(إنَّ
في السَّموَاتِ وَالاَرْضِ لآياتٍ لِلْمُؤْمِنينَ) (الجاثية:3).
ئةطةر
سةرنج لة ِووى رِاخراوى ئةم زةوىيةى بةرضاومان بدةين، دةبينين:
"دةسترِةنطينى(سةخاوةت)يةكى
رِةها" لة بةديهيَنانى شتانى ناوىدا دةردةكةويَت، لة كاتيَكدا كة دةسترِةنطينى
داخوازى ئةوةية: شتان لةوثةرِى هةرِةمةكيَتى و نارِيَكىدا بن.. كةضى لةوثةرِى
طونجاوى و رِيَكوثيَكىدا دةيانبينين! سةيرى هةموو ئةو رِووةكانة بكة كة رِووى
زةوى دةرِازيَننةوة، ئةم رِاستىية دةبينيت..
ئنجا
"خيَرايى و زوويى" بة ضةشنيَكى رِةها لة بةديهيَنانى شتاندا
دةردةكةون. لة كاتيَكدا كة خيَراكردن داخوازى ئةوةية ويَنةى شتان شيَواو و
هةلَبزرِكاو و ناتةواو بن و، ماددةكانيشيان نارِيَك و شلَةذاو بن و بة تةواوى
رِيَكنةخرابن.. كةضى لةوثةرِى رِيَكوثيَكى و وردةكارى و هاوسةنطى و دارِشتنى
تةواودا دةيانبينين! سةرنجى هةموو ئةو ميوة و بةروبوومانة بدة كة رِووى
زةوىيان رِازاندووةتةوة، ضونكة ئةم رِاستىيةيان بة جوانترين شيَوة تيَدا
دةردةكةويَت.
ئنجا
"زؤرى و زةبةندةيىيةكى رِةها" لة بةديهيَنانى شتاندا دةبينين. لة
كاتيَكدا كة "زؤرى" داخوازى ئةوةية: شتان بآنرخ و ثشتطوآخراو و
تةنانةت هةندآ جار ناشيرينيش بن.. كةضى لة رِيَكوثيَكىيةكى جوان و،
دروستكراوىيةكى بآويَنة و، جوانىيةكى سةرنجرِاكيَشدا دةيانبينين! برِوانة
و سةرنجى ئةو طولآنة بدة كة رِووى زةوىيان ئارايشتداوة و خةملآندوويانة، ئايا
ئةمةيان بة تةواوى تيَدا دةرناكةويَت؟
هةروةها
"ئاسانىيةكى رِةها" لة بةديهيَنانى شتاندا دةبينين. لة كاتيَكدا
كة "ئاسانى" داخوازى ئةوةية: شتان زؤر سادة و ساكار بن و هيض وردةكارى و
كارامةيىيةكيان تيَدا نةبيَت. كةضى لةوثةرِى داهيَنانى كاملأ و كارامةيى جواندا
دةيانبينين. فةرموو سةيرى "تؤو" بكة و سةرنج لة "ناوكةكان"
بدة، ئةوانةى كة ضةند قوتوويةكى بضووكن و، لة ماددةى ثيَكهاتنياندا ضةندين
ثيَرِستيان بؤ ئةندامةكانى درةختيَكى تةواو رِيَكوثيَك و ضةندين نةخشةيان بؤ تةنى
رِووةكةكانيان لةناو خؤياندا هةلَطرتووة..
هةروةها
"دوورىيةكى رِةها" لة نيَوان كات و شويَنى بةديهيَنانى شتاندا
دةبينين. خؤ ئةم دوورىية مةزنةى نيَوان كات و شويَنةكانيش داخوازى ئةوةن: شتان
جياجيا و جؤراوجؤر بن. كةضى دةبينين لة سيفةت و تايبةتكارىدا هةموويان وةكو
يةكن! سةيرى جؤرةهاى جؤرى ئةو دةغلأ و دانانة بكة كة لة هةموو لايةكى سةرزةوىدا
ضيَنراون، سةرةرِاى ئةوةى كة دوورى و كات و شويَن لة يةكيان جيا دةكاتةوة.
ثاشان
"تيَكةلَىيةكى رِةها" و "تيَهةلَكيَشبوونيَكى توند" لة
بةديهيَنانى شتاندا دةبينين. لة كاتيَكدا ئةم تيَكةلأبوونة داخوازى ئةوةية ماددةكان
بضنة ناو يةكترةوة.. كةضى دةبينين بة تةواوى لة يةك جياكراونةتةوة و بة رِيَكى
هةريةكةيان بؤ شتيَك تايبةتمةند كراوة! فةرموو بؤ ئةو تؤوة ضيَنراوانةى ذيَر
خـاك برِوانة و بة وردى ســةرنج بدة كة ضؤن لة كاتى طولأطرتن و
طةشةكردنياندا لة يةك جيا دةبنةوة، هةرضةندةش ثيَكهاتنيان لة يةك دةضيَت..
هـةروةهـا بة وردى تةماشــاى ئةو مـاددة جياجيانة بكة كة درةختةكان ثيَكدةهيَنن
و، ضؤن دةطؤرِريَن و دةبن بة ضةندين شيَوةى جياوازى وةك طةلآى ناسك و، طولَى
رِةنطين و، بةروبوومى جوان بؤ ئةو درةختة.. هةروةها سةرنج لة جؤرةهاى جؤرى خؤراكة
جياجياكان بدة، كة دةرِؤنة ناو طةدةوة و، ئنجا لة يةك جيا دةبنةوة و، هةريةكةيان
دةضيَتة ناو ئةو ئةندامةى بةلَكو ئةو خانةيةى كة لةطةلَىدا دةطونجيَت و
بؤىدةشيَت..
ئا
ليَرةدا بؤ خؤت سةيرى جآدةست و شويَنةوارى "توانستى رِةها" لة نيَوان
"دانايى رِةها"دا بكة!
ثاشان
"زؤرى"يةكى لةرِادةبةدةر لة شتان و جؤر و شيَوةياندا دةبينين.
لة
كاتيَكدا كة دةبوو، بةثيَى ئةم زؤرىية، شتان بآنرخ و سادة بووناية.. كةضى
دةبينين تابلَيَى بةنرخ و نايابن! تةماشاى ئةو بةروبوومة ناوازانة بكة كة بؤ سةر
سفرة و خوانى زةوى ئامادة كراون و بة وردى سةرنجى تةنها يةك دانة "بةر"
بدة، ئايا ئةم تةنها بةرة نموونةى رِةنطين و جوانى شيرينى و حةلَوايةك نىية كة بة
دةستى توانستى خواوةند دروستكرابيَت؟
بؤ
خؤت ليَرةدا سةيرى "تةواويى ميهرةبانى" لة نيَوان "تةواويى
داهيَنان"دا بكة!
بةم
جؤرةى كة باس كرا:
لةسةر
رِووى تيَكرِاى زةوىدا، نايابى و ضاكى لة نيَوان شتاندا دةبينين، هةرضةندةش
زؤر و زةبةندةن..
لة
نيَوان ئةم زؤرىيةشدا دةبينين بوونةوةران لة يةك جياكراونةتةوة، هةرضةندةش لة
يةكتردا تيَكةلأ بن..
لةم
تيَكةلَى و تيَهةلَكيَشبوونةشدا يةكطرتن و لةيةكضوون لة نيَوان بوونةوةردا
دةبينين، هةرضةندةش دوورىيان لة نيَواندا هةية..
لة
دووتويَى ئةم يةكطرتنةشدا جوانىيةكى ناوازة لةناو بوونةوةراندا و،
ضاوديَرىيةكى طةلـآ زؤر لة بةرامبةريانةوة دةبينين، هةرضةندةش بةوثةرِى ئاسانى بةدىدةهيَنريَن..
لة
نيَوان ئةم ضاوديَرىية تةواوةشدا نةخشة و ئةندازةدانانيَكى ورد و بةراوردكارى و
هاوسةنطىيةكى هةستيارانة بةدى دةكةين، هةرضةندةش بة ثةلة و زوويى
بةدىدةهيَنريَن..
لةناوةندى
ئةم نةخشةدانان و، هاوسةنطى و، ئيسرافنةبوونةشدا "داهيَنان" و
"جوانى" لة دروستكردندا دةبينين، ويَرِاى زؤريى لة
ئةندازةبةدةريشيان..
لةناو
ئةم جوانىيةى دروستكردنيشدا، رِيَكوثيَكىيةكى بآويَنة دةبينين، هةرضةندةش
سةخاوةتيَكى رِةها لة بةديهيَناندا هةية..
جا
ئةطةر سةرنج لةم هةموو شتانة بدةين، دةبينين كة ضةندة رِؤذ دةبيَتة بةلَطة لةسةر
رِووناكى و رِووناكييش لةسةر خؤر، طشت ئةمانةش طةلـآ رِوونتر و رِووناكتر دةبن
بة بةلَطة لةسةر بوونى يةكيَكى:
بةتواناى
شكؤمةند و..
داناى
خاوةن كةمالأ و..
ميهرةبانى
خاوةن جوانى و..
شايةتى
لةسةر:
"يةكيَتى
و.. يةكتايى و.. تةواويى توانست و.. جوانيى ثةروةردطارى"ى ئةو دةدةن و، بة
ئاشكرا يةكيَك لة نهيَنىيةكانى ئايةتى: (لَهُ
الاَسْمَاءُ الْحُسْنَى) (الحشر:24) دةردةخةن.
ئيَستا
ئةى مرؤظى بآئاطاى سةرثيَضىكار و، ئةى نةزانى هةذار!
ئةم رِاستىية مةزنةى كة بة ضاو دةيبينيت، بة ضى
ليَكىدةدةيتةوة؟ يان ئةم بارة نائاسايىيانةى بةردةمت بة ضى رِوون دةكةيتةوة؟
كاروبارى ئةم بةديهيَنراوة ناوازة و سةيرانة بة كآ دةدةيت؟ ئةم ثةنجةرةيةى كة
بة ئةندازةى طؤى زةوى فراوانة، بة كام ثةردةى بآئاطايى دةتوانيت داىبثؤشيت؟
ئةو
"رِيَكةوت"ةى باوةرِت ثآيةتى و، ئةو "سروشت"ةش كة ثشتى ثآ
دةبةستيت = كة هةردووكيان بآهةستوشعوورن = لة كويَن؟ بةلَكو هةموو وةهمةكانى
طومرِايى كة ثالَيان ثيَوة دةدةيت و هاوةلَىيان لةطةلأدا دةكةيت، بةرامبةر بةم
رِاستىية سةير و بارودؤخة سةرسوورِهيَنةرانة، لة كويَن؟!
ئايا
دةستتيَوةردانى "رِيَكةوت" لةم ضةشنة كارانةدا كاريَكى سةد لة سةد
مةحالأ نىية؟ يان ئايا طيَرِانةوةى يةك دانة لةم كارانة = ض جاى هةموويان = بؤ
"سروشت" هةزاران مةحالَى تيَدا نىية؟
يان
ئايا ئةو باوةرِةى كة بة سروشتى بآطيانى كؤلَةوار هةتة، دةتوانيَت لة هةموو
شتيَكدا ضةندين مةكينةى مةعنةويى بة ئةندازةى ذمارةى هةموو شتيَك دابنيَت؟!
دةسا
سةرطةردانى و بةدبةختى بؤ طومرِايى و بيرورِاكانى!
(اَوَلَمْ
يَنْظُرُوا في مَلَكُوتِ السَّموَاتِ وَالاَرْضِ) (الأعراف:185).
سةرنج
لةم نموونةية بدة كة زووتر لة وتةى بيستودووهةمدا باسمان كردووة:
"ئاسةواريَكى
جوان" وةك: كؤشكيَكى طةورةى وا كة هةموو بةشةكانى تةواو بن و ثايةكانى بة
رِيَكى بنياتنرابن.. ئاسةوارى ئاوا بةلَطةى "كاريَكى رِيَك"ة. واتة
كؤشكةكة دةبآ بة بةلَطة لةسةر كارى وةستاى بةننا.. ديارة كارى رِيَكوثيَك و
تةواويش بةلَطةية لةسةر بكةريَكى ليَزان و ئةندازياريَكى كارامة..
ئةم
ناونيشانانةش: بكةريَكى ليَزان و.. ئةندازياريَكى كارامة و.. وةستايةكى بةنناى
سنعةتجوانى رِيَكوثيَك.. بةلَطةن لةسةر ضةندين سيفةتى دوور لة ناتةواوى كة لةو
بكةرةدا هةن، واتة ئةم ناونيشانانة بةلَطةى تواناى داهيَنانى ئةو بكةرةن.
ئنجا
ئةو سيفةت و تواناى داهيَنانة تةواوةيش بةلَطةن لةسةر "بوون"ى توانايى و
لـآهاتوويى تةواو، ئةمةش بةلَطةية لةسةر بوونى طيان و زاتيَكى بةرز و بلَند..
بة
هةمان شيَوة (وللهِ
المثَلُ الأعلى):
ئةم شويَنةوار و ئاسةوارة ئاشكرايانةش كة سةر
زةوى تةنانةت طشت طةردوونيان ثرِكردووة و لة بةرضاودان، بةلَطةن لةسةر ضةند
كرداريَكى لةوثةرِى تةواوىدا، ناونيشانى ئةم كردارانةش = كة لة دووتويَى
رِيَكوثيَكى و دانايى لةسنووربةدةردا دةردةكةون = بة ئاشكرا بةلَطةن لةسةر
بكةريَكى تةواوى ثاك لة هةموو ناتةواوىيةك، ض لة ناونيشان و ض لة
ناوةكانىدا..ضونكة بة ئاشكرا ديارة كارى رِيَكوثيَك و ثرِ لة دانايى، هةرطيز
بآ بكةر نايةتةدى. ئةو ناونيشانانةش كة لةوثةرِى تةواوىدان بةلَطةى ضةندين سيفةتى
تابلَيَى تةواوى ئةو بكةرةن. ضونكة هةروةك بةثيَى زانياريى "صةرف"،
"ئيسمى فاعيل" لة "مةصدةر" وةردةطيريَت، هةر بةو جؤرةش
سةرضاوةى سةرهةلَدانى ناو و ناونيشانةكان، سيفةتةكانن. ئةو سيفةتانةش كة تابلَيَى
تةواون، بآطومان، بةلَطةن لةسةر ضةندين كاروبارى خؤيى(ذاتـي)ى ئةوتؤ كة
لةوثةرِى تةواوىدان.
تواناى
خؤيى، يان ئةو كاروبارة خؤيىيانةى كة ئيَمة لة دةربرِينياندا دةستةوسان و
كؤلَةوارين، بة ئةندازةى ثلةى دلَنيايى: "حق اليقين" بةلَطةن
لةسةر زاتيَكى خاويَنى ئةوتؤ كة داراى كةمالَى رِةهاية.
جا
لةبةر ئةوةى هةموو يةكيَك لةو شويَنةوارة بآويَنانةى طةردوون كة لة
بةردةمماندان، هةريةكةيان خؤى لة خؤىدا "تةواو"ة و..
ئةم
شويَنةوارة بآويَنةيةش شايةتى كرداريَكة و..
كردارةكةش
شايةتى ناويَكة و..
ناوةكةش
شايةتة لةسةر سيفةتيَك و..
ئةو
سيفةتةش شايةتى كاروباريَكة و..
ئةو
كاروبارةش شايةتة لةسةر زاتيَك..
لةبةر
هةموو ئةمانةى كة باس كران:
يةكبةيةكى
ئةو ئاسةوارانة، شايةتىيةكى رِاست لةسةر بةديهيَنةرى مةزن و، تاك و، تةنيا و،
"واجب الوجود" دةدات و، ئاماذة بؤ "يةكتايى" ئةو دةكات. واتة
هةروةك بة ئةندازةى ذمارةى بوونةوةران شايةتى و ئاماذة بؤ "يةكتايى"
خواوةند هةن، هةروةها هةريةكةيشيان، لةطةلأ هةموو شويَنةوار و سةرجةمى بوونةوةرانى
طةردووندا، ميعراجيَكى مةزنن بؤ ناسينى خواى طةورة و، بة ئةندازةى هيَزى طشت
بوونةوةرانيش ئةم ميعراجة داراى هيَزة.. سةرةرِاى ئةوةش كة بةلَطةيةكى دامةزراوى
رِةطداكوتاوى نةبزؤكى ئةوتؤى "رِاستى"ية، كة هيض طومانيَك ناتوانيَت
توخنى بكةويَت.
ئيَستاش
ئةى بآئاطاى سةرثيَضىكار!
بة
ضى دةتوانيت ئةم بةلَطةية ثووضةلأ يان زامدار بكةيت كة بة ئةندازةى طةردوون
بةهيَزة؟
يان
بة ضى ئةم ثةنجةرة فراوانة دةشاريتةوة كة تيشكةكانى "رِاستى" لة
هةزارويةك ثةنجةرةوة، بةلَكو لة ثةنجةرةى ئةوةندة زؤرى بة ئةندازةى ذمارةى
بوونةوةرانةوة، دةردةخات و ئاراستةى كةسانى خاوةن فام و ذيرىيان دةكات؟ بة كام
ثةردةى بآئاطايى دةتوانيت دايبثؤشيت؟
(تُسَبِّحُ
لَهُ السَّموَاتُ السَّبْعُ وَالاَرْضُ وَمَنْ فيهِنَّ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلاّ
يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ) (الإسراء:44).
هةروةك
بةديهيَنةرى مةزن ضةندين دانايى لةذمارةبةدةر و واتاى بةرزى لة تةنة
ئاسمانىيةكاندا داناوة و، ئةو ئاسمانانةى بة "وشة"كانى: خؤر و، مانط
و، ئةستيَرةكان ئارايشت داوة، تاكو جوانى و شكؤمةنديى بةديهيَنةريان دةرببرِن..
بة هةمان جؤر، ئةم بةديهيَنةرة، ضةندين دانايى و، واتاى بةرز و، ئامانجى طةورة و
طرنطى لة بوونةوةرانى ناو بؤشايى ئاسمانيشدا ثيَكهيَناوة و، دةمى ئةو
بؤشايىيانةى ئاسمانى بة "وتةكان"ى: هةورةطرمة و، بروسكة و،
دلَؤثةكانى باران خستووةتة قسة و طوفتار، تاكو لةم رِيَطايةوة "تةواويى دانايى"
و "جوانيى ميهرةبانى"ى ئةو بةديهيَنةرة بزانريَن و بناسريَن.
هةروةك
خواوةند واى لة طؤى زةوى كردووة كة بة ضةندين وتةى ثرِ واتا بدويَت و، بةو
زيندةوةر و رِووةكة زؤرانةى كة لةسةر زةوىدا بلآوىكردوونةتةوة و هةريةكةيان
وشةيةكى رِةوانة بؤ خؤى، زةويى خستووةتة قسة و طوفتار و، بةمةش
"كةمالأ"ى دروستكردنى بوونةوةرانمان لة لايةنى خؤيةوة بؤ رِوون
دةكاتةوة.. هةر بةو جؤرةش واى لة درةخت و رِووةكةكان كردووة كة بة زمانى: طةلآ و
طولأ و بةروبوومةكانيان بدويَن و، بةمةش "تةواويى بةديهيَنانكاريى"
خواوةند و "جوانيى ميهرةبانىيةكةى" رِابطةيةنن.
هةروةها
طولأ و بةرى درةختيش، كة يةكيَكن لةو وشانة، خواوةندى بةديهيَنةر واى لـآكردوون
كة بة زمانى تؤوة وردةكانيان بدويَن، بةمةش خواى طةورة ئاماذة بؤ وردةكاريى
بةديهيَنان و تةواويى ثةروةردطاريى خؤى دةكات، بؤ يةكيَك خاوةنى هةست و شعوور بيَت
و بة باشى ببينيَت.
ئةطةر
دةتةويَت طوآ رِابطريت، ئةوا فةرموو طوآ لة وشةكانى: ذيكر و
تةسبيحاتى لةذمارةبةدةرى ناو طةردوون بطرة:
وا
لة نيَوان ئةو جؤرة طوفتارةدا، طوآ لة وتةى تةنها طولَيَكى نيَوان هةموو طولآنى
جيهان و، قسةى تةنها يةك طولَةطةنم لة نيَوان هةموو طولَةطةنمةكانى طشت سةرزةوىدا
رِادةطرين، تاكو زياتر لةوة دلَنيا ببين كة ضؤن هةموو ئةمانة شايةتى رِاستن لةسةر
"رِاستيى يةكتايى خواوةند":
بةلَآ،
هةرضى رِووةك و درةختة، بةلَطةيةكى ئاشـكـرا و رِوونـة لـةسـةر بةديهيَنةرى خؤى
و، بة ضةندين زمانى جياجيايش شايةتىيةكى وا رِاست لةسةر "يةكتايى"
بةديهيَنةر دةدات، كة مرؤظى وردكار و سةرنجدةر دةخاتة سةرسامى و سةرسوورِمانةوة و
لةتاوا دةلَيَت: (سبحان الله! ئةمة ضةندة شايةتىدانيَكى جوانة لةسةر
"يةكتايى" ئةو خواوةندة)!
بةلَآ،
بة ئةندازةى رِوونى و جوانيى رِووةك خؤى، ئةو تةسبيحاتانةش رِةنطين و رِوون و
جوانن كة رِووةكةكان لة كاتى: (طزنطى خةندةيان و، دةمثشكووتنى خونضةيان و،
ثآطةيشتنى بةر و طولَةكانيان)دا بة طويَى يةكتريىدا دةدةن. ضونكة بة ليَوى دةم
بة خةندةى هةموو طولَيَك و، زمانى وردى رِيَكوثيَكى طولَةطةنم و، وشةى رِيَكخراوى
تؤو و دةغلأ و دانةكان ئةو "رِيَسا"ية دةردةكةويَت كة بةلَطةى
"دانايى"ية.
ئةم
رِيَسايةش، وةك لة بةرضاوداية، لة نيَوان تةرازوويةكى سةرنةكةرداية، كة ئةميش
بةلَطةية لةسةر "زانيارى" و ئةم زانيارىية دةردةخات.. ئةو
"تةرازووةش" لة نيَوان بةديهيَنانيَكى وردةكارداية، كة ئةميش بةلَطةية
لةسةر "كارامةيىيةكى لةسنووربةدةر".. ئةو بةديهيَنان و دروستكردنة ثرِ
لة ورةدكارى و نةخشونيطارة ناوازانةش لة نيَوان ئارايشتيَكى جوانى ئةوتؤدان كة
"لوتف و كةرةم" دةطةيةنن.. ئةو ئارايشتة جوانةش بؤن و بةرامةى عةترينى
وا خؤشى لـآديَت كة "ميهرةبانى و ضاكةكارى" دةردةخات.
جا
ئةم بارودؤخانةى كة ضةندين دانايى تيَهةلَكيَشيان تيَداية و لة تةنيشتى يةكترةوةن،
بة هةر هةموويان، زمانيَكى طةورةن شايةتى لةسةر "يةكتايى" خواوةند
دةدةن، بة ضةشنيَك كة خواوةند، بة هةموو ناوة ثيرؤز و خاويَن و جوانةكانيةوة، بة
غةيرى خوا دةناسيَنيَت و، وةسفة بةرز و شكؤمةندةكانى بؤ برِيار دةدات و، هةموو
نوورةكانى دةركةوتن و درةوشانةوةكانى خواوةنديش لاى بةديهيَنراوان دةردةبرِيَت.
جا
ئةطةر طويَت لة شايةتىدانى وةهاى تةنها يةك دانة "طولأ" رِاطرت و، ئنجا
توانيت طوآ لة شايةتىدانى مةزنى هةموو طولَةكانى ناو باخ و بيَستانة
ثةروةردطارىيةكانى تيَكرِاى سةرزةوى رِابطريت و، طويَت لةو رِاطةياندنة
دةنطدةرةوة و بةزايةلَة مةزنة بوو كة ئةو طولآنة لة بارةى "ثيَويستيى
بوون" و "يةكتايى" خواوةندةوة رِاىدةطةيةنن.. ئايا ئيتر دواى
ئةمة، هيض بآ ئاطايى و طومانيَكت لة دلأدا دةميَنيَت؟ خؤ ئةطةر بميَنن ئايا دةشآ
ثيَتبوتريَت: "مرؤظيَكى خاوةن هةستى بةرز و بلَندى هاورِاز لةطةلأ هةست و
شعوورى بةرزى طةردوون"؟
وةرة
با سةرنج لة درةختيَك بدةين:
وا
ئيَستا لة بةردةم ثةيدابوون و طةشةكردنى طةلآكانىداين كة لة وةرزى بةهاردا
بةوثةرِى رِيَكوثيَكى و وردةكارىيةوة ضرؤ دةطرن و طةشة دةكةن.. هةروةها واين لة
بةردةم طولَةكانىدا كة تابلَيَى بة رِيَكى و جوانى دةمياندةثشكويَت و لة
خونضةكانيان سةر دةردةهيَنن و.. واين لة بةردةم بةرةكانى ئةو درةختةدا كة بة
دانايى و ميهرةبانى طةشة دةكةن و ثةرةدةسيَنن..
ئايا
بة وردى سةيرى ئةوةت نةكرد كة ضؤن سروةى با بة نةرمونيانى و خاويَنيى ضةشنى
دلَثاكيى ساوايان ياريى لةطةلأ طةلآكانىدا دةكرد؟
ئيَستا
سةيرى دةمى درةخت بكة و، بزانة ضؤن بةم زمانانةى خوارةوة لة بارةى حالَى خؤيانةوة
دةدويَن:
زمانى
طةلآكان، كة بة دةستى كةرةم و سةخاوةتمةندى سةوزبوون..
زمانى
طولَةكان، كة خةندةى مةستيى لوتفى خواوةنديان لةسةر ليَوة..
زمانى
بةروبوومةكان، كة بةهؤى درةوشانةوةى ميهرةبانى، شاد و دلَخؤشن..
هةريةك
لةم زمانانة، ئةو تةرازووة سةرنةكةرة دادطةرة دةردةبرِيَت كة لة ناوةندى
رِيَسايةكى مةحكةم و بآويَنةداية.
لةم
تةرازووة سةرنةكةرةشدا كة "دادطةرى" رِادةطةيةنيَت، ضةندين
نةخشونيطارى وردى ناوازة و، ئارايشكاريى لةرِادةبةدةرى وا هةن كة ضةندةها تام و
ضيَذى جؤراوجؤر و بؤنى عةترينى جياجيايان تيَداية و، بةلَطةن لةسةر
"ميهرةبانى" و "ضاكةكارى"..
لةو
تام و ضيَذة ناسكانةشدا ضةندين ناوك و تؤوى وا هةن كة خؤيان لةناو خؤياندا
يةكيَكن لة موعجيزةكانى توانستى خواوةند..
ئايا
ئيتر ئةمة بة ئاشكرا دةرىناخات و نابيَت بة شايةت لةسةر "ثيَويستيى
بوونى" بةديهيَنةريَكى دةسترِةنطينى، ميهرةبانى، ضاكةكارى، نيعمةتبةخشى،
رِازيَنةرى، بةخشندةى، تاك و تةنيا؟.. ئايا نابيَت بة شايةت لةسةر جوانيى
ميهرةبانى و، تةواويى ثةروةردطاريَتىيةكةى؟
ئةطةر
بتوانيت لة زمانى هةموو درةختةكانى سةرزةوى، بة يةكةوة، ئةمة ببيستيت، ئةوا
تآدةطةيت، بةلَكو بة جوانى دةبينيت كة ضةندة طةوهةرى جوانى بةنرخ و، مرواريى
ناوازة لة طةنجينةى ئةم ئايةتة ثيرؤزةدا رِيزكراون كة دةفةرموآ:
(يُسَبِّحُ
للهِ مَا في السَّموَاتِ وَالاَرْضِ) (الحشر:24).
دةسا
ئةى مرؤظى بآئاطاى هةذار! ئةى ئةو كةسةى وا طومان دةبات كة بةرةلآ و سةربةستة و
هيض ثرسيار و وةلآميَكى لةرِآدا نىية! ئةى ئةو كةسةى نوقمى سثلَةيى و
ثآنةزانى بووة!
خواوةندى
خاوةنى جوانى و دةسترِةنطين، بةم هةموو زمانة لةذمارةبةدةرانة، خؤى بة تؤ
دةناسيَنيَت و خؤى لاى تؤ خؤشةويست دةكات..
خؤ
ئةطةر دةتةويَت لةو ثآناساندنة خؤت بدزيتةوة، ئةوا دةبآ ئةو هةموو دةمانة ببةستيت
و، ئةو طشت زمانانة بآدةنط بكةيت! ديارة ئةمةشت هةرطيزاوهةرطيز لة توانادا
نىية!
مادةم
هةرطيز ناكريَت ئةو زمانانةى كة بةو جؤرة "يةكتايى" خواوةند
رِادةطةيةنن، بآدةنط بكريَن، ئةوا ضار نىية دةبآ تؤ بآدةنط ببيت و طوآ لةوان
رِابطريت!
دةنا تةنها بة طوآئاخنين، بة ثةنجةى
بآئاطايى، رِزطار نابيت. ضونكة بةم كردارةت تةنها طويَى خؤت دةئاخنيت و
طةردوونت ثآ بآدةنط ناكريَت. ئةوةتا سةرانسةرى طةردوون و تيَكرِاى بوونةوةران "يةكتايى"
خواوةند رِادةطةيةنن. خؤ بةلَطةكانى "يةكتايى" خوا و زايةلَةى دةنطى
ئةم بةلَطانةش، ضةند شايةتيَكى رِاست و دادطةر و بةردةوام و لةبننةهاتوون،
دوائةنجام بة سةرتدا سةردةكةون و تاوانبارت دةكةن!
(فَسُبْحانَ
الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتِ كُلِّ شَيءٍ) (يس:83).
(واِنْ مِنْ
شَيْءٍ اِلاّعِنْدَنَا خَزائِنُهُ وَمَا نُنـَزِّلُهُ اِلاّ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ) (الحجر:21).
(وَاَرْسَلْنَا
الرِّيَاحَ لَوَاقِحَ فَاَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَاَسْقَيْنَاكُمُوهُ
وَمَا اَنْتُمْ لَهُ بِخَازِنِين) (الحجر:22).
هةروةك لة شتة هةندةكى و فةرعىيةكان و سوود و
ئةنجامةكاندا، "تةواويى دانايى" و "جوانيى رِيَكوثيَكى"
دةبينريَن، هةروةها لة توخـمة هةمةكى و بوونةوةرة مةزنةكانيشدا، كة بة رِوالَةت
تيَكةلأ و ثيَكةلأ ديارن و وا دةبةنة وةهمى مرؤظةوة كة جيَى يارى و طالَتةوطةثى
رِيَكةوت بن، دةبينيت سةرةرِاى تيَكةلَيى رِوالَةتىيان، ضةند بارودؤخيَكى وايان
هةية كة "دانايى"و "رِيَكوثيَكى"يان ثيَوة ديارة.
بؤ
نموونة:
"نوور"
يان "رِووناكى(الضوء).." بة بةلَطةى كارة ثرِ لة دانايىيةكانى
ترى، بؤ ئةوةية كة بةديهيَنراوانى خواوةندى طةورة و، بة ويستى خوا خؤى، لة بةرضاوى
خةلَكىدا ثيشان بدات و رِايانبطةيةنيَت. واتة "رِووناكى"
كارثآسثيَرراويَكة لة لايةنى بةديهيَنةرى داناوة، تاكو خواى طةورة بة هؤيةوة شتة
سةيرةكانى بةديهيَنراوانى خؤى دةربخات و لةبةر تيشكى رِووناكىدا و لة ثيشانطاى
بازارِى جيهاندا بةديهيَنراوة ناوازةكانى خؤى ثيشان بدات.
ئنجا
سةيرى "با" بكة، دةبينيت بؤ ئةنجامدانى ضةندين فةرمانبةريى طرنط و
خزمةتطوزاريى مةزن هةميشة لة هاتوضؤداية. ئةو سوودة زؤر و بةنرخانةى كة لة كارة
ثرِ لة دانستةكانى سةرشانىدان، شايةتن لةسةر ئةمة.
كةواتة
شةثؤلةكانى زريان لة رِاستىدا ذيَربارخستن و كارثآسثاردنن لة لايةن
بةديهيَنةريَكى داناوة، ئةو زريانة توندةش كة لة زةرياكاندا دةبينريَت، لة
رِاستىدا هى طوآرِايةلَىكردن و ثةلةكردنيانة لة جآبةجآكردنى فةرمانة
ثةروةردطارىيةكانى خواوةنددا.
ئيَستا
بؤ كانى و رِووبار و جؤطة "ئاوةكان" برِوانة و سةرنجى هةلَقولآنيان لة
نيَوان بةردو ضياكاندا بدة، دةبينيت هةرطيز رِيَكةوت و بآمةبةستىيان تيَدا
نىية. ضونكة ئةوةندة سوود و بةرذةوةنديى ئةوتؤيان لـآ ثةيدا دةبيَت كة بة ئاشكرا
جآدةست و ئاسةوارى ميهرةبانىيةكى خوايى ئاشكرا و رِوونن. ئةو ئةنجامانةش كة
لةوانةوة ثةيدا دةبن، هةموويان بةثيَى ذميَركارى و ثيَوةريَكى وردن..
هةروةها
ثاشةكةوتبوون و كؤبوونةوةيان لةناو زةوىدا = بة هةمان جؤر = بةثيَى حسابيَكى ورد
و بة ئةندازةى ثيَويستيى زيندةوةرانة و، تةقينةوةشيان بةثيَى ثيَوةريَكى
دانايانةية..
هةموو
ئةمانة، ضةند بةلَطة و شايةتيَكى طؤيان لةسةر ئةوةى كة: ئةم ذيَربارخستن و
ثاشةكةوتكردنانة هةموو لة لايةن ثةروةردطاريَكى داناوة دةكريَن و، ئةو تةقينةوة و
دةرثةرِين و هةلَقولآنة توندوتيذةش كة لة كاتى هاتنةدةرةوةياندا دةيبينين، لة
رِاستىدا، هى خؤشى و كامةرانىيانة لة ئةنجامدان و جآبةجآكردنى يةكسةرى و
كتوثرِيى فةرمانةكانى ثةروةردطاردا.
ئيَستا
تةماشاى جؤرةهاى جؤر و شيَوةى "بةردةكان و طةوهةرة وردةكان و سيفةتى
كانزاكان" بكة و، سةرنج لة جوانى و تايبةتكارىيان بدة كة ضةندين سوودى زؤر و
زةبةندةيان لـآ ثـةيـدا دةبيَت، دةبينيت: ئـةو ســوودة ثـرِ لة دانايىيانةى
كة ثةيوةسـتة ثيَيانةوة و.. ئةو لةطةلأيةكطونجانة تةواوةى نيَوان
ثيَداويستىيةكانى ذيان و ئةنجامةكانى ئةوان.. ثاشان طونجانيان لةطةلأ
داخوازىيةكانى مرؤظ و جآبةجآكردنى ثيَويستىيةكانى و ضةندين شتى تردا..
هةموو
ئةمانة، بةلَطةن لةسةر ئةوةى كة:
ئةم
ئارايشت و، رِيَكخستن و، تةطبيركارى و، نةخشاندنة زؤرانة، لة لايةن ثةروةردطاريَكى
داناوة ئةنجام دةدريَن.
ئيَستا
سةيرى "طولأ و ميوة و بةروبوومةكان" بكة، دةبينيت:
طةشاوةيى
رِوويان و..
شيرينيى
تاميان و..
جوانيى
سةرنجرِاكيَش و، نةخشونيطارى ناوازةيان و..
بؤن
و بةرامةى عةترينى خؤشيان..
هةموو
ئةمانة، وةك دةلآلأ و بانطةوازكةر وان بؤ ميوانداريى خواوةندى ثةروةردطارى
دةسترِةنطين و بةخشندةى ميهرةبان و.. ضةند نامةيةكى ثآناساندنى ئةو خواوةندةن لة
بةردةم ئةو سفرة و خوانانةى كة لةسةر رِووى تيَكرِاى زةوىدا رِاخراون. ضونكة
هةموو يةكيَك لة رِةنطة جياجياكان و، هةر بؤنيَك لة بؤنة جؤراوجؤرةكان و، هةر يةك
لة تامة جياوازةكان، بةلَطةن لةسةر: بةديهيَنةرى دةسترِةنطينى سةخاوةتمةند و،
هةريةكةيان بة زمانى تايبةتيى خؤى، ئةو بةخشندة ميهرةبانة دةناسيَنيَت.
ئيَستا
تةماشاى "بالَندةكان" بكة، دةبينيت طمة و خويَندن و جريوةجريوى ثرِ لة
ئاوازى خؤش و جؤراوجؤرى ئةم بالَندانة، تةنها لة لايةن بةديهيَنةريَكى داناوةية..
ضونكة رِاز و نيازى نيَوانيان و، ئةو خةمبارىيةى كة دةيهاونة ناو
ئاوازةكانيانةوة، بة ضةشنيَكة دلَى مرؤظ كةمةندكيَش دةكات.
ئيَستا
بؤ "هةورةكان" برِوانة، دةبينيت تكةى ئةو بارانةى كة بةخورِ ليَيان
دةرِذيَتة خوارةوة و، نةعرةتةى ئةو هةورة تريشقةيةى ناو ئاسمان، هةرطيز كاريَكى
هةرِةمةكى و بآمةبةست نىية، ضونكة دروستكردن و ثةيداكردنى ئةو دةنطة سةيرانة
لةناو ئةو بؤشايىية فراوانةى ئاسماندا و.. باراندنى ئةو ضةندين دلَؤثةى كة هؤى
ذيانن و طووشينى هةورة قورسةكان تاكو ئةو دلَؤثة بارانانةيان لـآ بضؤرِيَت و، دةرخواردى
زيندةوةران بدريَن و فرياى تينوان بخريَن..
هةموو
ئةم كارانة، ئةوةمان بؤ رِوون دةكةنةوة كة:
ئةو
تكةى باران و نةعرةتةى هةورانة ثرِن لة دانستى خاوةن واتاى بةرز و رِةوان، وةك
بلَيَى ئةو دلَؤثة بارانانة، بة ناوى ثةروةردطارى سةخاوةتمةندةوة رِوو لة تينوان دةكةن
و ثيَيان دةلَيَن:
(مذدة
بيَت! ئيَمة لة لايةن ثةروةردطاريَكى ميهرةبانةوة بؤ لاى ئيَوة نيَرراوين و بة
هاناتانةوة هاتووين)!
ئيَستاش
سةيرى رِووى ئاسمان بكة و، لة نيَوان تةنة لة ذمارة بةدةرةكانىدا سةرنج تةنها لة
"مانط" بدة. دةبينيت: جموجوولَى ئةو تةنة ئاسمانىيانة، كة يةكيَك
لةوانة مانطة، بة جؤريَكى تابلَيَى مةحكةم و جوان رِيَكخراون و، بة دةستى
خواوةندى بةتواناى دانا و بة ضةشنيَكى مةزن نةخشةى بؤ كيَشراوة و ئةندازةى بؤ
دانراوة، ضونكة ضةندين دانايى بةرز كة ثةيوةندىيان بة زةوىيةوة هةية، بة هةريةك لة
جموجوولَةكانى مانطةوة بةندن.
لةبةر
ئةوةى ئةمةمان لة شويَنيَكىتردا بة دريَذى باسكردووة، وا ليَرةدا هةر تةنها ئةم
ئةندازةيةى لـآ دواين.
* * *
بةم
جؤرة، هةريةك لةم توخـمة هةمةكىيانةى باسمان كردن، هةر لة
"رِووناكى"يةوة تا دةطاتة "مانط"، ثةنجةرةيةكى يةكجار فراوان
دةكةنةوة لةسةر: "بوون" و "يةكتايى" خواى طةورة.. هةروةها
توانست و مةزنيى ثةروةردطاريى خواوةنديش، بة ثيَوةريَكى طةورةتر و بة ضةندين رِةنط
و جؤرى جياواز و رِةنطاورِةنط، رِادةطةيةنن..
دةسا
ئةى مرؤظى بآئاطا!
ئةطةر
دةتوانيت ئةم دةنطانة كث بكةيت كة وةك نةعرةتةى هةورى ئاسمان دةزرنطيَنةوة..
ئةطةر
دةتوانيت ئةم هةموو رِووناكىية درةوشاوانة بكوذيَنيتةوة..
ئةوا
ئةو كاتة دةتوانيت بةديهيَنةرى بةخشندةى دةسترِةنطين لة ياد بكةيت. دةنا بؤ لاى
ذيريى خؤت بطةرِيَرةوة و رِووى تآبكة و، بلَآ:
سبحان من:
(تُسَبِّحُ
لَهُ السَّموَاتُ السَّبْعُ وَالاَرْضُ وَمَنْ فيهِنَّ) (الاسراء:44).
(وَالشَّمْسُ
تَجْري لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ذَلِكَ تَقْديِرُ الُعَزيِزِ الْعَليِم) (يس:38).
"خؤر"
كة ضراى ئةم بوونةوةرانةية، ثةنجةرةيةكى رِوونة وةك رِووناكىيةكةى. بوونةوةران
لةو ثةنجةرةيةوة دةرِواننة "بوون" و "يةكتايى" بةديهيَنةرى
طةردوون!
هةر
دوازدة هةسارة طةرِؤكةكان = بة زةويى خؤمانةوة = كة ناوى "كؤمةلَةى
خؤر"يان لـآنراوة، بةثيَى رِيَسايةكى رِيَكوثيَك و تةرازوويةكى ورد و
دانايىيةكى تةواو هاتوضؤ دةكةن. هةرضةندةش لة رِووى قةبارة و بارستايى و طةورة و
بضووكىيةوة جياوازىيةكى طةلـآ زؤريان لة نيَواندا هةية و، سةرةرِاى جياوازيشيان
لة بابةت دوورى و نزيكى لة خؤر و، جموجوولأ و خيَرايى هةريةكةيان لة ضاو ئةوانى
تردا..
بةلَآ،
سةرةرِاى هةموو ئةمانة، ئةم هةسارانة بةردةوام لة خولطة و سوورِطةى خؤياندا ديَن
و دةرِؤن و مةلةى خؤيان دةكةن و بةثيَى ياسايةكى خوايى بة خؤرةوة بةندن، ئةم ياسا
خوايىية ئةوةية كة زانايانى طةردوونناسى ناوى هيَزى رِاكيَشان(الجاذبية)يان
لـآناوة. دةبينيت ئةم هةسارانة بةثيَى رِيَسايةكى ورد و بة بآ هيض هةلَةيةك، با
بةئةندازةى خولةكيَكيش بيَت، ديَن و دةرِؤن و، بة ضةشنيَكى رِةها و تةواو وةك
طوآرِايةلَيى نويَذكةرانى جةماعةت بؤ ثيَشنويَذةكةيان، ملكةضى ئةم ياسايةن.
ئةمةش
بةلَطةيةكى تابلَيَى رِيَك و تةواوة بة ثيَوةريَكى طةلـآ فراوان، لةسةر:
"مةزنيى توانستى ثةروةردطار" و "يةكيَتيى ثةروةردطاريى" ئةو.
ئةطةر دةتوانيت بؤ خؤت مةزنيى ئةم كارة ليَكبدةيتةوة، ئةوا فةرموو ليَكىبدةرةوة،
تاكو مةوداى طةورةيى و داناييت لةوةدا بؤ دةربكةويَت كة واى لةو تةنة بآطيان و
قةبارة مةزن و بآهةست و شعوورانة كردووة كة: بةوثةرِى رِيَكى و هاوسةنطيى تةواو
و، بة ضةشنيَكى تابلَيَى دانايانة و، بة ضةند جموجوولَيَكى جؤراوجؤر هاتوضؤ بكةن
و بسوورِيَنةوة. ثاش هةموو ئةمانةش، بؤت دةربكةويَت كة ضؤن هةموويان بةثيَى
رِيَسايةكى ناوازة و جوان رِامكراون و طوآرِايةلأ و ذيَربارى فةرمانى خواوةند خراون!
خؤ
ئةطةر رِيَكةوت = با بة ئةندازةى طةرديلةيةكيش بيَت = دةستى لةم كارانة وةربداية،
ئةوا تةقينةوةى طةورةطةورةى طةردوونى و بةيةكداكةوتنى هيَندة مةزنى لـآ ثةيدا
دةبوو كة تيَكرِاى طةردوونى دةرِووخاند و هةثروون هةثروونى دةكرد. ضونكة ئةطةر
"رِيَكةوت" يةكيَك لةم تةنة ئاسمانىيانة رِابووةستيَنيَت و لة سوورِطةى
خؤى دةرىبكات، ئةوا رِيَطا بؤ ضةندين ليَككةوتنى لةذمارةبةدةرى تةنةكانى ناو
ئاسمان خؤش دةكات..
بؤ
خؤت دةتوانيت مةوداى ئةو سامناكىية مةزنة ليَكبدةيتةوة كة ضةندةها تةنى مةزنى بة
هةزاران جار لة زةوى طةورةتر بةر يةكتر بكةون!
وا
كارة سةير و سةرسوورِهيَنةكانى كؤمةلَةى خؤر بة زانياريى بة هةمووشتئاطاى خواوةند
دةسثيَرين و، زةينمان تةنها لة تيَرِامان و سةرنجدانى طؤى زةوىدا خةريك دةكةين،
كة يةكيَكة لة دوازدة هةسارة طةرِؤكةكان و، بةريَكى ثآطةيشتووى درةختى كؤمةلَةى
خؤرة.. كة سةرنج دةدةين، دةبينين:
ئةم
هةسارة طةرِؤكةى خؤمان = ةك لة مةكتووبى سآهةمدا رِوونمان كردووةتةوة = بة
فةرمانيَكى ثةروةردطارىيانة دةخريَتةكار، تاكو لة ماوةى طةشت و هاتوضؤيةكى دوور و
دريَذدا ضةندين خزمةتطوزاريى مةزن و كارى طرنط ئةنجام بدات و، كة بة دةورى
خؤريشدا دةسوورِيَتةوة بؤ ئةوةية كة مةزنيى ثةروةردطارى و طةورةيى خوايةتى و،
تةواويى ميهرةبانى و دانايى خواوةند، بةم كارةى، دةربخات.. طؤى زةوى وةك
كةشتىيةكى مةزنى ثةروةردطارى جيهانيان واية، ثرِة لة بةديهيَنراوة
سةرسوورِهيَنةرةكانى خواوةند.. يان وةك خانوويةكى هاتوضؤكةر واية، خواوةند بةندة
خاوةن هةست و شعوورةكانى خؤى تيَدا نيشتةجآ كردوون و، بؤ مةبةستى طةشت و طوزارى
ئةم لا و ئةو لاى ئةم بؤشايىية فراوانةى ئاسمان، هةردةم دةيانطيَرِيَت و
هاتوضؤيان ثآدةكات.
"مانط"يش
وةك ميلةكانى كاتذميَريَكى ثابةندى زةوى واية، كاتةكانمان بؤ ديارى دةكات. جطة
لةوةش كة كاتذميَرى طؤى زةوىية، ضةندين ئةرك و فرمانى ترى لةمةرِ شويَنةكانى ترى
ناو بؤشايى ئاسمانى ثآ سثيَرراوة.
بةم
ضةشنة دةردةكةويَت كة ئةم هةسارة طةرِؤكةى خؤمان، لةم طةشتةىدا، ئةوةندة دانايى
ورد و ئةركى مةزنى ثآسثيَرراوة، كة "بوون" و "يةكتايى"
خواوةند دةضةسثيَنيَت و دةبيَت بة بةلَطة لةسةرى و، شايةتىيةكى بةهيَزى بة
ئةندازةى هيَز و مةزنيى طؤى زةويش لةسةر ئةو "بوون" و
"يةكتايى"يةى خواوةندى خاوةن تواناى رِةها، دةدات.
ثاشان
سوورِخواردنى دانايانةى هةسارةكان بة دةورى خؤردا و، ثةيوةستبوونيان بة خؤرةوة
بةهؤى ثةيوةندىيةكى مةعنةوى و ناديار كة ثيَى دةوتريَت "جازيبييةت"،
ئنجا رِيَكخستن و بةرِآكردنى كارى هةموويان، طةر بةثيَى نةخشة و ئةندازةى ثرؤطرامى
دانايةكى بةتوانا نةبيَت هةرطيز ناكريَت و ئةنجامنادريَت. سةرةرِاى ئةمانة،
جوولآنى خؤر كة بة خيَرايىيةكى سةرسوورِهيَنةر لة ماوةى يةك ضركةدا ثيَنج سةعات
رِآ ببرِيَت و بةرةو بورجى "هةرقل" يان "خؤرى خؤران" = بةثيَى
بؤضوون و برِيارى زانايان = كاريَكة بة بآ فةرمانى ثادشا و دةستةلآتدارى ئةزةل و
ئةبةد و بة بآ توانستى رِةهاى ئةو هةرطيز ناكريَتو نايةتةدى. وةك بلَيَى
خواوةندى مةزن بة سوثاى كؤمةلَةى خؤر و سةربازانى طوآرِايةلَى فةرمانى خؤى،
نمايشيَكى سوثايانة دةنويَنيَت، تاكو مةزنيى ثةروةردطاريَتىيةكةى بؤ هةموو
جيهانيان دةربخات.
ئةى
كاكى طةردوونناس!
تو
خوا ثيَم بلَآ ئايا دةكريَت "رِيَكةوت" لة كاروبارى ئاوا مةزندا دةستى
هةبيَت؟!
ئايا
هيض كام لةو هؤكارانةى ثيَت واية كاريطةرىيان لة رِووداوةكانى طةردووندا هةية،
دةتوانيَت دةست بةم كارانة بطةيةنيَت؟!
يان
هيَزيَك هةية بتوانيَت توخنى ئةم كارانة بكةويَت؟
ئايا
لةو باوةرِةدايت كة ثادشا و دةستةلآتداريَكى شكؤمةند دةرفةت بة هيض هاوبةشيَك =
هةرضىيةك بيَت = بدات دةست لة كاروبارى مولَكى مةزنى ئةو بدات و، بةمةش كؤلَةوارى
و ناتةواويى ثادشا ثيشان بدات؟!
نةخيَر..
نةخيَر..
يان
ئايا دةطونجآ خواوةند كاروبارى "بوونةوةران" كة بةرى درةخت و ئةنجام و
مةبةست و ثوختةى طةردوونن، بداتة دةست بيانىيةكان؟ يان دةرفةت بةو بيانىيانة بدات
= با بة ئةندازةيةكى زؤر كةم و بضووكيش بيَت = ةست بخةنة ناو كاروبارى ثرِ لة
دانستى خؤيةوة؟
ئايـا
ذيـريى مرؤظ بـةوة رِازى دةبيَت كـة ثوختـةى ئةو بـةروبوومانةى درةختى طةردوون و،
تةواوترين بةرهةمةكانى و، جآنشينى خواوةند لة زةوىدا و، ميوانى ئازيز و بةرِيَزى
ثادشا، واز لـآبهيَنريَت و طويَى ثآنةدريَت و، جلَةوى بدريَتة دةست
"سروشت" و "رِيَكةوت" و، بةمةش "طةورةيى
دةستةلآتدارى" و "تةواويى دانستى خواوةند" لةو ئاستة بةرزةيانةوة
بخريَنة خوارةوة؟
نةخيَر..
نةخيَر.. خواى طةورة و مةزن طةلـآ لةوة بةرز و شكؤدارترة كارى وا لة مولَكىدا
رِووبدات.
(اَلَمْ
نَجْعَلِ الاَرْضَ مِهَاداً * وَالْجِبَالَ
اَوْتَاداً * وَخَلَقْنَاكُمْ اَزْوَاجاً) (النبأ:6= 8).
(فَانْظُرْ اِلى
آثَارِ رَحْمَتِ اللهِ كَيْفَ يُحْييِ الاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذَلِكَ
لَمُحْييِ الْمَوْتَى وَهُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ) (الروم:50).
ئةطةر
طؤى زةوى بة "سةر"ى جةستةى بوونةوةريَكى مةزن[2] دابنيَين،
ئةوا سةد هةزار دةم[3] لةم سةرةدا
و، لة هةريةك لةو دةمانةشدا سةد هةزار زمان[4] دةبينين، كة
هةريةك لةم زمانانة بة سةد هةزار بةلَطة خواوةندى "واجب
الوجود"
و، تاك و تةنيا و، بةتوانا بةسةر هةموو شتيَكدا و، زانا بة هةموو شتيَك،
دةضةسثيَنيَت و.. هةريةك لةم زمانانة سةد هةزار شايةتيى رِاست دةدات لةسةر يةكيَتى
و سيفةتة ثيرؤز و ناوة جوانةكانى ئةو خواوةندة.
زةوى،
لة سةرةتاى بةديهاتنىدا، ماددةيةكى شل بووة. واتة: لة باريَكى شلى و تراوىدا
بووة، ثاشان بةردة رِةق و تةقةكان و ئنجا لةوانيش طلأ دروست كرا.
خؤ
ئةطةر زةوى وةك بارى يةكةمى بة شلى بمايةتةوة، ئةوا ذيانى تيَدا نةدةضووة سةر و،
بؤ هيض جؤريَكى نيشتةجآ بوونيش نةدةطونجا. هةروةها ئةطةر بةردة طةورة و رِةقةكان
هةروا بة رِةقى بمانايةتةوة و هيض دةستكارىيةك نةكراناية، ديارة ئةو كاتة هيض
سووديَكى لـآ وةرنةدةطيرا..
كةواتة
ئةو كةسةى كة دؤخيَكى لةبار و شياوى بؤ ذيان و طوزةران بة زةوى بةخشيوة، دةبآ ئةو
بةديهيَنةرة داناية بيَت كة دانايىية رِةهاكةى خؤى ثيشانى زةوىنشينان دةدات و،
هةموو ثيَداويستىيةكانيشيان بؤ ئامادة دةكات.
ئنجا
سةرنج لة "ضيا سةختةكان" بدة كة ثشتى زةوى دةطرن و رِاطيرى دةكةن و، لة
كاتى سوورِانةوةىدا قةبارةكةى دةثاريَزن. كة سةرنج دةدةين، دةبينين لة ناوجةرطةى
زةوىدا ضةندين ئالأوطؤرِى مةزن رِوودةدات و، لةم ئالأوطؤرِانةشةوة ضةندين طاز
و هةلَم ثةيدا دةبن كة لة رِيَى ضياكان و لة شيَوةى بوومةلةرزة و طرِكانةوة
دةرياندةدات. ئةمةش بؤ ئةوةى كة ئةو رِووداوانةى ناوةوةى نةبن بة كؤسث لة رِيَى
جآبةجآكردنى هاتوضؤ رِيَك و كارة سةرةكىية ثآسثيَرراوةكانىدا.
هةروةها
ضياكان بة بؤنةى بةرزىيانةوة، بوون بة ضةند بةربةستيَك و نايةلَن ئاوى دةرياكان
سةربكةون و سنوورى وشكايى بشكيَنن و، لة هةمان كاتيشدا دةبن بة طةنجينة و عةمبارى
ثاشةكةوتكردنى ئاو، بؤ نةهيَشتنى ثيَداويستيى زيندةوةران.. هةروةها وةك شانة وان
بؤ ثاكذكردن و ثوختةكردنى هةوا لة طازة زيانبةخشةكان و، ئاوى هةموو لايةكيان
تيَدا كؤببيَتةوة و، بؤ ئةوةش ببن بة ضةند طةنجينةيةك بؤ جؤرةهاى جؤرى كانزاكان كة
بةردةوامبوونى ذيانى زيندةوةريان لةسةر بةندة.
ئةم
بار و دؤخانة و طةلـآ بارودؤخى ترى وةك ئةمانة، شايةتن لةسةر "بوونى"
خواوةندى خاوةن توانستى رِةها و، دانا و، ميهرةبان و.. بةلَطةن لةسةر
"يةكتايى" ئةو.
ئةى
كاكى جوطرافيازان!
ثيَم
بلَآ ئةم هةموو كاروبارانة بة ضى ليَكدةدةيتةوة؟ ئايا ض رِيَكةوتيَك دةتوانيَت
جلَةوى ئةم زةوىية ثرِ لة بةديهيَنراوة سةيرانة بة دةستةوة بطريَت و، لة
بؤشايىدا و تةنها لة ماوةى يةك سالأدا رِيَطايةكى بيستوضوار سالَيى ثآببرِيَت
و بآ ئةوةى هيض كام لةو ثيشانطا سةرسوورِهيَنةرانةى ناوى ثةرتةوازة و ثةرشوبلآو
ببن؟!
ئنجا
بة وردى سةيرى دروستكراوة ناوازةكانى سةر رِووى زةوى بكة و بزانة ضؤن هةرضى
توخمةكانى سةر زةوى هةن، هةر هةموويان بؤ ضةند كار و ئةركيَكى طرنطى دانايانة
رِامكراون، بة رِادةيةكى وا كة بة ضاوى رِيَزليَنانةوة سةيرى ئةو ميوانانةى
خواوةندى بةتواناى دانا دةكةن كة لة ضواردةورى سفرة و خوانى سةرزةوى دانيشتوون و،
بةم جؤرة = ئةو توخمانة = رِيَزيان لـآ دةنيَن وبؤ خزمةتى هةموو ئةو
ميوانانةى خواوةند رِادةثةرِن.
ثاشان
بة وردى سةيرى سةروسيما و ئارايشتكارى و نةخشونيطارى ثيَضاوثيَضةكانى رِووى طؤى
زةوى بكة و، برِوانة بؤ شيَوة و رِةنطة جوانةكانى كة بةثيَى جؤراوجؤريى خاكةكةى
رِةنطةكانيش دةطؤرِيَن و جؤراوجؤر دةردةضن و، هةريةكةيان دانايى و داهيَنانكاريى
بة جوانى تيَدا دةردةكةويَت و مرؤظ دةخةنة سةرسوورِمانةوة. فةرموو ئةوةتا جؤطة و
رِووبار و دةريا و ضياكان. هةر هةموويان، بة ضةشنيَك ئامادة كراون كة نيشتةجيَى
بوونةوةران و هؤىطواستنةوةيان بن لة جيَطايةكةوة بؤ جيَطايةكى تر.
ئايا
نابينيت كة بةوثةرِى دانايى و رِيَسايةكى بآويَنة و ناوازة رِووى زةوى بة سةدان
هةزار جؤر رِةطةزى رِووةك و زيندةوةران ثرِ دةكريَت و، بةم جؤرة ذيانى ثآدةبةخشريَت..
ثاشانيش بةهؤى مردنةوة هةموو ئةو زيندةوةرانة لة كار و فةرمانبةرى و ئةركى
سةرشانيان مؤلَةت دةدريَن و وازيان لة كار ثآدةهيَنريَت؟! ئةمة دياردةيةكة هةردةم
بة وردى و رِيَكوثيَكى بةردةوامة، دةبينيت هةر ئةوةندةى رِووى زةوىيان لـآ ضؤلأ
دةكريَت، سةرلةنوآ و يةكسةر بة هاوضةشنى ئةوان ثرِ دةكريَتةوة!
ئايا
ئةم كارة ئةوة ناطةيةنيَت كة "زيندووبوونةوةى ثاش مردن" كاريَكى رِةواية
و هيض طومانيَكى تيَدا نىية؟
ئايا
ئةم هةموو دياردانة "شايةت"ى رِاستطؤ نين كة بة سةدان هةزار زمان شايةتى
لةسةر "بوون" و "يةكتايى" خواوةندى بةتواناى شكؤمةند و، دانا
و، خاوةن كةمالأ، دةدةن؟
ثوختةى
قسة ئةوةية كة:
زةوى،
كة وةك "ناوجةرطة" و "دلأ"ى جةستةى طةردوون واية، بة ويَنةى
ثيشانطايةكة بؤ ناوبانط دةركردنى بةديهيَنراوة ناوازة و سةرسوورِهيَنةرةكانى
خواوةند و.. وةك مةحشةريَك واية كة شتة سةيرةكانى بةديهيَنراوة جوانةكانى ئةوى
تيَدا كؤكراوةتةوة و.. رِآ و شويَنى هاتوضؤى كاروانى بةديهيَنراوة زؤرةكانى
خواوةندة و.. مزطةوتيَكة بةندةكانى ئةو رِيزيان تيَدا بةستووة و ثةرستشةكانيان
تيَدا بةجآدةهيَنن. ئةم طؤى زةوىية، ئةوةندة تيشكى "يةكتايى" خوا
دةردةخات كة هةموو طةردوون ثرِ بكات.
ئةى
كاكى جوطرافيازان!
ئةطةر
"سةر"ى ئةم زةوىية بة سةد هةزار "دةم" خواوةندى ثةروةردطارى
جيهانيان بناسيَنيَت و، لة هةريةك لةو دةمانةشدا سةد هةزار "زمان"
ببيَت و، تؤيش ئةم ثآناساندنة ثشتطوآ بخةيت و سةرت نوقمى زؤنطاوى "سروشت"
بكةيت، ئةوا بيريَك لة ضارةنووسى تاوانةكةت بكةرةوة، كة ثشتهةلَكردن و طوآنةدان
و ئينكارىكردنة، بزانة بةرةو ض سزايةكت دةداتةبةر؟
وريا
و بيَدار بة و، سةرت لة ليتاوى بؤطةنى سروشت دةربهيَنة و بلَآ:
آمنت
بالله
(الَّذِي
بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ) (يس:83).
(الَّذِي
خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ) (الملك:2).
"ذيان"
درةخشانترين و جوانترين موعجيزةكانى توانستى ثةروةردطارة و.. بةهيَزترين و
قةشةنطترين بةلَطةكانى يةكتايى خواوةندة و.. كؤكةرةوةترين و ثرشنطدارترينى
ئاويَنةى درةوشانةوةكانى خواوةندى صةمةدة.
ضونكة
"ذيان" وةك "رِووناكى" واية..
هةروةك
رِووناكيى خؤر لة تيَكةلأبوونى حةوت رِةنطةكانى شةبةنطى خؤر ثيَكديَت،
"ذيان"يش بة هةمان جؤرة، لة تيَكةلأبوونى وردى ضةند سيفةتيَكى
زؤرةوة ثةيدا دةبيَت..
"ذيان"
وةك دةرمانيَك واية كة لة ضةند ماددةيةكى زؤرى جؤراوجؤر دروست بووبيَت كة بة
ضةشنيَكى دانايانة ئةندازةى هةريةك لةو ماددانة دةستنيشان كرابن..
كةواتة
"ذيان" رِاستىيةكة لة ضةندين سيفةتى زؤر ثيَكهاتووة. ئةم سيفةتة
جياجيايانةش بةهؤى رِؤشتن و هاتوضؤيان بةناو جؤطةكانى هةستدا = كة هةريةك لةم
هةستانةش رِةنطى يةكيَك لةم ناو و سيفةتانة دةطريَتةخؤ = بلآو دةبنةوة و
جياوازىيان لةطةلأ يةكتر دةردةكةويَت.
بؤ
نموونة:
هةستكردن
بة "بةزةيى" لة لاى زيندةوةر، نميَكة لة بةزةيى خواوةند و، تكاوةتة ناو
دلَى زيندةوةرانةوة و، لة ذيانياندا دةردةكةويَت. هةستةكانى تريش بة هةمان جؤرن.
بةلآم
بةشى هةرةطةورةى ئةم هةست و شعوورانة، لة نيَوان ئةو هةستكردنانةدا خؤيان
دةنويَنن كة "ذيانيان" زياتر ثيَوة ديارة. بؤ نموونة: هةستكردنى مرؤظ
بة "نةمرى" و ئارةزوومةنديى بؤ "مانةوة" لة
"ذيان"ةكةيةوة هةلَدةقولَيَت، ئةو ذيانةى كة ناوى ثيرؤزى "الباقي"ى خواى
طةورةى تيَدا دةدرةوشيَتةوة.. هةستةكانى تريشى بة هةمان جؤرن.
ثاشان
"ذيان" رِؤزى و، ميهرةبانى و، ضاوديَرى و، دانايىيشى تيَداية و هةموو
ئةمانة دةطريَتةوة، كة هةريةكةيان لة طةردووندا هةن و، زالَن بةسةر كاروبارى
طةردوون و بةديهيَنـان و بةرِيَوةبردنىدا. وةك بلَيَى "ذيان" بؤ هـةر
لايةك برِوات، هةمـوو ئةوانة دةداتة بةر و لةطةلأ خؤىدا دةيانبات. ضونكة هةر
ئةوةندةى "ذيان" رِؤشتة ناو هةر لةشيَكةوة يةكسةر ناوى "الحكيم"ى خواوةندى
تيَدا دةردةكةويَت، دةبينيت ئةو زيندةوةرة بة جؤريَكى رِيَك و
"دانايانة" دةست دةكات بة بنياتنانى خانة و هيَلانةى خؤى.. لة هةمان
كاتدا ناوى "الكريم"يش
دةردةكةويَت، ضونكة ئةو زيندةوةرة، بةثيَى ثيَداويستىيةكانى، نيشتةجآكةى خؤى
رِيَكدةخات و دةيرِازيَنيَتةوة.. ئنجا ناوى "الرحيم" ثةيدا دةبيَت،
ئةوةتا بؤ مةبةستى بةردةوامكردنى ذيان و طةيشتنى بةو كةمالَةى بؤى دةلويَت، ضاكة
و بةخشايشةكانى خؤى بة زؤر و زةبةندةيى دةنيَريَت.. لة هةمان كاتدا ناوى "الرزاق" بة ئاشكرا
خؤى دةردةخات، ضونكة ثيَداويستىية ماددى و مةعنةوىيةكانى ئةو زيندةوةرة، بؤ
مةبةستى مانةوة و فراوانبوونى ذيانى، ئامادة دةكات، تةنانةت هةندآ لةو
ثيَداويستىيانة لةناو لةشى زيندةوةرةكةدا ثاشةكةوت دةكات.
واتة
"ذيان" وةك ئةو "تيشكؤ"ية واية كة تيشكة جؤراوجؤرةكانى
رِووناكيى تيَدا كؤدةبيَتةوة، كةواتة سيفةتة جؤراوجؤرةكان لةناو يةكتردا و لةناو
"ذيان"دا كؤدةبنةوة و ئاويَتةى يةكتر دةبن بة ضةشنيَك كة هةموو يةكيَك
لةو سيفةتانة بطريت هةمان سيفةتةكانى تريشة، وةك بلَيَى "ذيان" يةك
ثارضة "زانستة".. لة هةمان كاتدا "توانستة".. هةروةها
"دانستة".. "ميهرةبانىية"... بة بآ جياوازى..
"ذيان"
بةم جؤرة و، لةبةر ئةم ضيةتىيةى كة هةموو ئةمانةى لة خؤدا كؤ كردووةتةوة، بووة بة
ئاويَنةيةك ئةو "صةمةدانىيةتةى" خواوةندى تيَدا دةدرةوشيَتةوة كة
كاروبارة ثةروةردطارىيةكانى تيَدا دةردةكةويَت. هـةر لةم نهيَنىيةوةية كة
دةبينين خواوةندى "الحي القيوم" بة جؤريَكى زؤر و
زةبةندة و فراوان "ذيان"ى دروست كردووة و لة هةموو جيَطايةكى طةردووندا
بلآوىكردوونةتةوة و، واى لة هةموو شتيَك كردووة كة بة دةورى ذياندا بسوورِيَنةوة
و لة ثيَناوىدا بخريَنةكار. كةواتة بةلاتةوة سةير نةبيَت كة فةرمانبةريى
"ذيان" فةرمانبةرىيةكى طةورة و مةزن بيَت..
بةلَآ،
ئةنجامدانى كارى: "ئاويَنةى دةرخةر"ى "درةوشانةوة
صةمةدانىيةكانى خواوةند" كاريَكى ئاسان و فةرمانبةرىيةكى كةم نىية. ئةوةتا
ضةندين جؤرى لةذمارةبةدةرى ذيان بة ضاوى خؤمان دةبينين كة هةردةم بةدىدةهيَنريَن
و طيانةكانيشيان = كة ئةسلأ و خودى ئةو زيندةوةرانةن = بة يةك جار دروست دةكريَن،
دةبينين ضةندةها جؤرى زيندةوةر رِاستةوخؤ دةنيَرريَنة طؤرِةثانى ذيانةوة.
ئايا
هةموو ئةمانة نابن بة بةلَطة لةسةر زاتيَكى مةزن و، خاويَن و، زيندوو و،
رِاطيركةرى طةردوون؟ زاتيَكى ئةوتؤ كة هةرضى سيفةتى خاويَن و ناوى جوانة هةيةتى؟
بةلَطةيةكى وا رِوون كة لةضاو: بةلَطةبوونى شتة بريسكةدارةكانى رِووى زةوى لةسةر
بوونى خؤر، طةلـآ رِوونتر بيَت؟
جا هةروةك ئةو كةسةى باوةرِى بة بوونى
"خؤر" نىية و، لة سيفةتةكانى خؤر، كة بة ئاشكرا بةسةر شتانةوة
دةبينريَن، خؤى طيَل دةكات، ناضار دةبيَت ئينكاريى رِؤذى رِووناك بكات كة بة
رِووناكيى خؤرى ناوجةرطةى ئاسمان رِوون بووةتةوة..
هةروةك
ئةمة واية.. ئةو كةسةش باوةرِى بة بوونى خواوةندى طةورةى: "الحي
القيوم"و "المحيي
والمميت"
نىية،
كة تةنها رِووناكيى ئةو خواوةندةية بةهؤى "خؤر"ى تةنيايى(أحدية)يةوة بةسةر
هةموو بوونةوةراندا دةردةكةويَت.. ئةو كةسةى باوةرِى بةم خواوةندة نىية، ناضارة
ئينكاريى بوونى ئةو زيندةوةرانة بكات كة سةر رِووى زةوى تةنانةت هةموو رِابوردوو و
ئايندةيان بة جارآ ثرِ كردووة!
ديارة
ئةو كاتةش هيض شويَنيَك بؤ خؤى نادؤزيَتةوة، مةطةر شويَنيَك كة لة ثلةى ئاذةلآن
سةد هيَندة ثةست و نزمتر بيَت و، لة ثايةى طياندارةوة دابةزيَتة ثلةى بآطيانةكان
و، لة نةزانىدا زياتر رِؤبضيَت و ثتر هةنطاو بةرةو "نزمايى" بنيَت!
[1] ِؤذيَكيان
حةقيقةتى ثةنجةرةى بيستةمم بة عةرةبى بةم جؤرةى خوارةوة بة دلأدا هات:
تموجُ
الأعصارِ من تصريفك.. توظيفك.. سبحانك ما أعظم سلطانك!
تفجّر
الأنـهارِ من تدخيرك.. تسخيرك..
تزين
الأحجار من تدبيرك.. تصويرك.. سبحانك ما أبدعَ حكمتَك!
تبسّمُ
الأزهارِ من تزيينك.. تحسينك..
تبرّجُ
الأثمارِ من إنعامك.. إكرامك.. سبحانك ما أحسنَ صنعتَك!
تسجّعُ
الأطيارِ من إنطاقك.. إرفاقك..
تـهزّجُ
الأمطارِ من إنزالك.. إفضالك.. سبحانك ما أوسعَ رحمتَك!
تحرُّكُ
الأقمارِ من تقديرك.. تدبيرك..
تدويرك..
تنويرك.. سبحانك ما أنورَ برهانَك وأبـهرَ سلطانَك! (دانةر)
[2] ةبةست لةو بوونةوةرة
مةزنة طةردوونة. (وةرطيَرِ)
[3] اتة سةد
هةزار دةمى ئةوتؤ كة لة ياد و ستايشكردنى نيعمةتةكانى خواوةنددان و، ذيكر و
تةسبيحاتى ثيرؤز بؤ مةزنى و طةورةيى خوا دةكةن و بةلَطةن لةسةر
"يةكتايى" خواى طةورة. (وةرطيَرِ)
[4]
لةوانةية
مةبةسـتى بـة "زمان" ليَرةدا هةموو ئـةو شـتانة بيَت كـة بةلَطةن لةسـةر
يـةكتايى و خــاويَنى و رِيَكى و جوانى و دانايى كة لة بوونةوةراندان، سةرةرِاى
كارة طرنطةكانى ترى بوونةوةران كة تابلَيَى زؤرن و خزمةتى ئامانجةكانى
"ذيان" و "بوون" دةكةن، جا هةريةك لةو كارانة بة زمانى حالأ =
وةك زمانى طوفتار = بةلَطةكانى "بوون"ى بةديهيَنةر رِوون دةكةنةوة.
(وةرطيَرِ)