(وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلاّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ)
ئةم
هةلَويَستى سآهةمة بريتىية لة دوو خالأ، كة لة دوو باسدا ثيَشضاو دةكةون.
بةثيَى
ناوةرؤكى ئايةتى ثيرؤزى: (وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ إلاّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ) (الإسراء:44) هةموو شتيَك ضةندةها
رِووى زؤرى وةك ثةنجةرةى هةية كة دةرِواننة خواى طةورة. ضونكة حةقيقةتةكانى هةموو
بوونةوةران ثالَيان بة "ناوة جوانةكانى خواى طةورة"وة داوة، ئةوةتا
حةقيقةتى هةرضى شت هةية ثالَى بة يةكيَك يان طةلـآ ناوى خواوة داوة و، ئةو وردةكارىيةى
كة لةناو هةموو شتيَكدا هةية هى ثالَدانةوةيةتى بة يةكيَك لةو ناوانةوة، تةنانةت
زانستى "حيكمةت"ى رِاستةقينة ثالَى بة ناوى جوانى "الحكيم"ى
خواى طةورة داوة و، زانستى "ثزيشكى"ش ثالَى بة ناوى جوانى "الشافي"يةوة داوة و، زانستى
"ئةندازيارى"ش ثالَى بة ناوى جوانى "المُقَدِّر"ى خواى طةورةوة داوة..
بةم جؤرة، هةريةك لة زانستةكان ثالَى بة يةكيَك
لة ناوة جوانةكانةوة داوة و بةو ناوة كؤتايى ديَت، هةروةك رِاستيى هةموو زانستةكان
و، حةقيقةتى كةمالآتى ئادةميزاد و، ضينةكانى مرؤظة كاملَةكانيش، هةر هةموويان
ثالَيان بة ناوة جوانةكانى خواى طةورةوة داوة، بة رِادةيةك كة هةندآ لة ئةوليا
ليَكؤلَةرةكان وتوويانة:
(حةقيقةتى رِاستةقينةى شتان تةنها ناوة جوانةكانى
خواى طةورةن و، ماهييةتى ئةو شتانةش سيَبةرى ئةو حةقيقةتانةن)!
تةنانةت
دةتوانريَت هةرتةنها لة رِووى رِوالَةتيى هةموو زيندةوةريَكدا ئاسةوارى
درةوشانةوةى بيست دانة لةو ناوانة ببينريَت!
وا
هةولأ دةدةين ئةم رِاستىية ورد و مةزن و يةكجار فراوانة بة نموونةيةك نزيك
بخةينةوة، كة ئةو نموونةيةش بة ضةند ثالَيَوطةيةك بثالَيَوين و بة ضةند هؤكاريَكى
جياجياى شيتةلأكردنةوةش شيتةلَى بكةينةوة. جا هةرضةندة باسةكة دريَذة بكيَشيَت
هةر بة كورت دادةنريَت، دةبآ بيَزار نةبين:
ئةطةر
هونةرمةنديَكى كارامة لة بوارى هونةرى نيطاركيَشان و ثةيكةرسازىدا، بيةويَت
ويَنةى طولَيَكى قةشةنط بكيَشيَت و، ثةيكةرى كيذيَكى جوان بتاشيَت، ئةوا يةكةم
هةنطاوى كارةكةى بة كيَشانى ضةند هيَلَيَكى شيَوة طشتىيةكةى هةردووكيان دةست ثآ
دةكات..
ديارة
ئةم هيَلأكيَشانةش بة "رِيَكخستن" و "دةستنيشانكردن"يَكى
ئةوتؤية كة تياىدا ثالأ بة زانستى "ئةندازيارى"يةوة دةدات و،
سنوورةكانى ئةو هيَلآنة بةثيَى ئةو زانستة دةستنيشان دةكات. جا ئةم رِيَكخستن و
دةستنيشان كردنة بةلَطةن لةسةر ئةوةى كة بة: "زانين" و
"حيكمةت" ئةنجام دراون. واتة كارى رِيَكخستن و دةستنيشانكردن بةثيَى
ثةرِكارى "زانين" و "حيكمةت" ئةنجام دةدريَن. كةواتة
واتاكانى زانين و حيكمةت، لة ثشت كارى رِيَكخستن و دةستنيشانكردنةوة، حوكم دةكةن.
بؤية ياسا و دةستوورةكانى زانيارى و حيكمةت، دوايى خؤيان دةردةخةن..
بةلَآ
رِاستة، ئةوةتا خؤيان دةرخست، ضونكة دةبينين وا هونةرمةندةكة دةستى كرد بة كيَشانى
ويَنةى ضاو و لووت و طويَى كيذة جوانةكة و، طةلآ و هيَلَة وردةكانى نيطارى طولَةكة
لةناو ئةو سنوورانةدا كة يةكةم جار دةستنيشانى كردن.. ئنجا دةبينين ئةو
ئةندامانةى كة بةثيَى ثةرِكارى "زانين" و "حيكمةت" دةستنيشان
كران، وا ئيَستا شيَوةى "سنعةت"يَكى رِيَكوثيَك و
"ضاوديَرى"يةكى ورديان لةخؤ طرت. كةواتة واتاكانى: "سنعةت" و
"ضاوديَرى" لة ثشت ثةرِكارى زانيارى و حيكمةتةوة حوكم دةكةن و، دوايى
خؤيان دةردةخةن..
بةلَآ،
توانا و قابيلييةتى: جوانى و ئارايشت، وا وردة وردة دةركةوتن. ديارة ئةمةش
بةلَطةية لةسةر ئةوةى كة ئةو شتةى سنعةت و ضاوديَرىيةكةى لةدةستداية و دةيبينيَت
و دةيبزويَنيَت تةنها: "ويستى جوانكردن" و "نياز و مةبةستى
ئارايشتدان"ة، كة لة ثشتى سنعةت و ضاوديَرىيةكةوة حوكم دةكةن..
وا
هونةرمةندةكة دةستى كرد بة نةخشاندنى شيَوةى زةردةخةنة لة رِوخسارى كيذة جوانةكةدا
و، بةخشينى ضةند بارودؤخيَكى زيندووانةش بة نةخشونيطارى طولَة رِةنطينةكة .
واتة هةردوو كارى: "رِازاندنةوة" و "رِووناككردن" لةو دوو
شاكارةىدا دةست ثآكرد..
كةواتة
ئةو شتانةى واتاى: ئارايشتدان و رِووناككردنةوة دةبزويَنن و حوكميان دةكةن،
بريتين لة هةردوو ناوةرؤكى "لوتف" و "كةرةم". بةلَآ، ئةم دوو
واتا و ناوةرؤكة لة ثشت ثةردةى رِووناككردنةوة و ئارايشتدانةوة حوكم دةكةن،
تةنانةت هيَندةش زالَن كة دةلَيَى هةريةك لةو طولأ و ثةيكةرة جوان و
ئارايشتدراوة: لوتف و كةرةميَكى بةرجةستةن!
جا
ئايا واتاكانى لوتف و كةرةميش ضى دةيانبزويَنيَت و لة ثشتيانةوة حوكم دةكات جطة
لة واتاكانى "خؤناساندن" و "خؤخؤشةويستكردن"؟ واتة: ناساندنى
خؤى بة خةلَكى و خؤشةويستكردنى لاى ئةوان، لة رِيَى كارامةيى و هونةرةكةيةوة؟..
ئنجا
ئةم خؤناسـاندن و خؤخؤشـةويست كردنةش، وةك ئاشكراية، لة مةيلى
"ميهرةبانى" و ويستى "نيعمةت"ةوة هاتوون. جا مادةم مةيلى
ميهرةبانى و ويستى نيعمةت لة ثشتى ئةم خؤناساندن و خؤخؤشةويست كردنةوةن، ئةوا
هةموو لايةكى ئةو ثةيكةرة لة جؤرةهاى ئارايشت و نيعمةت ثرِ دةكةن و بةسةر ويَنةى
طولَة جوانةكةشدا دياريى بةنرخ هةلَدةواسن.. ئةوةتا دةبينين هونةرمةندةكة
ناودةست و سةرسنطى ثةيكةرةكةى لة ضةندين نيعمةتى بةنرخ ثرِ كرد و ضةندةها مرواريى
طرانبةهاشى بةسةر نةخش و نيطارى طولَةكةدا هةلَواسى. بةو واتايةى كة هةموو
ناوةرؤكةكانى بةزةيى و سؤز و ميهرةبانى، مةيلى رِةحمةت و ويستى نيعمةتيان لاى ئةو
بزواند..
ئةى
ئايا ضى ناوةرؤك و واتاكانى ئةم سؤز و بةزةيى و ميهرةبانىية دةبزويَنيَت و
دةيانخاتة رِوو لاى ئةم هونةرمةندةى كة ثيَويستى بة كةس نىية، جطة لةو
"جوانى" و "كةمالأ"ة مةعنةوىيانةى كة لة زاتى خؤيدان و
دةيانةويَت دةربكةون؟ ضونكة قةشةنطترينى ئةو شتانةى كة لةو جوانىيةدان بريتىية
لة "خؤشةويستى" و، بةلةزةتترين شتيش تياىدا بريتىية لة
"ميهرةبانى". جا هةريةك لةم دوانة (واتة: خؤشةويستى و ميهرةبانى)
دةيانةويَت لة ئاويَنةى سنعةتدا خؤيان ثيشان بدةن و بة ضاوى موشتاقانيش خؤيان
ببينن. ضونكة هةريةك لة "جوانى" و "كةمالأ" لة زاتى خؤىدا
خؤى لة هةموو شتيَك زياتر خؤش دةويَت، لةو رِووةوة كة لة يةك كاتدا جوانيشة و
خؤشةويستيشة! كةواتة يةكطرتنى عيشق و جوانى لةم خالَةوة هاتووة. خؤ مادةم
"جوانى" خودى خؤى خؤش دةويَت، ئةوا دةيةويَت خؤى لةناو ئاويَنةكاندا
ببينيَت.
جا
ئةو نيعمةتانةى كة لةسةر سنط و ناو دةستى ئةو ثةيكةرةدا دانراون و ئةو بةرهةمة
ناسك و رِةنطينانةش كة بةسةر نيطارى طولَةكةدا هةلَواسراون، هةريةكةيان بةثيَى
توانا و قابيلييةتى خؤيان، بريسكةيةكى ورشةدارى ئةو جوانىية مةعنةوىيةيان ثآية
كة ض بؤ خاوةن جوانىيةكة و ض بؤ كةسانى تريان دةردةخةن و ثيشانيان دةدةن.
كردطارى
داناش (ولله المثل الأعلى) بة ويَنةى
ئةم نموونةية:
بةهةشت
و، دنيا و، ئاسمانةكان و، زةوى و، رِووةك و، زيندةوةران و، جيننى و، ئادةميزاد و،
مةلائيكةت و، رِؤحانييات.. بة واتايةكى كورت و ثوخت تر: هةموو شتيَكى كوللى و
جوزئى، بة درةوشانةوةى ناوة جوانةكانى خؤى رِيَك دةخات و، هةريةكةيان ئةندازةيةكى
دةستنيشانكراوى ثآ دةدات، بة رِادةيةكى ئةوتؤ كة ناوى: "المقدِّر، المنظِّم، المُصَوِّر"يان لةسةر
دةخويَنريَتةوة.
جا
بةم دةستنيشانكردنة وردةى شيَوةى طشتيى هةموو شتيَك لة لايةن خواى طةورةوة، ئةو
شتة ناوى: "العليم،
الحكيم"
دةردةخات.
ثاشان
لةناو سنوورة دةستنيشان كراوةكاندا و بة رِاستةى زانيارى و ثةرِكارى حيكمةت،
ويَنةى ئةو شتة هيَندة بة رِيَكى و وردى دةكيَشيَت كة واتاكانى: سنعةت و ضاوديَرى،
واتة دوو ناوى: "الصانع،
الكريم"
دةردةخات..
ئنجا
بة فلَضةى: "ضاوديَرى" و دةستى بة كةرةمى "سنعةت" جوانى و
ئارايشت لةسةر رِوخسارى ئةو ويَنةيةدا دةكيَشيَت، جا ئةطةر ئةو ويَنةيةى كة
دةيكيَشيَت "مرؤظ" بيَت ضةندةها جؤرى ئارايشت و جوانى بة ئةندامةكانى
ضةشنى ضاو و لووت و طويَى دةبةخشــيَت.. ئةطةر "طولأ" بيَت طةلـآ جـؤرى
جـوانى و ئارايشـت و ثاراوى بة طةلآ و لق و تالَة نةرم و باريك و ناسكةكانى
دةدات.. طةر ويَنةكة "زةوى" بيَت ئةوا ضةندين رِةنطى ئارايشت و جؤرى
قةشةنطى و جوانى بة كانزا و رِووةك و زيندةوةرةكانى دةبةخشيَت.. خؤ ئةطةر ئةو
ويَنةية "بةهةشتى بةرين" بيَت ئةوا ضةندةها جؤرى جوانى بة كؤشك و
تةلارةكانى و طةلـآ رِةنطى "ئارايشت و قةشةنطى" بةسةر حؤرىيةكانىدا
دةباريَنيَت... هتد..
ثاشان
بة شيَوازيَكى ناوازةى "ئارايشت" و "رِووناكى" ئةو شتة
دةرِازيَنيَتةوة و، رِوونى دةكاتةوة. بة رِادةيةك كة واتاكانى "لوتف"و
"كةرةم" حوكمى دةكةن و، ئةو بةديهاتووة رِازاوة و رِووناكة دةكةن بة:
لوتف و كةرةميَكى بةرجةستةى ئةوتؤ كة هةردوو ناوى: "اللطيف، الكريم" ياد دةخةنةوة..
ئةو
شتةش كة هانى لوتف و كةرةم دةدات بةم جؤرة خؤيان دةربخةن، بريتىية لة:
"خؤناساندن" و "خؤخؤشةويستكردن" واتة: خؤشةويستكردنى زاتى
مةزنى خؤى لاى زيندةوةران و خؤناساندنى بة خاوةن هةستان، كة ئةمةش لة رِادةيةكى
ئةوتؤداية هةردوو ناوى "الودود،
المعروف"
= كة لة ثشت هةردوو ناوى "اللطيف،
الكريم"ةوةن
= بةسةر ئةو شتةوة بة رِوونى دةخويَنريَنةوة، تةنانةت خويَندنةوةى ئةو دوو ناوة لة
زمانى حالَى خودى ئةو بةديهاتووةشةوة دةبيستريَت و بةرطوآ دةكةويَت.
ثاشان
خواى طةورة، ئةو بةديهاتووة جوان و ئارايشتدراوةى خؤى بة ضةندين بةروبوومى
بةلةزةت و ئةنجامى حةزليَكراو دةرِازيَنيَتةوة و، ئارايشتةكة دةطؤرِيَت بة
"نيعمةت" و جوانى و قةشةنطىيةكةش دةطؤرِيَت بة "ميهرةبانى"،
ئةمةش لة رِادةيةكى وةهاداية كة هةر كةسيَك دةيانبينيَت يةكسةر لة ذيَر ثةردة
رِوالَةتىيةكانةوة هةردوو ناوى: "المنعم، الرحيم" دةخويَنيَتةوة و دةيانبينيَت.
ثاشان
ئةو شتةى دوو ناوى: "الرحيم،
الكريم" =
كة خاوةنةكةيان هةرطيزاوهةرطيز ثيَويستى بة هيض شتيَك نىية = دةخاتة رِوو، تةنها
كاروبارى "سؤز و بةزةيىهاتنةوة"ية. ئةمةش وا لة بينةر دةكات كة هةردوو
ناوى: "الحنان،
الرحمن"
بةسةر ئةو سنعةتةوة بخويَنيَتةوة.
ئةوةش
كة واتاكانى: سؤز و بةزةيىهاتنةوة دةخاتة رِوو، "جوانى" و
"كةمالأ"يَكى زانستيى وةهان كة دةيانةويَت دةربكةون و ئاشكرا ببن. ئةمةش
وا لة بينةر دةكات ناوى: "الجميل" هةروةها دوو
ناوى: "الودود،
الرحيم"
كة لة ناوى "الجميل"دان، بةسةر
ئةو شتةوة بخويَنيَتةوة. ضونكة "جوانى" لة خؤىدا خؤشةويستة و خاوةنى
جوانييش زاتى خؤى خؤش دةويَت. لةبةر ئةوةى كة لة يةك كاتدا: "جوانى"يش
و "مةحةببةت"يشة! بة هةمان جؤر، خاوةنى كةمالَيش زاتى خؤى خؤش دةويَت،
واتة: بآ هيض هؤكاريَك خؤشويستراوة. كةواتة لة يةك كاتدا ئةو كةمالَة: خؤشةويست
و خؤشويستراويشة!
جا
مادةم "جوانى"يةك كة لة كةمالَيَكى بآسنوورداية و،
"كةمالأ"يَكيش كة لة جوانىيةكى نةبرِاوةداية، بةوثةرِى خؤشةويستى
يةكتريان خؤش دةويَت و شايانى عيشق و مةحةببةتن، ئةوا بآ هيض طومانيَك دةيانةويَت
لة ضةندان ئاويَنةدا دةربكةون و، بةثيَى تواناو ليَهاتنى ئاويَنةكان بريسكانةوة و
درةوشانةوةى خؤيان ببينن و ثيشانى كةسانى تريشى بدةن.
لةمانةوة
دةردةكةويَت كة:
"جوانى"
و "كةمالأ"ى زاتيى: كردطارى شكؤمةند و، حةكيمى خاوةن جوانى و، بةتواناى
خاوةن كةمالأ، دةيانةويَت سـؤز و بةزةيىيان بخةنة كار، بؤية دوو ناوى: "الرحمن، الحنان" دةخةنة
رِوو.. ئنجا "سؤز" و "بةزةيىهاتنةوةش" بة دةرخستنى:
ميهرةبانى و نيعمةت، هةردوو ناوى: "الرحيم،
المنعم" ئاشكرا
دةكةن.. ميهرةبانى و نيعمةتيش داخوازى: كارى خؤناساندن و خؤخؤشةويست كردنن و،
كاريَك دةكةن كة هةردوو ناوى: "الودود،
المعروف"
بةسةر بةديهاتووةكةوة دةربكةون.. ئنجا ئةم خؤناساندن و خؤخؤشةويست كردنةش واتاى
لوتف و كةرةم دةبزويَنن و هةردوو ناوى: "اللطيف، الكريم" لة هةندآ لايةنى بةديهاتووةكةدا بة
ضةشنيَك دةردةخةن كة بة جوانى دةخويَنريَنةوة.. ئنجا كاروبارى لوتف و كةرةميش
هةردوو كارى: "ئارايشتدان" و "رِووناككردنةوة" بة رِادةيةك
دةجوولَيَنن كة بة زمانى حالَى جوانى و رِووناكيى بةديهاتووةكة، دوو ناوى: "المزيِّن، المنوِّر" بةسةر ئةو
شتةوة بخويَنريَنةوة.. ئنجا ئيشوكارى جوانكردن و ئارايشتدانيش، داخوازى
واتاكانى: "سنعةت" و "ضاوديَرى"ن و دووناوى: "الصانع، المُحْسِن" وا
بةرجةسـتة دةكةن كة لةسةر رِوخسارى جوانيى ئةو بةديهاتووةدا بخويَنريَتةوة.. ئةو
سنعةت و ضاوديَرىيةش داخوازى "زانين" و "حيكمةت"يَكى ئةوتؤن
كة ناوى: "العليم،
الحكيم"
لةسةر ئةندامة بة حيكمةت رِيَكخراوةكانى ئةو بةديهاتووة بخويَنريَنةوة.. بآطومان
ئةو زانين و حيكمةتةش داخوازى كارى "رِيَكخستن" و "شكلأ و شيَوة
كيَشان"ن، كةواتة ئةو بةديهاتووة دوو ناوى: "المُصوِّر، المُقَدِّر" لة شكلأ و
شيَوةى خؤىدا بة ضةشنيَك ثيَشضاو دةخات كة بة ئاشكرا بخويَنريَنةوة.
كردطارى
مةزن هةموو سنعةتةكانى خؤى بةم جؤرة بةدىدةهيَنيَت. بة رِادةيةك كة زؤربةى
بةديهاتووةكانى، بة تايبةت زيندةوةران، طةلـآ "ناوى جوانى طةورة"
دةخةنة ثيَشضاوى خاوةن هةستان تاكو بيانخويَننةوة. دةلَيَيت خواى طةورة بيست دةست
بةرط و ثؤشاكى جياجيا و تيَهةلَكيَشى كردووةتة بةر هةموو سنعةتيَكى خؤى.. يان
دةلَيَى خواى طةورة ئةو سنعةتةى بة بيست ثةردة و ثؤشاك داثؤشيوة و، ئنجا ناوة
جوانةكانى خؤى لةسةر هةموو بةرط و ثؤشاك و ثةردةيةك نةخشاندووة!
بؤ
نموونة: هةر لة بةديهاتنى رِوالَةتيى طولَيَكى ناسك يان كيذيَكى جواندا = بة
ويَنةى نموونةكة = طةلـآ "لاثةرِة"ى زؤرى ئةو ناوانة دةبينيت. دةتوانيت
ئةم دوانة بكةيت بة نموونة تاكو بةديهاتووة مةزنةكانى تريان لةسةر قياس بكةيت:
لاثةرِةى يةكةم: بريتىية لة شكلَى ئةو شتة، كة ئةندازة
و شيَوة طشتىيةكةى دةستنيشان دةكات و، ناوةكانى: "يا مصور، يا مقدر، يا منظم" ياد
دةخاتةوة.
لاثةرِةى دووهةم: ويَنةى ئةندامة جياجياكانة،
كة لة ناوةندى ئةو شكلَة ساكارةى طولأو مرؤظةكةدا دةردةكةون و، طةلـآ ناوى وةك: "العليم، الحكيم" لةو
لاثةرِةيةدا تؤمار دةكةن.
لاثةرِةى سآهةم: بةخشينى جوانى و
ئارايشتى جؤراوجؤرة بة ئةندامة جياجياكانى ئةو دوو بةديهاتووة، بة رِادةيةك كة
لةو لاثةرِةيةدا طةلـآ ناوى وةك: "الصانع،
البارئ"
دةنووسن.
لاثةرِةى ضوارةم: ئةو جوانى و ئارايشتة
ناوازةيةية كة بةو دوو بةديهاتووة بةخشراون و لة رِادةيةكى وةهادان دةلَيَى لوتف و
كةرةميان تيَدا بةرجةستة بووة! جا ئةم لاثةرِةية طةلـآ ناوى زؤرى وةك "يا لطيف، يا كريم" ياد دةخةنةوة
و لة سةريان دةخويَنريَنةوة.
لاثةرِةى ثيَنجةم: هةلَواسينى طةلـآ
بةروبوومى بةلةزةتة بةو طولَةدا و، بةخشينى ئةولادى خؤشةويست و رِةوشت و ئاكار
بةرز و جوانة بةو كيذة قةشةنطة، كة ئةمةش لة رِادةيةكى وةهاداية طةلـآ ناوى وةك: "يا ودود، يا رحيم، يا منعم" بةسةر ئةو
لاثةرِةيةوة دةخويَنريَنةوة.
لاثةرِةى شةشةم: نيعمةتبةخشين و ضاكةكارىية، كة
ناوةكانى وةك: "يا رحمن،
يا حنان"يان
لةسةر دةخويَنريَتةوة.
لاثةرِةى حةوتةم: دةركةوتنى ضةند
بريسكانةوةيةكى ئاشكراى جوانىية لةو نيعمةت و ئةنجامانةدا، بة رِادةيةك كة شايستةى
سوثاسيَكى بآطةردى وةهاية بة تاسة و شةفةقةتى رِاستةقينة شيَلرابيَت و شايانى
مةحةببةتيَكى بآطةرد و خاويَن بيَت. بؤية ئةم لاثةرِةية ناوةكانى: "يا جميل ذا الكمال، يا كامل ذا
الجمال"
دةنووسيَت و دةخويَنيَتةوة.
بةلَآ،
ئةطةر تةنها يةك دانة طولَى ناسكؤلَة و كيذيَكى جوان، هةر تةنها لة شيَوة
رِوالَةتىية ماددىيةكةياندا، تا ئةم رِادةية ناوة جوانةكانى خوا دةربخةن، دةبآ
سةرانسةرى طولَةكان و، سةرجةمى زيندةوةران و، بوونةوةرة مةزنة هةمةكىيةكان، تا ض
رِادةيةك ناوة جوانةكانى خواى طةورة بةرجةستة بكةن و ثيَشضاويان بخةن؟! بؤ خؤت
ئةمة ليَك بدةرةوة.
دةتوانيت
لةبةر رِووناكيى ئةمةدا بزانيت كة "مرؤظ" لة هةموو لاثةرِةكانى ذيان و
سةرجةم لايةنة ناسكةكانى وةك: "طيان "و "دلأ"و
"ذيرى"دا تا ض رِادةيةك ناوة جوانةكانى ضةشنى: "الحي، القيوم، المحيي"
دةخويَنيَتةوة و لة خؤيشىدا بةرجةستةيان دةكات!
بةم
جؤرة: بةهةشت و، حؤرى و، طؤى زةوى و، بةهار، هةريةكةيان لة شويَنى خؤياندا،
طولَيَكن و.. ئاسمانيش طولَيَكة، حةوت رِةنطةكانى رِووناكىيةكةشى "رِةنط و
بؤية"ى كيَشانى نةخش و نيطارةكانى ئةو طولَةن!
جيهانيش
مرؤظيَكى جوانى طةورةية، هةروةك مرؤظيش جيهانيَكى ثوختى بضووككراوةية. كةواتة
هةريةك لة: حؤرى و، كؤمةلَى رِؤحانييات و، رِةطةزى مةلائيكةت و، ثيَرِى جيننى و،
جؤرى مرؤظ، لة حوكمى ئينسانيَكى جواندا بةدىهيَنراون و رِيَكخراون و شيَوةيان
كيَشراوة. هةروةك هةريةكةيان ضةند ئاويَنةيةكى جؤراوجؤرى جياجيان بؤ دةرخستنى:
(جوانى و، كةمالأ و، ميهرةبانى و، مةحةببةتى خواى طةورة) و، هةر يةكةشيان
شايةتيَكى رِاستن لةسةر جوانى و كةمالأ و ميهرةبانى و مةحةببةتيَكى نةبرِاوة و،
نيشانة و بةلَطةى ئةو جوانى و كةمالأ و ميهرةبانى و مةحةببةتةن.
جا
ئةم هةموو جؤرة كةمالآتة بآكؤتايىيانة، لةناو بازنةى "تاكى" و
"تةنيايى"دان. بةو واتايةى كة هةر شتيَك لة دةرةوةى ئةو بازنةيةدا وةهمى
مرؤظ بة "كةمالأ"ى دادةنيَت، هةرطيزاوهةرطيز كةمالأ نىية!
لةمةوة
تآبطة كة بؤضى: "حةقيقةت"ى هةموو شتيَك ثالَى بة ناوة جوانةكانةوة
داوة، تةنانةت "حةقيقةتة رِاستةقينةكان" تةنها بريتين لة: دةركةوتن و
درةوشانةوةى ئةو ناوانة. ئةوةش بزانة كة هةرضى شت هةية، بة ضةندين رِوو و بة
طةلـآ زمانى زؤر و زةبةندة، سةرطةرمى ناوبردن و ذيكر و تةسبيح و تةقديسى بةديهيَنةرةكةيةتى و،
لةمةشةوة بؤ خؤت لة تةنها يةك واتاى نيَوان واتا زؤرةكانى ئايةتى ثيرؤزى: (وإنْ مِن شَيءٍ اِلاّ يسّبح بِحَمدهِ) تآبطة و
بلَآ: "سُبْحانَ مَن اختفى
بشِدَّة ظهُوره"!
هةروةها
لة نهيَنىيةكى كؤتايى ئايةتةكان و، حيكمةتيَكى دووثات كردنةوةى هاوضةشنى: (وَهُوَ العليمُ القدير)، (وَهوَ الغَفورُ الرّحيم)، (وَهُو العَزيزُ الحَكيم) تآبطة.
خؤ
ئةطةر نةتوانيت لة يةك دانة طولأدا ناوة جوانةكان بخويَنيتةوة و بة ئاشكرا
بيانبينيت، ئةوا سةيرى بةهةشت بكة و، بير لة بةهار بكةرةوة و، رِووى زةوى ببينة.
ئةو كاتة دةتوانيت بة ئاشكرا ئةو ناوانة بخويَنيتةوة كة بةسةر بةهةشت و، بةهار و،
رِووى زةوىيةوة نووسراون، كة هةريةكةيان طولَيَكى يةكجار طةورةى ميهرةبانى
فراوانى خواى طةورةن.
نويَنةر و بانطةوازكارى "طومرِايى"
كاتآ هيض شتيَكى دةست ناكةويَت طومرِايىيةكةى لةسةر بنياتبنيَت و، قسةى
ناميَنيَت و، بةلَطة دةيبةستيَتةوة، دةلَيَت :
من
بةختةوةريى دنيا و، تامضةشتنى ذيان و، بةرزى و، شارستانيَتيى و، ثيَشكةوتنى
ثيشةسازى لةوةدا دةبينم كة: يادى دوارِؤذ نةكةمةوة و، باوةرِم بة خوا نةبيَت و،
دنيام خؤش بويَت و، لة هةموو جؤرة خؤبةســتنةوةيةك سـةربةسـت بم و، شــانازى بة
خؤمةوة بكةم و، لة خؤم رِازى بم.. لةبةر ئةوة، تا ئيَستا و لةمةولايش زؤربةى
خةلَكم = بة هيممةتى شةيتان = بةرةو ئةم رِآية داوةتةبةر.
وةلآم: ئيَمةش لة
لايةنى خؤمانةوة، بة ناوى قورئانى ثيرؤزةوة دةلَيَين:
ئةى
مرؤظى بيَضارةى بةدبةخت! بؤ لاى ذيريت بطةرِيَرةوة! طوآ بؤ جارِدةرى طومرِايان
رِامةطرة، ضونكة طةر طويَى لـآ رِاطريت، ئةوةندة زيان دةكةيت كة دلأ و طيانو
ذيرى لة تةسةووركردنيشىدا لةرزةيان بة جةستةدا ديَت.
تؤ
تةنها دوو رِيَطات لة بةردةمداية:
يةكةم: رِآيةكى ثرِ لة دةردىسةرىية و، بانطةوازكارى
طومرِايى ثيشانتى دةدات.
دووهةم: رِيَى بةختةوةرىية، كة قورئانى ثيرؤز رِوونى
دةكاتةوة بؤت.
لة
بةشيَكى زؤرى "وتةكان" بة تايبةتى لة "وتة بضووكةكان"دا طةلـآ
بةراوردت لة نيَوان ئةو دوو رِآيةدا بينى، ئيَستاش لةبةر طونجاويى ئةم باسة،
فةرموو بيريَك لة تةنها يةك لة هةزارى ئةو بةراوردكارىيانة بكةرةوة، كة ئةمةى
خوارةوةية:
رِيَى:
شيرك و طومرِايى و هةرزةيى و خراثكارى، مرؤظ دةهاويَتة نزمترين نزمى و لة ناوةندى
ئازارة لةذمارةبةدةرةكانىدا كؤلَيَكى طةلـآ قورسيش دةخاتة سةر ئةستؤى لاوازى
بآدةستةلآتيةوة، ضونكة ئةطةر مرؤظ خواى طةورة نةناسيَت و ثشتى ثآنةبةستيَت، وةك
ئاذةلَيَكى فانيى لـآديَت، هةميشة لة خةم و ئازار و ثةذارةدا دةبيَت و، لةناو
كؤلَةوارى و لاوازىيةكى بآكؤتايى و، هةذارى و موحتاجىيةكى نةبرِاوةدا
دةتليَتةوة و، دووضارى ضةندين طيروطرفتى بآسنوور دةبيَت و، هةردةم بة ئازارى:
جودايى ئةو كةس و شتانةى كة خؤشىويستوون و ثةيوةندى لةطةلَياندا بةستووة،
دةتليَتةوة. ئيتر بة هةميشةيى و بةردةوامى ئةم ئازارة دةضيَذيَت، تا لة ئةنجامدا
خؤيشى مالَئاوايى لة ثاشماوةى خؤشةويستانى دةكات و، بة خةم و ثةذارة و تةنيا و
ئاوارةيى بةجآيان دةهيَلَيَت و بةرةو تاريكيى طؤرِ دةكةويَتة رِآ.
ئنجا
هـةرضةندةش كة جطة لة ويسـتيَكى جوزئى و، تـوانـايـةكى كـةم و، ذيانيَكى كورت و،
بيريَكى كزى كوذاوة و، تةمةنيَكى لةناوضوو هيضى تر شك نابات، كةضى لةطةلأ
ئةوةشدا، بة دريَذايى تةمةنى، خؤى لة بةردةم ضةندةها ئاوات و ئازارى بآكؤتايى و
لةذمارةبةدةردا دةبينيَتةوة و، هةر هةولَيَكيش بؤ ئارامكردنةوة و ضارةسةرىيان و
هيَنانةديى ئارةزووةكانى بدات، هةمووى بة فيرِؤ دةرِوات.. بةم ثآية ئةم مرؤظة، بآ
ئةوةى هيض بةريَك لة درةختى ذيانى بضنيَت، ذيانى تةواو دةبيَت و مالَئاوايى لة دنياكةى
دةكات.
ئةم
مرؤظة لة كاتيَكدا كة ئةركةكانى خؤى ثآهةلَناطيريَت، دةضيَت كؤلَة قورسةكانى
دنياش دةخاتة ئةستؤى بآهيَز و لاوازى خؤيةوة! كةواتة ثيَش ئةوةى بطاتة دؤزةخ، هةر
لة دنيادا بةدةست ئةشكةنجةيةكى سووتيَنةرى دؤزةخئاساوة دةسووتيَت و ئازار
دةضيَذيَت.
طومرِايان،
لةبةر ئةوةى خؤيان دةخةنة باوةشى بآئاطايى، تاكو بةو مةستىيةى لة بآئاطايىداية
هةستةكانيان بة ضةشنيَكى كاتى لةكار بخةن و بةنجيان بكةن، ئةوا رِاستةوخؤ هةست بةم
ئازارة سةخت و طيانىية سامناكة ناكةن. بةلآم هةر ئةوةندةى يةكيَكيان لة ليَوارى
طؤرِةكةى نزيك دةبيَتةوة، يةكسةر هةستى ناسك دةبيَت و بة ضةندين قات = لة يةك
كاتدا = هةست بةم هةموو ئازارانة دةكات. ضونكة ئةطةر خؤى بة بةندةى خواى طةورة
نةزانيَت، ئةوا ثيَى وا دةبيَت كة خؤى خاوةنى خؤيةتى، كةضى دةبينيَت لةطةلأ ئةو
ويستة جوزئى و توانا بضووكةش كة هةيةتى ئةوةندة كؤلَةوار و دةستةثاضةية لة بةردةم
حالَةتة سةختةكانى دنيادا كة تةنانةت خؤيشى بؤ بةرِيَوةناضيَت، ضونكة دةبينيَت
جيهانى دةوروبةرى هةر لة بضووكترين ميكرؤبةوة تا دةطاتة بوومةلةرزة
رِووخيَنةرةكان، هةموويان دوذمنايةتيى دةكةن و هةردةم ئامادةن ثةلامارى بدةن و
كؤتايى بة ذيانى بهيَنن. ئيتر هةركات طؤرِى بة ئةنديَشةدا بيَت و بيبينيَت،
يةكسةر ترسى لـآ دةنيشيَت و هةموو جةستة و دلأ و دةروونى بة جارآ لةرز
داىدةطريَت!
ئةم
مرؤظة هةروةك بةم دةردةيةوة دةتليَتةوة، حالَةتةكانى دنياش كة ئةم ثابةنديانة و
ئةو كةسانةش ثةيوةنديى لةطةلَياندا هةية، هةردةم ماندوويى بؤ فةراهةم دةهيَنن،
ضونكة طومانى واية ئةو رِووداوانة ئةنجامى طالَتة و ياريى "سروشت" و
"رِيَكةوت"ن و، كارى يةكيَكى تاكو تةنياى دانا و زانا و، تةقديرى
بةتوانايةكى ميهرةبان و بةخشندة نين. ئيتر بةم جؤرة، لةطةلأ ئازارةكانى خـؤىدا،
ئازارى خـةلَكيش دةضـيَذيَت و، بوومـةلةرزة و، تاعوون و، لافاو و، قاتى و، طرانى
و، نةمان و، لةناوضوون و هاوضةشنيان، لة بيرى ئةمدا دةبن بة بةلآى ئازاربةخش و
ضةند طيروطرفتيَكى رِةش و تاريك.
جا
ئةم مرؤظةى كة ئةم بارة ناسؤرةى بؤ خؤى هةلَبذاردووة، بةزةيى هيض كةسيَك
نابزويَنيَت، ضونكة ئةم لةم ضةشنة بارودؤخةىدا وةك ئةو كةسة واية كة لة
بةراوردى نيَوان دوو براكةى وتةى "هةشـتةم"دا باسكراوة كة: ثياويَك بـة
ضيَذى لةزةتيَكى خاويَن و، كةيف و شادىيةكى شيرين و بةنرخ و حةلآلأ، لة نيَوان خؤشةويستة
باشةكانى و لةناو باخضةيةكى دلَرِفيَن و ميواندارىيةكى بةرِيَزدا، رِازى نةبوو..
ثاشان بؤ ئةوةى لةزةتيَكى نارِةواى دةستبكةويَت، دةستىداية خواردنةوةى مةى و
شةرابى ضةثةلأ تا واى لـآهات مةست بوو، ئنجا بة خةيالأ لاى وابوو كة لة
شويَنيَكى ثيس و لة نيَوان ضةندين ئاذةلَى درِندة و خويَنمذداية و، وةك لة
ضلةى زستاندا بيَت ئاوا لةرزى لـآدةهات و لةتاودا هاوارى دةكرد..
بةلآم
هيض كةسيَك بةزةيى ثيَدا نةهاتةوة، ضونكة هاوةلَة باشةكانى خؤى بة ئاذةلَى درِندة
دادةنا و بة سووكى ناوى دةهيَنان و، لاى وابوو خواردةمةنىية خؤش و قاثة
خاويَنةكانى هؤلَى ميواندارىيةكةش بةردى ثيس و ضلَكنن، لةبةر ئةوة دةستى بة
شكاندنيان كرد و، طومانى وابوو كة كتيَب و نامة بةنرخةكانى ناوكؤرِةكةش، ضةند
نةخش و نيطاريَكى ئاسايى و بآنرخن و، لةبةر ئةم طومانةى هةموويانى درِى و
ثآشيَلى كردن و خستنية بةرثيَى خةلَكةوة و.. بؤ خؤى لةم ضةشنة رِةفتارانةدا
بةردةوام بوو..
جا
هةروةك ئةم مرؤظة و هاوضةشنى شايانى بةزةيى نين، بةلَكو دةبآ تةمآ و سةرزةنشت
بكريَن، ئةو كةسةش بة هةمان جؤرة كة بةهؤى ئةوةى مةستيى كوفر و شيَتيى طومرِايى
هةلَبذاردووة، لاىواية:
ئةم
دنياية، كة ميوانخانةى بةديهيَنةرى زاناية، يارى و طالَتةى رِيَكةوتى كتوكويَر و
سروشتى كةرِوكاسة و.. نوآبوونةوةى بةديهيَنراوانيش، كة درةوشانةوةى ناوة
جوانةكانى خواى طةورة نوآ دةكةنةوة و لةطةلأ تةوذم و لافاوى "كات"دا
بةرةو جيهانى غةيب دةرِؤن، دواى ئةوةى ئةركى سةرشانيان بةجآهيَنا و كاريان
تةواوبوو، ئةو مرؤظة لاىواية ئةوانة دةرِذيَنة دةرياى نةبوون و شيوى لةناودان و
لة ليَوارى دةرياى لةناوضووندا بة يةكجارةكى ئاوا دةبن و.. دةنطةكانى تةسبيحات و
ستايشكردنى خواوةند كة هةموو جيهان و بوونةوةرانيان ثرِكردووة، ئةو بة خةيالَى
خؤى ثيَىواية شيوةنى طريانى شتة فانى و لةناوضووةكانة كة لةتاو جودايى هةميشةيى
دةرىدةبرِن و.. لاثةرِةى ئةم بوونةوةرانةش، كة ضةندةها نامةى صةمةدانيى
خواوةندن، ئةو بة ضةند شتيَكى تيَكةلأ و ثيَكةلَى بآكةلَك و ناوةرؤكيان دةزانيَت
و.. دةرطاى طؤرِيش، كة رِيَى جيهانى فراوانى ميهرةبانى دةكاتةوة، بة تونيَليَكى
دةزانيَت كة سةرى لة تاريكستانى نةبوونةوة دةردةضيَت.. ئةجةليش كة بانطةوازى
بةيةكطةيشتنةوةية لةطةلأ خؤشةويستة رِاستةقينةكاندا، ئةم بة كاتى جودايى و
دابرِانى لة هةموو خؤشةويستانى دادةنيَت.
بةلَآ،
ئةو كةسةى كة لة طيَذاوى ئةم ضةشنة بؤضوون و وةهم و خةيالآنةدا بذى، خؤى دةهاويَتة
ناوةندى ئازاريَكى سةختى دنيايىيةوة! ئةوةتا سةرةرِاى ئةوةى كة شايانى هيض
بةزةيىيةك نابيَت، شايستةى ئازار و ئةشكةنجةيةكى يةكجار سةختيش دةبيَت، ضونكة
مادةم بوونةوةرانى بة بآمةبةست داناوة، ئةوا نرخ و بةهاى شايانى خؤيانى ثآ نةداون
و ناوة جوانةكانى خوايشى بة ساختة لة قةلَةم داوة، لةبةر ئةوةى ئينكاريى
درةوشانةوة ئاشكراكانى ئةو ناوانةى لة بوونةوةراندا و، ئينكاريى نامة
ثةروةردطارىيةكانيشى كردووة، بةوةى كة طويَى خؤى لة ئاستى ئةو نامانةدا كةرِ
كردووة كة شايةتى لةسةر يةكتايى خواى طةورة دةدةن.
دةسا
ئةى طومرِا نةفامةكان! بةدبةختينة!
ئايا
مةزنترين زانست و بلَندترين كؤشكى شارستانى و بةرزترين ثلةكانى هةلَكةوتن و
بليمةتى و كارامةترين نةخشةكانى فرِوفيَلَتان بةرامبةر بةم نزمبوونةوة و داكةوتنة
ترسناكةى مرؤظ ض سووديَك دةطةيةنن؟ ئايا هةموو ئةو شتانةتان دةتوانن لة بةرامبةر
ئةم نائوميَدىية رِووخيَنةرةى طيانى مرؤظةوة (ئةو طيانةى كة تاسةمةندى
دلَنةوايىية) خؤيان رِابطرن؟ ئايا ئةو شتةى كة ناوى: "سروشت"ى
لـآدةنيَن و، ئةو "هؤكارانة"ى كة شويَنةوارةكانى توانستى خوايان
دةدةنةثالأ و، ئةو "هاوبةش"ةى كة بةخشايشةكانى ثةروةردطار بة هى ئةو
دةزانن و، ئةو كةشفانةى ثيَوةيان دةنازن و، ئةو "نةتةوة"يةى كة شانازيى
ثيَوة دةكةن و، ئةو "ثةرستراوة" نارِةوايةى دةيثةرستن.. ئايا هةموو
ئةمانة دةتوانن لة تاريكيى ئةو مردنة رِزطارتان بكةن كة ئيَوة بة لةناودانى
هةميشةيى تآدةطةن؟ ئايا ئةوانة دةتوانن لة ليَوارى طؤرِ و سنوورى بةرزةخ و
مةيدانى حةشردا بة سةلامةتى و دلَنيايى بتانثةرِيَننةوة و، يارمةتيتان بدةن تا بتوانن
دانايانة بةسةر ثردى "سيرات"دا برِؤن و بتانكةن بة شايانى بةختةوةريى
هةميشةيى و ذيانى نةمرى؟
خؤ
ئيَوة، بآ ضةند و ضؤن، بةم رِآيةدا طوزةر دةكةن! ضونكة ناتوانن دةرطاى طؤرِ لة
رِووى كةسدا دابخةن. كةواتة بتانةويَت و نةتانةويَت رِيَبوارى ئةم رِيَطايةن. ئةو
كةسةش ئةم رِآية دةبرِيَت دةبآ ثشت بة يةكيَك ببةستيَت كة شارةزايىيةكى تةواوى
لة هةموو لارِآ و توولةرِآيةك و هةموو سنووريَكى ئةو رِآيةدا ببيَت، تةنانةت
دةبآ هةموو ئةو فةرمانطة مةزنانةشى لة ذيَر فةرمان و دةستةلآتدا بن.
ئةى
طومرِايانى بآئاطا!
بةديهيَنةرى
مةزن لةبةر ئةوة لة سروشتى ئيَوةدا ئامادةيى و ليَهاتن و تواناكانى:
"خؤشةويستى" و "ناسين" و، هؤكارةكانى
"شوكرانةبذيَرى"و "ثةرستن"ى داناوة تاكو بؤ زاتى خواى طةورة
بةكاربهيَنريَن و رِوويان لة سيفةتة مةزن و ناوة خاويَن و جوانةكانى ئةو بيَت.
كةضى ئيَوة هةموو ئةمانةتان، بة جؤريَكى نارِةوا، بؤ (خؤتان و دنياكةتان)
بةكارهيَناوة. وا ئيَستاش بةثيَى دةستوورى: "ئةنجامى خؤشةويستىيةكى نارِةوا،
ضةشتنى ئازاريَكى سةختى بآبةزةيىية" بة دةست تؤلَةى رِةواى ئةم كارةتانةوة
دةتليَنةوة. ضونكة ئةو خؤشةويستىيةى كة تايبةتة بة خواى طةورةوة ئيَوة بةخشيتان
بة نةفسى خؤتان، وا لة ئةنجامى ئةمةشدا ئازارى لةذمارةبةدةرى ئةم خؤشةويستةتان
دةضيَذن، ضونكة لة حةوانةوةى رِاستةقينةى خؤى بآبةشتان كرد.. هةروةها كاروبارى
ئةم خؤشةويستةتان (خؤتان و دنياتان) لة رِيَى تةوةككولةوة بة دةستى خؤشويستراوى
رِاستةقينةتان، كة خواوةندى خاوةن توانستى رِةهاية، نةسثارد. لةبةر ئةوة، هةميشة
بةدةم ئازارةوة دةنالَيَنن.. هةروةها ئةو خؤشةويستىيةى كة هى ناوة جوانةكان و
سيفةتة ثيرؤز و مةزنةكانى خواى طةورةية، ئيَوة داتان بة دنيا.. شويَنةوارةكانى
سنعةتى بآويَنةى خواى طةورةشتان بةسةر هؤكارة ماددىيةكاندا دابةشكرد، وا بةم
بؤنةيةوة سزاى ئةم كارةتان دةضيَذن، ضونكة بةشيَك لة خؤشةويستة زؤرةكانتان،
بآخواحافيزى، ثشتتان لـآهةلأدةكةن و دةرِؤن و هى وايان تيَداية كة هةر نايشتان
ناسن! خؤ ئةطةر بيشتانناسن ئةوا خؤشيان ناون، طةر خؤشيشيانبويَن، سوودتان
ثآناطةيةنن.. بةم ضةشنة و بةردةوام لةناو ئةشكةنجةى ئازاريَكى بآسنوورى جودايى
و، نةمانى شتيَكى ئوميَدبرِاو لة طةرِانةوةى، هةر دةميَننةوة و دةتليَنةوة!
ئةمةية
رِاستيى لاف و طةزافى طومرِايان و، ناوةرؤكى ئةو "بةختةوةريى ذيان" و
"كةمالآتى مرؤظ" و "ضاكيى شارستانى" و "لةزةتى
سةربةستى"يةى كة خةلَكى بؤ لا بانط دةكةن!!
ئنجا
بزانة كة ثةردةى نةفامى و مةستى ضةندة ئةستوورة، كة هةست و شعوورى مرؤظ ئاوا بةنج
دةكات!
دةسا
تؤيش بلَآ: بةدبةختى بؤ عةقلَى ئةو طومرِايانة!
بةلآم
رِيَى رِاست و رِووناكى قورئانى ثيرؤز: بة "رِاستىيةكانى ئيمان" تيمارى
هةموو ئةو زامانة دةكات كة طومرِايان بة دةستيانةوة دةنالَيَنن و، هةموو
تاريكايىية ناوبراوةكانى ئةو رِآية دةرِةويَنيَتةوة و، طشت دةرطاكانى
طومرِايى و تياضوونيش دادةخات. ئةويش بةم جؤرةى خوارةوة:
رِاستةشةقامى
قورئان لة رِيَى تةوةككول و ثشتبةستنةوة بة خواى بةتواناى ميهرةبان و بةوةى كة
هةرضى كؤلَى قورسى "بوون" و "ذيان" هةن، هةموويان بة دةستى
توانست و ميهـرةبانيى فـراوانى خـواى طةورة دةسـثيَريَت، ضارةسةريى لاوازى و
كؤلَةوارى و هةذارى و موحتاجيى مرؤظ دةكات و هيض كؤلَيَك ناخاتة ئةستؤيةوة،
بةلَكو وا لة مرؤظ دةكات كة ببيَت بة خاوةنى جلَةوى خؤى و ذيانى، بةمةش ثلةيةكى
باشى حةوانةوةى بؤ دةدؤزيَتةوة و تيَىدةطةيةنيَت كة مرؤظ ئاذةلَى طؤيا(حيوان ناطق) نىية، بةلَكو بة
رِاستى مرؤظة و ميوانيَكى بةرِيَز و ئازيزى ثادشاى ميهرةبانة.
هةروةها
ئةو زامانةى مرؤظيش بة نةرمونيانى تيمار دةكات كة لة "نةمان"ى دنيا و
شتانو "خؤشةويستيى" شمةكة فانىيةكانةوة دروستبوون، بةوةى كة ثيشانى
دةدات دنيا: خانةى ميوانداريى خواوةندى ميهرةبانة و، بةوةى كة رِوونى دةكاتةوة:
هةرضى لة دنيادا هةن هةموويان ئاويَنةى ناوة خاويَن و جوانةكانى خواى طةورةن و،
دةرىدةخات كة: بةديهيَنراوانى ناو دنياش ضةند نووسراويَكى ثةروةردطاريى خواوةندن
كة بة فةرمانى خؤى دةم بة دةم نوآيان دةكاتةوة. ئيتر مرؤظ لة تاريكايى وةهم و
ئةنديَشةكان دةرباز دةكات.
هةروةها
ئةو زامانةش سارِيَذ دةكات كة "مردن" لة بيرى طومرِاياندا بةجآيان
دةهيَلَيَت، ضونكة "طومرِايى" مردنيان بة: جودايى هةميشةيى لة هةموو
خؤشةويستانيان، ثيشان دةدات. بةلآم ئيمان ئةم زامانة بةوة تيمار دةكات كة رِوونى
دةكاتةوة "مردن": ثيَشةكيى شادبوون و بةيةكطةيشتنةوةية لةطةلأ ئةو
ئازيز و خؤشةويستانةى كؤضيان بؤ جيهانى بةرزةخ كردووة و ئيَستا لة جيهانى
مانةوةدان. دةيشىضةسثيَنيَت كة ئةو جيابوونةوةية، لة رِاستىدا،
بةيةكشادبوونةوةية.
هةروةها
طةورةترين مةترسيى مرؤظ ناهيَلَيَت، بةوةى كة دةيضةسثيَنيَت "طؤرِ"
دةرطايةكة رِووةو جيهانى ميهرةبانيى فراوان و، خانةى بةختةوةريى هةميشةيى و،
باخضةكانى بةهةشت و، ولآتى رِووناكيى خواوةندى بةخشندةى ميهرةبان، خراوةتة سةرثشت.
هةروةها
رِوونى دةكاتةوة طةشتى بةرزةخ = كة بة لاى طومرِايانةوة سةختترين و ناخؤشترين
طةشتى رِيَى مرؤظة و رِآيةكى هةلَةت و بةردةلآنة دةيطريَتةبةر = خؤشترين و
شادترين طةشتة، ضونكة "طؤرِ" دةمى هةذديهايةكى ترسناك نىية، بةلَكو
دةرطايةكة لة رِووى يةكيَك لة باخضةكانى بةهةشتدا كراوةتةوة.
هةروةها
بة ئيماندار دةلَيَت :
طةر
ويست و ئيختيارى تؤ برِةكى و هةندةكى(جزئي)ن،
ئةوا فةرموو كارةكانت بة ويستى هةمةكى(كلّي)ى
خواى طةورة بسثيَرة.. ئةطةر توانات لاوازة، فةرموو ثشت بة تواناى رِةهاى خواوةندى
بة توانا ببةستة.. ئةطةر ذيانت كةم و فانىية، ئةوا بير لة ذيانى مانةوةى هةميشةيى
بكةرةوة.. ئةطةر تةمةنت كورتة، خةمت نةبيَت، تةمةنيَكى دريَذت لةرِآداية.. ئةطةر
بيرت كزة، ئةوا بضؤرة ذيَر تيشكى رِووناكيى خؤرى قورئانى ثيرؤزةوة و بة نوورى
ئيمان برِوانة تاكو هةر يةكيَك لة ئايةتةكانى قورئان رِووناكىيةكى درةخشانى ضةشنى
ئةستيَرةت ثآببةخشيَت، لة بريى رِووناكيى كزى بيرت كة وةك هى طولَةستيَرة(اليراعة) واية.. ئةطةر ئازار و
ئاواتى لةذمارةبةدةرت هةن، ئةوا بزانة ضةندين ثاداشت و ميهرةبانيى نةبرِاوةى
بآسنوور ضاوةرِيَتن.. ئةطةر هيوا و مةبةستةكانت ئةوةندة زؤرن سنووريَك نىية
كؤتايىيان ثآبهيَنيَت، ئةوا بيريان لـآ مةكةرةوة و خةمت نةبيَت، ضونكة لةم
دنيايةدا هـةرطيز جآيـان نابيَتةوة، بةلَكو شـويَنى ئةوان ضةند خانة و لانةيةكى
ترة و، ئةوكةسةش دةيانبةخشيَت سةخى و دةسترِةنطين و داراى بةخشندةيى يةكجار
فراوانة.
هةروةها
رِوو لة مرؤظ دةكات و ثيَى دةلَيَت :
كاكى
مرؤظ! تؤ خـاوةنى خـؤت نييت! بةلَكو بةنـدة و مولَكى يةكيَكى خاوةن توانست و
ميهرةبانيى رِةهايت، كةواتة خؤت شةكةت و ماندوو مةكة و دةردىسةريى ذيانيشت مةخةرة
ئةستؤى خؤتةوة. ضونكة ئةو كةسةى ذيانى بةخشيوة هةر ئةويش بةرِيَوةى دةبات.
ئنجا
دنياش بةرباد و بةرةلآ و بآخاوةن نىية، تاكو خةمى بؤ بخؤيت و كؤلَى ئةو لة
ئةستؤى خؤت بنيَيت و بيرت بة حالَةت و بارودؤخةكانيةوة ماندوو بكةيت، ضونكة
خاوةنةكةى دانا و زاناية و، تؤيش تةنها ميوانيت لة لاى ئةو، كةواتة خؤت لة
كاروبارةكانىدا هةلأمةقورتيَنة و بآ تيَطةيشتن ليَيان، تيَكةلَىيان مةكة.
ئنجا
وا نةزانى كة مرؤظ و زيندةوةران بوونةوةرانيَكى بةرةلآكراون، نةخيَر.. بةلَكو ضةند
فةرمانبةر و كارثآسثيَرراويَكن لة ذيَر ساية و بة سةرثةرشتى و فةرمانرِةوايى
دانايةكى ميهرةباندا. كةواتة بة بيركردنةوة لة دةردىسةرى و ئازارى ئةوان، ئازار
دةرخواردى "طيان"ى خؤت مةدة و، بةزةيى خؤت بةسةر بةزةيى بةديهيَنةرى ميهرةباندا
ثيَشمةخة.
ئنجا
جلَةوى ئةو شتانةش كة لة بةرامبةرتةوة ضوونةتة سةنطةرى دوذمنايةتى، هةر لة
ميكرؤبةكانةوة تا دةطاتة تاعوون و قاتى و بوومةلةرزة و لافاوةكان، تةنانةت
جلَةوى هةموو شتيَك، بة دةستى ئةو بةخشندة ميهرةبانةوةية، خؤ ئةويش داناية و كارى
بآهوودةى لـآناوةشيَتةوة و خاوةنى ميهرةبانيى فراوانة، كةواتة هةرضىيةك دةكات
جؤريَكى ضاكة و ميهرةبانيى تيَداية..
هةروةها
دةلَيَت :
هةرضةند
ئةم دنياية فانىية و لة ئةنجامدا تيادةضيَت، بةلآم لةطةلأ ئةوةشدا
ثيَداويستىيةكانى جيهانى هةميشةيى ئامادة دةكات.. هةرضةندةش كاتى و لةناوضووة،
بةلآم ضةندين بةروبوومى تيانةضوو ثآدةطةيةنيَت و، ضةندين درةوشانةوةى قةشةنط و
دلَطيرى ناوة جوان و نةمر و، هةميشةيىيةكانى خواوةند دةردةخات.. هةرضةندةش
ضيَذ و لةزةتةكانى كةمن و ئازارةكانى زؤرن، بةلآم لوتف و بةزةيى خواوةندى بةخشندةى
ميهرةبان و بةخششةكانى، لة خؤياندا، ضةند لةزةتيَكى رِاستةقينةى لةناونةضوون.
ئازارةكانيش لةو رِووةوة كة ثاداشتى دوارِؤذيان بة دوادا ديَت، ضةندين تام و
لةزةتى مةعنةوى بةرهةمدةهيَنن.
مادةم
بازنةى حةلآلأ تابلَيَى فراوانة و سةروزيادى ئةوةية كة هةريةكة لة "طيان"
و "دلأ"و "دةروون" لةزةت و خؤشيى تةواوى خؤيانى لـآ وةربطرن،
ئةوا هيض ثيَويستىيةك بةوة ناميَنيَتةوة كة برِؤيتة ناو بازنةى حةرامةوة، ضونكة
تةنها يةك تام و لةزةتى ناو بازنةى حةرام لةوانةية هةزار و يةك ئازارى لـآ
ببيَتةوة. سةرةرِاى ئةوةى كة هؤى بآبةشبوونيشة لة تام و لةزةتى رِيَزليَنانى
خواوةندى بةخشندةى ميهرةبان، كة تام و لةزةتيَكى بآطةرد و خاويَن و هةميشةيى و
بةردةوامة.
بةم
جؤرة و بةثيَى ئةمانةى ثيَشوو دةركةوت كة: رِيَى "طومرِايى" مرؤظ
دةهاويَتة نزمترينى ثلة نزمةكانةوة، بة رِادةيةك كة هيض شارستانى و فةلسةفةيةك
نةتوانيَت ضارةسةريى بؤ بدؤزيَتةوة، تةنانةت ثيَشكةوتنى طرؤى مرؤظ و ئةو ثلة
زانستىيانةش كة بةدةستى هيَناون هيَشتا ناتوانن دةستى بطرن و لةو تاريكستانة
ضرِةى طومرِايى دةرىبهيَنن.
بةلآم قورئانى ثيرؤز بة "ئيمان" و
"كردةوةى ضاك" دةستى مرؤظ دةطريَت و لةو ثلة هةرة نزمة دةرىدةهيَنيَت و
بؤ بلَندترين ثلةى "بةرزى" سةرى دةخات، بة ضةندةها بةلَطةى طومانبرِ و
بةهيَزيش ئةمةى بؤ رِوون دةكاتةوة. كةواتة ئةو كةندةلآن و شيوة قوولآنةى بة
ضةندين ثلةى بةرزبوونةوةى مةعنةوى و ئاميَرى "تةواوكاريى طيان" بؤ
ثرِدةكاتةوة و، بةوثةرِى ئاسانى طةشتى دريَذى ثرِ لة ماندوويى رِووةو هةميشةيى بؤ
ئاسان دةكات، ئةويش بة ثيشاندان و بةرضاوخستنى ئةو هؤكارانةى كة دةتوانريَت لة
رِآيانةوة ماوةى هةزار سالأ، تةنانةت ثةنجا هةزار سالَيش، لة يةك رِؤذدا ببرِيَت!
هةروةها
ثؤشاكى "بةندايةتى" بة بةرى مرؤظ دةثؤشيَت و، "كارمةندى"ى
دةخاتة ئةستؤ و، دةيكات بة "ميوان" و "فةرمانبةر" لاى زاتيَكى
مةزن. ئةمةش لة رِيَى ئةوةى كة تيَىدةطةيةنيَت: خواى طةورة خاوةنى ئةزةل و
ئةبةدة، بةمةش حةوانةوةيةكى تةواوى لة طةشتى دنياى خانةخوآ و مةنزلَطاكانى بةرزةخى
خانةى دوارِؤذدا بؤ مسؤطةر دةكات، بة ضةشنى ئةوةى كة فةرمانبةرى دلَسؤزى ثادشا زؤر
بة ئاسانى لةناو فةرمانطةكانى مولَكى ثادشادا هاتوضؤ دةكات و لة رِيَى هؤكاريَكى
طواستنةوةى خيَراى وةك: فرِؤكة و ثاثؤرِ و شةمةندةفةرةوة هةموو سنووريَكى ولآتى
ثادشاى دةطةرِيَت. هةروةك ئةم فةرمانبةرة واية، ئةو ئيماندارةش كة بةهؤى
"ئيمان"ةوة ثةيوةندى و نيسبةتى لةطةلأ خاوةنى مولَكى ئةزةلىدا بةستووة،
بة بؤنةى: "كردةوةى ضاك"ةوة، بةناو مةنزلَطاكانى دنياى خانةخوآ و
فةرمانطةكانى جيهانى بةرزةخ و حةشر و سنوورة فراوانةكانياندا، بة خيَرايى برووسكة
و بوراق، دةرِوات تا دةطاتة بةختةوةريى هةميشةيى. قورئانى ثيرؤز بة ضةشنيَكى
طومانبرِ ئةم رِاستىيانة دةضةسثيَنيَت و، بة ئاشكرا بؤ ئةوليا و مرؤظة خاويَن و
بآطةردةكانيان دةردةخات.
حةقيقةتى
ئةم رِآيةى قورئان هةر لة طوفتارةكةىدا بةردةوامة و، دةلَيَت :
كاكى
ئيماندار! ليَهاتن و تواناى لةرِادةبةدةرت بؤ "خؤشةويستى"، لة دةروونى
بةدخوازى خؤتدا، كة ناشيرين و ناتةواو و خراثكار و زةرةرمةندة، بةكار مةهيَنة و
ئةو دةروونة بةدخوازةت مةكة بة خؤشةويستى خؤت و، ئارةزووةكانى مةثةرستة. بةلَكو
ئةو كةسة بكة بة خؤشةويستى خؤت كة شايانى خؤشةويستىيةكى نةبرِاوةى بآكؤتايىية
و، دةتوانيَت بة بآكؤتايى و برِانةوة ضاكةت لةطةلأدا بكات و بةختةوةريت ثآ بدات.
تةنانةت بةوةش بةختةوةريت ثآدةبةخشيَت كة ضاكةكارى و بةخششةكانى خؤى خةلآتى ئةو
كةسانةش دةكات كة تؤ ثةيوةنديت لةطةلَياندا هةية، ضونكة هةر ئةو كةسةية كة خاوةنى
كةمالَى رِةها و جوانيى بآعةيب و ثاك لة هةموو ناتةواوى و قسوور و نةمان و
تياضوونيَكة و، جوانيى ئةو بآسنوورة و هةموو ناوةكانيشى جوان و رِةنطينن.
بةلَآ،
هةريةكة لة ناوة جوانةكانى ئةو، ضةندةها رِووناكيى بآ كؤتايى و سنوورى جوانى تيَداية،
"بةهةشت" بة هةموو نةرمونيانى و جوانى و رِةنطينى و ناز و
نيعمةتةكانيةوة، تةنها يةكيَكة لة درةوشانةوةى ثيشاندانى "جوانيى
ميهرةبانى" و "ميهرةبانيى جوانى"ى ئةو، هةرضى جوانى و كةمالآتى
خؤشويستراوى ناو طةردوون هةن، هةر هةموويان تةنها ئاماذةيةكن بؤ
"جوانى" و بةلَطةيةكن لةسةر "كةمالأ"ى ئةو خواوةندة مةزنة.
هةروةها
دةلَيَت :
كاكى
مرؤظ! كانياوةكانى "خؤشةويستى" كة لة ناخى تؤدا هةلأدةقولَيَن و
رِوويان لة خواى طةورةية و شةيداى ناوة جوان و سيفةتة مةزنةكانى ئةون، تؤ ئاراستةى
بوونةوةرة فانىيةكانيان مةكة و بةم كارة لة نرخ و بةهايان دامةطرة و بآسوود
لةواندا مةيانفةوتيَنة، ضونكة هةرضةند شويَنةوارةكانى دةستةلآتى خواى طةورة و
بوونةوةرةكان لةناودةضن و ناميَنن، بةلآم ناوة جوانةكان كة درةوشانةوة و جوانىيان
بةسةر ئةو شويَنةوار و بوونةوةرانةوة بة ئاشكرا ديارة، دةميَننةوة و هةميشةيين و،
هةريةكة لة ناوةجوانةكان و سيفةتة بةرز و ثيرؤزةكان، هةزاران ثلةى ضاكةكارى و
جوانى و هةزاران ضينى كةمالَيان تيَداية.
تةنها
سةيرى ناوى "الرحمن" بكة،
با بؤت دةربكةويَت كة بةهةشت يةكيَكة لة درةوشانةوةكانى و، بةختةوةريى هةميشةيى
يةكيَكة لة بريسكانةوةكانى و، هةموو رِزق و رِؤزى و نيعمةتة بلآوةكانى ناو دنياش
يةكيَكن لة دلَؤثةكانى!
بة
وردى بير بكةرةوة و سةيرى ئةو ئايةتة ثيرؤزانة بكة كة ئاماذة بؤ ئةم
بةراوردكارىيةى نيَوان "طومرِايان" و "ئيمانداران" لة رِووى
ذيان و فةرمانبةرىيةوة، دةكةن:
(لَقَدْ خَلَقْنَا الاِنسانَ في اَحْسَنِ
تَقْويمٍ * ثُمَّ رَدَدْنَاه اَسْفَلَ سافِلينَ * اِلاّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا
الصَّالِحَاتِ) (التين:4=6).
ئايةتةكةى
تريش:
(فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّماءُ والاَرْضُ) (الدخان:29) كة هةردووكيان ئاماذة بؤ
ثاشةرِؤذى هةردوو لا دةكةن، سةرنجيان بدة تاكو مةوداى بةرزيى ئيعجازى ئةو دوو
ئايةتةت بؤ دةربكةويَت لةو بةراوردكارىيةى كة بؤ ئةم دوو رِآيةمان داناوة.
رِوونكردنةوةى
حةقيقةتى ئيعجازى كورت و ثرِ واتاى ئايةتى يةكةم "وتةى يازدةهةم"
رِوونىكردووةتةوة. وا لةمةولا تةنها ئاماذة بؤ مةوداى طةياندنى رِاستىيةكى بةرز
دةكةين كة ئايةتى دووهةم طةياندوويةتى، ئةويش بةم جؤرةى خوارةوة:
ئةم
ئايةتة رِاستةوخؤ بة رِاشكاوى دةفةرموآ: ئاسمانةكان و زةوى بؤ مردنى طومرِايان
ناطرين. واتا ثيَضةوانةكةشى دةفةرموآ: ئاسمانةكان و زةوى بؤ كؤضى مالَئاوايى
ئيمانداران لة دنيا، دةطرين! واتة لةبةر ئةوةى طومرِايان ئينكاريى كار و فرمانى
ئاسمانةكانو زةوى دةكةن و بة "بآمةبةستى" تاوانباريان دةكةن و، لة
واتا و ناوةرؤكى ئةو ئةركانة تآناطةن كة ئاسمانةكان و زةوى ئةنجاميان دةدةن، ئةوا
مافى خؤيان نادةنآ، تةنانةت نة بةديهيَنةرةكةيان دةناسن و نة دةشزانن كة ئةمانة
دةبن بة بةلَطة لةسةر بةديهيَنةريان! ئيتر بة ضاوى سووك بؤ ئةو ئاسمانانة و
زةوى دةرِوانن و، دوذمنايةتىيان دةكةن. ديارة ئاسمانةكان و زةويش تةنها بةمةندة
وازناهيَنن كة بؤيان نةطرين، بةلَكو دوعايان لـآدةكةن، تةنانةت خؤشحالَيشن بة
نةمانيان!
واتا
ثيَضةوانةكةشى دةفةرمويَت: ئاسمانةكان و زةوى بؤ مردنى ئيمانداران دةطرين و ثةذارة
داياندةطريَت. ضونكة ئيمانداران لة كار و فرمانى ئةوان ئاطادارن و رِيَزى
شايانيان لـآدةطرن و حةقيقةتة رِاستةكانيان دةسةلميَنن و، بة بؤنةى
ئيمانةكةيانةوة لةو واتايانة تآدةطةن كة لةو ئاسمانانة و زةوىدا هةن. ئةوةتا
ئةوان تاكو زياتر لة ئاسمانةكان و زةوى بيربكةنةوة، ثتر بة سةرسوورِمانةوة
دةلَيَن: "ضةندة جوان بةدىهيَنراون! ضةندةش رِيَك و جوان كارةكانيان
رِادةثةرِيَنن" بةمةش رِيَزى شـايـانى خؤيان ثآدةبةخشـن، ضونكة لةبةر خوا و
لةو رِوانطةيةوة خؤشيان دةويَن كة ئاسمانةكان و زةوى ضةند ئاويَنةيةكن بؤ
درةوشانةوةى ناوة جوانةكانى خواى طةورة. لةبةر ئةوةية كة كاتيَك ئةهلى ئيمان
دةمرن، ئاسمانةكان دةلةريَنةوة و وةك بلَيَى بؤ كؤضى مالَئاوايى ئةو ئيماندارانة
بطرين ئاوا خةم داياندةطريَت.
* * *
ثرسياريَكى طرنط:
ثرسيار
دةكةن و دةلَيَن:
"خؤشةويستى"
بة دةست مرؤظ نىية و لة ويستى خؤمان بةدةرة. ئةوةتا بةثيَى داخوازيى سروشتى خؤم
حةزم لة: خؤراكى بةتام و لةزةت و ميوةى خؤشة و، باوك و دايكم و منالَةكانم و
خيَزانةكةم كة هاوسةرى ذيانمة و، ثيَغةمبةرة بةرِيَزةكان و، ئةوليا و ثياوضاكان و،
لاوى و، ذيانى خؤم و، هةموو شتيَكى جوانم خؤشدةويَت. بة واتايةكى تر: من دنيام
خؤش دةويَت و ناتوانم ئةم خؤشةويستىية ثشتطوآ بخةم. بةلآم ئايا ضؤن بتوانم ئةم
هةموو جؤرة خؤشةويستىيانة ثيَشكةشى خواى طةورة بكةم و خؤشةويستىيةكةم بؤ ناوة
جوان و سيفةتة مةزنةكان و زاتى خاويَن و ثيرؤزى خواى طةورة ئاراستة بكةم و؟ ئةم
كارة ضى دةطةيةنيَت؟
وةلآم:
فةرموو
طوآ لةم ضوار سةرنجةى خوارةوة رِابطرة:
سةرنجى يةكةم:
هةرضةند
خؤشةويستى بة دةست مرؤظ نىية، بةلآم دةتوانريَت بة "ويست"ى خؤى رِووى
ئةو خؤشةويستىية بؤ خؤشةويستيَكى تر وةربضةرخيَنيَت، وةك ئةوةى كة ناشيرينىو
ناوةرؤك و رِاستيى خؤشويستراوةكة ئاشكرا بكريَت و دةربخريَت.. يان بزانريَت
ثةردةيةكة بةسةر رِووى خؤشويستراويَكى رِاستةقينةدا دادراوةتةوة كة ئةو شايانى
خؤشويستنة.. يان بزانريَت ئاويَنةيةكة جوانيى ئةو خؤشةويستة رِاستةقينةيةى تيَدا
دةردةكةويَت..
كاتآ
ئةمة رِوون دةبيَتةوة، دةتوانريَت رِووى خؤشةويستىيةكة لة خؤشويستراوى
مةجازىيةوة بؤ هى رِاستةقينة ئاراستة بكريَت.
سةرنجى دووهةم:
ئيَمة
نالَيَين: هيض كام لةوانةت خؤشنةويَت كة ئيَستا باستكردن، نةخيَر. بةلَكو
دةلَيَين: هةموو ئةوانةت لة رِآ و ثيَناوى خوادا خؤشبويَت..
بؤ
نموونة: ضةشتنى تامى خواردةمةنى و ميوة بةلةزةت و خؤشةكان لةطةلأ يادكردنةوةى
ئةوةدا كة ضاكة و نيعمةتى خواى طةورةى بةخشندةى ميهرةبانن، خؤشويستنى دوو ناوى
جوانى: "الرحمن" و
"المنعم"ى خواى
طةورة دةطةيةنيَت، سةرةرِاى ئةوةى كة لة هةمان كاتيشدا بة شوكرانةبذيَرىيةكى
مةعنةوى لةقةلَةم دةدريَت. ئنجا بةوةشدا دةزانين كة ئةو خؤشةويستىية هى هةوا و
ئارةزووى دةروون نةبووة و بؤ ناوى: "الرحمن"ى خواى طةورة بووة، كة: مرؤظ بؤ رِؤزيى
حةلآلأ تآبكؤشيَت و بةدةستى بهيَنيَت و لة بازنةى حةلآلأدا داراى قةناعةتيَكى
تةواو بيَت و، لة كاتى خواردنىدا بير بكاتةوة كة نيعمةتى خواى طةورةية و شوكرانةى
لةسةر ثيَشكةش بكات.
ثاشان
خؤشويستنى دايك و باوكت و رِيَزطرتنيان، لة رِاستىدا، بؤ خؤشةويستيى خواى طةورة
دةطةرِيَتةوة، ضونكة هةر تةنها ئةو خواية بوو كة سؤز و ميهرةبانيى لة دلَى دايك و
باوكتدا رِواند و، ئةوانيش بةوثةرِى ميهرةبانى و دانايى ضاوديَرى و ثةروةردةيان
كرديت. نيشانةى ئةوةش كة لةبةر خواى طةورة خؤشتدةون، ئةوةية كة: كاتآ ئةوان ثير دةبن
و بةسالآ دةضن و بة تةماى هيض شتيَك نابيت ليَيان، ئةوثةرِى رِيَزيان لـآبطريت و
تا دةتوانيت خؤشتبويَن و، هةرضةندةش ئةوان طيروطرفتى زياترت بؤ فةراهةم بهيَنن و
ئةركى سةرشانت ثتر قورس بكةن، تؤ ميهرةبانى و شةفةقةتى زياتريان بؤ بنويَنيت.
ضونكة ئةم ئايةتة ثيرؤزة:
(إمّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ
اَحَدُهُمَا اَوْ كِلاهُمَا فَلا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلاتَنْهَرْهُمَا وَقُلْ
لَهُمَا قَوْلاً كَرِيماً * واخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ
وَقُل رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَاني صَغِيراً) (الإسراء:23=24).
داوا
لة منالأ و نةوةكان دةكات، لة ثيَنج ثلةدا، ضاوديَريى دايك و باوكيان بكةن،
هةروةها مةوداى طرنطيى رِيَزليَنان و خراثى و ستةميى بآطوآيىكردنيان دةردةخات.
جا
مادةم خواى طةورة سروشتى باوكانى وا بةدىهيَناوة كة حةسوودىيان بةرامبةر كورِ و نةوةى
خؤيان تيَدا نةبيَت و، بةم ثآية باوك جطة لة كورِى خؤى حةز ناكات لة ثيَشبرِكيَى
ذياندا كةسى تر ثيَشى بكةويَت، ئةوا لةبةر ئةوة، هةرطيز رِآ بة كورِ نادريَت
داواى ماف لة باوكى خـؤى بكات، ضـونكة هؤى ناكؤكيى نيَوان دوو كةس يان حةسوودى و
مونافةسةية، يان ثآشيَلكردن و خواردنى مافى يةكيَكيانة لة لايةن ئةوى تريانةوة،
بةلآم خؤ هةر بة سروشت باوك ئةم دوو شتةى تيَدا نىية بةرامبةر بة كورِ و
جطةرطؤشةى خؤى! كةواتة كورِ مافى ئةوةى نىية هيض داوايةكى بةرامبةر باوكى خؤى
ببيَت، تةنانةت ئةطةر باوكيشى ستةمى لـآبكات، هيَشتا ئةم مافى ئةوةى نىية
بةطويَى نةكات و هةلَويَستى نةشياوى بةرامبةر بنويَنيَت. واتة ئةو كةسةى بةرامبةر
باوك و دايكى خؤى رِةفتارى نالةبار دةنويَنيَت و ئازاريان دةدات، لة مرؤظيَتى
دةرضووة و بووة بة ئاذةلَيَكى درِندة.
خؤشويستنى
منالَيش، بة هةمان جؤر، بريتىية لة خؤشةويستيى خواى طةورة و لة رِوويةكةوة بؤ ئةو
دةطةرِيَتةوة، بةوةى كة مادةم ئةوان ديارى و بةخششى خواوةندى ميهرةبانى بةخشندةن،
ئةوا دةبآ بةوثةرِى شةفةقةت و ميهر و بةزةيىيةوة ضاوديَرى بكريَن.. نيشانةى ئةوةش
كة خؤشةويستيى ئةوان لة ثيَناوى خواداية، ئارامطرتن و شوكرانةبذيَرىية لة كاتى
بةلآ و موسيبةت، بة تايبةتى "مردن"ياندا، هةروةها ئوميَدنةبرِين و
دوعابؤكردنيانة و، تةسليمبوون و شوكرانةبذيَرىية لة كاتى قةزا و قةدةردا.
وةك ئةوةى بلَيَت: ئةم بةديهيَنراوة، خؤشةويست و بةندةى بةديهيَنةرى بةخشندةية
و، بؤ ماوةيةكى ديارىكراوى كةم ثيَىبةخشيبووم، ئيَستاش دانايى ئةو خواوةندة
خواستى لةسةر ئةوةبوو كة لة منى وةربطريَتةوة و بيبات بؤ شويَنيَكىترى باشتر و
ثرِ ئاسايشتر، خؤ ئةطةر يةك بةشى رِوالَةتيى منى ثيَوة بيَت، ئةوا هةزار بةشى
رِاستةقينةى خواى طةورةى تيَداية. كةواتة ضار نىية دةبآ تةسليمى برِيارى خواى
طةورة ببم.
خؤشويستنى
برادةر و هاوةلآنيش، ئةطةر خاوةن ئيمان و تةقوا بن، ماناى واية ئةويش لة ثيَناوى
خواداية و بؤ ئةو دةطةرِيَتةوة بةثيَى دةستوورى: "الحبّ في الله"[1].
خؤشويستنى
ذنةكةيشت كة هاوسةرى ذيانتة، با لةسةر ئةو بناغةية بيَت كة ديارىيةكى
"هاودةم و نةرمونيانى" ميهرةبانيى خواى طةورةية. نةكةى ئةو
خؤشةويستىيةت ببةستيتةوة بة جوانىية رِوالَةتىيةكةيةوة كة بة زوويى تةواو
دةبيَت و ناميَنيَت! بةلَكو بيبةستة بةو جوانىيةى كة هةرطيز نارِوات و رِؤذ بة
رِؤذ لة زيادبوونداية، ئةويش جوانيى رِةوشت و هةلَسوكةوتى ثاك و بآطةرديةتى كة
لة ناخى نةرمونيانيى ئافرةتدا رِةطى داكوتاوة. بةرزترين و شيرينترين جوانيى
ئافرةت لة سؤز و شةفةقةتة نوورانى و بآطةردةكةىداية، خؤ ئةم جوانيى شةفةقةت و
رِةوشتةش، هةميشةيىية و تا كؤتايى تةمةن هةر لة زيادبوونداية و، تةنها بة
خؤشويستنى ئةم دوو لايةنةشة كة مافةكانى ئةم بةديهيَنراوة لاواز و نةرمونيانة
دةثاريَزريَن. دةنا لة كاتيَكدا كة جوانيى رِوالَةتيى ناميَنيَت و لة هةموو
وةختيَك ثتر ثيَويستى بة مافةكانى دةبيَت، هةموو مافةكانى دةخوريَن و ثآشيَل
دةكريَن!
خؤشةويستيى
ثيَغةمبةران = درووديان لةسةر بيَت = و ئةوليا و ثياوضاكانيش، بة هةمان جؤر، لة
رِيَى خواداية، لةو رِووةوة كة ئةوان ضةند بةندةيةكى بآطةرد و وةرطيراوى لاى خواى
طةورةن. خؤشويستنى ئةوان، لةم طؤشةيةوة، دةبآ بة خؤشويستنى خواى طةورة.
ئةو
ذيانةش كة خواى طةورة بة تؤ و هةموو مرؤظيَكى ترى بةخشيوة، سةرمايةيةكى هيَندة
طةورةية كة دةتوانيت ذيانيَكى نةبرِاوةى دوارِؤذى ثآ بةدةستبهيَنيت و،
طةنجينةيةكة ضةندين ئاميَر و كةمالآتى نةمرى تيَداية. جا خؤشويستن و
ثاريَزطارىكردنى ذيان لةم طؤشةيةوة و، رِامكردن و بةكارهيَنانى لة ثيَناوى خوادا،
بة خؤشةويستيى خواى طةورة دادةنريَت.
ثاشان
خؤشويسـتنى لاوى و جوانىيةكـةى و رِيَزليَنانى لةو رِووةوة كة نيعمةتيَكى ناياب
و قةشةنطى ثةروةردطارة و بةكارهيَنانى بة باشى، خؤشةويستىيةكى رِةواية و شايانى
رِيَزة.
ثاشان
خؤشويستنى بةهار، لةو رِووةوة كة قةشةنطترين لاثةرِةى دةركةوتنى نةخش و
نيطارةكانى ناوة جوان و رِووناكةكانى خواى طةورةية و، مةزنترين ثيشانطاية بؤ
ثيشاندانى وردةكاريى سنعةتى بآويَنةى ثةروةردطار. بيركردنةوة لة بةهار لةم
رِووةوة، رِووى لة ناوة جوانةكانى خواى طةورةية و لة ثيَناوى خواداية.
تةنانةت
خؤشويستنى "دنيا"ش ئةطةر لةو طؤشةيةوة بيَت كة: كيَلَطةى دوارِؤذة و،
ئاويَنةى ناوة جوانةكانى خواى طةورةية و، ضةند نامةيةكى ثةروةردطارة بؤ
"بوون"(الوجود)ى ناردووة،
بة مةرجيَك دةروونى بةدخواز خؤى لةو خؤشةويستىيةدا هةلأنةقورتيَنيَت، خؤشويستنى
دنيا لةم طؤشةيةوة، ئةويش دةبآ بة خؤشةويستىيةك لة ثيَناوى خواى طةورةدا.
ثوختةى
ئةم قسانة: هةموو دنيا و بةديهيَنراوانى ناو دنيات بة واتاى "حةرفى"
خؤشبويَت نةك بة واتاى "ئيسمى".
واتة:
نةك لةبةر خؤيان، بةلَكو لةبةر ئةو واتايانةى رِاياندةطةيةنن، خؤشت بويَن..
بة
هيض شتيَك مةلَآ: "ئةمة ضةندة جوانة" بةلَكو بلَآ: "ضةندة جوان
بةدىهيَنراوة"! نةكةى هيض كةليَنيَك بهيَلَيتةوة كة خؤشةويستيى غةيرى خواى
لـآبرِواتة ناو دلَتةوة، ضـونكة ناوةوةى دلَت ئاويَنةى خواوةندى صةمةدة و
تايبةتة بةو، هةردةم بلَآ: "اللهم
ارزقنا حبك وحبّ مايقربنا إليك"[2].
جا
ئةو هةموو جؤرانةى "خؤشةويستى" طةر بةو شيَوةيةى باسمانكردن، بةرةو
رِووكارى رِاستى خؤيان ئاراستة بكريَن. واتة: ئةطةر لةبةر خوا و لةثيَناوى ئةودا
بن، ئةوا لةزةتيَكى رِاستةقينةى بآئازار و، بةيةكشادبوونيَكى بآكؤتايى
بةرهةمدةهيَنن، تةنانةت خؤشويستنى خواى طةورةش زياد دةكةن، سةرةرِاى ئةوةى كة
خؤشةويستىيةكى رِةوا و حةلآلَة و لةهةمان كاتيشدا شوكرانةبذيَريى خواوةندة و،
بيركردنةوةية لة نيعمةتةكانى ئةو خواية لة ناوةندى هةمان خؤشةويستىدا.
ئةمةش
بة نموونةيةك رِوون دةكةينةوة:
طةر
ثادشايةكى مةزن[3] سيَويَكى
ثيَشكةشكرديت، ئةوا بة دوو جؤر حةز لةو سيَوة دةكةيت و، بة دوو شيَوة لةزةتى
لـآدةبةيت:
حةز
و خؤشويستنى يةكةميان هى سيَوةكةية، كة ميوةيةكى خؤشة و، بة ئةندازةى
تايبةتكارىيةكانى ثيَكهاتنى، لةزةتى لـآدةبةيت. ئةم حةز و خؤشويستنة هى ثادشا
نىية، تةنانةت ئةطةر يةكيَك بة هةلَثة و لة بةردةم ثادشادا سيَوةكة بخوات،
دةرىدةبرِيَت كة سيَوةكةى خؤشدةويَت نةك ثادشا! لةوانةية ثادشا ئةم
هةلَسوكةوتةى بةلاوة كاريَكى نةشياو بيَت و، بيَز لةو خؤويستىية توند و
دةروونثةروةرىية لةرِادةبةدةرة بكاتةوة. ئةمة سةرةرِاى ئةوةى كة لةزةتى ئةو
سيَوة لةزةتيَكى كاتىية و لةنةمانداية، ضونكة لةطةلأ تةواوبوونى خواردنى،
لةزةتةكةشى تةواو دةبيَت و ئازارى نةمانى بةجآدةهيَلَيَت.
حةز
و خؤشويستنى دووهةميان هى رِيَزليَنانةكةى ثادشاية، كة بة ضاوى رِيَزةوة ئاورِى
لـآداويتةوة و بة ثيَشكةشكردنى سيَوةكة ئةمةى دةربرِيوة. وةك بلَيَى ئةو سيَوة
نموونةيةكى ئاورِليَدانةوة و رِووتيَكردنى ثادشاية، يان ستايشيَكى بةرجةستةى ئةوة.
جا ئةو كةسةى دياريى ثادشا بة خؤشةويستى و رِيَزةوة وةربطريَت، دةرىدةبرِيَت كة ثادشاى
خؤشدةويَت، نةك سيَوةكة. دةبآ بيشزانين تام و لةزةتى ئةو سيَوة = لةبةر ئةوةى
ماية و ثيشاندةرى رِيَزليَنانةكةى ثادشاية = لة هى هةزاران سيَوى تر زياترة،
هةستكردنيش بةم لةزةتة زيادةية، خؤى لة خؤىدا، شوكرانةبذيَريى ئةو بةخشينةية و،
ئةم خؤشةويستىيةش خؤشةويستىيةكى خاوةن رِيَزة و شايانى ثادشاية.
بة
ضةشنى ئةم نموونةية، طةر بيَت و مرؤظ بآئاطايانة حةز و خؤشةويستيى رِاستةوخؤ بؤ
نيعمةت و ميوةكان ئاراستة بكات و تةنها تامى لةزةتة ماددىيةكانيان بضيَذيَت، ئةوا
ئةو خؤشةويستىيةى هى دةروونة و لة رِاستىدا نةفسثةروةرىية و، لة ئةنجاميشدا
ئةو لةزةتانة لةناودةضن و ئازار بةجآدةهيَلَن. بةلآم ئةطةر ئةو حةز و
خؤشةويستىية رِوويان لةو لايةنة بيَت كة بةخششى ثةروةردطار و، ميهرةبانى و
بةرهةمى ضاكةكاريى خواى طةورةن و، رِيَز لة ثلةكانى ئةو ضاكةكارىية بطريَت و، بة
تةواوى تاميان بضيَذيَت، ئةوا ئةم كارةى، لة رِاستىدا، شوكرانةبذيَرىيةكى
مةعنةوىية و لةزةتيَكة هةرطيز دواى خؤى ئازار بةجآناهيَلَيَت.
سةرنجى سآهةم:
ئةو
خؤشةويستىيةى رِووى لة ناوة جوانةكانى خواية، ضةند ضينيَكى هةية:
كاتى
وا هةية لة رِيَى خؤشويسـتنى شويَنةوارةكانى جآدةستى خواوةند لة طةردووندا
= وةك زووتر باسمانكرد = خؤشةويستىيةكةت ئاراستةى ناوة جوانةكانى خواى
طةورة دةكةيت..
كاتى
وا هةية بؤية ئةو ناوة جوانانةت خؤشدةويَت ضونكة ناونيشانى كةمالآتى بةرزى خواى
طةورةن..
كاتى
وا هةية مرؤظ طةلـآ ثيَويستى بةو ناوانةية، لةبةر ئةوة تاسةمةنديان دةبيَت، ضونكة
ضييةتيى مرؤظ طشتىية و، ثيَداويستىيةكانيشى بآسنوورن. واتة: لةبةر ثيَويستيى
بةو ناوانة، خؤشىدةويَن.
با
بة نموونةيةك ئةمة رِوون بكةينةوة:
وا
دابنآ لةو كاتةدا كة هةست بة كؤلَةوارى و دةستةوسانيى خؤت و ثيَويستيى زؤر
دةكةيت كة يةكيَك بؤ رِزطاربوونى خؤشةويستيَكت لة خزمان و هةذاران، تةنانةت بؤ
فرياطوزاريى بوونةوةرة لاوازة داماوةكانيش، بيَت و يارمةتيت بدات، طةر كتوثرِ لةم
كاتةدا يةكيَك ثةيدا ببيَت و ضاكة و نةوازش لةطةلأ ئةوانةدا بنويَنيَت و بة
ئارةزووى دلَى تؤ نيعمةتى خؤى بدات بةوان، ضةندة شادمان دةبيت و ضةندةش دلَت بة
ناوى: "المنعم" و "الكريم"ى ئةو دةكريَتةوة و
دةطةشيَتةوة؟ تةنانةت ضةندة جيَى رِيَز و مايةى سةرسوورِمانت دةبيَت و بة
خؤشويستنى ئةو دوو ناو و ناونيشانةى ئةو، هةردةم رِووى خؤشةويستيى ئاراستة
دةكةيت؟!
هةر
لة رِووناكيى ئةم نموونةيةوة، بير لة تةنها دوو ناو بكةرةوة لة نيَوان ناوة
جوانةكانى خواى طةورةدا، كة دوو ناوى: "الرحمن" و
"الرحيم"ن. كاتيَك بيريان لـآدةكةيتةوة و سةرنجيان دةدةيت، دةبينيت:
هةموو ئيمانداران لة: باوك و باثيرانى ثيَشووت و، طشت خؤشةويست و، كةسوكار و،
برادةرانت كة خؤشتدةويَن و شةفةقةتت بةرامبةريان دةبزويَت و تاسةمةنديت بؤ
بينينيان، هةموو ئةوانة، لة دنيادا ضةشتنى ضةندين نيعمةتى بةلةزةتيان
ثآدةبةخشريَت و، ثاشانيش لة دوارِؤذدا بة خؤشترين و بةتامترين نيعمةت بةختةوةر دةكريَن،
تةنانةت خواى طةورةى "رِةحـمان" و "رِةحيم" بةختةوةرى و
نيعمةتى زياتريان ثآدةبةخشيَت، بةوةى كة بة يةكتريان شاد دةكاتةوة و بة بينينى
جوانيى هةميشةيى خؤيشى بةهرةمةنديان دةكات. كةواتة دةبآ هةردوو ناوى: "الرحمن" و "الرحيم" ضةندة شايانى خؤشويستن
بن و طيانى مرؤظ ضةندة تاسةمةنديان بيَت؟ بؤ خؤت ئةمة ليَكبدةرةوة، بابزانيت
ضةندة ئةو وتةيةمان رِاستة كة دةلَيَين: "الحمد لله على رحمانيته ورحيميته"!
ثاشان
تؤ ثةيوةنديت بة بوونةوةرانى رِووى زةوىيةوة هةية و، بة دةردىسةرى و بةدبةختيى
ئةوان ئازار دةضيَذيت، وةك بلَيَى تيَكرِاى طؤى زةوى خانة و لانةى جوان و
ئاوةدانى تؤ بيَت. جا ئةطةر بة وردى سةرنج بدةيت، شةوقيَكى زؤر و ثيَويستىيةكى
توندوتيذ لة رِؤحى خؤتدا هةستثآدةكةيت بةرامبةر ناوى: "الحكيم"ى خواى
طةورة و ناونيشانى: "المربـي" كة بة
دانايىيةكى تةواو و كارطوزارىيةكى بآويَنة و رِيَكخستنيَكى ورد و
ثةروةردةكارىيةكى ميهرةبانانة، ئةو طشت بوونةوةرانة رِيَكدةخات.
ثاشان
ئةطةر بير لة هةموو مرؤظايةتى بكةيتةوة، دةبينيت ثةيوةنديت ثيَيانةوة هةية و، بؤ
بارودؤخى كلَؤلَى و بةدبةختيى ئةوان ئازار دةضيَذيت و، بة نةمان و مردنيشيان
ئازارةكةت ثتر زياد دةكات، لةم كاتةدا دةبينيت "طيانت" تاسةمةندى ناوى: "الوارث، الباعث"ى خواى
طةورةية و، ثيَويستى بة ناونيشانى: "الباقي، الكريم، المحي، المحسن"ى بةديهيَنةرى بةخشندةية
كة هةموو ئةو مرؤظانة لة تاريكستانى نةبوون رِزطار دةكات و، لة خانة و لانةيةكى
ديكةى ضاكتر و جوانتر لةوةى دنيايان نيشتةجآيان دةكات.
هةروةها
لةبةر ئةوةى ضييةتيى مرؤظ بةرزة و سروشتةكةشى طشتىية، ئةوا هةزار و يةك ثيَويستيى
بة هةزار و يةك ناوى جوانى خواى طةورة و بة ضةندةها ثلةى جياجياى هةموو يةكيَك لةو
ناوانة هةية. جا "ثيَويستى"ى دووضةندانة(مضاعف) بريتىية لة "شةوق".. شةوقى
دووضةندانةش بريتىية لة "خؤشةويستى".. خؤشةويستيى دووضةندانةش
"عيشقة". كةواتة بةثيَى كاملأبوونى رِؤحى مرؤظ و بةثيَى ثلةكانى ئةو
ناوانة، ثلةكانى خؤشةويستيش دةردةكةون. خؤشةويستيى ئةو ناوانةش لة ئةنجامدا دةبن
بة خؤشويستنى زاتى مةزنى خواى طةورة، ضونكة ئةو ناوانة تايبةتن بة خواى طةورة و
درةوشانةوةكانيةوة.
وا
لة نيَوان هةزار و يةك ناوى خواى طةورةدا = بؤ نموونة = تةنها يةك ثلة لة نيَوان
هةزار و يةك ثلةى ناوى: "العدل،
الحكم، الحق، الحكيم"ى خواى طةورة، بةم جؤرةى خوارةوة رِوون
دةكةينةوة:
ئةطةر
دةتةويَت ئةو ناوى "الرحمن،
الرحيم، الحق"ةى كة لة ضوارضيَوةى "دانايى و دادطةرى"دا و لة
نيَوان بازنةيةكى فراوانى مةزندا هةية بيانبينيت، ئةوا بير لةم نموونةية بكةرةوة:
سوثايةك ضوارسةد هةزار تيرةى جؤراوجؤرى سةربازى
تيَداية، هةريةكةيان بةثيَى حةزى خؤيان، بةرط و ثؤشاك و خواردةمةنىيان لةوانى تر
جياية و، هةريةكةيان كام ضةكيان بة ئاسانى بؤ بةكاردةهيَنريَت ئةوةى هةلَطرتووة و،
ض ضارةسةرىيةكيشيان بؤ دةطونجآ بةوة ضارةسةر دةكريَت. ئنجا هةرضةند ئاوا لة هةموو
شتيَكياندا لة يةكتر جياوازن، كةضى بةثيَى تيث و لةشكر لة يةكتر جيانةبوونةتةوة،
بةلَكو بآجياوازى تيَكةلَى يةكتر بوون و بة يةكدا ئالآون.
جا
ئةطةر ثادشايةك ببيَت، لةبةر ئةوةى خاوةنى بةزةيى و ميهرةبانى و توانست و
زانستيَكى طشتيى بةهةمووشتئاطا بيَت و، داراى دادطةرىيةكى بآويَنة و
دانايىيةكى تةواو بيَت، هةريةك لةو سةربازانة ض جؤرة بةرط و ثؤشاك و خؤراك و
ضارةسةرى و ضةكيَكى بؤ دةطونجآ ئةوةيان ثآ بدات، بآئةوةى كةسيانى لة بير بضيَت و
كارةكةى لـآ بئالَؤزيَت و بآ ئةوةش هيض ياريدةدةريَكى ببيَت، بةلَكو بة تةنيا
خؤى هةموو ئةمانةيان بةسةردا دابةش بكات.. بةلَآ، ئةطةر ثادشايةكى ئاوا بآويَنة
ببيَت، ئةوا ئةو كاتة رِادةى توانايى و ميهرةبانى و دادطةريى ئةوت بؤ دةردةكةويَت.
ضونكة ئاشكراية طةر تابووريَكى سوثا كة تةنها لة (دة) تيرةى جياجيا ثيَكهاتبيَت،
طةلـآ قورس و دذوارة بتوانريَت ضةك و تةقةمةنى و بةرط و ثؤشاكى جياجيايان بؤ
دابين بكريَت، بؤية لة ناضارىدا هةموويان بة يةك ضةشن بةرط و ثؤشاك و ضةك و
تةقةمةنىيان دةدريَتآ، هةرضةندةش رِةطةز و نةتةوةيان جياواز بيَت..
جا
ئةطةر دةتةوآ لة رِوانطةى ئةم نموونةيةوة درةوشانةوةى ناوى خاويَن و جوانى: "الحق" و "الرحمن الرحيم"ى خواى
طةورةت لة ضوارضيَوةى "دادطةرى" و "دانايى"دا بؤ دةربكةويَت،
ئةوا فةرموو سةيرى بةهار بكة و بؤ ئةو خيَوةتانة برِوانة كة بةسةر رِووى زةوىدا
هةلأدراون، كة هى ضوارسةد هةزار نةتةوةى جؤراوجؤرن و سوثايةكى مةزنيان لة رِووةك
و زيندةوةران ثيَكهيَناوة.. بـة وردى سـةيريان بكة، دةبينيت هةرضةند ئةم هةموو
تيرة و نةتةوانة تيَكةلأ و ثيَكةلَن و، بةرط و ثؤشاكيان لة يةكتر جياوازة و،
خواردةمةنيشيان لة هى يةكتر ناضيَت و، ضةكيان جؤراوجؤرة و، رِآ و شويَنى
طوزةرانيان جياوازة و، مةشق و تةعليماتى هةريةكةيان لةوىتر جياية و، تةسريحبوون
و ثشوودانيشيان لة يةكتر ناضيَت، هيضكاميشيان زمانيان نىية تاكو داواى
ثيَداويستى و دابينكردنى ئارةزووةكانيانى ثآبكةن.. لةطةلأ هةموو ئةمانةشدا،
هةريةكةيان بة ناوى: "الحق
و، الرحمن و، الرزاق و، الرحيم و، الكريم"ةوة و لة ضوارضيَوةى
"دانايى و دادطةرى"دا و، بة تةرازوويةكى ورد و رِيَكوثيَكىيةكى بةرز،
بةرِيَوةدةبريَت و ثةروةردة و ضاوديَرى دةكريَت. دةسا فةرموو سةيرى ئةم
درةوشانةوةية بكة و سةرنجى لـآبدة، باشة ئايا دةطونجآ جطة لة خواى طةورة كةسى تر
بتوانيَت لةم كارةدا، كة بةو رِيَسا بآويَنة و تةرازووة وردة بةرِيَوةدةبريَت،
خؤى هةلأبقورتيَنيَت؟ ئايا دةطونجآ هيض هؤكاريَك = هةرضى بيَت = لةم سنعةتة
قةشةنط و كارطوزارىية دانايانة و، ثةروةردطارىية ميهرةبان و بةرِيَوةبردنة
طشتىيةدا دةستوةربدات، جطة لة خواى طةورةى تاكى تةنياى داناى بةتوانا بةسةر
هةموو شتيَكدا؟
سةرنجى ضوارةم:
تؤ
دةلَيَيت: ضةندين جؤرى جياجياى حةز و خؤشةويستى لة دةروونمدا هةن بؤ: خواردةمةنيى
بةلةزةت و، ذن و، منالأ و، دايك و، باوك و، خؤشةويست و، برادةرانم و، ثياوضاكان
و، ثيَغةمبةرة بةرِيَزةكان، تةنانةت هةموو شتيَكى جوان و بةهارى رِةنطين و دنيام
بة طشتى خؤشدةويَت.. ئايا ئةطةر ئةم هةموو جؤرة جياجيايانةى خؤشةويستيم بةثيَى
داخوازىيةكانى قورئانى ثيرؤز بن ض ئةنجام و سووديَكيان دةبيَت؟
وةلآم :
رِوونكردنةوةى
ئةو هةموو سوود و ئةنجامانة ثيَويستى بة نووسينى كتيَبيَكى مةزن دةبيَت. لةبةر
ئةوة، ئيَمة ليَرةدا بة كورتى ئاماذة بؤ تةنها يةكدوو ئةنجام لةو ئةنجامانة
دةكةين، لة ثيَشاندا ئةو ئةنجامانة رِوون دةكةينةوة كة لة دنيادا ديَنةدى، ثاشان
ئةوانةى كة لة دوارِؤذدا دةردةكةون، ئةويش بةم جؤرةى خوارةوة:
زووتر
باسمانكرد: جؤرةكانى خؤشةويستى لاى بآئاطايان و ئةهلى دنيا، كة تةنها بؤ
دابينكردنى ئارةزووةكانى دةروونيانة، ضةندةها ئةنجامى بةسوآ و ئازار و بةلآ و
دةردىسةريى هةية، لةطةلأ ئةو كةيف و شادى و حةوانةوة كةم و بضووكةى كة
تيايداية.
بؤ
نموونة: بة بؤنةى كؤلَةوارىيةوة، "شةفةقةتة"كةيان دةبيَت بة بةلآيةكى
ئازاردار.. "خؤشةويستى"ش لاى ئةوان، بةهؤى جودايى و ليَكبرِانةوة،
دةبيَت بة كسثةى دةروونو.. "لةزةت"يش، بةهؤى نةمانيةوة، دةبيَت بة
شةرابيَكى ذةهراوى. هيض كاميشيان لة دوارِؤذدا هيض سووديَكيان نابيَت، ضونكة
هيضيان لة ثيَناوى خوادا نةبوون. خؤ ئةطةر مرؤظيان خستبيَتة كارى حةرامةوة، ئةوا
لة دوارِؤذدا ئازار و ئةشكةنجةى سةختى دةرخوارد دةدةن.
ثرسيار: خؤشةويستيى
ثيَغةمبةرة بةرِيَزةكان = عليهم السلام = و ئةوليا و ثياوضاكان ضؤن بآسوود و
قازانج دةردةضيَت؟
وةلآم: بة ضةشنى
سوودوةرنةطرتنى ئةو طاورانةى كة باوةرِيان بة "تثليث" هةية لة خؤشويستنى
حةزرةتى عيسا = دروودى لةسةر بيَت = و، رِافزىيةكانيش لة خؤشويستنى حةزرةتى
عةلى، خواى لـآ رِازى بيَت!
ئنجا
ئةو جؤرة خؤشـةويسـتىيانةش كـة باسـتكردن، ئةطةر بةثيَى رِيَنمايى قورئانى
ثيرؤز و لة ثيَناوى خواى طةورة و خؤشةويستيى "بةخشندةى ميهرةبان"دا
بيَت، ئةوا ضةندةها بةرهةمى جوانى لة دنيادا دةبيَت، ض جاى ئةنجامة خاويَن و جوان
و هةميشةيىيةكانى ئةودنيا.
ئةنجامةكانى سةر بة دنيايان ئةمانةن:
حةزكردنت
لة خواردةمةنى و ميوةى بةلةزةت و خؤش، ئةو خواردةمةنىيانةت بؤ دةكات بة نيعمةتيَكى
بآئازارى بةخشراوى خواى طةورة و، لةزةتيَك لة ناوةندى شوكرانةبذيَرىدا..
خؤشويستنى
نةفسيشت، لةو رِووةوة كة بةزةييت ثيَدابيَتةوة و لة ثةروةردة و ثاكذكردنىدا خؤت
ماندوو بكةيت و لة ئارةزووى نزم و خراث دوورى بخةيتةوة، ئةم خؤشويستنة، جلَةوى
ئةو نةفسةت دةداتة دةست و ئيتر هةواى ئةو نةفسة ناتبةستيَتةوة و لة ئارةزووةكانى
خؤىدا ناتخاتةكار، بةلَكو تؤ هةر بؤ خؤت ئةو بةرةو رِيَى رِاست = نةك هةوا و
ئارةزوو = دةدةيتةبةر..
خؤشويستنى
خيَزانةكةشت كة هاوسةرى ذيانتة، مادةم لةسةر بناغةى رِةوشتجوانيى بةشةفةقةتى ئةو
دامةزراوة و لةو رِووةوة خؤشتدةويَت كة دياريى ميهرةبانيى خواية، ئةوا ديارة
خؤشةويستى و ميهرةبانىيةكى رِاست و بةسؤز و بةزةيى لة رِوودا دةنويَنيت، ئةويش
بةرامبةر بةمة تؤى خؤشدةويَت و رِيَزت لـآدةطريَت، خؤ هةتا تةمةنيشتان بةرةوثيَش
برِوات و بةسالآبضن، ئةم رِيَز و خؤشةويستىية ضونيةكةى نيَوانيشتان هةر زياد
دةكات، ئيتر بة ئيزن و فةرمانى خواى طةورة، بؤ خؤتان ذيانيَكى شاد و ثرِ بةختةوةرى
بةسةر دةبةن. بةلآم ئةطةر ئةو خؤشةويستىية لةسةر بناغةى جوانيى رِوالَةتيى بيَت،
كة داخوازى دةروونة، ئةوا بة زوويى ناميَنيَت و ذيانى ذن و ميَردايةتيش بة جارآ
تيَكدةضيَت.
خؤشويستنى
دايك و باوكيشت، مادةم لة ثيَناوى خوادا بيَت، ثاداشتت لة سةرى دةستدةكةويَت.
بآطومان كاتآ ثيريش دةبن خؤشةويستى و رِيَزيان زياد دةكةيت و، هةست بة لةزةتيَكى
رِؤحيى بآطةرد و حةوانةوةيةكى تةواوى دلَى خؤت دةكةيت كاتآ كة دةبيت بة
خزمةتطوزاريان و دةستيان ماض دةكةيت و بة دلَسؤزى و ئيخلاسةوة رِيَزيان دةطريت،
ئيتر كة تؤ لةم هةستة بةرز و هيممةت و ليَبرِانةدا دةبيت، لة خواى بةتواناى
بالآدةست دةثارِيَيتةوة تةمةنيان دريَذ بكات، تاكو ثاداشتى زياترت دةست بكةويَت..
بةلآم ئةو خؤشةويستى و رِيَزةت ئةطةر لةبةر دةستخستنى كةرةسة و شمةكى بآكةلَكى
دنيا و هةلَقولآوى ئارةزووى دةروون بيَت، ئةوا ئازاريَكى طيانيى تاريك بةرهةم
دةهيَنيَت كة لة هةستيَكى نزمةوة سةرى هةلَداوة، ئةويش نةفرةتكردنة لةو دوو
كةسةى هؤى بوون و ذيانتن و، بة قورس زانينيانة بةسةرتةوة كاتيَك كة ثير دةبن،
ئنجا لة هةموو شتيَك خراثتر: ئاواتةخوازيى مردنيان و ضاوةرِوانيى نةمانيانة!
خؤشويستنى
منالَةكانيشت، واتة خؤشويستنى ئةوانةى كة خواى طةورة بة ئةمانةت بة تؤى سثاردوون
تاكو ثةروةردة و ضاوديَرىيان بكةيت، خؤشويستنى ئةو هاودةمة خؤشةويستانةى
بةديهيَنراوانى خوا، خؤشةويستىيةكى ثرِ بةختةوةرى و كامةرانىية و، لة هةمان
كاتيشدا نيعمةتيَكى خواى طةورةية. جا كة تؤ هةستت بةمة كرد، ئةوا هةرطيز خةم بؤ
ئةو موسيبةتانة مةخؤ كة ئةوان دووضارى دةبن و، بة مردنيشيان ئاخ و داخى ثةذارة
و حةسرةت هةلأمةكيَشة، ضونكة = وةك زووتر باسمان كرد = بةديهيَنةرى ئةوانة
ميهرةبانة و بةزةيى ثيَياندا ديَتةوة و بة دانايى كاروباريان بؤ رِيَكدةخات.
كاتآ لةم رِاستىية تآطةيشتيت، خؤت بة خؤت دةلَيَيت: "مردن بؤ ئةوان
بةختةوةرىية". ئيتر بةمة لة ئازارى جودايى رِزطار دةبيت و بير لةوة
دةكةيتةوة كة لة خواى ميهرةبان بثارِيَيتةوة لة ميهرى خؤيت ثآببةخشيَت.
خؤشويسـتنى
هاورِآ و خزمانيشـت، مادةم لة ثيَناوى خـواى طةورةداية، ئةوا نة جودايى و نة
مردنيان رِآ لةوة ناطريَت بةردةوام برا و هاورِيَت بن و هةميشة خؤشتبويَن و
تيَكةلَىيان بكةيت، ضونكة ئةو ثةيوةندىية "طيانى" و خؤشةويستىية
مةعنةوىية بآطةردة، دريَذة دةكيَشيَت و، بةمةش لةزةتى بةيةكطةيشتنةوة و
بةيةكشادبوون هةر بةردةوام دةبيَت.. بةلآم ئةطةر ئةم خؤشةويستىية لةبةر خواى
طةورة و لة ثيَناوىدا ئةودا نةبيَت، ئةوا لةزةتى بةيةكشادبوونى تةنها رِؤذيَك
ئازارى جودايى سةد رِؤذ بةجآدةهيَلَيَت[4].
بةرهةمى
خؤشةويستيشت بؤ ثيَغةمبةران = درووديان لةسةر بيَت = هةروةها ئةوليا و
ثياوضاكان، لةوةداية كة: ئةو جيهانى بةرزةخةى طومرِا و بآئاطايان بة جيهانيَكى
تاريكى بآهاودةميى دادةنيَن، تؤ بة ضةند مةنزلَطايةكى رِووناكى ئةوتؤيان دةبينيت
كة ئةو ثيَغةمبةران و ثياوضاكانة رِووناكيان كردوونةتةوة. ئيتر تؤ لةوة بيَزار
نابيت كة برِؤيت بؤ لايان و ترست لة جيهانى بةرزةخ نابيَت، بةلَكو شةوق و
تاسةمةنديى ئةو جيهانةى كة بةو زاتانة ئاوةدان بووةتةوة دةبآ بة خوليات، بآ ئةوةى
ذيانى دنياشت لـآ تالأ و ليَلأ ببيَت..
بةلآم
ئةطةر خؤشويستنى ئةوانةت بة ضةشنى ئةو خؤشويستنة بيَت كة مةدةنىيةكان بؤ مرؤظة
بةناوبانطةكان هةيانة، ئةوا تةنها بيركردنةوةت لة مةسةلةى نةمانى ئةو ئةوليا
كاملآنة و دارِزانى ئيَسك و ثيَستيان لة طؤرِستانى هةرة مةزنى رِابوردوودا،
سةبارةت بة تؤ دةبيَت بة ئازاريَكى زيادى سةربارى ئازارةكانى ترى ذيانت و، هةر ئةم
بيركردنةوةية وا لة مرؤظ دةكات مردن و نةمانى خؤيشى بة هةمان جؤر ببينيَت و
بةوثةرِى دلَةتةثآ و تالَى و حةسرةتةوة بلَيَت: (دةبآ منيش برِؤمة ئةو طؤرِستانةى
ئيَسك و ثيَستى ئةو مرؤظة مةزنانةى ئاوا دارِزاند).. بةلآم لة رِوانطةى يةكةمةوة
ئةو مةزنانة وا دةبينيت كة دواى ئةوةى ثؤشاكى لةشيان لة رِابوردوودا لةبةر
دامالَى، ئيَستا لة جيهانى بةرزةخدا = كة هؤلَى ثيَشوازىكردنة = لة خؤشى و
بةختةوةرى و حةوانةوةدان. ئيتر بة رِوانينيَكى ثرِ لة تاسة و بآ ثةذارة و ئازار،
تةماشاى طؤرِستان دةكةيت.
خؤشةويستيشت
بؤ شتة جوان و كاروبارة ثاكةكان، مادةم لة ثيَناوى خواى طةورة و ناسينى
بةديهيَنةرى مةزنيانداية و بة رِادةيةكة هانتدةدات كة بلَيَيت: (ضةندة جوان
بةدىهيَنراوة)! ئةم خؤشةويستىية = خؤى لة خؤىدا = بيركردنةوةيةكى بةلةزةتة، جطة
لةوةى كة رِآ لة بةردةم خؤشةويستى و تاسةمةنديى جوانىدا والآ دةكات، تاكو بؤ
ضةندين ثلةى تام و ضيَذى بلَند و بةرز برِوانيَت و لةوآ طةنج و سامانة بةنرخةكانى
ئةو طةنجينانةت ثيشان دةدات، ئيتر مرؤظ لةوآ بة كةيف و شادىيةكى بةرز سةرنجى ئةو
طةنجينانة دةدات، ضونكة ئةم خؤشةويستىية ضةندين ئاسؤ لة بةردةم "دلأ"دا
دةكاتةوة، بؤ ئةوةى رِوانينى دلأ لة سةيركردنى شويَنةوارةكانى بةديهيَنةرى مةزنةوة
بطويَزيَتةوة بؤ بينينى جوانيى كاروبارة بآويَنةكانى ئةو بةديهيَنةرة و، لة
جوانيى كاروبارةكانيةوة بؤ جوانيى ناوةكانى و، لة جوانيى ناوةكانيةوة بؤ جوانيى
سيفةتة مةزنةكانى و، لة جوانيى سيفةتة مةزنةكانيةوة بؤ جوانيى زاتى ثاك و ثيرؤزى
ئاراستة بكات. ئةم خؤشةويستىية بةم رِيَطاية، ثةرستنيَكى بةلةزةتة و لة هةمان
كاتيشدا بيركردنةوةيةكى بةرزى طةلـآ بةتامة.
خؤشةويستيشت
بؤ "لاوى" مادةم لةبةر ئةوةية كة نيعمةتيَكى جوانى خواى طةورةية، ئةوا
ديارة لة ثةرستنى خوادا بةسةرى دةبةيت و بة نوقمبوون لة طوناهـ و نةفامىدا ئةو
سةردةمةى ذيانت ناكوذيت. ضونكة ئةو ثةرستنانةى لة تافى لاوىدا بة دةستيان
دةهيَنيت، ضةند بةروبووميَكى ثيَطةيشتووى هةميشةيين كة ئةو سةردةمة فانىية
بةرهةمى هيَناون.
جا
هةتا لةو قؤناغةى ذيانت دوور بكةويتةوة و بةسالأدا بضيت، ثتر بةرهةمى نةبرِاوةى
ئةو سةردةمةت دةستدةكةويَت و وردة وردة لة بةلآكانى دةروونى بةدخواز و
طوناهبارىيةكانى هةلَةشةيى لاوى رِزطار دةبيت و، لة دةرطانةى خواى طةورةى بة
توانادا ئوميَدةوارى ئةوة دةبيت كة لة ثيرىدا بؤ دةستكةوتنى ثةرستنى زياتر
ثشتطيرى و سةركةوتووت بكات و، هةرطيز بيَزت نايةت وةك ئةو بآئاطايانة وابيت كة
ثةنجا سالأ لة تةمةنى ثيريى خؤيان بة خةم و ثةشيمانيى نةمانى لةزةت و خؤشيى ثيَنج
و دة سالَى لاوىيان بةسةر دةبةن، ئةو ثةشيمانى و خةم و خةفةتةى كة شاعيريَك بةم
ديَرِة شيعرة دةرىبرِيوة كة دةلَيَت:
خؤشةويستيشت
بؤ ديمةنة جوانةكان، بة تايبةت ديمةنةكانى بةهار، لةبةر ئةوةى لة ديدطاى سةيركردنى
سنعةتة جوان و بآويَنةكانى خواى طةورةوةية، ئةوا تةواوبوون و بةسةرضوونى ئةو
بةهارة هةرطيز لةزةتى بينين و سةيركردنى نافةوتيَنيَت، بةلَكو واتا رِةنطين و
قةشةنطةكانى ثشت ثةردةى ئةو بةهارةى بؤ بةجآدةهيَلَيَت، ضونكة وةرزى بةهار، وةك
نامةيةكى رِةنطينى ثةروةردطار واية كة لة رِووى بوونةوةراندا دةكريَتةوة. جا
هةريةك لة "ئةنديَشةى تؤ" و "كات" وةك فليمى سينةما وان ئةو
لةزةتى سةيركردنةت بة هةميشةيى و بةردةوامى بؤ دةهيَلَنةوة و هةردةم واتاكانى ئةو
نامةيةى بةهارت بؤ نوآ دةكةنةوة، كةواتة خؤشةويستىيةكةت "كاتى" و
"نوقمبوو"ى دةرياى خةم و ثةذارة نابيَت، بةلَكو خؤشةويستىيةكى ساف و
بآطةرد و بةتام و لةزةت دةبيَت.
خؤشويستنى
دنياشت، لةبةر ئةوةى بؤ خواى طةورة و لة ثيَناوى ئةوداية، ئةوا بوونةوةرة سامناكةكانى
ناوى بؤتؤ دةبن بة هاورِآ و هاودةم. ئنجا لةبةر ئةوةش دنيات لةو رِووةوة
خؤشدةويَت كة مةزراى دوارِؤذة، ئةوا دةتوانيت لة هةموو شتيَكى ناوىدا بةرهةمى
واى لـآ بضنيت كة بشيَت بة يةكيَك لة بةروبوومةكانى ئاخيرةت دابنريَت، يان شتيَكى
ئةوتؤى لـآ قازانج بكةيت كة ببيَت بة سةرمايةيةك بؤ دوارِؤذت. كةواتة
طيروطرفتةكانى دنيا ناتترسيَنن و، نةمان و لةناوضوونيش بيَزارت ناكةن.
بةم
جؤرة ماوةى مانةوةت لة دنيادا وةك ميوانيَكى بةرِيَز بةسةر دةبةيت.
بةلآم
ئةطةر خؤشةويستيت بؤ دنيا وةك هى بآئاطايان وا بيَت، ماناى واية = وةك ضةندين جار
ثيَمانوتويت = لةناو خؤشةويستىيةكى بكوذى خنكيَنةرى لةناوضووى بآسووددا خؤت
نوقم دةكةيت تا لة ئةنجامدا لةناودةضيت!
بةم
ضةشنة، تآكؤشاين كة يةك لة سةدانى ئةو سوودة ناسكانة باس بكةين كة دةطةرِيَنةوة
بؤ خؤشويستنى ئةوانةى باستكردن كاتآ بة رِيَنمايى قورئانى ثيرؤز خؤشتبويَن. لة
هةمان كاتيشدا ئاماذةمان بؤ يةك لة سةدانى ئةو زيانانة كرد كة ئةطةر ئةو
خؤشةويستىية بةثيَى فةرمانى قورئانى ثيرؤز نةبيَت.
ثاشان: ئةطةر دةتةويَت ئةنجامةكانى ئةم خؤشةويستىية جؤرا و جؤرانة لةودنيا و جيهانى دوارِؤذدا بزانيت، وةك ئةوةى كة ئايةتةكانى قورئانى ثيرؤز ئاماذةيان بؤ كردووة، ئةوا بة كورتى لة نيَوان سوودةكانى ئةو خؤشةويستىية جؤراوجؤرة رِةوايانةدا يةك سوودت بؤ رِوون دةكةينةوة، ئةمةش لة "نؤ" ئاماذةدا، دواى ئةوةى كة ثيَشةكىيةكى لة ثيَشدا بؤ باس دةكةين.