكةى رِاطرت.
منيش
بة سيفةتى ئةوةى كة لةو كؤرِةدا نويَنةرى ئةم ضةرخ و سةردةمةى ئيَستا بووم، وتم:
=
ئةم دةولَةتةى[1] كة لة ديَر
زةمانةوة ثاريَزطاريى سةربةخؤيى جيهانى ئيسلاميى خستبووة ئةستؤى خؤى و، لة
ثيَناوى بةرزكردنةوةى وشةى "الله"دا ئةركى جيهادى = وةك
فةرزيَكى كيفايةت لة بريى سةرجةمى موسلَمانان = جآبةجآ دةكرد و، لة ثيَناوى جيهانى
ئيسلامىدا = كة وةك يةك جةستة واية = خؤى لة هةلَويَستى قوربانى و خؤبةختكارىدا
دانابوو و، ئالآى خةلافةتى هةلَكردبوو.. ئةم دةولَةت و نةتةوة موسلَمانة، لة ثاش
ئةم طيروطرفتةى هاتة رِيَى، بة ثشتيوانيى خواى طةورة، بة سةربةستى و
بةختةوةرىيةكى ئةوتؤ ثاداشت دةدريَتةوة كة سةرانسةرى جيهانى ئيسلامى بطريَتةوة و
قةرةبووى طيروطرفت و زيانةكانى ثيَشوويان بؤ بكاتةوة. ضونكة بآطومان ئةو كةسةى كة
"سآ" دةبةخشيَت و "سآسةد" دةباتةوة هةرطيز بة زةرةرمةند و
دؤرِاو دانانريَت. مرؤظى خاوةن هيممةتيش ئةو كةسةية كة بارى ئيَستاى دةطؤرِيَت بة
ئايندةيةكى طةش و خةندان. خؤ ئةم طيروطرفتةش بة ضةشنيَكى سةرسوورِهيَن و دةراسا(خارق) شةفةقةت و
برايةتى و ثةيوةنديى ثتةوى نيَوان موسلَمانانى زيندوو كردةوة!
طةشةكردن
و ثةرةسةندنى "برايةتى"ى نيَوان موسلَمانان، ثشت بةخوا شارستانيَتيى
خؤرئاوا لة جيَى خؤىدا دةلةقيَنيَت و دارِمان و كؤتايىيةكةشى نزيك دةخاتةوة. ئةو
كاتةش رِوخسارى شارستانيَتيى ئيَستا دةطؤرِيَت و رِذيَمةكةشى سةرنطوون دةبيَت،
ئيتر لةو دةمةدا شارستانيَتيى ئيسلام بة بةرجةستةيى دةكةويَتة رِوو و،
موسلَمانانيش يةكةم كةس دةبن كة بة ويستى خؤيان ثيَشوازيى لـآ دةكةن و دةرِؤنة
ناويةوة.
طةر
دةتةويَت بةراورديَك لة نيَوان شارستانيَتيى شةرع و شارستانيَتيى ئيَستاى
ئةوروثادا ساز بكةيت، ئةوا بة وردى سةيرى بناغةكانى هةريةك لةو دوانة بكة و،
ثاشان هةر بؤ خؤت لة ئاسةوار و ئةنجامةكانى هةردووكيشيان ورد ببةرةوة:
هةرضى
شارستانيَتيى خؤرئاواية لةسةر ثيَنج بناغةى سةلبى دامةزراوة و لةو خولطةيةدا
دةخوليَتةوة:
خالَى
ثشـتثآبةسـتنى بريتىية لـة: "هيَز" لة بريى "حةق"! ديارة
"هيَز"يش ماف خواردن و سنوورشكاندن و دةستدريَذيى لـآ دةبيَتةوة،
كة ئةمانةش "خيانةت"يان لـآ ثةيدا دةبيَت.
مةبةست
و ئامانجيشى، لة بريى "فةضيلهت"، بريتىية لة:
"بةرذةوةندى"يةكى نزمى بآنرخ. خؤ وةك ئاشكراية ئةم بةرذةوةندىية
ثالَثالَيَن و دوذمنايةتيى لـآ دةبيَتةوة، كة ئةمانةش "جينايةت"يان
لـآ دةوةشيَتةوة.
دةستوورى
ذيانيش بةلايةوة بريتىية لة "مشتومرِ و ململانآ"، لة بريى:
"هاوكارى". خؤ ديارة كة دوذمنايةتى و ململانآ هةردةم قرِة و برِة و
ثاشقول لةيةكتردانى لـآ دةبيَتةوة و، لةمانةشةوة "دةنائةت"ى خوو و
رِةوشت ثةيدا دةبيَت.
ئةو
ثةيوةندىية بنةرِةتىيةش كة بؤ هاوئاهةنطيى نيَوان خةلَكيى دادةنيَت بريتىية
لةو: "دةمارطيرى و رِةطةزثةرستى"يةى كة لةسةر حسابى نةتةوةكانى تر طةشة
دةكات و ثةرةدةسيَنيَت و بة هةلألووشينى خةلَكانى تر بةهيَز دةبيَت.. خؤ وةك
ئاشكرا و لـةبـةرضـاوداية، هةريةك لة دةمارطيرى و قةومييةتى سـةلبى و
رِةطةزثةرستى، هةميشة ئاذاوة و جةنطى سامناك و سةختيان لـآ دةبيَتةوة، كة ئةمانةش
دةبنة هؤى كاولكارى و تياضوونى هةرشتيَك دةستيان ثيَى بطات.
ثيَنجةم
بناغةى ئةم شارستانيَتىية ئةوةية كة: خزمةتة سةرنج رِاكيَشةكةى بؤ طرؤى ئادةميزاد
بريتىية لة: هاندانى حةز و ئارةزووةكان و تيَركردنيان و رِآخؤشكردن بؤ
هيَنانةديى خواستةكانى ئةو ئارةزووانة. خؤ ئاشكرا و لة بةرضاوة كة حةز و
ئارةزووةكان هةميشة سةروسيماى مرؤظانةى ئادةميزاد دةشيَويَنن و خوو و رِةفتارةكانى
دةطؤرِن و، لة ئةنجامدا مرؤظايةتىيةكةى = بة تةواوى = ئالأوطؤرِى بةسةردا ديَت و
بة ضةشنيَكى مةعنةوى مةسخ دةبيَت!
طةر
بتوانيت ديوى ناوةوةى زؤربةى ئةو مرؤظة "شارستانىيانة" هةلأبطيَرِيتةوة
و ناوةرؤكيان بخةيتة رِوو، ئةوا رِةفتار و خووى: مةيموون و رِيَوى و مار و ورض و
بةراز، لة رِوخسار و سيماياندا بةدى دةكةيت! تةنانةت ثيَست و تووك و فةرووى ئةو
ئاذةلآنة بةر ئةنديَشةت دةكةون و لة خةيالَت دةخشيَن! ئةوةتا ئاسةوارةكانيان
بةلَطةن لةسةريان!
لة
سةرانسةرى طؤى زةوىدا جطة لة تةرازووى "شةريعةت" ضيى تر شك نابريَت..
ئةو شةريعةتة ميهرةبانةى كة لة ئاسمانى قورئانى ثيرؤزةوة نازلأ بووة و خةلآتى طرؤى
مرؤظ كراوة.
بةلآم
شارستانيَتيى قورئانى ثيرؤز لةسةر ثيَنج بناغةى ئيجابى دامةزراوة:
خالَى
ثشتثآبةستنى، لة بريى "هيَز" بريتىية لة "حةق".. خؤ
ئاشكراية كة: "حةق" هةميشة دادطةرى و هاوسةنطى دادةمةزريَنيَت و
لةمانةشةوة ئاسايش سةرهةلأدةدات و، بنةوبارطةش بة "ضارةرِةشى و
بةدبةختى" دةثيَضيَتةوة و كؤضى ثآ دةكات.
ئامانجيشى،
لة بريى "بةرذةوةندى" بريتىية لة: "فةضيلهت"..
ديارة بةرهةمى "فةضيلهت"يش: خؤشةويستى و تةبايى و
ليَكنزيكبوونةوةية و، ئنجا لةمانةشةوة بةختةوةرى ثةيدا دةبيَت و دوذمنايةتيش
دةرِةويَتةوة.
دةستووريشى
لة ذياندا، لة بريى جةنط و ململانآ، بريتىية لة: هاوكارى و هاوئاهةنطى و
يارمةتىدانى يةكترى.. ديارة ئةم دةستوورةش يةكبوون و ثشتطيرى لة نيَوان مرؤظدا
بةرهةم دةهيَنيَت، كة لة رِاستىدا ذيانى كؤمةلآيةتيى مرؤظ تةنها لةسةر ئةم دوو
ستوونة رِاطير دةبيَت.
خزمةتطوزاريشى
بؤ كؤمةلأ بة "هودا" دةبيَت نةك بة "هةوا" و ئارةزووةكان.. خؤ
"هودا"يش ئاستى مرؤظ بةرز دةكاتةوة و خؤشطوزةرانيى ثآ دةبةخشيَت.. جطة
لةمانة، رِووناكى ئاراستةى "رِؤح"يشى دةكات و سةرجةم ثيَداويستىيةكانى
بؤ فةراهةم دةهيَنيَت.
هؤكارة
ثةيوةندىدةرةكانى نيَوان كؤمةلآنى مرؤظ بةلايةوة بريتين لة ثةيوةنديى:
"ئايين" و "هاونيشتمانى" و "ثةيوةندىيةكانى كار و
ثيشة" و "برايةتيى ئيمانى".. وةك ئاشـكراية ئـةم ضـةشـنة
ثةيوةندىيانة هةميشـة: برايةتيى بآطةردى رِاستةقينة بةرهةم دةهيَنيَت و،
رِةطةزثةرستى و قةومييةتى سةلبى لة طؤرِآدا لا دةبات.
تةنها
لة رِيَى ئةم شارستانيَتىيةوة، ئاسايشى طشتى هةموو لايةك دةطريَتةوة، ضونكة ئةم
شارستانيَتىية هةميشة لة هةلَويَستى بةرطرىداية لة بةرامبةر هةر ضةشنة
دةستدريَذىيةكى دةرةكى.
ئيَستا
تآدةطةين كة بؤضى جيهانى ئيسلام ثشتى لةم شارستانيَتىية نوآية هةلأكرد و
وةرىنةطرت و، موسلَمانانيش = بة ويستى خؤيان = ثيَشوازىيان لـآ نةكرد و تيَكةلَى
نةبوون؟ ضونكة هةروةك هيض سووديَكيان ثآ ناطةيةنيَت، زيانيشيان لـآ دةدات، ئةوةتا
بة كؤت و زنجيرةكانى دةيانبةستيَتةوة. تةنانةت نةك هةر مةلَهةمى شيفا و سارِيَذكارى
بة طرؤى مرؤظ نةبةخشى بةلَكو بوو بة ذةهريَكى كوشندة بؤيان و ثتر دةردةكانى
كولاندنةوةو ئازارةكانيشى زياتر بؤ هيَنانةوة سؤ، ضونكة لة سةدا هةشتاى طرؤى
مرؤظى دووضارى بةدبةختى و دةردىسةريى ذيان كرد، لة ثيَناوى ئةوةى كة
بةختةوةرىيةكى ساختة و رِووكةش بؤ تةنها لةسةدا دةى ئةوان مسؤطةر بكات! ئنجا دة
دانةكةى تريشى لة نيَوان ئةو دوو طرؤيةدا بة سةرطةردانى و نةحةساوةيى طرفتار كرد!
لةم
ضةشنة شارستانيَتىيةدا، قازانجة بازرطانىيةكان لة دةستى كةمايةتىيةكى ستةمكاردا
كؤ دةبنةوة، لة كاتيَكدا كة بةختياريى رِاستةقينة لةوةداية بةختةوةرى بة هةموان
ببةخشيَت، هيض نةبآ زؤربةى خةلَكى لة طيروطرفتةكانيان رِزطار بكات!
قورئانى
ثيرؤز = كة مايةى بةختةوةريى سةرجةمى خةلَكى و سةرانسةرى جيهانة = تةنها يةك جؤر
شارستانيَتى ثةسةند دةكات و وةرى دةطريَت، ئةويش ئةو ضةشنة شارستانيَتىيةية كة
بةختةوةرى بة "هةموو" طرؤى مرؤظ يان "زؤربة"يان ببةخشيَت..
كةضى
شارستانيَتيى ئيَستا وا ناكات؛ دةضيَت ثةتى هةوا و ئارةزووةكان دةبضرِيَنيَت و
سةربةستىيةكى ئاذةلآنةيان بؤ دةرِةخسيَنيَت، تةنانةت هيَندة ديكتاتؤرييةت و
خؤسةثاندنى شةهوةت و هةوا و ئارةزووةكانى تيَدا زالأ بووة كة شتانى
ثيَويستنةبوويان بؤ مرؤظ خستووةتة حوكمى ثيَويست و ناضارةكى! بةم جؤرة، ئاسوودةيى
و حةوانةوةى بة تةواوى لة بةرى طرؤى مرؤظ دامالَيوة. ضونكة لة كاتيَكدا كة مرؤظ،
لة قؤناغى ذيانى دةشتةكيَتىدا، بؤ طوزةران و ذيانى خؤى ثيَويستى تةنها بة ضوار
شتى سةرةكى بوو، ئيَستا شارستانيَتيى نوآ دووضارى هةذارىيةكى لةرِادةبةدةرى
كردووة و سةد و يةك ثيَويستيشى لة بةردةمدا زةق كردووةتةوة، تا واى لـآهاتووة
كة هةولأ و كؤششى حةلآلأ ناتوانيَت ئةرك و نةفةقةى ئةو ثيَداويستىيانة بطريَتة
ئةستؤ، بؤية = ئةم شارستانيَتىية = لة ئةنجامدا هانى مرؤظى دا كة بة ناضارى
دةست بداتة ساختة و فرِوفيَلأ و نوقمى حةرام ببيَت!
ئا
ليَرةوة بناغةكانى خوورِةوشت هةلَوةشان، ضونكة هةروةك ئةو هةذارىية سةختةى بؤ
مرؤظ رِةخساند، لة هةمان كاتدا سام و شكؤيةكى مةزنى بؤ خؤى ساز دا لة بةرضاوى
كؤمةلَى مرؤظايةتىدا و، سةروةت و سامانى خةلَكيشى لة دةستى خؤىدا كؤكردةوة، تا
لة ئةنجامدا مرؤظى سةردةم هةروةك طرفتارى "هةذارى" بوو، رِةوشتى
بةرزيشى لةدةست دا!
شـايةتى
زؤريش لةسةر ئةم دةرةنجامة بةدةسـتةوةية، بة رِادةيةك كة كؤى ئةو سـتةم و تاوان و
خيانةتانةى لة سةدةكانى ثيَشينةوة تا ئيَستا لةناو طرؤى مرؤظدا رِوويان داوة،
هةموويان بة يةك جار شارستانيَتيى نوآ رِؤى كردن و لة طةرووى خؤيةوة رِشاندنيةوة.
لة رِؤذطارانى داهاتوودا دووضارى طةلـآ رِشانةوةى تريش دةبيَت[2].
ئا
ليَرةدا تآدةطةين كة بؤضى جيهانى ئيسلامى سست و دوودلَة لة وةرطرتنى
شارستانيَتيى ئاوةهادا.. بةلَآ، ئةم بيَزهاتنةوةيةى جيهانى ئيسلامى لة وةرطرتنى
ئةم شارستانيَتىية، واتا و ناوةرؤكيَكى ئةوتؤى تيَداية كة شايانى سةرنجدان و
تيَرِامانة!
بةلَآ،
ئةو "نوورة ئيلاهى"يةى كة لة شةريعةتى ئيسلامدا هةية، تايبةتكاريى:
"سةربةخؤيى" ثآدةبةخشيَت، كة ئةويش دةيطةيةنيَتة ئاستى ثيَويستنةبوون
بة ضيىتر(الاستغناء). هةر تةنها
ئةم تايبةتكارىيةية كة بوار بة "دةهاء"ى[3] رِؤما نادات
= كة طيانى ئةم شارستانيَتىية نوآية دةنويَنيَت = خؤى لةو نوورة ئيلاهىيةدا
بسةثيَنيَت و، نايةلَيَت تيَهةلَكيَش و ئاويَتةى ببيَت.
بةلَآ،
هةرطيز "شةريعةت" نابيَتة شويَنكةوتةى ئةو "دةهاء"ةى
رِؤمان، ضونكة: "شةريعةت" شةفةقةت و عيززةتى ئيمان لة طيانى
موسلَماناندا ثةروةردة دةكات و ثيَىدةطةيةنيَت، ئةوةتا قورئانى ثيرؤز حةقيقةتةكانى
شةريعةتى بة دةستةوة طرتووة، كة هةريةكةيان لة دةستى ئةودا وةكو عةساكةى حةزرةتى
مووسا واية. بة ثشتيوانيى خواى طةورة رِؤذيَك ديَت كة ئةو شارستانيَتىية سيحربازة
جادووطةرة بة تةواوةتى سةرى سوذدةى رِيَز و نةوازش و سةرسوورِمانى بؤ
دادةنةويَنيَت!
فةرموو
ئيَستا بؤ خؤت بة وردى سةرنجى تيَرِامان ئاراستةى ئةم رِاستىيةى خوارةوة بكة:
"رِؤمان"
و "يؤنان"ى ديَرين هةردووك خاوةنى دةهاء(زيرةكى)يَكى
ئةوتؤ بوون كة وةكو منالَى دوانة لة يةك سةرضاوة و بناغةوة لةدايك بووبوون و
سةريان هةلَدابوو.. ئةم دووانة، يةكيَكيان: ئةنديَشةى بةسةردا زالأ بوبوو، ئةوى
ديكةشيان ماددةى دةثةرست..
جا
ويَرِاى تيَثةرِبوونى كات و، هةولَدانى شارستانيَتى و، تةقةلا و كؤششى
"ئايينى نةصرانى"ش بؤ تيَكةلأكردنى ئةم دوانة و تواندنةوةيان لة
يةكترىدا، كةضى سةرجةمى ئةو هةولآنة مايةثووض مانةوة و، بة ضةشنى تيَكةلأنةبوونى
رِؤن و ئاو، هيض كام لةم دوانة ئاويَتةى ئةوى تر نةبوو، بةلَكو هةريةكةيان
ثاريَزطاريى سةربةخؤيى و جياوازيى خؤى كرد!
وا
ئيَستا ئةو دوو "طيان"ة جةستةكانى خؤيان طؤرِيوة و،
"ئةلَمان" بووة بة لةشى يةكيَكيان و "فةرةنسى"يةكانيش بوون
بة جةستةى ئةوىتريان، دةلَيَى ئةو دوو طيانة لةواندا نيشتةجآ بوون!
بةم
جؤرة، رِؤذطار دةرىخست كة: "دةهاء"ى
دوانةى رِؤمان و يؤنان بة توندى دةستيان بة رِووى هةموو هةولأ و هؤكاريَكى
ئاويَتةكردنةوة نا و، تا ئيَستاش هةر ثيَكةوة نةطونجاون و دةستيان لة ملى يةكترى
نةئالآندووة.
لة
كاتيَكدا كة دوو براى دوانة و هاورِيَى يةكتر لة طةشةكردن و بةرةوثيَشضووندا،
تا ئيَستا بةم ضةشنة لة ململانآدا بووبيَتن و دةستيان لة ملى يةكترى نةكردبيَت،
ئةدى ضؤن ئيتر "هودا"ى قورئان = كة لة رِةضةلَةك و بناغةيةكى جياوازة و
لة هةلآتطةيةكى ترةوة هةلَهاتووة = تيَكةلأ بة "دةهاء" و
فةلسةفةى رِؤما دةبيَت؟ لة كاتيَكدا كة سةرضاوةى ئةو "دةهاء"ة
جياية لة سةرضاوةى ئةم "هودا"يةى قورئان؟ ضونكة:
"هودا"
لة ئاسمانةوة نازلأ بووة.. بةلآم "دةهاء" لة
زةوىيةوة دةرضووة..
بوارى
دةستبةكاريى "هودا" لة "دلأ"داية و "ميَشك و
ذيرى" بؤ كار و كؤشش هان دةدات.. كةضى "دةهاء" تةنها
لة بير و ميَشكدا دةستبةكارة و بآطةردى و ساف و خاويَنيى دلأ ناهيَلَيَت
و ليَلَى دةكات و سةرى لـآ دةشيَويَنيَت..
"هودا"
بة رِادةيةكى ئةوتؤ "طيان" رِووناك دةكاتةوة كة بةرى طولأ بة دةنكةكانى
دةبةخشيَت و لةم رِآيةوة شةوةزةنطى تاريكى "سروشت" دةبيَت بة رِؤذى
رِووناك و، سةرجةمى توانا و ليَهاتنةكانى مرؤظيش بةرةو كةمالأ بةرز دةبنةوة و،
ئنجا ئةم هوداية "دةروون"ى جيسمانيش دةكات بة خزمةتطوزاريَكى
طوآرِايةلأ و، لة ئةنجامدا ويَنة و رِوخسارى "مةلائيكةت"يَك لة
سةروسيماى مرؤظى هةولَدةرى تيَكؤشةردا دةنةخشيَنيَت.. بةلآم "دةهاء" ثيَش
هةموو شتيَك رِووى لة "دةروون" و "جةستة"ية و، دةم لة
"سروشت" با دةدات و، دةروونى مادديش دةكات بة كيَلَطةى طةشة ثآكردنى
توانا و ليَهاتنة نةفسانىيةكان و، لة رِؤلَى "خزمةتكار" بةولاوة هيضى
تر بة "طيان" نابةخشيَت تاكو لةم رِآيةوة تؤو و دةنكةكانى سيس دةبنةوة
و بة تةواوةتى وشك دةبن. ئيتر لة ئةنجامدا شيَوةى "شةيتان"يَك لة
سةروسيماى مرؤظدا دةضةسثيَنيَت!
"هودا"
= لة هةردوو دنيادا = بةختةوةرى بة مرؤظ دةبةخشيَت و رِووناكى لة هةردوو ذيانىدا
ثةخش دةكات و بةرةو ثيَشى دةبات.. بةلآم "دةهاء"ى يةك
ضاوةى دةجالأئاسا ثيَى واية: ذيان تةنها يةك خانة و لانةى هةية كة ئةم دنيا
بةرضاوةى ئيَرةية. لةبةر ئةوة، هيَندة بؤ ذيانى دنيا ثالأ بة مرؤظةوة دةنيَت و
هانى دةدات تا دةيكات بة ثةرستيار و بةندةى ماددة و درِندةى خويَنمذى زةوتكارى
ستةمكار..
بةلَآ،
"دةهاء":
"سروشت"ى كةرِوكاس دةثةرستآ و طوآرِايةلَيى "هيَز"ى
كتوكويَر دةكات.. بةلآم "هودا": سنعةتى خاوةن هةست و شعوور دةناسيَت
و، رِيَزى شايانيش لة توانستى دانايانةى خواوةند دةطريَت..
"دةهاء" بة
ثةردةى ناشكورى و سثلَةيى و ثآنةزانى، رِووى زةوى دادةثؤشيَت.. كةضى
"هودا" نوورى شوكرانة و ثيَزانين و ئةمةكداريى تيَدا ثةخش دةكات.
لةبةر
ئةم نهيَنىيةية كة:
"دةهاء"
كةرِوكويَرة و.. "هودا"ش بيسةر و بيناية!
ضونكة:
لة
رِوانطةى ئةو دةهائةوة: نيعمةتة ثةرش و بلآوةكانى سةر رِووى زةوى بآخاوةنن و
سةرثةرشتيكاريَكيان نىية ضاوديَرىيان بكات، بؤية بآ هيض سوثاس و ثيَزانينيَك
هةلَمةتيان بؤ دةبات و زةوتيان دةكات، ضونكة بةرضنى و بةهرةوةرطرتن لة
"سروشت" هةستيَكى ئاذةلآنة لة مرؤظدا دةرِويَنيَت..
بةلآم
لة رِوانطةى هوداوة: سةرجةمى نيعمةتة زؤر و بلآوةكانى سةر طؤى زةوى، بةروبوومى
ميهرةبانيى خواوةندن و، لة ثشتى هةموو يةكيَكيانةوة دةستى بةخشندةى ضاكةكار و
ميهرةبان دةبينيَت. ديارة ئةم ضةشنة رِوانينةش هانى مرؤظ دةدات كة بة شوكرانة و
رِيَز و نةوازش ئةو دةستة ماض بكات و نيعمةتةكانى لـآ وةربطريَت!
جطة
لةمانةى كة باسكران، دةبآ ئةوةش ثشتطوآ نةخةين كة ئةم شارستانيَتىية طةلـآ
ضاكةشى تيَداية، بةلآم دةبآ بزانين ئةو ضاكةكارىيانة بةرهةمى ئةم سةردةمة و هى ئةو
شارستانيَتىية نين، بةلَكو بةرهةميَكى جيهانىية و مولَكى سةرانسةرى طرؤى مرؤظة،
ضونكة لة ئةنجامى بةدواىيةكداهاتن و ئاويَتةبوونى بيروبؤضوونةكانى هةموو طرؤى
مرؤظ هةر لة ديَر زةمانةوة تاكو ئيَستا و، بة هاندانى شةريعةتة ئاسمانىيةكان بة
تايبةت شةريعةتى محمدى = على صاحبها الصلاة والسلام = سةريان
هةلَداوة و طةشةيان كردووة. كةواتة ئةو ضاكةكارىيانة كةرةسةيةكن لة ئةنجامى ئةو
ئالأوطؤرِانةوة ثةيدا بوون كة ئايينى ئيسلام لة ذيانى مرؤظايةتىدا بةرثاى كردن.
هةر لةبةر ئةوةشة كة هيض كةسيَك ناتوانيَت بة مولَكى خؤى لة قةلَةميان بدات.
ئا
ليَرةدا سةرؤكى ئةنجومةن ثرسياريَكى ترى ئاراستة كردم و، وتى:
ئةى
مرؤظةكةى ئةم ضةرخ و سةردةمة!
بةلآ
و طيروطرفتةكان هةميشة لة تؤلَة و سزاى خيانةتدا نازلأ دةبن و لة هةمان
كاتيشدا هؤى دةستكةوتنى ثاداشتن. ئنجا "قةدةر"ى خواى طةورة زللةى خؤى
لـآوةشاندن و "قةزا"يش بةسةر ئةم نةتةوةيةدا دابارى..
جا
ئايا ئيَوة بة ض كرداريَكتان رِيَتان بة قةزا و قةدةر دا كة طيروطرفتى ئاوةهاتان
بهيَنيَتة رِآ و دووضارى تةنطانةتان بكات، ضونكة هؤى دابارينى موسيبةت و طيروطرفتة
طشتىيةكان، هةلَة و تاوانى زؤربةى خةلَكىية؟
وتم:
طومرِايى
و، سةرسةختيى نةمروودانة و، لةخؤبايىبوونى فيرعةونئاساى طرؤى مرؤظ لةم
سةردةمةدا، هيَندة فوويان تآكرا تا طةيشتنة ئاسمان و، دةميان لة حيكمةتى
بةديهيَنان وةشاند و، ضةندين شتى هاوويَنةى تاعوون و تؤفان و بةلآ و موسيبةتى (وةك
ئةم جةنطة جيهانىيةى ئيَستايان) لة ئاسمانة بةرزةكانةوة بةسةر طرؤى مرؤظدا
داباراند. ئةوةبوو خواى طةورة زللةيةكى توندى لة سةر و طويَلاكى شويَنكةوتووانى
ئايينى نةصرانى تةنانةت لة سةرجةمى مرؤظايةتى وةشاند، ضونكة يةكيَك لة هؤكارةكانى
ئةم بةلآية = كة هةموو خةلَكيى تيَدا بةشدارن = بريتىية لة: طومرِايى بةرهةمى
بيرى ماددى و.. سةربةستيى ئاذةلآنة و.. خؤسةثاندنى هةوا و ئارةزووةكان.
ئنجا
ئةو هؤكارةش كة لة لايةنى ئيَمةوة بوو بةهؤى نازلأبوونى ئةم بةلآية:
ثشتطوآخستنى ثايةكانى ئيمان و وازهيَنانمان بوو لة ئةنجامدانى فةرزةكان!
ضونكة
خواى طةورة داواى لـآكردين كة لة ماوةى بيستوضوار سةعاتدا، تةنها يةك سةعات = لة
ثيَناوى سوودى خؤماندا = بؤ بةجآهيَنانى فةرزةكان تةرخان بكةين. كةضى ئيَمة
سستيمان لةم ئةركةدا نواند و بة بآئاطايى ثشتطويَمان خست. بؤية خواى طةورةش، لة
تؤلَةى ئةمةدا، بة مةشق و تةدريبيَكى سةختى بيستوضوار سةعاتى و بؤ ماوةى ثيَنج
سالَى يةك لة دواى يةك سزاى داين، واتة ناضارى بةجآهيَنانى جؤرة نويَذيَكى
تايبةتيى كردين..
هةروةها
ئةو خواوةندة مةزنة بةزةيى بة ئيَمةدا هاتةوة و، داواى لـآكردين كة تةنها يةك
مانط لة سةرانسةرى سالأدا بةرِؤذوو ببين. كةضى لةبةر ئةوةى نةفسى خؤمانمان بةلاوة
ئازيز بوو، ئةو فةرمانةى خواى طةورةمان جآبةجآ نةكرد. خواى طةورةش، لة سزاى ئةم
سةرثيَضىيةدا و بؤ كةفارةتى ئةو طوناهة، ناضارى رِؤذوويةكى ثيَنج سالَيى كردين!
هةروةها
خواى طةورة داواى لـآ كردين كة: يةك لة دة، يان يةك لةسةر ضلى ئةو مالأ و سامانةى
خؤى، كة بة ئةمانةت لاى ئيَمة دايناوة، بة ناوى زةكاتةوة دةربكةين. كةضى ئيَمة
ضرووكيمان نواند و ستةممان لة خؤمان كرد و بة رِةزامةنديى خؤمان ئةو ئةندازة
ديارىكراوةمان نةبةخشى و تيَكةلَى مالَى حةراممان كرد. لة تؤلَةى ئةمةشدا ناضار
كراين كة زةكاتى كةلَةكةبووى ئةو ماوةية بة يةك جار دةربكةين و، لةو رِآيةوة لةو
حةرامة رِزطار كراين، بةثيَى ئةو ياسايةى كة دةلَيَت: "الجزاء من جنس
العمل"..
ضونكة
كردةوةى ضاك دوو جؤرة:
يةكيَكيان: ئيجابى و ئيختيارىية..
ئةوى تريان: سةلبى و ناضارىية.
جا
بة طويَرةى فةرموودةى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = سةرجةمى بةلآ و
موسيبةتةكان لةم جؤرةى دووهةمن، كردةوةى ضاكى سةلبى و ناضارةكين. ديارة ئةمةش دةبآ
بة مايةى دلَنةوايى و دلَدانةوةى ئيَمة!
كةواتة،
ئةم نةتةوة طوناهبارة، لة طوناهةكانى ثاك بووةوة و، دةستنويَذى بة خويَنى خؤى طرت
و، بة كردار و رِةفتار تةوبةيةكى رِاستةقينة و تةواوى ئةنجام دا.
ثاداشتى
ثيَشةكى و زووبةزووى ئةم تؤبة و ثةشيمانىيةش بريتى بوو لةوةى كة ثيَنجيةكى
ئوممةتى عوسمانى = واتة ضوار مليؤن كةس = ثلةى موجاهيدى و شةهيدىيان ثآبةخشرا و،
لةم رِآيةوة بؤ ثايةى ويلايةت بةرزكرانةوة و، بةم ضةشنة كةفارةتى طوناهةكانى
دا!
طشت
ئامادةبووانى ئةنجومةنة بةرزة ميسالىيةكة ئةم وةلآمةيان ثةسةند كردم.
دواى
ئةمة، لة خةونةكةم بيَدار بوومةوة. بةلَكو لة رِاستىدا بةم بيَداربوونةوةيةم
سةرلةنوآ خةوم لـآكةوتةوة، ضونكة لةو باوةرِةدام كة بيَدارى نوستنة و، نوستنيش
جؤريَكة لة جؤرةكانى بيَدارى!
نويَنةرى
سةردةم (لةوآ)
* * *
ئةطةر "مةجاز" بكةويَتة دةستى "نةزانى" بة
"حةقيقةت"ى دادةنيَت
ئةطةر
"مةجاز" لة دةستى زانستةوة بكةويَتة دةستى نةزانى، بة
"حةقيقةت"ى دادةنيَت و دةرطاى ضةندةها ئةفسانةشى ثآ دةخاتة سةرثشت.
* *
*
موبالةغة لة مةدحدا زةمكردنيَكي ثةنهانة!
ئةطةر
وةسفى هةر شتيَكت كرد وةك خؤى وةسفى بكة، ضونكة من لةو باوةرِةدام كة زيادةرِةوى
لة مةدحكردندا زةميَكى ناوةكى و ثةنهانة. دلَنيابة كة هيض شتيَك ضاكتر نىية لةو
ضاكةيةى كة خواى طةورة بةخشيويةتى!
* * *
"ناوبانط" ستةمكارة!
"ناوبانطدةركردن"
ستةمكاريَكى خؤسةثيَنة، ضونكة "ناوبانط دةركراوةكة" دةكات بة خاوةنى
شتيَك كة هى ئةو نىية!
بؤ
نموونة: خواجة نصرالدين(مةلاى مةشهوور) خاوةنى تةنها يةك لة دةى ئةو قسة
نةستةقانةية كة دراونةتة ثالَى و بة ناويةوة بلآوبوونةتةوة.
هةروةها
ئةو خةرمانةى ئةنديَشة و خةيالَةى كة ضواردةورى رِؤستةمى سيستانيى طرتبوو، شانازى
و قارةمانيَتيى ماوةى يةك ضةرخى رِةبةقى ئيَرانىيةكانى بؤ خؤى زةوت كرد!
بةلَآ،
ئةم زةوتكارىيةى كة لة ناوبانطداية، هيَندة فووى تآكراوة تا ئاويَتةى ئةفسانة
بووة و ثاشان مرؤظى ثيَوة طيرؤدة كراوة.
* * *
ئةوانةي "ئايين" لة "ذيان" دادةمالَن
طرفتارى تياضوون دةبن
هةلَةى
"توركياى لاو"[4] لةوةدا بوو
كة نةياندةزانى ئايين بناغةى ذيانة، ثيَيان وابوو: نةتةوة شتيَكة و ئيسلاميش
شتيَكى ترى جياوازة!
هؤكار و هاندةرى ئةم هةلَةيةشيان شارستانيَتيى
سةردةم بوو كة ئةو ضةشنة بؤضوونةى بلآودةكردةوة و، بةوةى كة دةيوت:
"بةختةوةرى تةنها لة ذيانداية" بةسةر بيرى خةلَكىدا زالأ بووبوو.
بةلآم
رِؤذطار دةرىخست كة رِيَساى ئةم شارستانيَتىية، بآكةلَك و زيانبةخشة[5]!
ئنجا
تاقيكردنةوة بآطومانةكانيش ضةسثانديان كة: "ئايين" ذيان و رِووناكى و
بناغةى "ذيان"ة..
زيندووكردنةوةى
ئةم نةتةوةية بة ذياندنةوةى ئايين دةبيَت، هةر تةنها ئيسلاميش ثةيى بةم رِاستىية
بردووة.
ئةندازةى
بةرةوثيَشضوونى نةتةوةى ئيَمة بة رِيَذةى دةستطرتنيةتى بة ئايينةوة و، مةوداى
دواكةوتن و نزمبوونةوةشى بة ئةندازةى ثشتطوآ خستنى ئايينةكةيةتى.. بة ثيَضةوانةى
ئايينةكةى تر!
ئةمةش
رِاستىيةكى ميَذوويىية، لة بير براوةتةوة.
* * *
"مردن":
جآطؤرِين و دةربازبوونة لة بةنديخانة و، رِؤشتنة بةرةو باخ و بيَستان و
طولَزارةكان..
كةواتة
ئةو كةسةى عةودالَى ذيانة با بة دواى شةهيدىدا بطةرِيَت!
قورئانى
ثيرؤز بة رِاشكاوى دانى بة ذيانى شةهيددا ناوة.
شةهيد،
كة ذانى سةرةمةرطى نةضةشتووة، ثيَىواية هيَشتا لة ذيانداية و نةمردووة، بةلآم
هةست دةكات ذيانى تازةى لةضاو هى ثيَشووىدا طةلـآ خاويَنترة.
جياوازيى
نيَوان شةهيدان و مردووانى تر، وةك هى ئةم نموونةيةى خوارةوة واية:
دوو
كةس خةون دةبينن و، هةردووكيشيان لة خةونةكةياندا طةشتى ناو باخيَكى رِةنطينى ثرِ
لة ميوةى جؤراوجؤرى بةتام و لةزةت دةكةن.. بةلآم يةكيَكيان دةيزانى ئةوةى
دةيبينيَت خةونة، بؤية ضيَذى زؤرى لةو طةشتةى نةبرد، لةوانةية خةميشى خواردبيَت.
كةضى دووهةميان وا نةبوو، نةيدةزانى ئةوةى دةيبينيَت خةونة، بةلَكو ثيَى وابوو لة
جيهانى رِاستى و بيَدارىداية، بؤية ضيَذى رِاستةقينةى لة خةونةكةى دةبرد.
"خةون"
سيَبةرى جيهانى ميسالة و، جيهانى ميساليش سيَبةرى جيهانى بةرزةخة.. لةيةكترضوونى
دةستوورةكانى ئةم ضةشنة جيهانانة هى ئةم نهيَنىيةية.
* * *
"سياسةت"ى ئةم رِؤذطارة لة جيهانى
بيرورِاكاندا: "شةيتان"ة، دةبآ "أعوذ بالله"ى لـآ بكريَت!
سياسةتى
شارستانيَتيى نوآ دةضيَت لة ثيَناوى كةمايةتىدا قوربانى بة زؤربةى خةلَكى دةدات،
تةنانةت ضةند كةسيَكى يةكجار كةمى ستةمكار، جةماوةريَكى زؤرى خةلَك لة ثيَناوى
هيَنانةديى ئامانجةكانياندا بةخت دةكةن!
بةلآم
"عةدالَةتى قورئانى ثيرؤز" خويَن و ذيانى تةنها يةك كةسى بآتاوان نة
لةبةر هيض شتيَك و نة لة ثيَناوى زؤرينةدا و نة لة ثيَناوى سةرجةمى طرؤى
مرؤظايةتىدا بةخت ناكات. ضونكة ئايةتى ثيرؤزى: (مَنْ
قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ اَو فسادٍ في الاَرضِ فكأنَّما قَتَلَ النّاسَ
جميعاً)
(المائدة:32) دوو نهيَنيى
مةزن لة بةردةم مرؤظدا دادةنيَت:
يةكةم: دادطةريى رِووت(العدالة المحضة) كة
دةستووريَكى هيَندة مةزنة بة يةك ضاو سةيرى: تاك و، كؤمةلأ و، يةك كةس و، سةرجةمى
مرؤظايةتى دةكات. هةروةك بةديهيَنانى هةموو ئةوانة بؤ توانستى خوا يةكسانة، بة
هةمان جؤر لة بةردةم دادطةريى خواى طةورةشدا هةموويان يةكسانن.
ئةوةندة
هةية كة مرؤظ بة ويست و ئارةزووى سةربةستانةى خؤى دةتوانيَت لة ثيَناوى ئامانجى
بةرزدا خؤى بةخت بكات، بآ ئةوةى يةكيَكىتر قوربانيى ثآبدات و بةختى بكات، با
لة ثيَناوى سةرانسةرى مرؤظايةتيشدا بيَت! ضونكة رِشتنى خويَن و نةهيَشتنى عيصمةت
و كؤتايىهيَنان بة ذيانى هةر كةسيَك وةك ئةوة واية كة خويَنى هةموو خةلَكى
رِذابيَت و عيصمةتى هةموويان ثآشيَل كرابيَت!
نهيَنيى دووهةم: ئةطةر يةكيَكى
لةخؤبايى، بآ هيض سلَةمينةوة و بةربةستيَك، لة ثيَناوى هيَنانةديى قسةى خؤىدا و
بؤ مةبةستى تيَركردنى هةوا و ئارةزووةكانى، بآ ثةروا، مرؤظيَكى بآتاوانى كوشت،
ئةوا هةر ئةو مرؤظة ئامادةية سةرانسةرى جيهانيش بفةوتيَنيَت، طةر بيشتوانيَت
ئامادةية رِةطةزى مرؤظ لة رِووى زةوىدا قةلآضؤ بكات!
* * *
ئةى
ترسنؤكى لاواز!
"ترس"
و "لاوازى"ت هيض سووديَكيان تيَدا نىية، تةنانةت زيانيشت ثآدةطةيةنن.
ضونكة خةلَكيت لـآ هاندةدةن و بة طورطانخواردت دةدةن و ئيشتيهاى درِندةيىيان
تيَدا دةبزويَنن و، هةر ئةوةندةى خةلَكى بة لاوازى و ترسنؤكيى تؤيان زانى، يةكسةر
ليَت رِادةثةرِن و لةناوت دةبةن!
* * *
خواى طةورة بؤى هةية بةندةى خؤى تاقى بكاتةوة، بةلآم بةندة
مافى تاقيكردنةوةى ثةروةردطارى خؤى نىية!
دةسا
ئةى مرؤظى دوودلأ!
هةرطيز
لة ثيَناوى زيانيَكى وةهمىدا بةرذةوةندىيةكى مسؤطةر بةخت ناكريَت. كةواتة ئةركى
سةرشانى تؤ لةوةداية كة تيَبكؤشيت و ئةنجامى تيَكؤشانةكةشت بة خواى طةورة
بسثيَريت. ضونكة خواى طةورة بؤى هةية بةندةى خؤى تاقىبكاتةوة و ثيَى بلَيَت: طةر
فلآنة كارت جآبةجآ كرد فيسارة ثاداشتت دةدةمةوة.. بةلآم هةرطيز بةندة مافى
تاقيكردنةوةى ثةروةردطارى نةدراوةتآ و بؤى نىية بلَيَت: دةبا خواى طةورة لةم
كارةدا ثشتم بطريَت تاكو منيش فلآن كردةوةى ضاك ئةنجام بدةم. خؤ ئةطةر طوفتارى
واى لة زار دةربضيَت، ئةوا سنوورى خؤى دةشكيَنيَت.
رِؤذيَكيان
شةيتانى لةعنةتى بة حةزرةتى عيساى كورِى مةريةمى وت[6]:
=
مادةم جلَةوى هةموو كاريَك بة دةستى خواية و، هةر شتيَكى لة ضارةت نةنووسى بيَت
تووشت نايةت، ئةوا لةسةر لوتكةى ئةم ضيايةوة خؤت فرِآدةرة خوارةوة، بزانة ضيت
بةسةر ديَت!
حةزرةتى
عيسا = دروودى لةسةر بيَت = فةرمووى:
(لةعنةتى! خوا بؤى هةية بةندةى خؤى تاقى بكاتةوة،
بةلآم بةندة بؤى نىية ثةروةردطارى خؤى تاقى بكاتةوة)!
* * *
هةندآ
جار دةرمانى نةخؤشىيةك دةردة بؤ نةخؤشىيةكى تر و، مةلَهةمة شيفابةخشةكةى لةوآدا
دةبيَت بة ذةهريَكى كوشندة. ضونكة طةر دةرمان زياد لة ثيَويست بةكاربهيَنريَت،
هةلَدةطةرِيَتةوة و دةبيَت بة دةرد و نةخؤشى.
* * *
سروشتى
سةرسةختى(العناد) وةهاية كة:
ئةطةر "شةيتان"يَك يارمةتيى يةكيَك بدات، دةلَيَت: ئةوة
"مةلائيكةت"ة و، رِةحـمةتى بؤ دةنيَريَت.. بةلآم طةر
"مةلائيكةت"يَك لة رِيزى ئةو كةسانةدا ببينيَت كة رِايان لةطةلأ ئةمدا
جياية، دةلَيَت: ئةوة "شةيتان"ة بةرط و ثؤشاكى خؤى طؤرِيوة! ئنجا دةست
بة دوذمنايةتيى دةكات و لةعنةتى بؤ دةنيَريَت!
* *
*
طةر "حةق"ت دؤزىيةوة، لة ثيَناوى
"حةقتر"دا ئيختيلاف مةنيَرةوة!
ئةى
مرؤظى حةقويست!
ئةطةر
يةكطرتن لةسةر "حةق" بة يةكنةطرتن دةبوو لةسةر "حةقتر" ئةوا
"حةق" حةقتر دةبيَت لة "حةقتر"و، "جوان"يش
جوانتر دةبيَت لة: "جوانتر"!
* * *
ئيسلام ئايينى ئاشتى و ئاسايشة، بة ناكؤكى و مشتومرِى ناوخؤ
رِازى نابيَت
ئةى
جيهانى ئيسلامى! بزانة ذيانت لة "يةكطرتن"داية..
طةر
تؤ داواكارى يةكطرتنيت ئةوا دةستوورى:
(ئةمة
"حةقة" لة بريى "هةر ئةمة حةقة" و.. ئةمة "جوانة"
لة بريى "هةر ئةمة جوانة"..)..
بكة
بة رِيَبازى ذيانت!
ضونكة
هةموو موسلَمانيَك دةتوانيَت سةبارةت بة رِيَباز و مةزهةبةكةى خؤيةوة بلَيَت:
(ئةم
رِيَبازة حةقة و كارم بةسةر رِيَبازةكانى ترةوة نىية. خؤ ئةطةر رِيَبازةكانى تر
جوان بن، من ثيَم واية ئةمةى خؤم جوانترة).
بةلآم
مافى ئةوةى نىية بة رِيَبازةكةى خؤى بلَيَت:
(تةنها
هةر ئةم رِيَبازة حةقة و ئةوانى تر ناحةقن.. هةر تةنها ئةمةى من جوانة، ئةوانى تر
ناشيرينن)!
زةينتةسكيى
مرؤظ و قةتيسمانى لةسةر يةك شت، ئةنجامى خؤشويستن و لـآرِازىبوونى نةفسة،
ثاشان هةر ئةم رِةفتارةشة كة دةبيَت بة دةرد و، لةويشةوة دووبةرةكى و مشتومرِ
ثةيدا دةبيَت.
بةلآم
دةبآ بزانين كة:
دةرمانةكان
هةموويان يةك نين، بةلَكو بةثيَى جياوازيى نةخؤشىيةكان جياجيان، ئةم
جيابوونةشيان كاريَكى حةق و رِةواية.. كةواتة "حةق" يةك دانة نابيَت،
بةلَكو دةكريَت ضةند دانةيةكى جياجيا بيَت..
ثيَداويستى
و خواردةمةنىيةكانيش زؤر و جؤراوجؤرن، ئةم جؤراوجؤرىيةش كاريَكى رِةوا و حةقة.
كةواتة دةكرآ "حةق" جؤراوجؤر بيَت..
توانا
و ليَهاتنةكان و هؤكارةكانى ثةروةردة بةشبةش و لة يةكتر جياوازن. ئةم
بةشبةشبوون و جياوازىيةش كاريَكى حةق و رِةواية. كةواتة دةطونجآ
"حةق" بةشبةش بيَت.
هةندآ
جار تةنها يةك ماددة بةثيَى دوو ميزاجى جياواز دةرديش دةبيَت و دةرمانيش. بؤية
رِيَذةى ثيَكهاتووى جياجيا لةو دةرمانة بؤ هةر يةكيَك لةو نةخؤشانة و بةثيَى
جياوازيى ميزاجيان، دةستنيشان دةكريَت. كةواتة دةطونجآ "حةق"
ئاويَتةيةكى ثيَكهاتوو بيَت و، ئنجا هةر ئةم ئاويَتةيةش لة يةكيَكةوة بؤ يةكيَكى
تر بطؤرِيَت.
هةموو
خاوةن مةزهةبيَك حوكميَكى رِةها(مطلق) بةسةر مةزهةبةكةىدا دةردةكات و سنوورى
بؤ دةستنيشان ناكات و، ئةم كارة بؤ ميزاجة جياجياكان بةجآ دةهيَلَيَت. كةضى
دةمـارطيريى مـةزهـةبى "تةعميم" دروسـت دةكات و، ئنجـا ثابةندبوونيش
بةم تةعميمة كيَشة و مشتومرِ دةهيَنيَتة كايةوة.
لة
ثيَش ئيسلامدا كةلةبةرى فراوان و قوولأ و دووريى يةكجار زؤر و سةرسوورِهيَنةر
لة نيَوان ضينةكانى مرؤظدا هةبوو، بؤية ئةو واقيعة داخوازى زؤريى ذمارةى
ثيَغةمبةران بوو لة يةك كات و سةردةمدا، هةروةها ثيَويستى دةكرد كة شةريعةت و
مةزهةبةكانيش زؤر و جؤراوجؤر بن.
بةلآم
ئايينى ئيسلام ئالأوطؤرِيَكى ئةوتؤى لة ذيانى مرؤظايةتىدا بةرثا كرد كة خةلَكى لة
يةكترى نزيك بوونةوة و شةريعةتيش بوو بة يةك شةرع و تةنها يةك ثيَغةمبةريش = صلى
الله عليه وسلم = رِابةرايةتيى سةرجةمى طرؤى مرؤظى خراية ئةستؤ.
هةرضى
مةزهةبةكانيشة، ئةوا هةتا ئاستى هةموو خةلَكى نةبيَت بة يةك، هةر ئاوا زؤر و
جؤراوجؤر دةبن. خؤ ئةطةر هةموويان يةكسان بوون و ئاستيان بوو بة يةك و يةك
"ثةروةردة"ش سةروزيادى ثيَداويستىيةكانى سةرجةمى خةلَكى بوو، ئةوا
ئةو كاتة مةزهةبةكانيش دةبن بة يةك.
* * *
بةديهيَنان و كؤكردنةوةى شتانى دذ بة يةك حيكمةتيَكى مةزنى
تيَداية.. "طةرديلة" و "خؤر" لة دةستى توانستدا يةكسانن
ئةى
براى دلأبيَدارم!
توانستى
خواى طةورة لة كؤكردنةوةى شتانى دذ بة يةكدا دةردةكةويَت..
ضونكة
نهيَنىيةكى مةزن هةية لة بوونى:
ئازار
لةناو لةزةتدا و.. شةرِ لةناو خيَردا و.. ناشيرينى لة تويَى جوانىدا و.. زيان
لة ناوةندى قازانجدا و.. نةهامةت لة ميانةى نيعمةتدا و.. ئاطريش لةناو نووردا..
دةزانيت
بؤضى؟
بؤ
ئةوةى: رِاستىية رِيَذةيىيةكان(الحقائق النسبية) بضةسثيَن و جيَى
خؤيان بطرن.. هةروةها تاكو ضةندين شتى زؤر و زةبةندةش لة تةنها يةك شتةوة ثةيدا
ببن و بيَنة جيهانى "بوون".
بؤ
نموونة: ئةطةر "خالأ"يَك بة توندى و خيَرايى بجوولَيَنيت دةبيَت بة
"هيَلأ"يَك و، طةر بريسكةيةكيش بخوليَنيتةوة بازنةيةكى رِووناكى ثيَك
دةهيَنيَت.
فةرمانبةرى
و ئةركى "رِاستىية رِيَذةيىيةكان" لة دنيادا بريتىية لةوةى كة: دةبن
بة ضةند دةنكة تؤويَك و ضةندةها طولأ دةطرن، ضونكة هةر ئةو رِاستىيانةن كة هةويَنى
بوونةوةران و ثةيوةنديى رِيَسا و نةخش و نيطارةكانيان ثيَكدةهيَنن.. بةلآم
لةودنيادا، ئةم كاروبارة طويَرةيىيانة دةبن بة رِاستيى تةواوةتى و رِاستةقينة.
ثلةكانى
طةرما لة تيَكةلأبوونى سةرماوة ثةيدا دةبن و، ثلةكانى جوانىيش لة
تيَهةلَكيَشبوونى ناشيرينىيةوة دروست دةبن. واتة عيللةتى ثةيدابوونى ئةو ثلانة
هؤى تيَكةلأبوونى دذةكانيانة.
بؤ
نموونة:
رِووناكى
قةرزارى تاريكىية و.. لةزةت منةتبارى ئازارة و.. طةر نةخؤشى نةبواية تةندروستى هيض
تام و ضيَذيَكى نةدةبوو.. هةروةها طةر بةهةشتيش نةبواية دؤزةخ نةدةبووة سزاخانة..
تةنانةت طةر زةمهةرير نةبيَت دؤزةخيش نابيَت بة دؤزةخى رِاستةقينة، بطرة ئةطةر
زةمهةرير نةبواية دؤزةخ بة تةواوى هيض شتيَكى نةدةسووتاند!
جا
ئةو بةديهيَنةرة ئةزةلىية، لة رِيَى بةديهيَنانى شتانى دذ بةيةكةوة حيكمةتة
مةزنةكةى خؤى دةرخستووة و سام و شكؤى لةم رِآيةوة درةوشاوةتةوة..
هةر
ئةو خاوةن توانستة هةميشةيىيةش، بة كؤكردنةوةى شتانى دذ بة يةك، توانستى خؤى
دةرخستووة و، لةم رِآيةوة طةورةيى و مةزنايةتىيةكةى ئاشكرا بوون.
مادةم
ئةو توانستة خوايىية شتيَكى ثيَويستة بؤ زاتى مةزنى ثةروةردطار، ئةوا دةبيَت = بة
ثيَويست و بةداهةت = ئةو زاتة "دذ"ى خؤى تيَدا نةبيَت و كؤلَةواريى
تيَكةلأ نةبيَت و توانسـتةكـةشـى ثلةثلة نةبيَت و سـةرجةمى شـتانى بةلاوة يةكسان
بن و هيض شتيَكى ثآ قورس و طران نةبيَت.
"خؤر"
نموونةيةكة بؤ ئةو توانستة..
ئةوةتا
خؤر بووة بة تاق و كلآورِؤذنةيةك بؤ رِووناكيى ئةو توانستة و.. رِووى زةوىيش
ئاويَنةيةتى.. تةنانةت ضاوى ئاورنط و شةونمةكانيش ئاويَنةيةكى ترى ئةو
كلآورِؤذنةيةن.
ضونكة
رِووى فراوانى دةريا ئاويَنةيةكى طةورةية بؤ تيادةركةوتنى خؤر، كتومت وةك ئةوةى
كة بلَق و كةفى شةثؤلةكانى دةبن بةو ئاويَنةية و خؤريان تيَدا دةردةكةويَت، ضاوى
شةونم و ئاورنطةكانيش كة وةك ئةستيَرة دةبريسكيَنةوة و تريفة دةدةن.. هةموو يةكيَك
لةمانة، هةمان رِووناكيى هةمان خؤر دةردةخةن. كةواتة دةريا و شةونم، هةردووكيان بة
لاى خؤرةوة يةكسانن..
توانستى
خواوةنديش وةك ئةم نموونةية واية، ضونكة هةروةك بيلبيلةى ضاوى ئاورنط و شةونم
خؤريَكى بضووكة دةبريسكيَتةوة.. خؤرى مةزنيش شةونميَكى بضووكة و بيلبيلةى ضاوةكانى
لة خؤرى توانستى خواى طةورةوة رِووناكى وةردةطريَت و، ضةشنى سوورِانةوةى مانط بة
دةورى زةوىدا، ئةويش ثابةندى ئةو توانستةية و لة دةورىدا سوورِ دةخوات..
ئاسمانةكانيش دةريايةكى فراوانى بآليَوارن و، بة فةرمانى خواى ميهرةبان كةف و
بلَقةكانى = كة ئةستيَرة و خؤرةكانن = لةسةر رِووىدا شةثؤل دةدةن.
بةم
ضةشنة "توانست" درةوشايةوة و، ضةند بريسكةيةكى "نوور"ى بةسةر
ئةو دلَؤثانةدا ثةخشاند!
كةواتة
هةموو خؤريَك دلَؤثيَكة و، طشت ئةستيَرةيةكيش شةونميَكة و، هةموو بريسكةيةكيش
ويَنةيةكة..
جا
ئةو خؤرة مةزنةى كة وةك دلَؤثيَك واية، تيشكدانةوةيةكى كزى درةوشانةوةى ئةو رِيَذنة
مةزنةى توانستة، ضونكة تةنها بريسكانةوةيةكى بضووكى ئةو رِيَذنةية "خؤر"
دةكات بة: "ئةستيَرةيةكى رِووناكىبةخش"!
ئةو
ئةستيَرةيةش كة وةك شةونم واية، لة ناو ضاوى خؤىدا رِيَى ئةو بريسكةية
دةكاتةوةو، بةو ثآية: خؤى دةبيَت بة ضرا و ضاويشى بة بلووريَكى ئةوتؤ كة
رِووناكيى زياتر بة ضراكة دةبةخشيَت.
* * *
تايبةتكارىيةكانت لة ذيَر خاكى "ثةنهاني"دا بنيَذة،
با طةشة بكةن!
ئةى
مرؤظى خاوةن تايبةتمةندى!
بة
"خؤدةرخستن" و "خؤقوتكردنةوة" ستةم لة كةس مةكة، ضونكة
ئةطةر هةر لة ذيَر ثةردةى "ثةنهانى"دا بوويتاية، ئةوا ثيت و بةرةكةت و
ضاكةت بة برايانت دةبةخشى و، ئةو كاتة دةطونجا لة هةموو برايةكتدا تؤ
دةربكةوتيتاية و، ئةو تؤ بواية! بةم جؤرة رِيَز و سةرنجى خةلَكيت بؤ هةموو برايةكت
رِادةكيَشا.
بةلآم
طةر خؤت دةربخةيت و تايبةتكارىيةكانت ئاشكرا بكةيت، ئةوا دةكةويتة سيَبةرةوة كةضى
لة حالَةتى يةكةمدا خؤريَكى مةعنةوى بوويت. بؤ خؤت بةم هةولَةت لة شان و شكؤى
هاورِآيانت دادةطريت و رِيَزيان كةم دةكةيتةوة.
واتة:
خؤدةرخستن و ئاشكراكردنى تايبةتكارىية خؤيىيةكان، دوو كارى نارِةوان و بة ستةم
دادةنريَن.
لة
كاتيَكدا دةرخستنى تايبةتكارىية رِاستةقينةكان ئاوا بيَت كة خاوةنةكةى رِاست
دةكات، دةبآ هةولَدان بؤ ناوبانط يـان ئـةو ضـةشـنة خؤدةرخستنة ضؤن بيَت كة
ئةنجامى رِيا و كلكةلةقيَى درؤزنانةية؟!
كةواتة
نهيَنىيةكى مةزن و حيكمةتيَكى خوايى و رِيَسايةكى تةواو كاملأ لةوةدا هةية كة
"يةك دانة"ى ناو "جؤر"يَك = لة رِيَى شاردنةوة و
ثةنهانبوونيةوة = نرخ و بايةخ بة سةرجةمى دانةدانة و يةكبةيةكى تاكةكانى ئةو
جؤرة دةبةخشيَت!
ئةمانةى
خوارةوة نموونةى ئةم رِاستىيةن:
"وةلى"
لةناو مرؤظدا و.. "ئةجةل" لة تةمةندا، كة تا ئيَستاش ناديارن..
هةروةها "سةعاتى طيرابوونى دوعا" لة شةو و رِؤذى جومعةدا و..
"شةوى قةدر" لة رِةمةزاندا و.. "ئيسمى ئةعظهم" لة
نيَوان ناوة جوانةكانى خواى طةورةدا.
ئةو
نهيَنىية نيان و نرخ و بةها طرنطةى كة لة تويَى ئةم ضةشنة نموونانةدا هةن
بريتىية لةوةى كة:
(لة
ثةنهانكردنى هةرشتيَكدا دةرخستن و.. لة شاردنةوةشدا ضةسثاندن هةية)!
بؤ
نموونة: "ثةنهانكردنى ئةجةل" هاوسةنطىيةكى ورد و ناسكى لة نيَوان ترس
و ئوميَد(الخوف
والرجاء)دا
رِاطرتووة، كة هاوسةنطيى نيَوان: وةهمى مانةوةى ذيانى دنيا و، ضاوةرِوانيى
ثاداشتى دوارِؤذة.
كةواتة
تةمةنيَكى ماوة نةزانراوى بيست سالَى طةلـآ باشترة لة تةمةنيَكى هةزار سالَيى
ديارىكراو، ضونكة دواى تةواوكردنى نيوةى ئةو تةمةنة زانراوة، مرؤظ ذيانى وةكو
ئةو كةسة لـآدةطوزةريَت كة هةنطاو بةرةو ثةتى سيَدارة بنيَت، واتة خةم و ثةذارةى
بةردةوامى ئةو كؤتايىية دةستنيشانكراوةى، نايةلَيَت لة ضيَذى حةوانةوة و
شادمانى بةرخوردار ببيَت!
* * *
هيض ميهر و سؤزيَك لة ميهرةبانيى خواى طةورة فراوانتر نىية
و، هيض توورِةيى و رِقيَكيش لة هى ئةو سةختتر نىية
نة
ميهرةبانى هةية لة سةرووى ميهرةبانيى خواى طةورةوة بيَت و، نة توورِةيى و رِقيش
هةية لة هى ئةو توندوتيذتر بيَت.
كةواتة
طشت كارةكان بؤ خواوةندى دادطةرى ميهرةبان بةجآبهيَلَة، ضونكة:
شةفةقةتى
زياد لة ثيَويست زيانبةخشة و..
رِقى
لة سنوور بةدةريش كاريَكى بآكةلَكة.
* * *
"ئيسراف" دةرطاية بؤ "هةرزةيي"، كة ئةويش
مرؤظ بةرةو "نزمي" دةداتة بةر!
براى
هةلَةخةرجم!
دوو
ثاروو خؤراكى بةثيَزى سوودبةخش بؤ لةش، كة يةكيَكيان بة يةك قورش و ئةوى تريان بة
دة قورش بيَت، هةردووكيان ثيَش ئةوةى برِؤنة ناو دةمى مرؤظةوة و، دواى
تيَثةرِبوونيشيان لة طةروويةوة: يةكسانن! جياوازيى نيَوانيان = بؤ مرؤظى بآئاطاى
نةزان = تةنها لة ضيَذيَكى كةمخايةنى ضةند سانيةيىداية. ضونكة هةستى ضةشتن
هةميشة بةم جياوازىية كةم خايةنة ئةو مرؤظة دةخةلَةتيَنيَت.
لة
رِاستىدا "هةستى ضةشتن" ئةركى ثاسةوانيى لةش و سةرثةرشتىكردنى طةدةى
مرؤظى ثآسثيَرراوة، كة ئةمةش كاريَكى ئيجابىية، بةلآم طةر واز لةو ئةركةى ئةستؤى
بهيَنيَت و لة ثيَناوى دةستةبةركردنى ضيَذيَكى زياتر = بؤ مرؤظى غافلأ = هةولَى
رِازىكردنى ئةوى ثاسةوان بدريَت، ئةوا كاريطةرى و ئةنجاميَكى سةلبى بؤ لةشى مرؤظ
بةجآدةهيَلَيَت.
كةواتة
طةر لة بريى يةك قورش دة قورشى بدريَتآ، ئةوا فةرمانبةرىية خاويَنة بآطةردةكةى
ليَلأ دةبيَت و خؤيشى دةبيَت بة شويَنكةوتةى "شةيتان".
لةبةر
ئةوة = برام! = توخنى ئةم رِةفتارة مةكةوة، با طرفتارى ضةثةلَترين جؤرى ئيسراف
نةبيت!
* * *
"هةستي ضةشتن" فةرمانبةري تةلطرافة..
"لةزةت" مةكة بة خواست و ئارةزووي، با لة رِآ دةرنةضيَت![7]
خواى
طةورة، بة ضاكةى ثةروةردطارى و دانايى و ضاوديَريى خؤى دوو مةلَبةندى لةناو دةم و
لووتى مرؤظدا دامةزراندووة، كة ثاسةوانةكانى سةر سنوورى جيهانى بضووكى مرؤظى
تيَدا داناون و، هةموو رِةطيَكى وةك تةلةفؤنيَك داكوتاوة و دةمارةكانيشى لة حوكمى
تةلطرافدا داناوة. ثاشان ضاوديَريى بةخشندةيى ئةو، فةرمانبةريى ناردنى طفتوطؤ
تةلةفؤنىيةكانى بة "هةستى بؤنكردن" و، ناردنى تةلطرافةكانيشى بة
"هةستى ضةشتن" سثاردووة.
ثاشان
ميهرةبانيى رِؤزيدةرى رِاستةقينة، ليستةى نرخ و بةهاى لةسةر يةك بةيةكى رِؤزىيةكان
داناوة، كة بريتين لة: تام و رِةنط و بؤن.. ضونكة ئةم سيانة = لة رِووى
رِؤزيدانةوة = وةك تابلؤى ئاطادارىنامة و بليتى دةعوةت و رِوخسةتنامة وان، بانطى
ميوان و خولَكى هةذاران دةكةن!
ئةو
رِؤزيدةرة بةخشندةيةش ضةندين ئةندامى بؤ "ضةشتن" و "بينين" و
"بؤنكردن" بة زيندةوةرة رِؤزىدراوةكان بةخشيوة و، ئنجا
خواردةمةنىيةكانيشى بة ضةندةها جؤر رِةنطو بؤى ئارايشت و جوانى رِازاندووةتةوة،
تاكو دلآنى موشتاق و تاسةمةنديان ثآ بداتةوة و، شةوق و هةستى كةسانى بآثةرواشيان
ثآبجوولَيَنيَت..
ئنجا
هةر ئةوةندةى خؤراك دةطاتة ناو دةم، يةكسةر هةستى ضةشتن (بة تةلطراف) سةرجةمى
ئةندامةكانى لةش ئاطادار دةكاتةوة و، هةستى بؤنكردنيش (بة تةلةفؤن) جؤر و بابةتى
خواردنةكةيان ثآ رِادةطةيةنيَت!
طشت
زيندةوةران، كة رِؤزى و ثيَداويستىيان لة يةكتر جياوازة، تيَكرِا بةثيَى ئةم
هةوالآنةى كة بؤيان ديَت رِةفتار دةكةن. جا يان ئةوةية ثيَشوازى لةو رِؤزى و
خواردنة دةكةن، ياخود وةلآم ديَتةوة بة رِآ ثآنةدانى. ئةو كاتة "دةم"
خواردنةكة دةهاويَتةدةر، تةنانةت هةندآ جار تفيش لة ضارةى دةكات!
جا
مادةم "هةستى ضةشتن" فةرمانبةرة و لة لايةن ضاوديَريى خواى طةورةوة كارى
ثآ سثيَرراوة، ئةوا هةرطيز بة تامضةشتنى هةميشة بةردةوام مةىخةلَةتيَنة و لة
رِآ دةرىمةكة، دةنا لةبةر ئيشتيهاى درؤينة كة سةرنجى رِادةكيَشيَت، ئيشتيهاى
رِاستةقينةى لة بير دةضيَتةوة. ئنجا مرؤظ، لةسةر ئةو هةلَةيةى، بة نةخؤشى سزا
دةدريَت و بة دةرد و بيمارى تؤلَةى لـآدةسيَنريَتةوة.
بزانة
كة :
تام
و لةزةتى رِاستةقينة لة ئيشتيهاى رِاستةقينةوة سةرضاوة دةطريَت.. ئيشتيهاى
رِاستةقينةش لة ثيَويستيى رِاستةقينةوة هةلَدةقولَيَت.
ئا
لةم ضيَذ و لةزةتة رِاستةقينةيةدا = كة سةروزيادى مرؤظة = ثادشا و طةدا يةكسانن.
* * *
جؤرى رِوانين وةك "نييةت" واية، عادةت دةكات بة
عيبادةت!
بة
وردى سةرنج لةم خالَة بدة:
هةروةك
عادةتة حةلآلَةكان لة رِيَى نييةتةوة دةبن بة عيبادةت، زانستة طةردوونىيةكانيش
بة هةمان شيَوةن؛ "جؤرى رِوانين" دةيانكات بة زانستى خواناسى!
ئةوةتا
طةر لةطةلأ سةرنجدانى ورد و بيركردنةوةى قوولأدا لة سنعةت و وردةكارىيةكان، بة
"تيَرِوانينى حةرفى" تةماشاى ئةو زانستانة بكةيت، واتة بلَيَيت:
(بةديهيَنانى ئةمة ضةندة ناوازةية و بةديهيَنةرى مةزن ضةندة جوان
بةديىهيَناوة)، نةك بلَيَيت: (ضةندة جوانة)..
بةلَآ،
طةر لةم طؤشةيةوة بؤ طةردوون برِوانيت، ئةوا: نةخش و نيطارةكانى نيطاركيَشى مةزن
و، بريسكانةوةى ويست و وردةكارى لة رِيَسا و دانايى ئةودا، سةرجةمى طومانةكانت
دةدةن بة بادا و رِووناكىيان لة جآدا بةجآدةهيَلَن. ئةو كاتةش زانستة
طةردوونىيةكان دةبن بة زانياريى خواناسين.
بةلآم
طةر بة "واتاى ئيسمى" و لة طؤشةى "سروشت"ةوة برِوانيتة
طةردوون، واتة ثيَت وابيَت طةردوون لة خؤيةوة ثةيدا بووة، ئةوا بازنةى
زانيارىيةكان سةبارةت بة تؤوة دةبن بة مةيدانى نةزانى.
ئنجا
بزانة كة ضؤن رِاستىية بةرزةكان لةناو دةستة نزمةكاندا بة زاية دةضن!
طةلـآ
نموونةى تر هةن شايةتن لةسةر ئةم رِاستىية.
* *
*
لةم جؤرة سةردةم و رِؤذطارانةدا "شةرع" بوار بة
هةلَبذاردني ذياني "رِةفاهييةت" نادات
هةركاتيَك
تام و لةزةتةكان بانطيان لة مرؤظ كرد، دةبآ بة: "وابزانة خواردم" وةلآم
بدريَنةوة!
ضونكة
ئةو كةسةى ئةمةى كرد بة دةستوورى ذيانى، مزطةوتيَكى نةخوارد كة دةيتوانى
بيخوارداية[8]!
لة
سةردةمةكانى ثيَشيندا زؤربةى موسلَمانان برسى و دةستكورت نةبوون، بؤية = تا
رِادةيةك = دروست بوو موسلَمان ذيانى رِةفاهييةت(خؤشطوزةرانى) بؤ خؤى
هةلأبذيَريَت.. بةلآم لةم سةردةمةى ئيَستادا زؤربةيان شةو بة برسيَتى رِؤذ
دةكةنةوة، بؤية هيض بوار و رِوخسةتيَكى شةرعيمان بؤ نةماوةتةوة كة بة دواى لةزةت
ضةشتندا بطةرِيَين.
ئةوةتا
طوزةرانى زؤربةى هةرة زؤرى موسلَمانان سادة و ساكارة، دةبآ موسلَمانانى تريش لة
خواردنى خواردةمةنيى سادةى سةروزياد(كفاف)دا ضاو لةوان بكةن.
بةلَآ،
ئةمة هةزار جار باشترة لةوةى كة مرؤظ لة خواردن و طوزةرانىدا ضاو لة
كةمايةتىيةكى هةلَةخةرجى دةستبلآو بكات و لاسايى هةرزةيى ئةوان بكاتةوة.
* * *
رِؤذيَك ديَت كة "نةبووني نيعمةت" بة نيعمةت
دادةنريَت
هيَزى
يادخةرةوة(قوة
الذاكرة) نيعمةتة، بةلآم
لة دةمى ثةيدابوونى بةلآ و طيروطرفتةكاندا، "لةبيرضوونةوة" بؤ مرؤظى
هةرزة طةلـآ باشترة!
لةبيرضوونةوةش،
خؤى لة خؤىدا، نيعمةتة، ضونكة ئازارى تةنها يةك رِؤذ دةرخواردى مرؤظ دةدات و
ئازارة كةلَةكةبووةكانى لة بير دةباتةوة.
* * *
ئةى
ئةو كةسةى طيرؤدةى بةلآيةك بووة!
لة
ناوةندى هةموو طيروطرفتيَكدا نيعمةتيَك حةشار دراوة، بة وردى سةرنج بدة با
بيبينيت.
ضونكة
هةروةك ثلةيةكى طةرمى لة هةموو شتيَكدا هةية، لة هةموو موسيبةتيَكيشدا ثلةيةكى
نيعمةت هةية.
كةواتة
ثلةى نيعمةت لةم بةلآ بضووكةدا ببينة و، ئنجا بير لة طةورةكة بكةرةوة و شوكرى
ثةروةردطارى ميهرةبانى لةسةر ثيَشكةش بكة.
دةنا
هةتا موسيبةت و طيروطرفتةكةت بة طةورة بزانيت، لةبةرى دةلةرزيت و ليَى
هةلأديَيت. ضونكة ئةطةر خةمى بؤ بخؤيت، لة بةرضاوتدا بةرةبةرة طةورة دةبيَت تا
طرفتارى ترس و بيمت دةكات. خؤ ئةطةر دلَةتةثآ و نيطةرانى و طومانيش بخةيتة سةر
مةترسى و خةمةكانت، ئةوا (يةك) موسيبةتت لـآ دةبيَت بة (دة)! ضونكة ويَنة
وةهمىيةكةى لةناو دلأدا دةبيَت بة رِوخسارى رِاستةقينة و، ئنجا طورزة
جةرطبرِةكانى لةوآ ئاراستةى "دلأ" دةكات.
* * *
ئةى
ئةو كةسةى "أنا"يةكى دوو
ضةندانةى تيَداية و طرفتارى خؤ بةطةورة زانين و لةخؤبايىبوون بووة!
ثيَويستة
شارةزاى ئةم ثيَوةرة ببيت:
هةموو
كةسيَك ثةنجةرةيةكى هةية، ض بؤ سةيركردن و ض بؤ ثيشاندان، لـآيةوة دةرِوانيَتة
كؤمةلأ.. ئةو ثةنجةرةيةش ثيَى دةوتريَت: ثلة و ثاية..
جا
ئةطةر ئةو ثةنجةرةية لة بالآى نرخ و بةهاى خؤى بةرزتر بوو، ئةوا بة
"تةكةببور" بالآى نرخ و بةهاى خؤى دريَذ دةكات تاكو لةو ثةنجةرةيةوة
دةربكةويَت.. بةلآم طةر ثةنجةرةكـةى لة بالآى هيممةتى ئةو نزمتر بوو، ئـةوا بة
"تةوازوع"ةوة خؤى بضووك دةكاتةوة و دادةنةويَت تا لةو ئاستةدا
دةبينيَت و دةشبينريَت!
ثيَوةرى
مةزنايةتى لة مرؤظانى كاملأدا تةوازوعة..
بةلآم
كةسانى بوودةلَة و ناتةواو، ثيَوةرى بضووكىيان تةكةببورة!
* * *
بة طويَرةى طؤرِين و جياوازيى رِآ و شويَن رِةوشتةكانيش
دةطؤرِيَن
تةنها
يةك رِةوشت كة لةسةر يةك شيَوة بيَت، لة ضةند جآيةكى جياجيادا جؤراوجؤر
دةردةكةويَت، ئةوةتا: تاوآ بة ديَويَكى ناشيرين و تاويَكى تريش بة مةلائيكةتيَكى
رِؤحسووك دةبينريَت و، جارآ باش و جاريَكى تر خراث دةنويَنيَت!
ئةمانةى
خوارةوة نموونةى رِوونكردنةوةن:
ئةو
دةروون بةرزى(عزة
النفس)يةى
كة "لاواز" بةرامبةر "بةهيَزان" هةستى ثآ دةكات، طةر لة مرؤظى
بةهيَزدا بيَت بة "تةكةببور" و "لةخؤبايىبوون" دادةنريَت..
هةروةها ئةو "تةوازوع"ةش كة مرؤظى بةهيَز بةرامبةر لاواز هةستى ثآدةكات
طةر لة باباى لاوازدا بيَت بة "زةليلى" دادةنريَت.
جيدييةت
و ليَبرِانى كاربةدةست و حوكمرِان لة رِآ و شويَنى كارةكةىدا بة
"ويقار"و، نةرم و نيانيشى لةوآدا بة "زةليلى" لة قةلَةم
دةدريَت.. بةلآم طةر ئةم جيدييةتة لة مالَةوةدا دةرببرِيَت، ئةوا دةبيَت بة
بةلَطةى "تةكةببور" و، طةر نةرم و نيانيش بيَت بةلَطةى
"تةوازوع"ة.
طةر
مرؤظ لةو كةسانة خؤش ببيَت كة خراثةيان بةرامبةر كردووة، يان ضيى هةية بىبةخشيَت
و بةختى بكات، كردةوةيةكى ضاكى ئةنجام داوة.. بةلآم ئةطةر ئةمة بة ناوى كؤمةلأ و
كةسانى ترةوة بكات، ئةوا بة خيانةت دادةنريَت.
سثاردنى
تةرتيبدانى ثيَشةكيى هةر كاريَك بة خواى طةورة، بة "تةمبةلَى"
دادةنريَت، بةلآم بؤ هاتنةديى ئةنجام بة: "تةوةككول" دةذميَرريَت و
شةرع فةرمانى ثآ دةدات.
رِازىبوونى
مرؤظ لة ئةنجامى كرد و كؤششةكانى و ئةو بةشةى دةىدريَتآ و دةىكةوآ
"قةناعةت"ة و كاريَكى باشة و ئارةزووى بةردةوامبوونى هةولأ و كؤششى
تيَدا بةهيَز دةكات.. بةلآم رِازىبوون تةنها بةوةى كة لة دةستداية قةناعةتيَكى
خراثة، بةلَكو كورتهيَنانة لة هيممةتدا.
طةلـآ
نموونة لةسةر ئةمة هةية.
قورئانى
ثيرؤز بة ضةشنيَكى رِةها(مطلق) ناوى: "الصالحات" و
"التقوى" دةبات. ئةم دةستنيشان نةكردنةشيان لة لايةن قورئانةوة
هيَماية بؤ كاريطةريى مةقام و مةنزلأ و ثلة و ثايةكان.
كةواتة
ثوختة و كورتةيةكى قورئانى ثيرؤز: دريَذةثيَدانة و.. بآدةنطيشى طوفتاريَكى بةرفراوانة!
* * *
[1] مةبةست
دةولَةتى عوسمانىية. (وةرطيَرِ)
[2] واتة لةمةولا
رِشانةوةى سةخت و ضةثةلأترى ديَتة رِآ، ئةوةبوو دوو جةنطى جيهانيى وةهاى
رِشاندةوة كة دةريا و وشكايى و هةواى طؤى زةويى ضةثةلأ كرد و سةرانسةرى دنياى
طرتةوة. (دانةر)
[3] مةبةست بة
وشةى "دةهاء": طشت ئةو ضةمك(مفاهيم)ة ماددىيانةية كة
شارستانيَتيى خؤرئاوا، يان بيرى ماددى لة فةلسةفةى خؤرئاوادا لة ئاميَزيان
طرتووة. ئةم وشةيةشمان وةك خؤى هيَشتةوة، ضونكة لةطةلأ وشةى "هودا"
تةجانوسيَكى قةشةنط ثيَكدةهيَنن. (وةرطيَرِ)
[4] "توركياى
لاو" يان "جؤن تورك" بةو كؤمةلأ و تاكتاكانة دةوتريَت كة لة
سةردةمى سولَتان عبدالعزيزةوة تاكو لةسـةركار لابردنى ســولَتان عبدالحميد لة
سالَى 1909زدا دذ و نةيارى رِذيَمــى فــةرمانرِةوا بوون لة دةولَةتــى
عوســمانىدا. لة هةموويان بةهيَزتر: كؤمةلَةى "ئيتتيحاد و تةرةقى" بوو،
كة توانىيان سولَتان عبدالحميد لةسةر كار لابدةن. (وةرطيَرِ)
[5]
ئاماذةيةكى
رِوون و ئاشكراية بؤ شارستانيَتيى مولحيدى ستةمكار كة ئيَستا بة ئازارى
سةرةمةرطةوة طيرؤدةية! (وةرطيَرِ)
[6] برِوانة: (أدب
الدنيا والدين، لأبي الحسن علي بن محمد الماوردي، تحقيق مصطفى السقا. ص27.
الطبعة الثانية). (وةرطيَرِ)
[7] ئةم ثارضةية
ناوكى ثةيامى ئيقتيصادة، دةلَيَى ئةو ثةيامة لةم ضةند ديَرِةدا كورت كراوةتةوة!
(دانةر)
[8]
مزطةوتى:
"وا بزانة خواردم = صانكى يدم"
دةكةويَتة
طةرِةكى سولَتان محمد فاتح لة ئةستةمبوولأ. بنياتنةرةكةى ثارةى ثيَويستى بؤ ئةو
مةبةستة لة دةمى خؤى طرتووةتةوة و، هةركات حةزى لة خواردنيَك بكرداية،
نةىدةخوارد و برِى ثارةى ئةو شتةى ثاشةكةوت دةكرد و دةىوت: "وابزانة
خواردم"! تاكو لةم رِآيةوة هيَندة ثارةى كؤكردةوة كة ئةو مزطةوتةى ثآ بنيات
نا و دوايى ئةو ناوةى لـآ نرا! (دانةر)