ثةنجةرةى حةظدةهةم

(‏‏‏‏إنَّ في السَّموَاتِ وَالاَرْضِ لآياتٍ لِلْمُؤْمِنينَ) (الجاثية:3).

ئةطةر سةرنج لة ِووى رِاخراوى ئةم زةوى‏يةى بةرضاومان بدةين، دةبينين:

"دةست‏رِةنطينى(سةخاوةت)يةكى رِةها" لة بةديهيَنانى شتانى ناوى‏دا دةردةكةويَت، لة كاتيَك‏دا كة دةست‏رِةنطينى داخوازى ئةوةية: شتان لةوثةرِى هةرِةمةكيَتى و نارِيَكى‏دا بن.. كةضى لةوثةرِى طونجاوى و رِيَك‏وثيَكى‏دا دةيانبينين‏‏! سةيرى هةموو ئةو رِووةكانة بكة كة رِووى زةوى دةرِازيَننةوة، ئةم رِاستى‏ية دةبينيت..

ئنجا "خيَرايى و زوويى" بة ضةشنيَكى رِةها لة بةديهيَنانى شتان‏دا دةردةكةون‏‏. لة كاتيَك‏دا كة خيَراكردن داخوازى ئةوةية ويَنةى شتان شيَواو و هةلَبزرِكاو و ناتةواو بن و، ماددةكانيشيان نارِيَك و شلَةذاو بن و بة تةواوى رِيَك‏نةخرابن.. كةضى لةوثةرِى رِيَك‏وثيَكى و وردةكارى و هاوسةنطى‏ و دارِشتنى تةواودا دةيانبينين‏‏‏‏! سةرنجى هةموو ئةو ميوة و بةروبوومانة بدة كة رِووى زةوىيان رِازاندووةتةوة، ضونكة ئةم رِاستى‏يةيان بة جوانترين شيَوة تيَدا دةردةكةويَت‏‏.

ئنجا "زؤرى و زةبةندةيى‏يةكى رِةها" لة بةديهيَنانى شتان‏دا دةبينين. لة كاتيَك‏دا كة "زؤرى" داخوازى ئةوةية: شتان بآ‏نرخ و ثشت‏طوآ‏خراو و تةنانةت هةندآ جار ناشيرينيش بن.. كةضى لة رِيَك‏وثيَكى‏يةكى جوان و، دروست‏كراوى‏يةكى بآ‏ويَنة و، جوانى‏يةكى سةرنج‏رِاكيَش‏دا دةيانبينين‏‏‏! برِوانة و سةرنجى ئةو طولآنة بدة كة رِووى زةوىيان ئارايشت‏داوة و خةملآندوويانة، ئايا ئةمةيان بة تةواوى تيَدا دةرناكةويَت؟

هةروةها "ئاسانى‏يةكى رِةها" لة بةديهيَنانى شتان‏دا‏‏ ‏دةبينين. لة كاتيَك‏دا كة "ئاسانى" داخوازى ئةوةية: شتان زؤر سادة و ساكار بن و هيض وردةكارى و كارامةيى‏يةكيان تيَدا نةبيَت‏‏. كةضى لةوثةرِى داهيَنانى كاملأ و كارامةيى جوان‏دا دةيانبينين‏‏‏. فةرموو سةيرى "تؤو" بكة و سةرنج لة "ناوكةكان" بدة، ئةوانةى كة ضةند قوتوويةكى بضووكن و، لة ماددةى ثيَكهاتنيان‏دا ضةندين ثيَرِستيان بؤ ئةندامةكانى درةختيَكى تةواو رِيَك‏وثيَك و ضةندين نةخشةيان بؤ تةنى رِووةكةكانيان لةناو خؤيان‏دا هةلَطرتووة‏‏..

هةروةها "دوورى‏يةكى رِةها" لة نيَوان كات و شويَنى بةديهيَنانى شتان‏دا دةبينين. خؤ ئةم دوورى‏ية مةزنةى نيَوان كات و شويَنةكانيش داخوازى ئةوةن: شتان جياجيا و جؤراوجؤر بن. كةضى دةبينين لة سيفةت و تايبةتكارى‏دا هةموويان وةكو يةكن‏‏! سةيرى جؤرةهاى جؤرى ئةو دةغلأ و دانانة بكة كة لة هةموو لايةكى سةرزةوى‏دا ضيَنراون، سةرةرِاى ئةوةى كة دوورى و كات و شويَن لة يةكيان جيا دةكاتةوة.

ثاشان "تيَكةلَى‏يةكى رِةها" و "تيَهةلَكيَش‏بوونيَكى توند" لة بةديهيَنانى شتان‏دا دةبينين. لة كاتيَك‏دا ئةم تيَكةلأ‏بوونة داخوازى ئةوةية ماددةكان بضنة ناو يةكترةوة‏‏.. كةضى دةبينين بة تةواوى لة يةك جياكراونةتةوة و بة رِيَكى هةريةكةيان بؤ شتيَك تايبةتمةند كراوة‏‏‏! فةرموو بؤ ئةو تؤوة ضيَنراوانةى ذيَر خـاك برِوانة ‏‏‏‏و بة وردى ســةرنج بدة كة ضؤن لة كاتى طولأ‏طرتن‏ و طةشةكردنيان‏دا لة يةك جيا دةبنةوة، هةرضةندةش ثيَكهاتنيان لة يةك دةضيَت.. هـةروةهـا بة وردى تةماشــاى ئةو مـاددة جياجيانة بكة كة درةختةكان ثيَك‏دةهيَنن و، ضؤن دةطؤرِريَن و دةبن بة ضةندين شيَوةى جياوازى وةك طةلآى ناسك و، طولَى رِةنطين و، بةروبوومى جوان بؤ ئةو درةختة.. هةروةها سةرنج لة جؤرةهاى جؤرى خؤراكة جياجياكان بدة، كة دةرِؤنة ناو طةدةوة و، ئنجا لة يةك جيا دةبنةوة و، هةريةكةيان دةضيَتة ناو ئةو ئةندامةى بةلَكو ئةو خانةيةى كة لةطةلَى‏دا دةطونجيَت و بؤى‏دةشيَت‏‏‏..

ئا ليَرةدا بؤ خؤت سةيرى جآ‏دةست و شويَنةوارى "توانستى رِةها" لة نيَوان "دانايى رِةها"دا بكة‏‏‏!

ثاشان "زؤرى"يةكى لةرِادةبةدةر لة شتان و جؤر و شيَوةيان‏دا دةبينين.

لة كاتيَك‏دا كة دةبوو، بةثيَى ئةم زؤرى‏ية، شتان بآ‏نرخ و سادة بووناية‏‏.. كةضى دةبينين تابلَيَى بةنرخ و نايابن‏‏! تةماشاى ئةو بةروبوومة ناوازانة بكة كة بؤ سةر سفرة و خوانى زةوى ئامادة كراون و بة وردى سةرنجى تةنها يةك دانة "بةر" بدة، ئايا ئةم تةنها بةرة نموونةى رِةنطين و جوانى شيرينى و حةلَوايةك نى‏ية كة بة دةستى توانستى خواوةند دروست‏كرابيَت؟

بؤ خؤت ليَرةدا سةيرى "تةواويى ميهرةبانى" لة نيَوان "تةواويى داهيَنان"دا بكة‏‏!

بةم جؤرة‏‏ى كة باس كرا‏‏‏:

لةسةر رِووى تيَكرِاى زةوى‏دا‏‏، نايابى و ضاكى لة نيَوان شتان‏دا دةبينين، هةرضةندةش زؤر و زةبةندةن..

لة نيَوان ئةم زؤرى‏يةش‏دا دةبينين بوونةوةران لة يةك جياكراونةتةوة، هةرضةندةش لة يةكتردا تيَكةلأ بن..

لةم تيَكةلَى و تيَهةلَكيَش‏بوونةش‏دا يةكطرتن و لةيةك‏ضوون لة نيَوان بوونةوةردا دةبينين، هةرضةندةش دوورىيان لة نيَوان‏دا هةية..

لة دووتويَى ئةم يةكطرتنةش‏دا جوانى‏يةكى ناوازة لةناو بوونةوةران‏دا و، ضاوديَرى‏يةكى طةلـآ زؤر لة بةرامبةريانةوة دةبينين، هةرضةندةش بةوثةرِى ئاسانى بةدى‏دةهيَنريَن..

لة نيَوان ئةم ضاوديَرى‏ية تةواوةش‏دا نةخشة و ئةندازةدانانيَكى ورد و بةراوردكارى و هاوسةنطى‏يةكى هةستيارانة بةدى دةكةين، هةرضةندةش بة ثةلة و زوويى بةدى‏دةهيَنريَن..

لةناوةندى ئةم نةخشةدانان و، هاوسةنطى و، ئيسراف‏نةبوونةش‏دا "داهيَنان" و "جوانى" لة دروست‏كردن‏دا دةبينين، ويَرِاى زؤريى لة ئةندازةبةدةريشيان..

لةناو ئةم جوانى‏يةى دروست‏كردنيش‏دا، رِيَك‏‏وثيَكى‏يةكى بآ‏ويَنة دةبينين، هةرضةندةش سةخاوةتيَكى رِةها لة بةديهيَنان‏دا هةية..

جا ئةطةر سةرنج لةم هةموو شتانة بدةين، دةبينين كة ضةندة رِؤذ دةبيَتة بةلَطة لةسةر رِووناكى و رِووناكييش لةسةر خؤر‏‏، طشت ئةمانةش طةلـآ رِوون‏تر و رِووناك‏تر دةبن بة بةلَطة لةسةر بوونى يةكيَكى‏‏:

بةتواناى شكؤمةند و..

داناى خاوةن كةمالأ و..

ميهرةبانى خاوةن جوانى و..

شايةتى لةسةر:

"يةكيَتى و.. يةكتايى و.. تةواويى توانست و.. جوانيى ثةروةردطارى"ى ئةو دةدةن و، بة ئاشكرا يةكيَك لة نهيَنى‏يةكانى ئايةتى‏: (لَهُ الاَسْمَاءُ الْحُسْنَى) (الحشر:24) دةردةخةن.

ئيَستا ئةى مرؤظى بآ‏ئاطاى سةرثيَضى‏‏كار و، ئةى نةزانى هةذار!

ئةم رِاستى‏ية مةزنةى كة بة ضاو دةيبينيت، بة ضى ليَكى‏دةدةيتةوة؟ يان ئةم بارة نائاسايى‏يانةى بةردةمت بة ضى رِوون‏ دةكةيتةوة؟ كاروبارى ئةم بةديهيَنراوة ناوازة و سةيرانة بة كآ‏‏‏ دةدةيت؟ ئةم ثةنجةرةيةى كة بة ئةندازةى طؤى زةوى فراوانة، بة كام ثةردةى بآ‏ئاطايى دةتوانيت داى‏بثؤشيت؟

ئةو "رِيَكةوت"ةى باوةرِت ثآيةتى و، ئةو "سروشت"ةش كة ثشتى ثآ دةبةستيت = كة هةردووكيان بآ‏هةست‏وشعوورن = لة كويَن؟ بةلَكو هةموو وةهمةكانى طومرِايى كة ثالَيان ثيَوة دةدةيت و هاوةلَىيان لةطةلأ‏دا دةكةيت، بةرامبةر بةم رِاستى‏ية سةير و بارودؤخة سةرسوورِهيَنةرانة، لة كويَن؟!

ئايا دةست‏تيَوةردانى "رِيَكةوت" لةم ضةشنة كارانةدا كاريَكى سةد‏ لة ‏‏سةد مةحالأ نى‏ية؟ يان ئايا طيَرِانةوةى يةك دانة لةم كارانة = ض جاى هةموويان = بؤ "سروشت" هةزاران مةحالَى تيَدا نى‏ية؟

يان ئايا ئةو باوةرِةى كة بة سروشتى بآ‏طيانى كؤلَةوار هةتة، دةتوانيَت لة هةموو شتيَك‏دا ضةندين مةكينةى مةعنةويى بة ئةندازةى ذمارةى هةموو شتيَك دابنيَت؟!

دةسا سةرطةردانى و بةدبةختى بؤ طومرِايى و بيرورِاكانى‏‏‏!

ثةنجةرةى هةذدةهةم

(اَوَلَمْ يَنْظُرُوا في مَلَكُوتِ السَّموَاتِ وَالاَرْضِ) (الأعراف:185).

سةرنج لةم نموونةية بدة كة زووتر لة وتةى بيست‏ودووهةم‏دا باسمان كردووة:

"ئاسةواريَكى جوان" وةك: كؤشكيَكى طةورةى وا كة هةموو بةشةكانى تةواو بن و ثايةكانى بة رِيَكى بنيات‏نرابن‏‏.. ئاسةوارى ئاوا بةلَطةى "كاريَكى رِيَك"ة. واتة كؤشكةكة دةبآ بة بةلَطة لةسةر كارى وةستاى بةننا‏‏.. ديارة كارى رِيَك‏وثيَك و تةواويش بةلَطةية لةسةر بكةريَكى ليَزان و ئةندازياريَكى كارامة..

ئةم ناونيشانانةش‏‏: بكةريَكى ليَزان و.. ئةندازياريَكى كارامة و.. وةستايةكى بةنناى سنعةت‏جوانى رِيَك‏وثيَك.. بةلَطةن لةسةر ضةندين سيفةتى دوور لة ناتةواوى كة لةو بكةرةدا هةن، واتة ئةم ناونيشانانة بةلَطةى تواناى داهيَنانى ئةو بكةرةن.

ئنجا ئةو سيفةت و تواناى داهيَنانة تةواوةيش بةلَطةن لةسةر "بوون"ى توانايى و لـآ‏هاتوويى تةواو، ئةمةش بةلَطةية لةسةر بوونى‏ طيان و زاتيَكى بةرز و بلَند..

بة هةمان شيَوة (وللهِ المثَلُ الأعلى):

ئةم شويَنةوار و ئاسةوارة ئاشكرايانةش كة سةر زةوى تةنانةت طشت طةردوونيان ثرِكردووة و لة بةرضاودان، بةلَطةن لةسةر ضةند كرداريَكى لةوثةرِى تةواوى‏دا، ناونيشانى ئةم كردارانةش = كة لة دووتويَى رِيَك‏وثيَكى و دانايى لةسنووربةدةردا دةردةكةون = بة ئاشكرا بةلَطةن لةسةر بكةريَكى تةواوى ثاك لة هةموو ناتةواوى‏يةك، ض لة ناونيشان و ض لة ناوةكانى‏دا..ضونكة بة ئاشكرا ديارة كارى رِيَك‏‏وثيَك و ثرِ لة دانايى‏‏، هةرطيز بآ بكةر نايةتةدى. ئةو ناونيشانانةش كة لةوثةرِى تةواوى‏دان بةلَطةى ضةندين سيفةتى تابلَيَى تةواوى ئةو بكةرةن. ضونكة هةروةك بةثيَى زانياريى "صةرف"، "ئيسمى فاعيل" لة "مةصدةر" وةردةطيريَت، هةر بةو جؤرةش سةرضاوةى سةرهةلَدانى ناو و ناونيشانةكان، سيفةتةكانن. ئةو سيفةتانةش كة تابلَيَى تةواون، بآ‏طومان، بةلَطةن لةسةر ضةندين كاروبارى خؤيى(ذاتـي)ى ئةوتؤ كة لةوثةرِى تةواوى‏دان.

تواناى خؤيى، يان ئةو كاروبارة خؤيى‏يانةى كة ئيَمة لة دةربرِينيان‏دا دةستةوسان و كؤلَةوارين، بة ئةندازةى ثلةى دلَنيايى: "حق اليقين" بةلَطةن لةسةر زاتيَكى خاويَنى ئةوتؤ كة داراى كةمالَى رِةهاية.

جا لةبةر ئةوةى هةموو يةكيَك لةو شويَنةوارة بآ‏ويَنانةى طةردوون كة لة بةردةمماندان‏‏، هةريةكةيان خؤى لة خؤى‏دا "تةواو"ة و..

ئةم شويَنةوارة بآ‏ويَنةيةش شايةتى كرداريَكة و..

كردارةكةش شايةتى ناويَكة و..

ناوةكةش شايةتة لةسةر سيفةتيَك و..

ئةو سيفةتةش شايةتى كاروباريَكة و..

ئةو كاروبارةش شايةتة لةسةر زاتيَك..

لةبةر هةموو ئةمانةى كة باس كران‏‏:

يةك‏بةيةكى ئةو ئاسةوارانة، شايةتى‏يةكى رِاست لةسةر بةديهيَنةرى مةزن و، تاك و، تةنيا و، "واجب الوجود" دةدات و، ئاماذة بؤ "يةكتايى" ئةو دةكات. واتة هةروةك بة ئةندازةى ذمارةى بوونةوةران شايةتى و ئاماذة بؤ "يةكتايى" خواوةند هةن، هةروةها هةريةكةيشيان، لةطةلأ هةموو شويَنةوار و سةرجةمى بوونةوةرانى طةردوون‏دا، ميعراجيَكى مةزنن بؤ ناسينى خواى طةورة و، بة ئةندازةى هيَزى طشت بوونةوةرانيش ئةم ميعراجة داراى هيَزة.. سةرةرِاى ئةوةش كة بةلَطةيةكى دامةزراوى رِةط‏داكوتاوى نةبزؤكى ئةوتؤى "رِاستى"ية، كة هيض طومانيَك ناتوانيَت توخنى بكةويَت.

ئيَستاش ئةى بآئاطاى سةرثيَضى‏كار‏‏!

بة ضى دةتوانيت ئةم بةلَطةية ثووضةلأ يان زامدار بكةيت كة بة ئةندازةى طةردوون بةهيَزة؟

يان بة ضى ئةم ثةنجةرة فراوانة دةشاريتةوة كة تيشكةكانى "رِاستى" لة هةزارويةك ثةنجةرةوة، بةلَكو لة ثةنجةرةى ئةوةندة زؤرى بة ئةندازةى ذمارةى بوونةوةرانةوة، دةردةخات و ئاراستةى كةسانى خاوةن فام و ذيرىيان دةكات‏‏؟ بة كام ثةردةى بآ‏ئاطايى دةتوانيت دايبثؤشيت؟

ثةنجةرةى نؤزدةهةم

(تُسَبِّحُ لَهُ السَّموَاتُ السَّبْعُ وَالاَرْضُ وَمَنْ فيهِنَّ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلاّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ) (الإسراء:44).

هةروةك بةديهيَنةرى مةزن ضةندين دانايى لةذمارةبةدةر و واتاى بةرزى لة تةنة ئاسمانى‏يةكان‏دا داناوة و، ئةو ئاسمانانةى بة "وشة"كانى‏‏: خؤر و، مانط و، ئةستيَرةكان ئارايشت‏ داوة، تاكو جوانى و شكؤمةنديى بةديهيَنةريان دةرببرِن.. بة هةمان جؤر‏‏، ئةم بةديهيَنةرة، ضةندين دانايى و، واتاى بةرز و، ئامانجى طةورة و طرنطى لة بوونةوةرانى ناو بؤشايى ئاسمانيش‏دا ثيَك‏هيَناوة و، دةمى ئةو بؤشايى‏يانةى ئاسمانى بة "وتةكان"ى‏‏: هةورةطرمة و، بروسكة و، دلَؤثةكانى باران خستووةتة قسة و طوفتار، تاكو لةم رِيَطايةوة "تةواويى دانايى" و "جوانيى ميهرةبانى"ى ئةو بةديهيَنةرة بزانريَن و بناسريَن‏‏‏.

هةروةك خواوةند واى لة طؤى زةوى كردووة كة بة ضةندين وتةى ثرِ واتا بدويَت و‏‏، بةو زيندةوةر و رِووةكة زؤرانةى كة لةسةر زةوى‏دا بلآوى‏كردوونةتةوة و هةريةكةيان وشةيةكى رِةوانة بؤ خؤى، زةويى خستووةتة قسة و طوفتار و‏‏، بةمةش "كةمالأ"ى دروست‏كردنى بوونةوةرانمان لة لايةنى خؤيةوة بؤ رِوون‏ دةكاتةوة.. هةر بةو جؤرةش واى لة درةخت و رِووةكةكان كردووة كة بة زمانى: طةلآ و طولأ و بةروبوومةكانيان بدويَن و، بةمةش "تةواويى بةديهيَنانكاريى" خواوةند و "جوانيى ميهرةبانى‏يةكةى" رِابطةيةنن‏‏‏.

هةروةها طولأ و بةرى درةختيش، كة يةكيَكن لةو وشانة، خواوةندى بةديهيَنةر واى‏ لـآ‏كردوون كة بة زمانى تؤوة وردةكانيان بدويَن، بةمةش خواى طةورة ئاماذة بؤ وردةكاريى بةديهيَنان و تةواويى ثةروةردطاريى خؤى دةكات، بؤ يةكيَك خاوةنى هةست و شعوور بيَت و بة باشى ببينيَت.

ئةطةر دةتةويَت طوآ رِابطريت، ئةوا فةرموو طوآ لة وشةكانى: ذيكر و تةسبيحاتى لةذمارةبةدةرى ناو طةردوون بطرة:

وا لة نيَوان ئةو جؤرة طوفتارةدا‏‏، طوآ لة وتةى تةنها طولَيَكى نيَوان هةموو طولآنى جيهان و، قسةى تةنها يةك طولَةطةنم لة نيَوان هةموو طولَةطةنمةكانى طشت سةرزةوى‏دا رِادةطرين، تاكو زياتر لةوة دلَنيا ببين كة ضؤن هةموو ئةمانة شايةتى رِاستن لةسةر "رِاستيى يةكتايى خواوةند":

بةلَآ، هةرضى رِووةك و درةختة، بةلَطةيةكى ئاشـكـرا و رِوونـة لـةسـةر بةديهيَنةرى خؤى‏ و، بة ضةندين زمانى جياجيايش شايةتى‏يةكى وا رِاست لةسةر "يةكتايى" بةديهيَنةر دةدات، كة مرؤظى وردكار و سةرنجدةر دةخاتة سةرسامى و سةرسوورِمانةوة و لةتاوا دةلَيَت: (سبحان الله! ئةمة ضةندة شايةتى‏دانيَكى جوانة لةسةر "يةكتايى" ئةو خواوةندة‏‏‏)!

بةلَآ، بة ئةندازةى رِوونى و جوانيى رِووةك خؤى، ئةو تةسبيحاتانةش رِةنطين و رِوون و جوانن كة رِووةكةكان لة كاتى: (طزنطى خةندةيان و، دةم‏ثشكووتنى خونضةيان و، ثآ‏طةيشتنى بةر و طولَةكانيان)دا بة طويَى يةكتريى‏دا دةدةن‏‏. ضونكة بة ليَوى دةم بة خةندةى هةموو طولَيَك و، زمانى وردى رِيَك‏وثيَكى طولَةطةنم و، وشةى رِيَكخراوى تؤو و دةغلأ و دانةكان ئةو "رِيَسا"ية دةردةكةويَت كة بةلَطةى "دانايى"ية.

ئةم رِيَسايةش، وةك لة بةرضاوداية، لة نيَوان تةرازوويةكى سةرنةكةرداية، كة ئةميش بةلَطةية لةسةر "زانيارى" و ئةم زانيارى‏ية دةردةخات.. ئةو "تةرازووةش" لة نيَوان بةديهيَنانيَكى وردةكارداية، كة ئةميش بةلَطةية لةسةر "كارامةيى‏يةكى لةسنووربةدةر".. ئةو بةديهيَنان و دروست‏كردنة ثرِ لة ورةدكارى و نةخش‏ونيطارة ناوازانةش لة نيَوان ئارايشتيَكى جوانى ئةوتؤدان كة "لوتف و كةرةم" دةطةيةنن.. ئةو ئارايشتة جوانةش بؤن و بةرامةى عةترينى وا خؤشى لـآ‏ديَت كة "ميهرةبانى و ضاكةكارى" دةردةخات.

جا ئةم بارودؤخانةى كة ضةندين دانايى تيَهةلَكيَشيان تيَداية و لة تةنيشتى يةكترةوةن، بة هةر هةموويان، زمانيَكى طةورةن شايةتى لةسةر "يةكتايى" خواوةند دةدةن‏‏، بة ضةشنيَك كة خواوةند، بة هةموو ناوة ثيرؤز و خاويَن و جوانةكانيةوة، بة غةيرى خوا دةناسيَنيَت و، وةسفة بةرز و شكؤمةندةكانى بؤ برِيار دةدات و، هةموو نوورةكانى دةركةوتن و درةوشانةوةكانى خواوةنديش لاى بةديهيَنراوان دةردةبرِيَت.

جا ئةطةر طويَت لة شايةتى‏دانى وةهاى تةنها يةك دانة "طولأ" رِاطرت و، ئنجا توانيت طوآ لة شايةتى‏دانى مةزنى هةموو طولَةكانى ناو باخ و بيَستانة ثةروةردطارى‏يةكانى تيَكرِاى سةرزةوى رِابطريت و، طويَت لةو رِاطةياندنة دةنطدةرةوة و بةزايةلَة مةزنة بوو كة ئةو طولآنة لة بارةى "ثيَويستيى بوون" و "يةكتايى" خواوةندةوة رِاى‏دةطةيةنن.. ئايا ئيتر دواى ئةمة، هيض بآ ئاطايى و طومانيَكت لة دلأ‏دا دةميَنيَت؟ خؤ ئةطةر بميَنن ئايا دةشآ ثيَت‏بوتريَت‏‏: "مرؤظيَكى خاوةن هةستى بةرز و بلَندى هاورِاز لةطةلأ هةست‏ و شعوورى بةرزى طةردوون"؟

وةرة با سةرنج لة درةختيَك بدةين:

وا ئيَستا لة بةردةم ثةيدابوون و طةشةكردنى طةلآكانى‏داين كة لة وةرزى بةهاردا بةوثةرِى رِيَك‏وثيَكى و وردةكارى‏يةوة ضرؤ دةطرن و طةشة دةكةن.. هةروةها واين لة بةردةم طولَةكانى‏دا كة تابلَيَى بة رِيَكى و جوانى دةميان‏دةثشكويَت و لة خونضةكانيان سةر دةردةهيَنن و.. واين لة بةردةم بةرةكانى ئةو درةختةدا كة بة دانايى و ميهرةبانى طةشة دةكةن و ثةرةدةسيَنن..

ئايا بة وردى سةيرى ئةوةت نةكرد كة ضؤن سروةى با بة نةرم‏ونيانى و خاويَنيى ضةشنى دلَثاكيى ساوايان ياريى لةطةلأ طةلآكانى‏دا دةكرد؟

ئيَستا سةيرى دةمى درةخت بكة و، بزانة ضؤن بةم زمانانةى خوارةوة لة بارةى حالَى خؤيانةوة دةدويَن‏:

زمانى طةلآكان، كة بة دةستى كةرةم و سةخاوةتمةندى سةوزبوون..

زمانى طولَةكان، كة خةندةى مةستيى لوتفى خواوةنديان لةسةر ليَوة..

زمانى بةروبوومةكان، كة بةهؤى درةوشانةوةى ميهرةبانى‏، شاد و دلَخؤشن..

هةريةك لةم زمانانة، ئةو تةرازووة سةرنةكةرة دادطةرة دةردةبرِيَت كة لة ناوةندى رِيَسايةكى مةحكةم و بآ‏ويَنةداية.

لةم تةرازووة سةرنةكةرةش‏دا كة "دادطةرى" رِادةطةيةنيَت، ضةندين نةخش‏ونيطارى وردى ناوازة و، ئارايشكاريى لةرِادةبةدةرى وا هةن كة ضةندةها تام و ضيَذى جؤراوجؤر و بؤنى عةترينى جياجيايان تيَداية و، بةلَطةن لةسةر "ميهرةبانى" و "ضاكةكارى"..

لةو تام و ضيَذة ناسكانةش‏دا ضةندين ناوك و تؤوى وا هةن كة خؤيان لةناو خؤيان‏دا يةكيَكن لة موعجيزةكانى توانستى خواوةند..

ئايا ئيتر ئةمة بة ئاشكرا دةرىناخات و نابيَت بة شايةت لةسةر "ثيَويستيى بوونى" بةديهيَنةريَكى دةست‏رِةنطينى، ميهرةبانى، ضاكةكارى، نيعمةت‏بةخشى، رِازيَنةرى، بةخشندةى، تاك و تةنيا‏‏‏‏؟‏‏.. ئايا نابيَت بة شايةت لةسةر جوانيى ميهرةبانى و، تةواويى ثةروةردطاريَتى‏يةكةى؟

ئةطةر بتوانيت لة زمانى هةموو درةختةكانى سةرزةوى، بة يةكةوة، ئةمة ببيستيت، ئةوا تآ‏دةطةيت، بةلَكو بة جوانى دةبينيت كة ضةندة طةوهةرى جوانى بةنرخ و، مرواريى ناوازة لة طةنجينةى ئةم ئايةتة ثيرؤزةدا رِيزكراون كة دةفةرموآ‏‏‏:

(يُسَبِّحُ للهِ مَا في السَّموَاتِ وَالاَرْضِ) (الحشر:24).

دةسا ئةى مرؤظى بآ‏ئاطاى هةذار! ئةى ئةو كةسةى وا طومان دةبات كة بةرةلآ و سةربةستة و هيض ثرسيار و وةلآميَكى لةرِآ‏دا نى‏ية‏‏! ئةى ئةو كةسةى نوقمى سثلَةيى و ثآ‏نةزانى بووة‏‏!

خواوةندى خاوةنى جوانى و دةست‏رِةنطين، بةم هةموو زمانة لةذمارةبةدةرانة، خؤى بة تؤ دةناسيَنيَت و خؤى لاى تؤ خؤشةويست دةكات..

خؤ ئةطةر دةتةويَت لةو ثآ‏ناساندنة خؤت بدزيتةوة، ئةوا دةبآ ئةو هةموو دةمانة ببةستيت و، ئةو طشت زمانانة بآ‏دةنط بكةيت! ديارة ئةمةشت هةرطيزاوهةرطيز لة توانادا نى‏ية‏!

مادةم هةرطيز ناكريَت ئةو زمانانةى كة بةو جؤرة "يةكتايى" خواوةند رِادةطةيةنن، بآ‏دةنط بكريَن، ئةوا ضار نى‏ية دةبآ تؤ بآ‏دةنط ببيت و طوآ لةوان رِابطريت!

دةنا تةنها بة طوآ‏‏‏‏ئاخنين، بة ثةنجةى بآ‏ئاطايى، رِزطار نابيت‏‏. ضونكة بةم كردارةت تةنها طويَى خؤت دةئاخنيت و طةردوونت ثآ بآ‏دةنط ناكريَت. ئةوةتا سةرانسةرى طةردوون و تيَكرِاى بوونةوةران "يةكتايى" خواوةند رِادةطةيةنن‏‏‏. خؤ بةلَطةكانى "يةكتايى" خوا و زايةلَةى دةنطى ئةم بةلَطانةش‏‏، ضةند شايةتيَكى رِاست‏ و دادطةر و بةردةوام و لةبن‏نةهاتوون، دوا‏‏ئةنجام‏ بة سةرت‏دا سةردةكةون و تاوانبارت دةكةن‏‏‏!

ثةنجةرةى بيستةم‏‏[1]

(فَسُبْحانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتِ كُلِّ شَيءٍ) (يس:83).

(واِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلاّعِنْدَنَا خَزائِنُهُ وَمَا نُنـَزِّلُهُ اِلاّ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ) (الحجر:21).

(وَاَرْسَلْنَا الرِّيَاحَ لَوَاقِحَ فَاَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَاَسْقَيْنَاكُمُوهُ وَمَا اَنْتُمْ لَهُ بِخَازِنِين) (الحجر:22).

هةروةك لة شتة هةندةكى و فةرعى‏يةكان و سوود و ئةنجامةكان‏دا، "تةواويى دانايى" و "جوانيى رِيَك‏وثيَكى" دةبينريَن، هةروةها لة توخـمة هةمةكى و بوونةوةرة مةزنةكانيش‏دا، كة بة رِوالَةت تيَكةلأ و ثيَكةلأ ديارن و وا دةبةنة وةهمى مرؤظةوة كة جيَى يارى و طالَتة‏و‏طةثى رِيَكةوت بن، دةبينيت سةرةرِاى تيَكةلَيى رِوالَةتى‏يان،‏ ضةند بارودؤخيَكى وايان هةية كة "دانايى"و "رِيَك‏‏وثيَكى"‏يان ثيَوة ديارة.

بؤ نموونة:

"نوور" يان "رِووناكى(الضوء).." بة بةلَطةى كارة ثرِ لة دانايى‏يةكانى ترى، بؤ ئةوةية كة بةديهيَنراوانى خواوةندى طةورة و، بة ويستى خوا خؤى، لة بةرضاوى خةلَكى‏دا ثيشان‏ بدات و رِايان‏بطةيةنيَت. واتة "رِووناكى" كارثآسثيَرراويَكة لة لايةنى بةديهيَنةرى داناوة، تاكو خواى طةورة بة هؤيةوة شتة سةيرةكانى بةديهيَنراوانى خؤى دةربخات و لةبةر تيشكى رِووناكى‏دا و لة ثيشانطاى بازارِى جيهان‏دا بةديهيَنراوة ناوازةكانى خؤى ثيشان‏ بدات.

ئنجا سةيرى "با" بكة، دةبينيت بؤ ئةنجامدانى ضةندين فةرمانبةريى طرنط و خزمةت‏طوزاريى مةزن هةميشة لة هاتوضؤداية. ئةو سوودة زؤر و بةنرخانةى كة لة كارة ثرِ لة دانستةكانى سةرشانى‏دان، شايةتن لةسةر ئةمة.

كةواتة شةثؤلةكانى زريان لة رِاستى‏دا ذيَربارخستن و كارثآ‏سثاردنن لة لايةن بةديهيَنةريَكى داناوة، ئةو زريانة توندةش كة لة زةرياكان‏دا دةبينريَت، لة رِاستى‏دا هى طوآ‏رِايةلَى‏كردن و ثةلةكردنيانة لة جآ‏بةجآ‏كردنى فةرمانة ثةروةردطارى‏يةكانى خواوةنددا.

ئيَستا بؤ كانى و رِووبار و جؤطة "ئاوةكان" برِوانة و سةرنجى هةلَقولآنيان لة نيَوان بةرد‏و ضياكان‏دا بدة، دةبينيت هةرطيز رِيَكةوت و بآ‏مةبةستىيان تيَدا نى‏ية. ضونكة ئةوةندة سوود و بةرذةوةنديى ئةوتؤيان لـآ ثةيدا دةبيَت كة بة ئاشكرا جآ‏دةست و ئاسةوارى ميهرةبانى‏يةكى خوايى ئاشكرا و رِوونن. ئةو ئةنجامانةش كة لةوانةوة ثةيدا دةبن، هةموويان بةثيَى ذميَركارى و ثيَوةريَكى وردن..

هةروةها ثاشةكةوت‏بوون و كؤبوونةوةيان لةناو زةوى‏دا = بة هةمان جؤر = بةثيَى حسابيَكى ورد و بة ئةندازةى ثيَويستيى زيندةوةرانة و، تةقينةوةشيان بةثيَى ثيَوةريَكى دانايانةية..

هةموو ئةمانة، ضةند بةلَطة و شايةتيَكى طؤيان لةسةر ئةوةى كة: ئةم ذيَربارخستن و ثاشةكةوت‏كردنانة هةموو لة لايةن ثةروةردطاريَكى داناوة دةكريَن و، ئةو تةقينةوة و دةرثةرِين و هةلَقولآنة توندوتيذةش كة لة كاتى هاتنةدةرةوةيان‏دا دةيبينين، لة رِاستى‏دا، هى خؤشى و كامةرانى‏يانة لة ئةنجامدان و جآ‏بةجآ‏كردنى يةكسةرى و كت‏وثرِيى فةرمانةكانى ثةروةردطاردا.

ئيَستا تةماشاى جؤرةهاى جؤر و شيَوةى "بةردةكان و طةوهةرة وردةكان و سيفةتى كانزاكان" بكة و، سةرنج لة جوانى و تايبةتكارىيان بدة كة ضةندين سوودى زؤر و زةبةندة‏يان لـآ‏‏‏‏‏ ثـةيـدا دةبيَت، دةبينيت: ئـةو ســوودة ثـرِ لة دانايى‏يانةى كة ثةيوةسـتة ثيَيانةوة‏ و.. ئةو لةطةلأ‏يةك‏طونجانة تةواوةى نيَوان ثيَداويستى‏يةكانى ذيان و ئةنجامةكانى ئةوان.. ثاشان طونجانيان لةطةلأ داخوازى‏يةكانى مرؤظ و جآ‏بةجآ‏كردنى ثيَويستى‏يةكانى و ضةندين شتى‏ تردا..

هةموو ئةمانة، بةلَطةن لةسةر ئةوةى كة‏:

ئةم ئارايشت و، رِيَكخستن و، تةطبيركارى و، نةخشاندنة زؤرانة، لة لايةن ثةروةردطاريَكى داناوة ئةنجام‏ دةدريَن.

ئيَستا سةيرى "طولأ و ميوة و بةروبوومةكان" بكة، دةبينيت:

طةشاوةيى رِوويان و..

شيرينيى تاميان و..

جوانيى سةرنج‏رِاكيَش و، نةخش‏ونيطارى ناوازةيان و..

بؤن و بةرامةى عةترينى خؤشيان..

هةموو ئةمانة، وةك دةلآلأ و بانطةوازكةر وان بؤ ميوانداريى خواوةندى ثةروةردطارى دةست‏رِةنطين و بةخشندةى ميهرةبان و.. ضةند نامةيةكى ثآ‏ناساندنى ئةو خواوةندةن لة بةردةم ئةو سفرة و خوانانةى كة لةسةر رِووى تيَكرِاى زةوى‏دا رِاخراون. ضونكة هةموو يةكيَك لة رِةنطة جياجياكان و، هةر بؤنيَك لة بؤنة جؤراوجؤرةكان و، هةر يةك لة تامة جياوازةكان، بةلَطةن لةسةر: بةديهيَنةرى دةست‏رِةنطينى سةخاوةتمةند و، هةريةكةيان بة زمانى تايبةتيى خؤى، ئةو بةخشندة ميهرةبانة دةناسيَنيَت.

ئيَستا تةماشاى "بالَندةكان" بكة، دةبينيت طمة و خويَندن و جريوةجريوى ثرِ لة ئاوازى خؤش و جؤراوجؤرى ئةم بالَندانة، تةنها لة لايةن بةديهيَنةريَكى داناوةية.. ضونكة رِاز و نيازى نيَوانيان و، ئةو‏‏‏ خةمبارى‏يةى كة دةيهاونة ناو ئاوازةكانيانةوة، بة ضةشنيَكة دلَى مرؤظ كةمةندكيَش دةكات.

ئيَستا بؤ "هةورةكان" برِوانة، دةبينيت تكةى ئةو بارانةى كة بةخورِ ليَيان دةرِذيَتة خوارةوة و، نةعرةتةى ئةو هةورة تريشقةيةى ناو ئاسمان، هةرطيز كاريَكى هةرِةمةكى و بآ‏مةبةست نى‏ية، ضونكة دروست‏كردن و ثةيداكردنى ئةو دةنطة سةيرانة لةناو ئةو بؤشايى‏ية فراوانةى ئاسمان‏دا و.. باراندنى ئةو ضةندين دلَؤثةى كة هؤى ذيانن و طووشينى هةورة قورسةكان تاكو ئةو دلَؤثة بارانانةيان لـآ‏ بضؤرِيَت و، دةرخواردى زيندةوةران بدريَن و فرياى تينوان بخريَن..

هةموو ئةم كارانة، ئةوةمان بؤ رِوون دةكةنةوة كة:

ئةو تكةى باران و نةعرةتةى هةورانة ثرِن لة دانستى خاوةن واتاى بةرز و رِةوان، وةك بلَيَى ئةو دلَؤثة بارانانة، بة ناوى ثةروةردطارى سةخاوةتمةندةوة رِوو لة تينوان دةكةن و ثيَيان دةلَيَن‏‏:

(مذدة بيَت‏‏! ئيَمة لة لايةن ثةروةردطاريَكى ميهرةبانةوة بؤ لاى ئيَوة نيَرراوين و بة هاناتانةوة هاتووين)!

ئيَستاش سةيرى رِووى ئاسمان بكة و، لة نيَوان تةنة لة ذمارة بةدةرةكانى‏دا سةرنج تةنها لة "مانط" بدة. دةبينيت: جم‏‏وجوولَى ئةو تةنة ئاسمانى‏يانة، كة يةكيَك لةوانة مانطة، بة جؤريَكى تابلَيَى مةحكةم و جوان رِيَك‏خراون و، بة دةستى خواوةندى بةتواناى دانا و بة ضةشنيَكى مةزن نةخشةى بؤ كيَشراوة و ئةندازةى بؤ دانراوة، ضونكة ضةندين دانايى بةرز كة ثةيوةندىيان بة زةوى‏يةوة هةية، بة هةريةك لة جم‏‏وجوولَةكانى مانطةوة بةندن.

لةبةر ئةوةى ئةمةمان لة شويَنيَكى‏تردا بة دريَذى باس‏كردووة، وا ليَرةدا هةر تةنها ئةم ئةندازةيةى لـآ دواين.

* * *

بةم جؤرة، هةريةك لةم توخـمة هةمةكى‏يانةى باسمان كردن، هةر لة "رِووناكى"يةوة تا دةطاتة "مانط"، ثةنجةرةيةكى يةكجار فراوان دةكةنةوة لةسةر: "بوون" و "يةكتايى" خواى طةورة.. هةروةها توانست و مةزنيى ثةروةردطاريى خواوةنديش، بة ثيَوةريَكى طةورةتر و بة ضةندين رِةنط و جؤرى جياواز و رِةنطاورِةنط، رِادةطةيةنن..

دةسا ئةى مرؤظى بآ‏ئاطا!

ئةطةر دةتوانيت ئةم دةنطانة كث بكةيت كة وةك نةعرةتةى هةورى ئاسمان دةزرنطيَنةوة..

ئةطةر دةتوانيت ئةم هةموو رِووناكى‏ية درةوشاوانة بكوذيَنيتةوة..

ئةوا ئةو كاتة دةتوانيت بةديهيَنةرى بةخشندةى دةست‏رِةنطين لة ياد بكةيت. دةنا بؤ لاى ذيريى خؤت بطةرِيَرةوة و رِووى تآ‏‏‏‏‏‏بكة و، بلَآ‏‏:

سبحان من:

(تُسَبِّحُ لَهُ السَّموَاتُ السَّبْعُ وَالاَرْضُ وَمَنْ فيهِنَّ) (الاسراء:44).

ثةنجةرةى بيست‏ويةكةم

(وَالشَّمْسُ تَجْري لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ذَلِكَ تَقْديِرُ الُعَزيِزِ الْعَليِم) (يس:38).

"خؤر" كة ضراى ئةم بوونةوةرانةية، ثةنجةرةيةكى رِوونة وةك رِووناكى‏يةكةى‏‏‏‏. بوونةوةران لةو ثةنجةرةيةوة دةرِواننة "بوون" و "يةكتايى" بةديهيَنةرى طةردوون‏‏‏!

هةر دوازدة هةسارة طةرِؤكةكان = بة زةويى خؤمانةوة = كة ناوى "كؤمةلَةى خؤر"يان لـآ‏نراوة، بةثيَى رِيَسايةكى رِيَك‏وثيَك و تةرازوويةكى ورد و دانايى‏يةكى تةواو هاتوضؤ دةكةن. هةرضةندةش لة رِووى قةبارة و بارستايى و طةورة و بضووكى‏يةوة جياوازى‏يةكى طةلـآ زؤريان لة نيَوان‏دا هةية و، سةرةرِاى جياوازيشيان لة بابةت دوورى و نزيكى لة خؤر و، جم‏وجوولأ و خيَرايى هةريةكةيان لة ضاو ئةوانى تردا..

بةلَآ، سةرةرِاى هةموو ئةمانة، ئةم هةسارانة بةردةوام لة خولطة و سوورِطةى خؤيان‏دا ديَن و دةرِؤن و مةلةى خؤيان دةكةن و بةثيَى ياسايةكى خوايى بة خؤرةوة بةندن، ئةم ياسا خوايى‏ية ئةوةية كة زانايانى طةردوونناسى ناوى هيَزى رِاكيَشان‏‏(الجاذبية)يان لـآ‏ناوة. دةبينيت ئةم هةسارانة بةثيَى رِيَسايةكى ورد و بة بآ هيض هةلَةيةك، با بةئةندازةى خولةكيَكيش بيَت، ديَن و دةرِؤن و، بة ضةشنيَكى رِةها و تةواو وةك طوآ‏رِايةلَيى نويَذكةرانى جةماعةت بؤ ثيَش‏نويَذةكةيان‏‏، ملكةضى ئةم ياسايةن.

ئةمةش بةلَطةيةكى تابلَيَى رِيَك و تةواوة بة ثيَوةريَكى طةلـآ فراوان، لةسةر: "مةزنيى توانستى ثةروةردطار" و "يةكيَتيى ثةروةردطاريى" ئةو. ئةطةر دةتوانيت بؤ خؤت مةزنيى ئةم كارة ليَك‏بدةيتةوة، ئةوا فةرموو ليَكى‏بدةرةوة، تاكو مةوداى طةورةيى‏‏ و داناييت لةوةدا بؤ دةربكةويَت كة واى لةو تةنة بآ‏طيان و قةبارة مةزن و بآ‏هةست و شعوورانة كردووة كة: بةوثةرِى رِيَكى و هاوسةنطيى تةواو و، بة ضةشنيَكى تابلَيَى دانايانة و، بة ضةند جم‏وجوولَيَكى جؤراوجؤر هاتوضؤ بكةن و بسوورِيَنةوة. ثاش هةموو ئةمانةش، بؤت دةربكةويَت كة ضؤن هةموويان بةثيَى رِيَسايةكى ناوازة و جوان رِام‏كراون و طوآ‏رِايةلأ و ذيَربارى فةرمانى خواوةند خراون‏‏‏!

خؤ ئةطةر رِيَكةوت = با بة ئةندازةى طةرديلةيةكيش بيَت = دةستى لةم كارانة وةربداية، ئةوا تةقينةوةى طةورةطةورةى طةردوونى و بةيةكداكةوتنى هيَندة مةزنى لـآ‏ ثةيدا دةبوو كة تيَكرِاى طةردوونى دةرِووخاند و هةثروون‏ هةثروونى دةكرد. ضونكة ئةطةر "رِيَكةوت" يةكيَك لةم تةنة ئاسمانى‏يانة رِابووةستيَنيَت و لة سوورِطةى خؤى دةرى‏بكات، ئةوا رِيَطا بؤ ضةندين ليَك‏كةوتنى لةذمارةبةدةرى تةنةكانى ناو ئاسمان خؤش دةكات..

بؤ خؤت دةتوانيت مةوداى ئةو سامناكى‏ية مةزنة ليَك‏بدةيتةوة كة ضةندةها تةنى مةزنى بة هةزاران جار لة زةوى طةورةتر بةر يةكتر بكةون‏‏!

وا كارة سةير و سةرسوورِهيَنةكانى كؤمةلَةى خؤر بة زانياريى بة هةمووشت‏ئاطاى خواوةند دةسثيَرين و، زةينمان تةنها لة تيَرِامان و سةرنجدانى طؤى‏ زةوى‏دا خةريك دةكةين، كة يةكيَكة لة دوازدة هةسارة طةرِؤكةكان و، بةريَكى ثآ‏طةيشتووى درةختى كؤمةلَةى خؤرة.. كة سةرنج دةدةين، دةبينين:

ئةم هةسارة طةرِؤكةى خؤمان = ةك لة مةكتووبى سآ‏هةم‏دا رِوونمان كردووةتةوة = بة فةرمانيَكى ثةروةردطارى‏يانة دةخريَتةكار، تاكو لة ماوةى طةشت و هاتوضؤيةكى دوور و دريَذدا ضةندين خزمةت‏طوزاريى مةزن و كارى طرنط ئةنجام‏ بدات و، كة بة دةورى خؤريش‏دا دةسوورِيَتةوة بؤ ئةوةية كة مةزنيى ثةروةردطارى و طةورةيى خوايةتى و، تةواويى ميهرةبانى و دانايى خواوةند، بةم كارةى، دةربخات.. طؤى زةوى وةك كةشتى‏يةكى مةزنى ثةروةردطارى جيهانيان واية، ثرِة لة بةديهيَنراوة سةرسوورِهيَنةرةكانى خواوةند.. يان وةك خانوويةكى هاتوضؤكةر واية، خواوةند بةندة خاوةن هةست و شعوورةكانى خؤى تيَدا نيشتةجآ كردوون و، بؤ مةبةستى طةشت و طوزارى ئةم لا و ئةو لاى ئةم بؤشايى‏ية فراوانةى ئاسمان، هةردةم دةيانطيَرِيَت و هاتوضؤيان ثآ‏دةكات.

"مانط"يش وةك ميلةكانى كاتذميَريَكى ثابةندى زةوى واية، كاتةكانمان بؤ ديارى دةكات. جطة لةوةش كة كاتذميَرى طؤى زةوى‏ية، ضةندين ئةرك و فرمانى ترى لةمةرِ شويَنةكانى ترى ناو بؤشايى ئاسمانى ثآ‏ سثيَرراوة.

بةم ضةشنة دةردةكةويَت كة ئةم هةسارة طةرِؤكةى خؤمان، لةم طةشتةى‏دا، ئةوةندة دانايى ورد و ئةركى مةزنى ثآ‏سثيَرراوة، كة "بوون" و "يةكتايى" خواوةند دة‏ضةسثيَنيَت و دةبيَت بة بةلَطة لةسةرى و‏‏‏، شايةتى‏يةكى بةهيَزى بة ئةندازةى هيَز و مةزنيى طؤى زةويش لةسةر ئةو "بوون" و "يةكتايى"يةى خواوةندى خاوةن تواناى رِةها، دةدات.

ثاشان سوورِخواردنى دانايانةى هةسارةكان بة دةورى خؤردا و، ثةيوةست‏بوونيان بة خؤرةوة بةهؤى ثةيوةندى‏يةكى مةعنةوى و ناديار كة ثيَى‏ دةوتريَت "جازيبييةت"، ئنجا رِيَكخستن و بةرِآكردنى كارى هةموويان، طةر بةثيَى نةخشة و ئةندازةى ثرؤطرامى دانايةكى بةتوانا نةبيَت هةرطيز ناكريَت و ئةنجام‏نادريَت. سةرةرِاى ئةمانة، جوولآنى خؤر كة بة خيَرايى‏يةكى سةرسوورِهيَنةر لة ماوةى يةك ضركةدا ثيَنج سةعات رِآ ببرِيَت و بةرةو بورجى "هةرقل" يان "خؤرى خؤران" = بةثيَى بؤضوون و برِيارى زانايان = كاريَكة بة بآ فةرمانى ثادشا و دةستةلآتدارى ئةزةل و ئةبةد و بة بآ توانستى رِةهاى ئةو هةرطيز ناكريَت‏و نايةتةدى. وةك‏ بلَيَى خواوةندى مةزن بة سوثاى كؤمةلَةى خؤر و سةربازانى طوآ‏رِايةلَى فةرمانى خؤى، نمايشيَكى سوثايانة دةنويَنيَت، تاكو مةزنيى ثةروةردطاريَتى‏يةكةى بؤ هةموو جيهانيان دةربخات.

ئةى كاكى طةردوون‏ناس‏‏!

تو خوا ثيَم بلَآ ئايا دةكريَت "رِيَكةوت" لة كاروبارى ئاوا مةزن‏دا دةستى هةبيَت؟!

ئايا هيض كام لةو هؤكارانةى ثيَت واية كاريطةرىيان لة رِووداوةكانى طةردوون‏دا هةية، دةتوانيَت دةست بةم كارانة بطةيةنيَت؟!

يان هيَزيَك هةية بتوانيَت توخنى ئةم كارانة بكةويَت؟

ئايا لةو باوةرِةدايت كة ثادشا و دةستةلآتداريَكى شكؤمةند دةرفةت بة هيض هاوبةشيَك = هةرضى‏يةك بيَت = بدات دةست لة كاروبارى مولَكى مةزنى ئةو بدات و، بةمةش كؤلَةوارى و ناتةواويى ثادشا ثيشان بدات؟!

نةخيَر.. نةخيَر..

يان ئايا دةطونجآ خواوةند كاروبارى "بوونةوةران" كة بةرى درةخت و ئةنجام و مةبةست و ثوختةى طةردوونن، بداتة دةست بيانىيةكان؟ يان دةرفةت بةو بيانىيانة بدات = با بة ئةندازةيةكى زؤر كةم و بضووكيش بيَت = ةست بخةنة ناو كاروبارى ثرِ لة دانستى خؤيةوة؟

ئايـا ذيـريى مرؤظ بـةوة رِازى دةبيَت كـة ثوختـةى ئةو بـةروبوومانةى درةختى طةردوون و، تةواوترين بةرهةمةكانى و، جآ‏نشينى خواوةند لة زةوى‏دا و، ميوانى ئازيز و بةرِيَزى ثادشا، واز لـآ‏بهيَنريَت و طويَى ثآ‏نةدريَت و، جلَةوى بدريَتة دةست "سروشت" و "رِيَكةوت" و، بةمةش "طةورةيى دةستةلآتدارى" و "تةواويى دانستى خواوةند" لةو ئاستة بةرزةيانةوة بخريَنة خوارةوة؟

نةخيَر.. نةخيَر.. خواى طةورة و مةزن طةلـآ لةوة بةرز و شكؤدارترة كارى وا لة مولَكى‏دا رِووبدات.

ثةنجةرةى بيست‏ودووهةم

(اَلَمْ نَجْعَلِ الاَرْضَ مِهَاداً * وَالْجِبَالَ اَوْتَاداً * وَخَلَقْنَاكُمْ اَزْوَاجاً) (النبأ:6= 8).

(فَانْظُرْ اِلى آثَارِ رَحْمَتِ اللهِ كَيْفَ يُحْييِ الاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذَلِكَ لَمُحْييِ الْمَوْتَى وَهُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ) (الروم:50).

ئةطةر طؤى زةوى بة "سةر"ى جةستةى بوونةوةريَكى مةزن[2] دابنيَين، ئةوا سةد هةزار دةم[3] لةم سةرةدا و، لة هةريةك لةو دةمانةش‏دا سةد هةزار زمان[4] دةبينين، كة هةريةك لةم زمانانة بة سةد هةزار بةلَطة خواوةندى "واجب الوجود" و، تاك و تةنيا و، بةتوانا بةسةر هةموو شتيَك‏دا و، زانا بة هةموو شتيَك، دةضةسثيَنيَت و.. هةريةك لةم زمانانة سةد هةزار شايةتيى رِاست دةدات لةسةر يةكيَتى و سيفةتة ثيرؤز و ناوة جوانةكانى ئةو خواوةندة.

زةوى، لة سةرةتاى بةديهاتنى‏دا، ماددةيةكى شل بووة. واتة: لة باريَكى شلى و تراوى‏دا بووة، ثاشان بةردة رِةق و تةقةكان و ئنجا لةوانيش طلأ دروست كرا.

خؤ ئةطةر زةوى وةك بارى يةكةمى بة شلى بمايةتةوة، ئةوا ذيانى تيَدا نةدةضووة سةر و، بؤ هيض جؤريَكى نيشتةجآ بوونيش نةدةطونجا. هةروةها ئةطةر بةردة طةورة و رِةقةكان هةروا بة رِةقى بمانايةتةوة و هيض دةستكارى‏يةك نةكراناية، ديارة ئةو كاتة هيض سووديَكى لـآ‏ وةرنةدةطيرا..

كةواتة ئةو كةسةى كة دؤخيَكى لةبار و شياوى بؤ ذيان و طوزةران بة زةوى بةخشيوة، دةبآ ئةو بةديهيَنةرة داناية بيَت كة دانايى‏ية رِةهاكةى خؤى ثيشانى زةوى‏نشينان دةدات و، هةموو ثيَداويستى‏يةكانيشيان بؤ ئامادة دةكات.

ئنجا سةرنج لة "ضيا سةختةكان" بدة كة ثشتى زةوى دةطرن و رِاطيرى دةكةن و، لة كاتى سوورِانةوةى‏دا قةبارةكةى دةثاريَزن. كة سةرنج دةدةين، دةبينين لة ناوجةرطةى زةوى‏دا ضةندين ئالأ‏‏وطؤرِى مةزن رِوودةدات و، لةم ئالأ‏‏وطؤرِانةشةوة ضةندين طاز و هةلَم ثةيدا دةبن كة لة رِيَى ضياكان و لة شيَوةى بوومةلةرزة و طرِكانةوة دةريان‏دةدات. ئةمةش بؤ ئةوةى كة ئةو رِووداوانةى ناوةوةى نةبن بة كؤسث لة رِيَى جآ‏بةجآ‏كردنى هاتوضؤ رِيَك و كارة سةرةكى‏ية ثآ‏سثيَرراوةكانى‏دا.

هةروةها ضياكان بة بؤنةى بةرزىيانةوة، بوون بة ضةند بةربةستيَك و نايةلَن ئاوى دةرياكان سةربكةون و سنوورى وشكايى بشكيَنن و، لة هةمان كاتيش‏دا دةبن بة طةنجينة و عةمبارى ثاشةكةوت‏كردنى ئاو، بؤ نةهيَشتنى ثيَداويستيى زيندةوةران.. هةروةها وةك شانة وان بؤ ثاكذكردن و ثوختةكردنى هةوا لة طازة زيان‏بةخشةكان و، ئاوى هةموو لايةكيان تيَدا كؤببيَتةوة و، بؤ ئةوةش ببن بة ضةند طةنجينةيةك بؤ جؤرةهاى جؤرى كانزاكان كة بةردةوامبوونى ذيانى زيندةوةريان لةسةر بةندة.

ئةم بار و دؤخانة و طةلـآ بارودؤخى ترى وةك ئةمانة، شايةتن لةسةر "بوونى" خواوةندى خاوةن توانستى رِةها و، دانا و، ميهرةبان و.. بةلَطةن لةسةر "يةكتايى" ئةو.

ئةى كاكى جوطرافيازان‏‏!

ثيَم‏ بلَآ ئةم هةموو كاروبارانة بة ضى ليَك‏دةدةيتةوة‏؟ ئايا ض رِيَكةوتيَك دةتوانيَت جلَةوى ئةم زةوى‏ية ثرِ لة بةديهيَنراوة سةيرانة بة دةستةوة بطريَت و، لة بؤشايى‏دا و تةنها لة ماوةى يةك سالأ‏دا رِيَطايةكى بيست‏وضوار سالَيى ثآ‏ببرِيَت و بآ ئةوةى هيض كام لةو ثيشانطا سةرسوورِهيَنةرانةى ناوى ثةرتةوازة و ثةرش‏وبلآو ببن؟!

ئنجا بة وردى سةيرى دروستكراوة ناوازةكانى سةر رِووى زةوى بكة و بزانة ضؤن هةرضى توخمةكانى سةر زةوى هةن، هةر هةموويان بؤ ضةند كار و ئةركيَكى طرنطى دانايانة رِام‏كراون، بة رِادةيةكى وا كة بة ضاوى رِيَزليَنانةوة سةيرى ئةو ميوانانةى خواوةندى بةتواناى دانا دةكةن كة لة ضواردةورى سفرة و خوانى سةرزةوى دانيشتوون و، بةم جؤرة = ئةو توخمانة = رِيَزيان لـآ‏ دةنيَن و‏‏‏‏بؤ خزمةتى هةموو ئةو ميوانانةى خواوةند رِادةثةرِن.

ثاشان بة وردى سةيرى سةروسيما و ئارايشتكارى و نةخش‏ونيطارى ثيَضاوثيَضةكانى رِووى طؤى زةوى بكة و، برِوانة بؤ شيَوة و رِةنطة جوانةكانى كة بةثيَى جؤراوجؤريى خاكةكةى رِةنطةكانيش دةطؤرِيَن و جؤراوجؤر دةردةضن و، هةريةكةيان دانايى و داهيَنانكاريى بة جوانى تيَدا دةردةكةويَت و مرؤظ دةخةنة سةرسوورِمانةوة. فةرموو ئةوةتا جؤطة و رِووبار و دةريا و ضياكان. هةر هةموويان، بة ضةشنيَك ئامادة كراون كة نيشتةجيَى بوونةوةران و هؤى‏طواستنةوةيان بن لة جيَطايةكةوة بؤ جيَطايةكى تر.

ئايا نابينيت كة بةوثةرِى دانايى و رِيَسايةكى بآ‏ويَنة و ناوازة رِووى زةوى بة سةدان هةزار جؤر رِةطةزى رِووةك و زيندةوةران ثرِ دةكريَت و، بةم جؤرة ذيانى ثآ‏دةبةخشريَت.. ثاشانيش بةهؤى مردنةوة هةموو ئةو زيندةوةرانة لة كار و فةرمانبةرى و ئةركى سةرشانيان مؤلَةت دةدريَن و وازيان لة كار ثآ‏دةهيَنريَت؟! ئةمة دياردةيةكة هةردةم بة وردى و رِيَك‏وثيَكى بةردةوامة، دةبينيت هةر ئةوةندةى رِووى زةوىيان لـآ ضؤلأ دةكريَت، سةرلةنوآ و يةكسةر بة هاوضةشنى ئةوان ثرِ دةكريَتةوة!

ئايا ئةم كارة ئةوة ناطةيةنيَت كة "زيندووبوونةوةى ثاش مردن" كاريَكى رِةواية و هيض طومانيَكى تيَدا نى‏ية؟

ئايا ئةم هةموو دياردانة "شايةت"ى رِاستطؤ نين كة بة سةدان هةزار زمان شايةتى لةسةر "بوون" و "يةكتايى" خواوةندى بةتواناى شكؤمةند و، دانا و، خاوةن كةمالأ،‏ دةدةن؟

ثوختةى قسة ئةوةية كة‏‏:

زةوى،‏ كة وةك "ناوجةرطة" و "دلأ"ى جةستةى طةردوون واية، بة ويَنةى ثيشانطايةكة بؤ ناوبانط دةركردنى بةديهيَنراوة ناوازة و سةرسوورِهيَنةرةكانى خواوةند و.. وةك مةحشةريَك واية كة شتة سةيرةكانى بةديهيَنراوة جوانةكانى ئةوى تيَدا كؤكراوةتةوة‏ و.. رِآ و شويَنى هاتوضؤى كاروانى بةديهيَنراوة زؤرةكانى خواوةندة و.. مزطةوتيَكة بةندةكانى ئةو رِيزيان تيَدا بةستووة و ثةرستشةكانيان تيَدا بةجآ‏‏دةهيَنن. ئةم طؤى زةوى‏ية، ئةوةندة تيشكى "يةكتايى" خوا دةردةخات كة هةموو طةردوون ثرِ بكات.

ئةى كاكى جوطرافيازان!

ئةطةر "سةر"ى ئةم زةوى‏ية بة سةد هةزار "دةم" خواوةندى ثةروةردطارى جيهانيان بناسيَنيَت و، لة هةريةك لةو دةمانةش‏دا سةد هةزار "زمان" ببيَت و، تؤيش ئةم ثآ‏ناساندنة ثشت‏‏‏‏طوآ بخةيت و سةرت نوقمى زؤنطاوى "سروشت" بكةيت، ئةوا بيريَك لة ضارةنووسى تاوانةكةت بكةرةوة، كة ثشت‏هةلَكردن و طوآ‏نةدان و ئينكارى‏كردنة، بزانة بةرةو ض سزايةكت دةداتةبةر؟

وريا و بيَدار بة و، سةرت لة ليتاوى بؤطةنى سروشت دةربهيَنة و بلَآ‏‏‏:

آمنت بالله (الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ) (يس:83).

ثةنجةرةى بيست‏وسآ‏هةم

(الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ) (الملك:2).

"ذيان" درةخشانترين و جوانترين موعجيزةكانى توانستى ثةروةردطارة و.. بةهيَزترين و قةشةنطترين بةلَطةكانى يةكتايى خواوةندة و.. كؤكةرةوةترين و ثرشنط‏‏دارترينى ئاويَنةى درةوشانةوةكانى خواوةندى صةمةدة.

ضونكة "ذيان" وةك "رِووناكى" واية..

هةروةك رِووناكيى خؤر لة تيَكةلأ‏بوونى حةوت رِةنطةكانى شةبةنطى خؤر ثيَك‏ديَت، "ذيان"يش بة هةمان جؤرة‏‏،‏ لة تيَكةلأ‏بوونى وردى ضةند سيفةتيَكى زؤرةوة ثةيدا دةبيَت..

"ذيان" وةك دةرمانيَك واية كة لة ضةند ماددةيةكى زؤرى جؤراوجؤر دروست‏ بووبيَت كة بة ضةشنيَكى دانايانة ئةندازةى هةريةك لةو ماددانة دةست‏نيشان كرابن..

كةواتة "ذيان" رِاستى‏يةكة لة ضةندين سيفةتى زؤر ثيَك‏‏هاتووة. ئةم سيفةتة جياجيايانةش بةهؤى رِؤشتن و هاتوضؤيان بةناو جؤطةكانى هةست‏دا = كة هةريةك لةم هةستانةش رِةنطى يةكيَك لةم ناو و سيفةتانة دةطريَتةخؤ = بلآو دةبنةوة و جياوازىيان لةطةلأ يةكتر دةردةكةويَت.

بؤ نموونة‏‏:

هةست‏كردن بة "بةزةيى" لة لاى زيندةوةر، نميَكة لة بةزةيى خواوةند و، تكاوةتة ناو دلَى زيندةوةرانةوة و، لة ذيانيان‏دا دةردةكةويَت. هةستةكانى تريش بة هةمان جؤرن.

بةلآم بةشى هةرةطةورةى ئةم هةست و شعوورانة، لة نيَوان ئةو هةست‏كردنانةدا خؤيان دةنويَنن كة "ذيانيان" زياتر ثيَوة ديارة. بؤ نموونة: هةست‏كردنى مرؤظ بة "نةمرى" و ئارةزوومةنديى بؤ "مانةوة" لة "ذيان"ةكةيةوة هةلَدةقولَيَت، ئةو ذيانةى كة ناوى ثيرؤزى "الباقي"ى خواى طةورةى تيَدا دةدرةوشيَتةوة.. هةستةكانى تريشى بة هةمان جؤرن.

ثاشان "ذيان" رِؤزى و، ميهرةبانى و، ضاوديَرى و، دانايى‏يشى تيَداية و هةموو ئةمانة دةطريَتةوة، كة هةريةكةيان لة طةردوون‏دا هةن و، زالَن بةسةر كاروبارى طةردوون و بةديهيَنـان و بةرِيَوةبردنى‏دا. وةك‏‏ بلَيَى "ذيان" بؤ هـةر لايةك برِوات، هةمـوو ئةوانة دةداتة بةر و لةطةلأ خؤى‏دا دةيانبات. ضونكة هةر ئةوةندةى "ذيان" رِؤشتة ناو هةر لةشيَكةوة يةكسةر ناوى "الحكيم"ى خواوةندى تيَدا دةردةكةويَت، دةبينيت ئةو زيندةوةرة بة جؤريَكى رِيَك و "دانايانة" دةست دةكات بة بنياتنانى خانة و هيَلانةى خؤى.. لة هةمان كات‏دا ناوى "الكريم"يش دةردةكةويَت، ضونكة ئةو زيندةوةرة، بةثيَى ثيَداويستى‏يةكانى، نيشتةجآ‏كةى خؤى رِيَك‏دةخات و دةيرِازيَنيَتةوة.. ئنجا ناوى "الرحيم" ثةيدا دةبيَت، ئةوةتا بؤ مةبةستى بةردةوام‏كردنى ذيان و طةيشتنى بةو كةمالَةى بؤى دةلويَت، ضاكة و بةخشايشةكانى خؤى بة زؤر و زةبةندةيى دةنيَريَت.. لة هةمان كات‏دا ناوى "الرزاق" بة ئاشكرا خؤى دةردةخات، ضونكة ثيَداويستى‏ية ماددى و مةعنةوى‏يةكانى ئةو زيندةوةرة، بؤ مةبةستى مانةوة و فراوان‏بوونى ذيانى، ئامادة دةكات، تةنانةت هةندآ لةو ثيَداويستى‏يانة لةناو لةشى زيندةوةرةكةدا ثاشةكةوت دةكات.

واتة "ذيان" وةك ئةو "تيشكؤ"ية واية كة تيشكة جؤراوجؤرةكانى رِووناكيى تيَدا كؤدةبيَتةوة، كةواتة سيفةتة جؤراوجؤرةكان لةناو يةكتردا و لةناو "ذيان"دا كؤدةبنةوة و ئاويَتةى يةكتر دةبن بة ضةشنيَك كة هةموو يةكيَك لةو سيفةتانة بطريت هةمان سيفةتةكانى تريشة، وةك بلَيَى "ذيان" يةك ثارضة "زانستة".. لة هةمان كات‏دا "توانستة".. هةروةها "دانستة".. "ميهرةبانى‏ية"... بة بآ جياوازى..

"ذيان" بةم جؤرة و، لةبةر ئةم ضيةتى‏يةى كة هةموو ئةمانةى لة خؤدا كؤ كردووةتةوة، بووة بة ئاويَنةيةك ئةو "صةمةدانى‏يةتةى" خواوةندى تيَدا دةدرةوشيَتةوة كة كاروبارة ثةروةردطارى‏يةكانى تيَدا دةردةكةويَت. هـةر لةم نهيَنى‏يةوةية كة دةبينين خواوةندى "الحي القيوم" بة جؤريَكى زؤر و زةبةندة و فراوان "ذيان"ى دروست كردووة و لة هةموو جيَطايةكى طةردوون‏دا بلآوى‏كردوونةتةوة و، واى لة هةموو شتيَك كردووة كة بة دةورى ذيان‏دا بسوورِيَنةوة و لة ثيَناوى‏دا بخريَنةكار. كةواتة بةلاتةوة سةير نةبيَت كة فةرمانبةريى "ذيان" فةرمانبةرى‏يةكى طةورة و مةزن بيَت..

بةلَآ‏‏، ئةنجامدانى كارى‏‏: "ئاويَنةى دةرخةر"ى "درةوشانةوة صةمةدانى‏يةكانى خواوةند" كاريَكى ئاسان و فةرمانبةرى‏يةكى كةم نى‏ية. ئةوةتا ضةندين جؤرى لةذمارةبةدةرى ذيان بة ضاوى خؤمان دةبينين كة هةردةم بةدى‏دةهيَنريَن و طيانةكانيشيان = كة ئةسلأ و خودى ئةو زيندةوةرانةن = بة يةك جار دروست دةكريَن، دةبينين ضةندةها جؤرى زيندةوةر رِاستةوخؤ دةنيَرريَنة طؤرِةثانى ذيانةوة.

ئايا هةموو ئةمانة نابن بة بةلَطة لةسةر زاتيَكى مةزن و، خاويَن و، زيندوو و، رِاطيركةرى طةردوون؟ زاتيَكى ئةوتؤ كة هةرضى سيفةتى خاويَن و ناوى جوانة هةيةتى؟ بةلَطةيةكى وا رِوون كة لةضاو: بةلَطةبوونى شتة بريسكةدارةكانى رِووى زةوى لةسةر بوونى خؤر، طةلـآ رِوونتر بيَت؟

جا هةروةك ئةو كةسةى باوةرِى بة بوونى "خؤر" نىية و، لة سيفةتةكانى خؤر، كة بة ئاشكرا بةسةر شتانةوة دةبينريَن، خؤى طيَل دةكات، ناضار دةبيَت ئينكاريى رِؤذى رِووناك بكات كة بة رِووناكيى خؤرى ناوجةرطةى ئاسمان رِوون‏ بووةتةوة..

هةروةك ئةمة واية.. ئةو كةسةش باوةرِى بة بوونى خواوةندى طةورةى: "الحي القيوم"‏و "المحيي والمميت" نى‏ية، كة تةنها رِووناكيى ئةو خواوةندةية بةهؤى "خؤر"ى تةنيايى(أحدية)يةوة بةسةر هةموو بوونةوةران‏دا دةردةكةويَت.. ئةو كةسةى باوةرِى بةم خواوةندة نى‏ية، ناضارة ئينكاريى بوونى ئةو زيندةوةرانة بكات كة سةر رِووى زةوى تةنانةت هةموو رِابوردوو و ئايندةيان بة جارآ ثرِ كردووة!

ديارة ئةو كاتةش هيض شويَنيَك بؤ خؤى نادؤزيَتةوة، مةطةر شويَنيَك كة لة ثلةى ئاذةلآن سةد هيَندة ثةست و نزمتر بيَت و، لة ثايةى طياندارةوة دابةزيَتة ثلةى بآ‏طيانةكان و، لة نةزانى‏دا زياتر رِؤبضيَت و ثتر هةنطاو بةرةو "نزمايى" بنيَت!



[1]  ِؤذيَكيان حةقيقةتى ثةنجةرةى بيستةمم بة عةرةبى بةم جؤرةى خوارةوة بة دلأ‏دا هات:

تلألؤُ الضياءِ من تنويرك.. تشهيرك..

تموجُ الأعصارِ من تصريفك.. توظيفك.. سبحانك ما أعظم سلطانك!

تفجّر الأنـهارِ من تدخيرك.. تسخيرك..

تزين الأحجار من تدبيرك.. تصويرك.. سبحانك ما أبدعَ حكمتَك!

تبسّمُ الأزهارِ من تزيينك.. تحسينك..

تبرّجُ الأثمارِ من إنعامك.. إكرامك.. سبحانك ما أحسنَ صنعتَك!

تسجّعُ الأطيارِ من إنطاقك.. إرفاقك..

تـهزّجُ الأمطارِ من إنزالك.. إفضالك.. سبحانك ما أوسعَ رحمتَك!

تحرُّكُ الأقمارِ من تقديرك.. تدبيرك..

تدويرك.. تنويرك.. سبحانك ما أنورَ برهانَك وأبـهرَ سلطانَك! (دانةر)

[2]  ةبةست لةو بوونةوةرة مةزنة طةردوونة. (وةرطيَرِ)

[3]  اتة سةد هةزار دةمى ئةوتؤ كة لة ياد و ستايش‏كردنى نيعمةتةكانى خواوةنددان و، ذيكر و تةسبيحاتى ثيرؤز بؤ مةزنى و طةورةيى خوا دةكةن و بةلَطةن لةسةر "يةكتايى" خواى طةورة. (وةرطيَرِ)

[4] لةوانةية مةبةسـتى بـة "زمان" ليَرةدا هةموو ئـةو شـتانة بيَت كـة بةلَطةن لةسـةر يـةكتايى و خــاويَنى و رِيَكى و جوانى و دانايى كة لة بوونةوةران‏دان، سةرةرِاى كارة طرنطةكانى ترى بوونةوةران كة تابلَيَى زؤرن و خزمةتى ئامانجةكانى "ذيان" و "بوون" دةكةن، جا هةريةك لةو كارانة بة زمانى حالأ = وةك زمانى طوفتار = بةلَطةكانى "بوون"ى بةديهيَنةر رِوون دةكةنةوة. (وةرطيَرِ)