هةلَويَستى سآ‏هةم

بِسْم الله الرحمن الرحيم

(وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلاّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ)

ئةم هةلَويَستى سآهةمة بريتى‏ية لة دوو خالأ، كة لة دوو باس‏دا ثيَش‏ضاو دةكةون.

باسي يةكةم

بةثيَى ناوةرؤكى ئايةتى ثيرؤزى: (وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ إلاّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ) (الإسراء:44) هةموو شتيَك ضةندةها رِووى زؤرى وةك ثةنجةرةى هةية كة دةرِواننة خواى طةورة. ضونكة حةقيقةتةكانى هةموو بوونةوةران ثالَيان بة "ناوة جوانةكانى خواى طةورة"وة داوة، ئةوةتا حةقيقةتى هةرضى شت هةية ثالَى بة يةكيَك يان طةلـآ‏ ناوى خواوة داوة و، ئةو وردةكارى‏يةى كة لةناو هةموو شتيَك‏دا هةية هى ثالَدانةوةيةتى بة يةكيَك لةو ناوانةوة، تةنانةت زانستى "حيكمةت"ى رِاستةقينة ثالَى بة ناوى جوانى "الحكيم"ى خواى طةورة داوة و‏‏، زانستى "ثزيشكى"ش ثالَى بة ناوى جوانى "الشافي"يةوة داوة و، زانستى "ئةندازيارى"ش ثالَى بة ناوى جوانى "المُقَدِّر"ى خواى طةورةوة داوة..

بةم جؤرة، هةريةك لة زانستةكان ثالَى بة يةكيَك لة ناوة جوانةكانةوة داوة و بةو ناوة كؤتايى ديَت، هةروةك رِاستيى هةموو زانستةكان و، حةقيقةتى كةمالآتى ئادةميزاد و، ضينةكانى مرؤظة كاملَةكانيش، هةر هةموويان ثالَيان بة ناوة جوانةكانى خواى طةورةوة داوة، بة رِادةيةك كة هةندآ لة ئةوليا ليَكؤلَةرةكان وتوويانة:

(حةقيقةتى رِاستةقينةى شتان تةنها ناوة جوانةكانى خواى طةورةن و، ماهييةتى ئةو شتانةش سيَبةرى ئةو حةقيقةتانةن)!

تةنانةت دةتوانريَت هةر‏‏‏تةنها لة‏ ‏رِووى رِوالَةتيى هةموو زيندةوةريَك‏دا ئاسةوارى درةوشانةوةى بيست دانة لةو ناوانة ببينريَت!

وا هةولأ دةدةين ئةم رِاستى‏ية ورد و مةزن و يةكجار فراوانة بة نموونةيةك نزيك بخةينةوة، كة ئةو نموونةيةش بة ضةند ثالَيَوطةيةك بثالَيَوين و بة ضةند هؤكاريَكى جياجياى شيتةلأ‏كردنةوةش شيتةلَى بكةينةوة‏. جا هةرضةندة باسةكة دريَذة بكيَشيَت هةر بة كورت‏‏ دادةنريَت‏‏، دةبآ بيَزار نةبين:

ئةطةر هونةرمةنديَكى كارامة لة بوارى هونةرى نيطاركيَشان و ثةيكةرسازى‏دا، بيةويَت ويَنةى طولَيَكى قةشةنط بكيَشيَت و، ثةيكةرى كيذيَكى جوان بتاشيَت، ئةوا يةكةم هةنطاوى كارةكةى بة كيَشانى ضةند هيَلَيَكى شيَوة طشتى‏يةكةى هةردووكيان دةست ثآ دةكات..

ديارة ئةم هيَلأ‏كيَشانةش بة "رِيَكخستن" و "دةست‏نيشانكردن"يَكى ئةوتؤية كة تياى‏دا ثالأ‏ بة زانستى "ئةندازيارى"‏يةوة دةدات و، سنوورةكانى ئةو هيَلآنة بةثيَى ئةو زانستة دةست‏نيشان دةكات. جا ئةم رِيَكخستن و دةست‏نيشان كردنة بةلَطةن لةسةر ئةوةى كة بة‏‏: "زانين" و "حيكمةت" ئةنجام دراون‏. واتة كارى رِيَكخستن‏ و دةست‏نيشانكردن بةثيَى ثةرِكارى "زانين" و "حيكمةت" ئةنجام دةدريَن‏. كةواتة واتاكانى زانين و حيكمةت، لة ثشت كارى رِيَكخستن و دةست‏نيشانكردنةوة، حوكم دةكةن. بؤية ياسا و دةستوورةكانى زانيارى و حيكمةت، دوايى خؤيان دةردةخةن..

بةلَآ رِاستة، ئةوةتا خؤيان دةرخست، ضونكة دةبينين وا هونةرمةندةكة دةستى كرد بة كيَشانى ويَنةى ضاو و لووت و طويَى كيذة جوانةكة و، طةلآ و هيَلَة وردةكانى نيطارى طولَةكة لةناو ئةو سنوورانةدا كة يةكةم جار دةست‏نيشانى كردن.. ئنجا دةبينين ئةو ئةندامانةى كة بةثيَى ثةرِكارى "زانين" و "حيكمةت" دةست‏نيشان كران‏، وا ئيَستا شيَوةى "سنعةت"يَكى رِيَك‏وثيَك و "ضاوديَرى"يةكى ورديان لةخؤ طرت. كةواتة واتاكانى: "سنعةت" و "ضاوديَرى" لة ثشت ثةرِكارى زانيارى و حيكمةتةوة حوكم دةكةن و، دوايى خؤيان دةردةخةن..

بةلَآ، توانا و قابيلييةتى: جوانى و ئارايشت، وا وردة وردة دةركةوتن‏. ديارة ئةمةش بةلَطةية لةسةر ئةوةى كة ئةو شتةى سنعةت و ضاوديَرى‏يةكةى لةدةست‏داية و دةيبينيَت و دةيبزويَنيَت تةنها‏: "ويستى جوانكردن" و "نياز‏‏ و مةبةستى ئارايشت‏دان"ة‏‏، كة لة ثشتى سنعةت‏‏ و ضاوديَرى‏يةكةوة حوكم دةكةن..

وا هونةرمةندةكة دةستى كرد بة نةخشاندنى شيَوةى زةردةخةنة لة رِوخسارى كيذة جوانةكةدا و‏، بةخشينى ضةند بارودؤخيَكى زيندووانةش بة نةخش‏ونيطارى طولَة رِةنطينةكة ‏‏. واتة هةردوو كارى: "رِازاندنةوة" ‏و "رِووناك‏كردن" لةو دوو شاكارة‏ى‏دا دةست ثآ‏‏كرد..

كةواتة ئةو شتانةى واتاى‏: ئارايشت‏دان و رِووناك‏كردنةوة دةبزويَنن‏‏ و حوكميان دةكةن، بريتين لة هةردوو ناوةرؤكى "لوتف" و "كةرةم". بةلَآ، ئةم دوو واتا و ناوةرؤكة لة ثشت ثةردةى رِووناك‏كردنةوة و ئارايشت‏دانةوة حوكم دةكةن، تةنانةت هيَندةش زالَن كة دةلَيَى هةريةك لةو طولأ و ثةيكةرة جوان و ئارايشت‏دراوة: لوتف و كةرةميَكى بةرجةستةن!

جا ئايا واتاكانى لوتف و كةرةميش ضى دةيان‏بزويَنيَت و لة ثشتيانةوة حوكم دةكات جطة لة واتاكانى "خؤناساندن" و "خؤخؤشةويست‏كردن"؟ واتة: ناساندنى خؤى بة خةلَكى و خؤشةويست‏كردنى لاى ئةوان، لة رِيَى كارامةيى و هونةرةكةيةوة؟..

ئنجا ئةم خؤناسـاندن و خؤخؤشـةويست كردنةش، وةك ئاشكراية، لة مةيلى "ميهرةبانى"‏ و ويستى "نيعمةت"ةوة هاتوون. جا مادةم مةيلى ميهرةبانى و ويستى نيعمةت لة ثشتى ئةم خؤناساندن و خؤخؤشةويست كردنةوةن، ئةوا هةموو لايةكى ئةو ثةيكةرة لة جؤرةهاى ئارايشت و نيعمةت ثرِ دةكةن و بةسةر ويَنةى طولَة جوانةكةش‏دا دياريى بةنرخ هةلَدةواسن‏.. ئةوةتا دةبينين هونةرمةندةكة ناودةست‏ و سةرسنطى ثةيكةرةكةى لة ضةندين نيعمةتى بةنرخ ثرِ كرد و ضةندةها مرواريى طرانبةهاشى بةسةر نةخش و نيطارى طولَةكةدا هةلَواسى. بةو واتايةى كة هةموو ناوةرؤكةكانى بةزةيى و سؤز و ميهرةبانى، مةيلى رِةحمةت و ويستى نيعمةتيان لاى ئةو بزواند..

ئةى ئايا ضى ناوةرؤك و واتاكانى ئةم سؤز‏‏ و بةزةيى‏‏‏ و ميهرةبانى‏ية دةبزويَنيَت و دةيانخاتة رِوو لاى ئةم هونةرمةندةى كة ثيَويستى بة كةس نى‏ية، جطة لةو "جوانى" و "كةمالأ"ة مةعنةوىيانةى كة لة زاتى خؤيدان‏‏ و دةيانةويَت دةربكةون‏؟ ضونكة قةشةنط‏ترينى ئةو شتانةى كة لةو جوانى‏يةدان بريتى‏ية لة "خؤشةويستى" و، بةلةزةت‏ترين شتيش تياى‏دا بريتى‏ية لة "ميهرةبانى"‏. جا هةريةك لةم دوانة (واتة‏: خؤشةويستى و ميهرةبانى) دةيانةويَت لة ئاويَنةى سنعةت‏دا خؤيان ثيشان بدةن و بة ضاوى موشتاقانيش خؤيان ببينن. ضونكة هةريةك لة "جوانى" و "كةمالأ" لة زاتى خؤى‏دا خؤى لة هةموو شتيَك زياتر خؤش دةويَت، لةو رِووةوة كة لة يةك كات‏دا جوانيشة و خؤشةويستيشة! كةواتة يةكطرتنى عيشق و جوانى لةم خالَةوة هاتووة. خؤ مادةم "جوانى" خودى خؤى خؤش دةويَت، ئةوا دةيةويَت خؤى لةناو ئاويَنةكان‏دا ببينيَت.

جا ئةو نيعمةتانةى كة لةسةر سنط و ناو دةستى ئةو ثةيكةرةدا دانراون و ئةو بةرهةمة ناسك و رِةنطينانةش كة بةسةر نيطارى طولَةكةدا هةلَواسراون، هةريةكةيان بةثيَى توانا و قابيلييةتى خؤيان، بريسكةيةكى ورشةدارى ئةو جوانى‏ية مةعنةوى‏يةيان ثآ‏ية كة ض بؤ خاوةن جوانى‏يةكة و ض بؤ كةسانى تريان دةردةخةن و ثيشانيان دةدةن.

كردطارى داناش (ولله المثل الأعلى) بة ويَنةى ئةم نموونةية:

بةهةشت و، دنيا و، ئاسمانةكان و، زةوى و، رِووةك و، زيندةوةران و، جيننى و، ئادةميزاد و، مةلائيكةت و، رِؤحانييات‏.. بة واتايةكى كورت و ثوخت تر: هةموو شتيَكى كوللى و جوزئى، بة درةوشانةوةى ناوة جوانةكانى خؤى رِيَك دةخات و، هةريةكةيان ئةندازةيةكى دةست‏نيشانكراوى ثآ دةدات، بة رِادةيةكى ئةوتؤ كة ناوى: "المقدِّر، المنظِّم، المُصَوِّر"يان لةسةر دةخويَنريَتةوة.

جا بةم دةستنيشان‏كردنة وردةى شيَوةى طشتيى هةموو شتيَك لة لايةن خواى طةورةوة، ئةو شتة ناوى: "العليم، الحكيم" دةردةخات.

ثاشان لةناو سنوورة دةستنيشان كراوةكان‏دا و بة رِاستةى زانيارى و ثةرِكارى حيكمةت، ويَنةى ئةو شتة هيَندة بة رِيَكى و وردى دةكيَشيَت كة واتاكانى: سنعةت و ضاوديَرى، واتة دوو ناوى: "الصانع، الكريم" دةردةخات..

ئنجا بة فلَضةى: "ضاوديَرى" و دةستى بة كةرةمى "سنعةت" جوانى و ئارايشت لةسةر رِوخسارى ئةو ويَنةيةدا دةكيَشيَت، جا ئةطةر ئةو ويَنةيةى كة دةيكيَشيَت "مرؤظ" بيَت ضةندةها جؤرى ئارايشت و جوانى بة ئةندامةكانى ضةشنى ضاو و لووت و طويَى دةبةخشــيَت.. ئةطةر "طولأ" بيَت طةلـآ‏ جـؤرى جـوانى و ئارايشـت و ثاراوى بة طةلآ و لق‏ و تالَة نةرم و باريك و ناسكةكانى دةدات.. طةر ويَنةكة "زةوى" بيَت ئةوا ضةندين رِةنطى ئارايشت‏ و جؤرى قةشةنطى و جوانى بة كانزا‏ و رِووةك و زيندةوةرةكانى دةبةخشيَت.. خؤ ئةطةر ئةو ويَنةية "بةهةشتى بةرين" بيَت ئةوا ضةندةها جؤرى جوانى بة كؤشك و تةلارةكانى و طةلـآ‏ رِةنطى "ئارايشت و قةشةنطى" بةسةر حؤرى‏يةكانى‏دا دةباريَنيَت... هتد..

ثاشان بة شيَوازيَكى ناوازةى "ئارايشت" و "رِووناكى" ئةو شتة دةرِازيَنيَتةوة و، رِوونى دةكاتةوة. بة رِادةيةك كة واتاكانى "لوتف"‏و "كةرةم" حوكمى دةكةن و‏، ئةو بةديهاتووة رِازاوة و رِووناكة دةكةن بة‏: لوتف و كةرةميَكى بةرجةستةى ئةوتؤ كة هةردوو ناوى: "اللطيف، الكريم" ياد دةخةنةوة..

ئةو شتةش كة هانى لوتف‏ و كةرةم دةدات بةم جؤرة خؤيان‏‏‏ دةربخةن‏‏، بريتى‏ية لة: "خؤناساندن" و "خؤخؤشةويست‏كردن" واتة: خؤشةويست‏كردنى زاتى مةزنى خؤى لاى زيندةوةران و خؤناساندنى بة خاوةن هةستان، كة ئةمةش لة رِادةيةكى ئةوتؤداية هةردوو ناوى "الودود، المعروف" = كة لة ثشت هةردوو ناوى "اللطيف، الكريم"ةوةن = بةسةر ئةو شتةوة بة رِوونى دةخويَنريَنةوة، تةنانةت خويَندنةوةى ئةو دوو ناوة لة زمانى حالَى خودى ئةو بةديهاتووةشةوة دةبيستريَت و بةرطوآ دةكةويَت.

ثاشان خواى طةورة، ئةو بةديهاتووة جوان و ئارايشت‏دراوةى خؤى بة ضةندين بةروبوومى بةلةزةت و ئةنجامى حةزليَكراو دةرِازيَنيَتةوة و، ئارايشتةكة دةطؤرِيَت بة "نيعمةت" و جوانى و قةشةنطى‏يةكةش دةطؤرِيَت بة "ميهرةبانى"، ئةمةش لة رِادةيةكى وةهاداية كة هةر كةسيَك دةيانبينيَت يةكسةر لة ذيَر ثةردة رِوالَةتى‏يةكانةوة هةردوو ناوى‏‏: "المنعم، الرحيم" دةخويَنيَتةوة و دةيانبينيَت.

ثاشان ئةو شتةى دوو ناوى: "الرحيم، الكريم" = كة خاوةنةكةيان هةرطيزاوهةرطيز ثيَويستى بة هيض شتيَك نى‏ية = دةخاتة رِوو‏، تةنها كاروبارى "سؤز و بةزةيى‏هاتنةوة"ية. ئةمةش وا لة بينةر دةكات كة هةردوو ناوى: "الحنان، الرحمن" بةسةر ئةو سنعةتةوة بخويَنيَتةوة.

ئةوةش كة واتاكانى: سؤز و بةزةيى‏هاتنةوة دةخاتة رِوو، "جوانى" و "كةمالأ"يَكى زانستيى وةهان كة دةيانةويَت دةربكةون و ئاشكرا ببن. ئةمةش وا لة بينةر دةكات ناوى: "الجميل" هةروةها دوو ناوى: "الودود، الرحيم" كة لة ناوى "الجميل"دان، بةسةر ئةو شتةوة بخويَنيَتةوة. ضونكة "جوانى" لة خؤى‏دا خؤشةويستة و خاوةنى جوانييش زاتى خؤى خؤش دةويَت. لةبةر ئةوةى كة لة يةك كات‏دا: "جوانى"يش و "مةحةببةت"يشة! بة هةمان جؤر، خاوةنى كةمالَيش زاتى خؤى خؤش دةويَت، واتة: بآ هيض هؤكاريَك خؤش‏ويستراوة. كةواتة لة يةك كات‏دا ئةو كةمالَة: خؤشةويست و خؤش‏ويستراويشة!

جا مادةم "جوانى"يةك كة لة كةمالَيَكى بآ‏سنوورداية و، "كةمالأ"يَكيش كة لة جوانى‏يةكى نةبرِاوةداية، بةوثةرِى خؤشةويستى يةكتريان خؤش دةويَت و شايانى عيشق و مةحةببةتن، ئةوا بآ هيض طومانيَك دةيانةويَت لة ضةندان ئاويَنةدا دةربكةون و، بةثيَى توانا‏و ليَهاتنى ئاويَنةكان بريسكانةوة و درةوشانةوةى خؤيان ببينن و ثيشانى كةسانى تريشى بدةن.

لةمانةوة دةردةكةويَت كة:

"جوانى" و "كةمالأ"ى زاتيى: كردطارى شكؤمةند و، حةكيمى خاوةن جوانى و، بةتواناى خاوةن كةمالأ، دةيانةويَت سـؤز و بةزةيىيان بخةنة كار، بؤية دوو ناوى: "الرحمن، الحنان" دةخةنة رِوو.. ئنجا "سؤز" و "بةزةيى‏هاتنةوةش" بة دةرخستنى: ميهرةبانى و نيعمةت، هةردوو ناوى: "الرحيم، المنعم" ئاشكرا دةكةن.. ميهرةبانى و نيعمةتيش داخوازى: كارى خؤناساندن و خؤخؤشةويست كردنن و، كاريَك دةكةن كة هةردوو ناوى‏: "الودود، المعروف" بةسةر بةديهاتووةكةوة دةربكةون.. ئنجا ئةم خؤناساندن و خؤخؤشةويست كردنةش واتاى لوتف و كةرةم دةبزويَنن و هةردوو ناوى: "اللطيف، الكريم" لة هةندآ لايةنى بةديهاتووةكةدا بة ضةشنيَك دةردةخةن كة بة جوانى دةخويَنريَنةوة‏.. ئنجا كاروبارى لوتف‏‏ و كةرةميش هةردوو كارى‏‏: "ئارايشت‏دان" و "رِووناك‏كردنةوة" بة رِادةيةك دةجوولَيَنن كة بة زمانى حالَى جوانى و رِووناكيى بةديهاتووةكة‏‏، دوو ناوى: "المزيِّن، المنوِّر" بةسةر ئةو شتةوة بخويَنريَنةوة.. ئنجا ئيش‏وكارى جوان‏كردن و ئارايشت‏دانيش، داخوازى واتاكانى: "سنعةت" و "ضاوديَرى"ن و دووناوى‏: "الصانع، المُحْسِن" وا بةرجةسـتة دةكةن كة لةسةر رِوخسارى جوانيى ئةو بةديهاتووةدا بخويَنريَتةوة.. ئةو سنعةت و ضاوديَرى‏يةش داخوازى "زانين" و "حيكمةت"يَكى ئةوتؤن كة ناوى: "العليم، الحكيم" لةسةر ئةندامة بة حيكمةت رِيَكخراوةكانى ئةو بةديهاتووة بخويَنريَنةوة.. بآطومان ئةو زانين و حيكمةتةش داخوازى كارى "رِيَكخستن" و "شكلأ و شيَوة كيَشان"ن، كةواتة ئةو بةديهاتووة دوو ناوى: "المُصوِّر، المُقَدِّر" لة شكلأ و شيَوةى خؤى‏دا بة ضةشنيَك ثيَش‏ضاو دةخات كة بة ئاشكرا بخويَنريَنةوة.

كردطارى مةزن هةموو سنعةتةكانى خؤى بةم جؤرة بةدى‏دةهيَنيَت. بة رِادةيةك كة زؤربةى بةديهاتووةكانى، بة تايبةت زيندةوةران، طةلـآ‏ "ناوى جوانى طةورة" دةخةنة ثيَش‏ضاوى خاوةن هةستان تاكو بيانخويَننةوة. دةلَيَيت خواى طةورة بيست دةست بةرط و ثؤشاكى جياجيا و تيَهةلَكيَشى كردووةتة بةر هةموو سنعةتيَكى خؤى.. يان دةلَيَى خواى طةورة ئةو سنعةتةى بة بيست ثةردة و ثؤشاك داثؤشيوة و، ئنجا ناوة جوانةكانى خؤى لةسةر هةموو بةرط و ثؤشاك و ثةردةيةك نةخشاندووة!

بؤ نموونة: هةر لة بةديهاتنى رِوالَةتيى طولَيَكى ناسك يان كيذيَكى جوان‏دا = بة ويَنةى نموونةكة = طةلـآ‏ "لاثةرِة"ى زؤرى ئةو ناوانة دةبينيت. دةتوانيت ئةم دوانة بكةيت بة نموونة تاكو بةديهاتووة مةزنةكانى تريان لةسةر قياس بكةيت:

لاثةرِةى يةكةم: بريتى‏ية لة شكلَى ئةو شتة، كة ئةندازة و شيَوة طشتى‏يةكةى دةست‏نيشان دةكات و، ناوةكانى: "يا مصور، يا مقدر، يا منظم" ياد دةخاتةوة.

لاثةرِةى دووهةم: ويَنةى ئةندامة جياجياكانة، كة لة ناوةندى ئةو شكلَة ساكارةى طولأ‏و مرؤظةكةدا دةردةكةون و، طةلـآ‏ ناوى وةك: "العليم، الحكيم" لةو لاثةرِةيةدا تؤمار دةكةن.

لاثةرِةى سآ‏هةم: بةخشينى جوانى و ئارايشتى جؤراوجؤرة بة ئةندامة جياجياكانى ئةو دوو بةديهاتووة‏، بة رِادةيةك كة لةو لاثةرِةيةدا طةلـآ‏ ناوى وةك: "الصانع، البارئ" دةنووسن.

لاثةرِةى ضوارةم: ئةو جوانى و ئارايشتة ناوازةيةية كة بةو دوو بةديهاتووة بةخشراون و لة رِادةيةكى وةهادان دةلَيَى لوتف و كةرةميان تيَدا بةرجةستة بووة! جا ئةم لاثةرِةية طةلـآ‏ ناوى زؤرى وةك "يا لطيف، يا كريم" ياد دةخةنةوة و لة سةريان دةخويَنريَنةوة.

لاثةرِةى ثيَنجةم: هةلَواسينى طةلـآ‏ بةروبوومى بةلةزةتة بةو طولَةدا‏ و، بةخشينى ئةولادى خؤشةويست و رِةوشت و ئاكار بةرز و جوانة بةو كيذة قةشةنطة، كة ئةمةش لة رِادةيةكى وةهاداية طةلـآ‏ ناوى وةك: "يا ودود، يا رحيم، يا منعم" بةسةر ئةو لاثةرِةيةوة دةخويَنريَنةوة.

لاثةرِةى شةشةم: نيعمةت‏بةخشين و ضاكةكارى‏ية، كة ناوةكانى وةك: "يا رحمن، يا حنان"يان لةسةر دةخويَنريَتةوة.

لاثةرِةى حةوتةم: دةركةوتنى ضةند بريسكانةوةيةكى ئاشكراى جوانى‏ية لةو نيعمةت و ئةنجامانةدا، بة رِادةيةك كة شايستةى سوثاسيَكى بآطةردى وةهاية بة تاسة‏‏ و شةفةقةتى رِاستةقينة شيَلرابيَت‏ و شايانى مةحةببةتيَكى بآطةرد و خاويَن بيَت. بؤية ئةم لاثةرِةية ناوةكانى: "يا جميل ذا الكمال، يا كامل ذا الجمال" دةنووسيَت و دةخويَنيَتةوة‏.

بةلَآ، ئةطةر تةنها يةك دانة طولَى ناسكؤلَة و كيذيَكى جوان، هةر تةنها لة شيَوة رِوالَةتى‏ية ماددى‏يةكةيان‏دا، تا ئةم رِادةية ناوة جوانةكانى خوا دةربخةن، دةبآ سةرانسةرى طولَةكان و، سةرجةمى زيندةوةران و، بوونةوةرة مةزنة هةمةكى‏يةكان، تا ض رِادةيةك ناوة جوانةكانى خواى طةورة بةرجةستة بكةن و ثيَش‏ضاويان بخةن؟! بؤ خؤت ئةمة ليَك بدةرةوة.

دةتوانيت لةبةر رِووناكيى ئةمةدا بزانيت كة "مرؤظ" لة هةموو لاثةرِةكانى ذيان‏ و سةرجةم لايةنة ناسكةكانى وةك‏: "طيان "و "دلأ"‏و "ذيرى"دا تا ض رِادةيةك ناوة جوانةكانى ضةشنى: "الحي، القيوم، المحيي" دةخويَنيَتةوة و لة خؤيشى‏دا بةرجةستةيان دةكات!

بةم جؤرة: بةهةشت و، حؤرى و، طؤى زةوى و، بةهار، هةريةكةيان لة شويَنى خؤيان‏دا، طولَيَكن و.. ئاسمانيش طولَيَكة، حةوت رِةنطةكانى رِووناكى‏يةكةشى "رِةنط و بؤية"ى كيَشانى نةخش‏‏ و نيطارةكانى ئةو طولَةن!

جيهانيش مرؤظيَكى جوانى طةورةية، هةروةك مرؤظيش جيهانيَكى ثوختى بضووك‏كراوةية. كةواتة هةريةك لة: حؤرى و، كؤمةلَى رِؤحانييات و، رِةطةزى مةلائيكةت و، ثيَرِى جيننى و، جؤرى مرؤظ، لة حوكمى ئينسانيَكى جوان‏دا بةدى‏هيَنراون و رِيَك‏خراون و شيَوةيان كيَشراوة. هةروةك هةريةكةيان ضةند ئاويَنةيةكى جؤراوجؤرى جياجيان بؤ دةرخستنى: (جوانى و، كةمالأ و، ميهرةبانى و، مةحةببةتى خواى طةورة) و، هةر يةكةشيان شايةتيَكى رِاستن لةسةر جوانى و كةمالأ و ميهرةبانى و مةحةببةتيَكى نةبرِاوة و، نيشانة و بةلَطةى ئةو جوانى و كةمالأ و ميهرةبانى و مةحةببةتةن.

جا ئةم هةموو جؤرة كةمالآتة بآ‏كؤتايىيانة‏‏، لةناو بازنةى "تاكى" ‏و "تةنيايى"دان. بةو واتايةى كة هةر شتيَك لة دةرةوةى ئةو بازنةيةدا وةهمى مرؤظ بة "كةمالأ"ى دادةنيَت‏، هةرطيزاوهةرطيز كةمالأ نى‏ية!

لةمةوة تآ‏بطة كة بؤضى: "حةقيقةت"ى هةموو شتيَك ثالَى بة ناوة جوانةكانةوة داوة، تةنانةت "حةقيقةتة رِاستةقينةكان" تةنها بريتين لة: دةركةوتن و درةوشانةوةى ئةو ناوانة. ئةوةش بزانة كة هةرضى شت هةية، بة ضةندين رِوو و بة طةلـآ‏ زمانى زؤر و زةبةندة، سةرطةرمى ناوبردن و ذيكر و تةسبيح و تةقديسى بةديهيَنةرةكةيةتى و، لةمةشةوة بؤ خؤت لة تةنها يةك واتاى نيَوان واتا زؤرةكانى ئايةتى ثيرؤزى: (وإنْ مِن شَيءٍ اِلاّ يسّبح بِحَمدهِ) تآ‏بطة و بلَآ: "سُبْحانَ مَن اختفى بشِدَّة ظهُوره"!

هةروةها لة نهيَنى‏يةكى كؤتايى ئايةتةكان و، حيكمةتيَكى دووثات كردنةوةى هاوضةشنى: (وَهُوَ العليمُ القدير)، (وَهوَ الغَفورُ الرّحيم)، (وَهُو العَزيزُ الحَكيم) تآبطة.

خؤ ئةطةر نةتوانيت لة يةك دانة طولأ‏دا ناوة جوانةكان بخويَنيتةوة و بة ئاشكرا بيان‏بينيت، ئةوا سةيرى بةهةشت بكة و، بير لة بةهار بكةرةوة و، رِووى زةوى ببينة. ئةو كاتة دةتوانيت بة ئاشكرا ئةو ناوانة بخويَنيتةوة كة بةسةر بةهةشت و، بةهار و، رِووى زةوى‏يةوة نووسراون، كة هةريةكةيان طولَيَكى يةكجار طةورةى ميهرةبانى فراوانى خواى طةورةن.

باسي دووهةم

نويَنةر و بانطةوازكارى "طومرِايى" كاتآ هيض شتيَكى دةست‏ ناكةويَت طومرِايى‏يةكةى لةسةر بنيات‏بنيَت و، قسةى ناميَنيَت و، بةلَطة دةيبةستيَتةوة، دةلَيَت :

من بةختةوةريى دنيا و، تام‏ضةشتنى ذيان و، بةرزى و، شارستانيَتيى و، ثيَشكةوتنى ثيشةسازى لةوةدا دةبينم كة: يادى دوارِؤذ نةكةمةوة و، باوةرِم بة خوا نةبيَت و، دنيام خؤش‏ بويَت و، لة هةموو جؤرة خؤبةســتنةوةيةك سـةربةسـت بم و، شــانازى بة خؤمةوة بكةم‏‏ و، لة خؤم رِازى‏ بم.. لةبةر ئةوة، تا ئيَستا و لةمةولايش زؤربةى خةلَكم = بة هيممةتى شةيتان = بةرةو ئةم رِآ‏ية داوةتةبةر.

وةلآم: ئيَمةش لة لايةنى خؤمانةوة، بة ناوى قورئانى ثيرؤزةوة دةلَيَين:

ئةى مرؤظى بيَضارةى بةدبةخت! بؤ لاى ذيريت بطةرِيَرةوة! طوآ بؤ جارِدةرى طومرِايان رِامةطرة، ضونكة طةر طويَى‏ لـآ‏ رِاطريت، ئةوةندة زيان دةكةيت كة دلأ و طيان‏و ذيرى لة تةسةووركردنيشىدا لةرزةيان بة جةستةدا ديَت.

تؤ تةنها دوو رِيَطات لة بةردةمداية:

يةكةم: رِآيةكى ثرِ لة دةردىسةرىية و، بانطةوازكارى طومرِايى ثيشانتى دةدات.

دووهةم: رِيَى بةختةوةرى‏ية، كة قورئانى ثيرؤز رِوونى دةكاتةوة بؤت.

لة بةشيَكى زؤرى "وتةكان" بة تايبةتى لة "وتة بضووكةكان"دا طةلـآ بةراوردت لة نيَوان ئةو دوو رِآ‏يةدا بينى، ئيَستاش لةبةر طونجاويى ئةم باسة، فةرموو بيريَك لة تةنها يةك لة هةزارى ئةو بةراوردكارىيانة بكةرةوة، كة ئةمةى خوارةوةية:

رِيَى: شيرك و طومرِايى و هةرزةيى و خراثكارى، مرؤظ دةهاويَتة نزمترين نزمى و لة ناوةندى ئازارة لةذمارةبةدةرةكانى‏دا كؤلَيَكى طةلـآ قورسيش دةخاتة سةر ئةستؤى لاوازى بآ‏دةستةلآتيةوة، ضونكة ئةطةر مرؤظ خواى طةورة نةناسيَت و ثشتى ثآ‏نةبةستيَت، وةك ئاذةلَيَكى فانيى لـآ‏ديَت، هةميشة لة خةم و ئازار و ثةذارةدا دةبيَت و، لةناو كؤلَةوارى و لاوازى‏يةكى بآ‏كؤتايى و، هةذارى و موحتاجى‏يةكى نةبرِاوةدا دةتليَتةوة و، دووضارى ضةندين طيروطرفتى بآ‏سنوور دةبيَت و، هةردةم بة ئازارى: جودايى ئةو كةس و شتانةى كة خؤشى‏ويستوون و ثةيوةندى لةطةلَيان‏دا بةستووة، دةتليَتةوة. ئيتر بة هةميشةيى و بةردةوامى ئةم ئازارة دةضيَذيَت، تا لة ئةنجام‏دا خؤيشى مالَئاوايى لة ثاشماوةى خؤشةويستانى دةكات و، بة خةم و ثةذارة و تةنيا و ئاوارةيى بةجآيان‏ دةهيَلَيَت و بةرةو تاريكيى طؤرِ دةكةويَتة رِآ.

ئنجا هـةرضةندةش كة جطة لة ويسـتيَكى جوزئى و، تـوانـايـةكى كـةم و، ذيانيَكى كورت‏ و، بيريَكى كزى كوذاوة و، تةمةنيَكى لةناوضوو هيضى تر شك نابات، كةضى لةطةلأ ئةوةش‏دا، بة دريَذايى تةمةنى، خؤى لة بةردةم ضةندةها ئاوات و ئازارى بآ‏كؤتايى و لةذمارةبةدةردا دةبينيَتةوة و، هةر هةولَيَكيش بؤ ئارامكردنةوة و ضارةسةرىيان و هيَنانةديى ئارةزووةكانى بدات، هةمووى بة فيرِؤ دةرِوات.. بةم ثآ‏ية ئةم مرؤظة، بآ ئةوةى هيض بةريَك لة درةختى ذيانى بضنيَت، ذيانى تةواو دةبيَت و مالَئاوايى لة دنياكةى دةكات.

ئةم مرؤظة لة كاتيَك‏دا كة ئةركةكانى خؤى ثآ‏هةلَناطيريَت، دةضيَت كؤلَة قورسةكانى دنياش دةخاتة ئةستؤى بآ‏هيَز و لاوازى خؤيةوة! كةواتة ثيَش ئةوةى بطاتة دؤزةخ، هةر لة دنيادا بةدةست ئةشكةنجةيةكى سووتيَنةرى دؤزةخ‏ئاساوة دةسووتيَت و ئازار دةضيَذيَت.

طومرِايان، لةبةر ئةوةى خؤيان دةخةنة باوةشى بآ‏ئاطايى، تاكو بةو مةستى‏يةى لة بآ‏ئاطايى‏داية هةستةكانيان بة ضةشنيَكى كاتى لةكار بخةن و بةنجيان بكةن، ئةوا رِاستةوخؤ هةست بةم ئازارة سةخت و طيانى‏ية سامناكة ناكةن. بةلآم هةر ئةوةندةى يةكيَكيان لة ليَوارى طؤرِةكةى نزيك‏ دةبيَتةوة، يةكسةر هةستى ناسك دةبيَت و بة ضةندين قات = لة يةك كات‏دا = هةست بةم هةموو ئازارانة دةكات. ضونكة ئةطةر خؤى بة بةندةى خواى طةورة نةزانيَت، ئةوا ثيَى وا دةبيَت كة خؤى خاوةنى خؤيةتى، كةضى دةبينيَت لةطةلأ ئةو ويستة جوزئى و توانا بضووكةش كة هةيةتى ئةوةندة كؤلَةوار و دةستةثاضةية لة بةردةم حالَةتة سةختةكانى دنيادا كة تةنانةت خؤيشى بؤ بةرِيَوةناضيَت، ضونكة دةبينيَت جيهانى دةوروبةرى هةر لة بضووكترين ميكرؤبةوة تا دةطاتة بوومةلةرزة رِووخيَنةرةكان، هةموويان دوذمنايةتيى دةكةن و هةردةم ئامادةن ثةلامارى بدةن و كؤتايى بة ذيانى بهيَنن. ئيتر هةركات طؤرِى بة ئةنديَشةدا بيَت‏ و بيبينيَت، يةكسةر ترسى لـآ‏ دةنيشيَت و هةموو جةستة‏ و دلأ و دةروونى بة جارآ لةرز داى‏دةطريَت!

ئةم مرؤظة هةروةك بةم دةردةيةوة دةتليَتةوة، حالَةتةكانى دنياش كة ئةم ثابةنديانة و ئةو كةسانةش ثةيوةنديى لةطةلَيان‏دا هةية، هةردةم ماندوويى بؤ فةراهةم‏ دةهيَنن، ضونكة طومانى واية ئةو رِووداوانة ئةنجامى طالَتة و ياريى "سروشت" و "رِيَكةوت"ن و، كارى يةكيَكى تاك‏و تةنياى دانا و زانا و، تةقديرى بةتوانايةكى ميهرةبان و بةخشندة نين. ئيتر بةم جؤرة، لةطةلأ ئازارةكانى خـؤى‏دا، ئازارى خـةلَكيش دةضـيَذيَت و، بوومـةلةرزة و، تاعوون و، لافاو و، قاتى‏‏ و، طرانى و، نةمان و، لةناوضوون و هاوضةشنيان، لة بيرى ئةم‏دا دةبن بة بةلآى ئازاربةخش و ضةند طيروطرفتيَكى رِةش و تاريك.

جا ئةم مرؤظةى كة ئةم بارة ناسؤرةى بؤ خؤى هةلَبذاردووة‏‏، بةزةيى هيض كةسيَك نابزويَنيَت‏‏، ضونكة ئةم لةم ضةشنة بارودؤخةى‏دا وةك ئةو كةسة واية كة لة بةراوردى نيَوان دوو براكةى وتةى "هةشـتةم"دا باس‏كراوة كة: ثياويَك بـة ضيَذى لةزةتيَكى خاويَن و، كةيف‏ و شادى‏يةكى شيرين و بةنرخ و حةلآلأ، لة نيَوان خؤشةويستة باشةكانى و لةناو باخضةيةكى دلَرِفيَن و ميواندارى‏يةكى بةرِيَزدا، رِازى نةبوو.. ثاشان بؤ ئةوةى لةزةتيَكى نارِةواى دةست‏بكةويَت، دةستى‏داية خواردنةوةى مةى و شةرابى ضةثةلأ تا واى لـآ‏هات مةست‏ بوو، ئنجا بة خةيالأ لاى ‏وابوو كة لة شويَنيَكى ثيس و لة نيَوان ضةندين ئاذةلَى درِندة‏‏‏ و خويَن‏مذداية و، وةك لة ضلةى زستان‏دا بيَت ئاوا لةرزى لـآ‏دةهات و لةتاودا هاوارى دةكرد..

بةلآم هيض كةسيَك بةزةيى ثيَدا نةهاتةوة، ضونكة هاوةلَة باشةكانى خؤى بة ئاذةلَى درِندة دادةنا و بة سووكى ناوى دةهيَنان و، لاى وابوو خواردةمةنى‏ية خؤش و قاثة خاويَنةكانى هؤلَى ميواندارى‏يةكةش بةردى ثيس و ضلَكنن، لةبةر ئةوة دةستى بة شكاندنيان كرد و، طومانى وابوو كة كتيَب و نامة بةنرخةكانى ناوكؤرِةكةش، ضةند نةخش‏‏‏ و نيطاريَكى ئاسايى و بآ‏نرخن و، لةبةر ئةم طومانةى هةموويانى درِى و ثآ‏شيَلى كردن و خستنية بةرثيَى خةلَكةوة و.. بؤ خؤى لةم ضةشنة رِةفتارانةدا بةردةوام‏ بوو..

جا هةروةك ئةم مرؤظة و هاوضةشنى شايانى بةزةيى نين، بةلَكو دةبآ تةمآ و سةرزةنشت بكريَن، ئةو كةسةش بة هةمان جؤرة كة بةهؤى ئةوةى مةستيى كوفر و شيَتيى طومرِايى هةلَبذاردووة، لاى‏واية:

ئةم دنياية، كة ميوانخانةى بةديهيَنةرى زاناية، يارى و طالَتةى رِيَكةوتى كت‏وكويَر و سروشتى كةرِوكاسة و.. نوآ‏بوونةوةى بةديهيَنراوانيش، كة درةوشانةوةى ناوة جوانةكانى خواى طةورة نوآ دةكةنةوة و لةطةلأ تةوذم و لافاوى "كات"دا بةرةو جيهانى غةيب دةرِؤن، دواى ئةوةى ئةركى سةرشانيان بةجآ‏هيَنا و كاريان تةواوبوو، ئةو مرؤظة لاى‏واية ئةوانة دةرِذيَنة دةرياى نةبوون و شيوى لةناودان و لة ليَوارى دةرياى لةناوضوون‏دا بة يةكجارةكى ئاوا دةبن و.. دةنطةكانى تةسبيحات و ستايش‏كردنى خواوةند كة هةموو جيهان و بوونةوةرانيان ثرِكردووة، ئةو بة خةيالَى خؤى ثيَى‏واية شيوةنى طريانى شتة فانى و لةناوضووةكانة كة لةتاو جودايى هةميشةيى دةرى‏دةبرِن‏‏‏ و‏‏.. لاثةرِةى ئةم بوونةوةرانةش، كة ضةندةها نامةى صةمةدانيى خواوةندن، ئةو بة ضةند شتيَكى تيَكةلأ و ثيَكةلَى بآ‏كةلَك و ناوةرؤكيان دةزانيَت و.. دةرطاى طؤرِيش، كة رِيَى جيهانى فراوانى ميهرةبانى دةكاتةوة، بة تونيَليَكى دةزانيَت كة سةرى لة تاريكستانى نةبوونةوة دةردةضيَت.. ئةجةليش كة بانطةوازى بةيةك‏طةيشتنةوةية لةطةلأ خؤشةويستة رِاستةقينةكان‏دا، ئةم بة كاتى جودايى و دابرِانى لة هةموو خؤشةويستانى دادةنيَت.

بةلَآ، ئةو كةسةى كة لة طيَذاوى ئةم ضةشنة بؤضوون و وةهم و خةيالآنةدا بذى، خؤى دةهاويَتة ناوةندى ئازاريَكى سةختى دنيايى‏يةوة! ئةوةتا سةرةرِاى ئةوةى كة شايانى هيض بةزةيى‏يةك نابيَت، شايستةى ئازار و ئةشكةنجةيةكى يةكجار سةختيش دةبيَت، ضونكة مادةم بوونةوةرانى بة بآمةبةست داناوة، ئةوا نرخ و بةهاى شايانى خؤيانى ثآ نةداون و ناوة جوانةكانى خوايشى بة ساختة لة قةلَةم داوة، لةبةر ئةوةى ئينكاريى درةوشانةوة ئاشكراكانى ئةو ناوانةى لة‏‏‏‏ بوونةوةران‏دا‏ و، ئينكاريى نامة ثةروةردطارى‏يةكانيشى كردووة، بةوةى كة طويَى خؤى لة ئاستى ئةو نامانةدا كةرِ كردووة كة شايةتى لةسةر يةكتايى خواى طةورة دةدةن.

دةسا ئةى طومرِا نةفامةكان! بةدبةختينة!

ئايا مةزنترين زانست و بلَندترين كؤشكى شارستانى و بةرزترين ثلةكانى هةلَكةوتن و بليمةتى و كارامةترين نةخشةكانى فرِوفيَلَتان بةرامبةر بةم نزمبوونةوة و داكةوتنة ترسناكةى مرؤظ ض سووديَك دةطةيةنن؟ ئايا هةموو ئةو شتانةتان دةتوانن لة بةرامبةر ئةم نائوميَدى‏ية رِووخيَنةرةى طيانى مرؤظةوة (ئةو طيانةى كة تاسةمةندى دلَنةوايى‏ية) خؤيان رِابطرن؟ ئايا ئةو شتةى كة ناوى: "سروشت"ى لـآ‏دةنيَن و، ئةو "هؤكارانة"ى كة شويَنةوارةكانى توانستى خوايان دةدةنةثالأ و، ئةو "هاوبةش"ةى كة بةخشايشةكانى ثةروةردطار بة هى ئةو دةزانن و، ئةو كةشفانةى ثيَوةيان دةنازن و، ئةو "نةتةوة"يةى كة شانازيى ثيَوة دةكةن و، ئةو "ثةرستراوة" نارِةوايةى دةيثةرستن.. ئايا هةموو ئةمانة دةتوانن لة تاريكيى ئةو مردنة رِزطارتان بكةن كة ئيَوة بة لةناودانى هةميشةيى تآ‏دةطةن؟ ئايا ئةوانة دةتوانن لة ليَوارى طؤرِ و سنوورى بةرزةخ و مةيدانى حةشردا بة سةلامةتى و دلَنيايى بتان‏ثةرِيَننةوة و، يارمةتيتان بدةن تا بتوانن دانايانة بةسةر ثردى "سيرات"دا برِؤن و بتانكةن بة شايانى بةختةوةريى هةميشةيى و ذيانى نةمرى؟

خؤ ئيَوة، بآ ضةند و ضؤن، بةم رِآ‏يةدا طوزةر دةكةن! ضونكة ناتوانن دةرطاى طؤرِ لة رِووى كةس‏دا دابخةن. كةواتة بتانةويَت و نةتانةويَت رِيَبوارى ئةم رِيَطايةن. ئةو كةسةش ئةم رِآ‏ية دةبرِيَت دةبآ ثشت بة يةكيَك ببةستيَت كة شارةزايى‏يةكى تةواوى لة هةموو لارِآ و توولةرِآ‏يةك و هةموو سنووريَكى ئةو رِآ‏يةدا ببيَت، تةنانةت دةبآ هةموو ئةو فةرمانطة مةزنانةشى لة ذيَر فةرمان و دةستةلآت‏دا بن.

ئةى طومرِايانى بآ‏ئاطا!

بةديهيَنةرى مةزن لةبةر ئةوة لة سروشتى ئيَوةدا ئامادةيى و ليَهاتن و تواناكانى: "خؤشةويستى" و "ناسين" و، هؤكارةكانى "شوكرانةبذيَرى"‏و "ثةرستن"ى داناوة تاكو بؤ زاتى خواى طةورة بةكاربهيَنريَن و رِوويان لة سيفةتة مةزن و ناوة خاويَن و جوانةكانى ئةو بيَت. كةضى ئيَوة هةموو ئةمانةتان، بة جؤريَكى نارِةوا، بؤ (خؤتان و دنياكةتان) بةكارهيَناوة. وا ئيَستاش بةثيَى دةستوورى: "ئةنجامى خؤشةويستى‏يةكى نارِةوا، ضةشتنى ئازاريَكى سةختى بآ‏بةزةيى‏ية" بة دةست تؤلَةى رِةواى ئةم كارةتانةوة دةتليَنةوة. ضونكة ئةو خؤشةويستى‏يةى كة تايبةتة بة خواى طةورةوة ئيَوة بةخشيتان بة نةفسى خؤتان، وا لة ئةنجامى ئةمةش‏دا ئازارى لةذمارةبةدةرى ئةم خؤشةويستةتان دةضيَذن، ضونكة لة حةوانةوةى رِاستةقينةى خؤى بآ‏بةشتان كرد.. هةروةها كاروبارى ئةم خؤشةويستةتان (خؤتان‏‏‏ و دنياتان) لة رِيَى تةوةككولةوة بة دةستى خؤش‏ويستراوى رِاستةقينةتان، كة خواوةندى خاوةن توانستى رِةهاية، نةسثارد. لةبةر ئةوة، هةميشة بةدةم ئازارةوة دةنالَيَنن.. هةروةها ئةو خؤشةويستى‏يةى كة هى ناوة جوانةكان و سيفةتة ثيرؤز و مةزنةكانى خواى طةورةية، ئيَوة داتان بة دنيا.. شويَنةوارةكانى سنعةتى بآ‏ويَنةى خواى طةورةشتان بةسةر هؤكارة ماددى‏يةكان‏دا دابةش‏كرد، وا بةم بؤنةيةوة سزاى ئةم كارةتان دةضيَذن، ضونكة بةشيَك لة خؤشةويستة زؤرةكانتان، بآ‏خواحافيزى، ثشتتان لـآ‏هةلأ‏دةكةن و دةرِؤن و هى وايان تيَداية كة هةر نايشتان‏ ناسن! خؤ ئةطةر بيشتان‏ناسن ئةوا خؤشيان ناون، طةر خؤشيشيان‏بويَن، سوودتان ثآ‏ناطةيةنن.. بةم ضةشنة و بةردةوام لةناو ئةشكةنجةى ئازاريَكى بآ‏سنوورى جودايى و، نةمانى شتيَكى ئوميَدبرِاو لة طةرِانةوةى، هةر دةميَننةوة و دةتليَنةوة!

ئةمةية رِاستيى لاف و طةزافى طومرِايان و، ناوةرؤكى ئةو "بةختةوةريى ذيان" و "كةمالآتى مرؤظ" و "ضاكيى شارستانى" و "لةزةتى سةربةستى"يةى كة خةلَكى بؤ لا بانط دةكةن!!

ئنجا بزانة كة ثةردةى نةفامى و مةستى ضةندة ئةستوورة، كة هةست و شعوورى مرؤظ ئاوا بةنج دةكات!

دةسا تؤيش بلَآ: بةدبةختى بؤ عةقلَى ئةو طومرِايانة!

‏بةلآم رِيَى رِاست و رِووناكى قورئانى ثيرؤز: بة "رِاستى‏يةكانى ئيمان" تيمارى هةموو ئةو زامانة دةكات كة طومرِايان بة دةستيانةوة دةنالَيَنن و، هةموو تاريكايى‏ية ناوبراوةكانى ئةو رِآ‏ية دةرِةويَنيَتةوة‏‏‏ و، طشت دةرطاكانى طومرِايى و تياضوونيش دادةخات. ئةويش بةم جؤرةى خوارةوة:

رِاستةشةقامى قورئان لة رِيَى تةوةككول و ثشت‏بةستنةوة بة خواى بةتواناى ميهرةبان و بةوةى كة هةرضى كؤلَى قورسى "بوون" و "ذيان" هةن، هةموويان بة دةستى توانست و ميهـرةبانيى فـراوانى خـواى طةورة دةسـثيَريَت، ضارةسةريى لاوازى و كؤلَةوارى و هةذارى‏ و موحتاجيى مرؤظ دةكات و هيض كؤلَيَك ناخاتة ئةستؤيةوة، بةلَكو وا لة مرؤظ دةكات كة ببيَت بة خاوةنى جلَةوى خؤى و ذيانى، بةمةش ثلةيةكى باشى حةوانةوةى بؤ دةدؤزيَتةوة و تيَى‏دةطةيةنيَت كة مرؤظ ئاذةلَى طؤيا(حيوان ناطق) نى‏ية، بةلَكو بة رِاستى مرؤظة و ميوانيَكى بةرِيَز‏‏‏‏ و ئازيزى ثادشاى ميهرةبانة.

هةروةها ئةو زامانةى مرؤظيش بة نةرم‏ونيانى تيمار دةكات كة لة "نةمان"ى دنيا و شتان‏و "خؤشةويستيى" شمةكة فانى‏يةكانةوة دروست‏بوون، بةوةى كة ثيشانى دةدات دنيا: خانةى ميوانداريى خواوةندى ميهرةبانة و، بةوةى كة رِوونى دةكاتةوة: هةرضى لة دنيادا هةن هةموويان ئاويَنةى ناوة خاويَن و جوانةكانى خواى طةورةن و، دةرى‏دةخات كة: بةديهيَنراوانى ناو دنياش ضةند نووسراويَكى ثةروةردطاريى خواوةندن كة بة فةرمانى خؤى دةم بة دةم نوآيان دةكاتةوة. ئيتر مرؤظ لة تاريكايى وةهم و ئةنديَشةكان دةرباز دةكات.

هةروةها ئةو زامانةش سارِيَذ دةكات كة "مردن" لة بيرى طومرِايان‏دا بةجآيان ‏دةهيَلَيَت، ضونكة "طومرِايى‏" مردنيان بة: جودايى هةميشةيى لة هةموو خؤشةويستانيان، ثيشان ‏دةدات. بةلآم ئيمان ئةم زامانة بةوة تيمار دةكات كة رِوونى دةكاتةوة "مردن": ثيَشةكيى شادبوون‏‏‏ و بةيةك‏طةيشتنةوةية لةطةلأ ئةو ئازيز و خؤشةويستانةى كؤضيان بؤ جيهانى بةرزةخ كردووة‏‏‏‏‏‏‏ و ئيَستا لة جيهانى مانةوةدان. دةيشى‏ضةسثيَنيَت كة ئةو جيابوونةوةية، لة رِاستى‏دا، بةيةك‏شادبوونةوةية.

هةروةها طةورةترين مةترسيى مرؤظ ناهيَلَيَت، بةوةى كة دةيضةسثيَنيَت "طؤرِ" دةرطايةكة رِووةو جيهانى ميهرةبانيى فراوان و، خانةى بةختةوةريى هةميشةيى و، باخضةكانى بةهةشت و، ولآتى رِووناكيى خواوةندى بةخشندةى ميهرةبان، خراوةتة سةرثشت.

هةروةها رِوونى دةكاتةوة طةشتى بةرزةخ = كة بة لاى طومرِايانةوة سةخت‏ترين و ناخؤشترين طةشتى رِيَى مرؤظة و رِآ‏يةكى هةلَةت و بةردةلآنة دةيطريَتةبةر = خؤشترين و شادترين طةشتة، ضونكة "طؤرِ" دةمى هةذديهايةكى ترسناك نى‏ية، بةلَكو دةرطايةكة لة رِووى يةكيَك لة باخضةكانى بةهةشت‏دا كراوةتةوة.

هةروةها بة ئيماندار دةلَيَت :

طةر ويست و ئيختيارى تؤ برِةكى و هةندةكى(جزئي)ن، ئةوا فةرموو كارةكانت بة ويستى هةمةكى(كلّي)ى خواى طةورة بسثيَرة.. ئةطةر توانات لاوازة، فةرموو ثشت بة تواناى رِةهاى خواوةندى بة توانا ببةستة.. ئةطةر ذيانت كةم و فانى‏ية، ئةوا بير لة ذيانى مانةوةى هةميشةيى بكةرةوة.. ئةطةر تةمةنت كورتة، خةمت نةبيَت، تةمةنيَكى دريَذت لةرِآ‏داية.. ئةطةر بيرت كزة، ئةوا بضؤرة ذيَر تيشكى رِووناكيى خؤرى قورئانى ثيرؤزةوة و بة نوورى ئيمان برِوانة تاكو هةر يةكيَك لة ئايةتةكانى قورئان رِووناكى‏يةكى درةخشانى ضةشنى ئةستيَرةت ثآ‏ببةخشيَت، لة بريى رِووناكيى كزى بيرت كة وةك هى طولَةستيَرة(اليراعة) واية.. ئةطةر ئازار و ئاواتى لةذمارةبةدةرت هةن، ئةوا بزانة ضةندين ثاداشت و ميهرةبانيى نةبرِاوةى بآ‏سنوور ضاوةرِيَتن‏.. ئةطةر هيوا و مةبةستةكانت ئةوةندة زؤرن سنووريَك نى‏ية كؤتايىيان ثآ‏بهيَنيَت، ئةوا بيريان لـآ‏ مةكةرةوة و خةمت نةبيَت، ضونكة لةم دنيايةدا هـةرطيز جآيـان نابيَتةوة، بةلَكو شـويَنى ئةوان ضةند خانة و لانةيةكى ترة ‏و، ئةوكةسةش دةيانبةخشيَت سةخى و دةست‏رِةنطين و داراى بةخشندةيى يةكجار فراوانة.

هةروةها رِوو لة مرؤظ دةكات و ثيَى‏ دةلَيَت :

كاكى مرؤظ! تؤ خـاوةنى خـؤت نييت! بةلَكو بةنـدة و مولَكى يةكيَكى خاوةن توانست‏ و ميهرةبانيى رِةهايت، كةواتة خؤت شةكةت و ماندوو مةكة و دةردى‏سةريى ذيانيشت مةخةرة ئةستؤى خؤتةوة. ضونكة ئةو كةسةى ذيانى بةخشيوة هةر ئةويش بةرِيَوةى دةبات.

ئنجا دنياش بةرباد و بةرةلآ و بآ‏خاوةن نى‏ية، تاكو خةمى بؤ بخؤيت و كؤلَى ئةو لة ئةستؤى خؤت بنيَيت و بيرت بة حالَةت و بارودؤخةكانيةوة ماندوو بكةيت، ضونكة خاوةنةكةى دانا و زاناية و، تؤيش تةنها ميوانيت لة لاى ئةو، كةواتة خؤت لة كاروبارةكانى‏دا هةلأمةقورتيَنة و بآ تيَطةيشتن ليَيان، تيَكةلَىيان‏ مةكة.

ئنجا وا نةزانى كة مرؤظ و زيندةوةران بوونةوةرانيَكى بةرةلآكراون، نةخيَر.. بةلَكو ضةند فةرمانبةر و كارثآ‏سثيَرراويَكن لة ذيَر ساية و بة سةرثةرشتى و فةرمانرِةوايى دانايةكى ميهرةبان‏‏دا. كةواتة بة بيركردنةوة لة دةردى‏سةرى و ئازارى ئةوان، ئازار دةرخواردى "طيان"ى خؤت مةدة و، بةزةيى خؤت بةسةر بةزةيى بةديهيَنةرى ميهرةبان‏دا ثيَش‏مةخة.

ئنجا جلَةوى ئةو شتانةش كة لة بةرامبةرتةوة ضوونةتة سةنطةرى دوذمنايةتى، هةر لة ميكرؤبةكانةوة تا دةطاتة تاعوون و قاتى‏‏‏ و بوومةلةرزة و لافاوةكان، تةنانةت جلَةوى هةموو شتيَك، بة دةستى ئةو بةخشندة ميهرةبانةوةية، خؤ ئةويش داناية و كارى بآ‏هوودةى لـآ‏ناوةشيَتةوة و خاوةنى ميهرةبانيى فراوانة، كةواتة هةرضى‏يةك دةكات جؤريَكى ضاكة و ميهرةبانيى تيَداية..

هةروةها دةلَيَت :

هةرضةند ئةم دنياية فانى‏ية و لة ئةنجام‏دا تيادةضيَت، بةلآم لةطةلأ ئةوةش‏دا ثيَداويستى‏يةكانى جيهانى هةميشةيى ئامادة دةكات.. هةرضةندةش كاتى و لةناوضووة، بةلآم ضةندين بةروبوومى تيانةضوو ثآ‏دةطةيةنيَت و، ضةندين درةوشانةوةى قةشةنط و دلَطيرى ناوة جوان‏‏‏ و نةمر و، هةميشةيى‏يةكانى خواوةند دةردةخات.. هةرضةندةش ضيَذ و لةزةتةكانى كةمن و ئازارةكانى زؤرن، بةلآم لوتف و بةزةيى خواوةندى بةخشندةى ميهرةبان و بةخششةكانى، لة خؤيان‏دا، ضةند لةزةتيَكى رِاستةقينةى لةناونةضوون. ئازارةكانيش لةو رِووةوة كة ثاداشتى دوارِؤذيان بة دوادا ديَت، ضةندين تام و لةزةتى مةعنةوى بةرهةم‏دةهيَنن.

مادةم بازنةى حةلآلأ تابلَيَى فراوانة و سةروزيادى ئةوةية كة هةريةكة لة "طيان" و "دلأ"‏و "دةروون" لةزةت و خؤشيى تةواوى خؤيانى لـآ وةربطرن، ئةوا هيض ثيَويستى‏يةك بةوة ناميَنيَتةوة كة برِؤيتة ناو بازنةى حةرامةوة، ضونكة تةنها يةك تام و لةزةتى ناو بازنةى حةرام لةوانةية هةزار و يةك ئازارى لـآ‏ ببيَتةوة. سةرةرِاى ئةوةى كة هؤى بآ‏بةش‏بوونيشة لة تام و لةزةتى رِيَزليَنانى خواوةندى بةخشندةى ميهرةبان، كة تام و لةزةتيَكى بآ‏طةرد و خاويَن و هةميشةيى و بةردةوامة.

بةم جؤرة و بةثيَى ئةمانةى ثيَشوو دةركةوت كة: رِيَى "طومرِايى" مرؤظ دةهاويَتة نزمترينى ثلة نزمةكانةوة، بة رِادةيةك كة هيض شارستانى و فةلسةفةيةك نةتوانيَت ضارةسةريى بؤ بدؤزيَتةوة، تةنانةت ثيَشكةوتنى طرؤى مرؤظ و ئةو ثلة زانستىيانةش كة بةدةستى هيَناون هيَشتا ناتوانن دةستى‏ بطرن و لةو تاريكستانة ضرِةى طومرِايى دةرى‏بهيَنن.

بةلآم قورئانى ثيرؤز بة "ئيمان" و "كردةوةى ضاك" دةستى مرؤظ دةطريَت و لةو ثلة هةرة نزمة دةرى‏دةهيَنيَت و بؤ بلَندترين ثلةى "بةرزى" سةرى دةخات، بة ضةندةها بةلَطةى طومان‏برِ و بةهيَزيش ئةمةى بؤ رِوون‏ دةكاتةوة. كةواتة ئةو كةندةلآن و شيوة قوولآنةى بة ضةندين ثلةى بةرزبوونةوةى مةعنةوى و ئاميَرى "تةواوكاريى طيان" بؤ ثرِدةكاتةوة و، بةوثةرِى ئاسانى طةشتى دريَذى ثرِ لة ماندوويى رِووةو هةميشةيى بؤ ئاسان دةكات، ئةويش بة ثيشاندان و بةرضاوخستنى ئةو هؤكارانةى كة دةتوانريَت لة رِآيانةوة ماوةى هةزار سالأ، تةنانةت ثةنجا هةزار سالَيش، لة يةك رِؤذدا ببرِيَت!

هةروةها ثؤشاكى "بةندايةتى" بة بةرى مرؤظ دةثؤشيَت و، "كارمةندى"ى دةخاتة ئةستؤ و، دةيكات بة "ميوان" و "فةرمانبةر" لاى زاتيَكى مةزن. ئةمةش لة رِيَى ئةوةى كة تيَى‏دةطةيةنيَت: خواى طةورة خاوةنى ئةزةل و ئةبةدة، بةمةش حةوانةوةيةكى تةواوى لة طةشتى دنياى خانةخوآ و مةنزلَطاكانى بةرزةخى خانةى دوارِؤذدا بؤ مسؤطةر دةكات، بة ضةشنى ئةوةى كة فةرمانبةرى دلَسؤزى ثادشا زؤر بة ئاسانى لةناو فةرمانطةكانى مولَكى ثادشادا هاتوضؤ دةكات و لة رِيَى هؤكاريَكى طواستنةوةى خيَراى وةك: فرِؤكة و ثاثؤرِ و شةمةندةفةرةوة هةموو سنووريَكى ولآتى ثادشاى دةطةرِيَت. هةروةك ئةم فةرمانبةرة واية، ئةو ئيماندارةش كة بةهؤى "ئيمان"ةوة ثةيوةندى و نيسبةتى لةطةلأ خاوةنى مولَكى ئةزةلى‏دا بةستووة، بة بؤنةى: "كردةوةى ضاك"ةوة، بةناو مةنزلَطاكانى دنياى خانةخوآ و فةرمانطةكانى جيهانى بةرزةخ و حةشر و سنوورة فراوانةكانيان‏دا، بة خيَرايى برووسكة و بوراق، دةرِوات تا دةطاتة بةختةوةريى هةميشةيى. قورئانى ثيرؤز بة ضةشنيَكى طومان‏برِ ئةم رِاستىيانة دةضةسثيَنيَت و، بة ئاشكرا بؤ ئةوليا و مرؤظة خاويَن و بآ‏طةردةكانيان دةردةخات.

حةقيقةتى ئةم رِآ‏يةى قورئان هةر لة طوفتارةكةى‏دا بةردةوامة و، دةلَيَت :

كاكى ئيماندار! ليَهاتن و تواناى‏ لةرِادةبةدةرت بؤ "خؤشةويستى"، لة دةروونى بةدخوازى خؤت‏دا، كة ناشيرين و ناتةواو و خراثكار و زةرةرمةندة، بةكار مةهيَنة و ئةو دةروونة بةدخوازةت مةكة بة خؤشةويستى خؤت و، ئارةزووةكانى مةثةرستة. بةلَكو ئةو كةسة بكة بة خؤشةويستى خؤت كة شايانى خؤشةويستى‏يةكى نةبرِاوةى بآ‏كؤتايى‏ية و، دةتوانيَت بة بآكؤتايى و برِانةوة ضاكةت لةطةلأدا بكات و بةختةوةريت ‏ثآ بدات. تةنانةت بةوةش بةختةوةريت ثآ‏دةبةخشيَت كة ضاكةكارى و بةخششةكانى خؤى خةلآتى ئةو كةسانةش دةكات كة تؤ ثةيوةنديت لةطةلَيان‏دا هةية، ضونكة هةر ئةو كةسةية كة خاوةنى كةمالَى رِةها و جوانيى بآ‏عةيب و ثاك لة هةموو ناتةواوى و قسوور و نةمان و تياضوونيَكة‏ و، جوانيى ئةو بآ‏سنوورة و هةموو ناوةكانيشى جوان و رِةنطينن.

بةلَآ، هةريةكة لة ناوة جوانةكانى ئةو، ضةندةها رِووناكيى بآ كؤتايى و سنوورى جوانى تيَداية، "بةهةشت" بة هةموو نةرم‏ونيانى و جوانى و رِةنطينى و ناز و نيعمةتةكانيةوة، تةنها يةكيَكة لة درةوشانةوةى ثيشاندانى "جوانيى ميهرةبانى" و "ميهرةبانيى جوانى"ى ئةو، هةرضى جوانى و كةمالآتى خؤش‏ويستراوى ناو طةردوون هةن، هةر هةموويان تةنها ئاماذةيةكن بؤ "جوانى" و بةلَطةيةكن لةسةر "كةمالأ"ى ئةو خواوةندة مةزنة.

هةروةها دةلَيَت :

كاكى مرؤظ! كانياوةكانى "خؤشةويستى" كة لة ناخى تؤدا هةلأ‏دةقولَيَن و رِوويان لة خواى طةورةية و شةيداى ناوة جوان و سيفةتة مةزنةكانى ئةون، تؤ ئاراستةى بوونةوةرة فانى‏يةكانيان مةكة و بةم كارة لة نرخ و بةهايان دامةطرة و بآ‏سوود لةوان‏دا مةيان‏فةوتيَنة، ضونكة هةرضةند شويَنةوارةكانى دةستةلآتى خواى طةورة و بوونةوةرةكان لةناودةضن و ناميَنن، بةلآم ناوة جوانةكان كة درةوشانةوة و جوانىيان بةسةر ئةو شويَنةوار و بوونةوةرانةوة بة ئاشكرا ديارة، دةميَننةوة و هةميشةيين و، هةريةكة لة ناوةجوانةكان و سيفةتة بةرز و ثيرؤزةكان، هةزاران ثلةى ضاكةكارى و جوانى و هةزاران ضينى كةمالَيان تيَداية.

تةنها سةيرى ناوى "الرحمن" بكة، با بؤت دةربكةويَت كة بةهةشت يةكيَكة لة درةوشانةوةكانى و، بةختةوةريى هةميشةيى يةكيَكة لة بريسكانةوةكانى و، هةموو رِزق و رِؤزى و نيعمةتة بلآوةكانى ناو دنياش يةكيَكن لة دلَؤثةكانى!

بة وردى بير بكةرةوة و سةيرى ئةو ئايةتة ثيرؤزانة بكة كة ئاماذة بؤ ئةم بةراوردكارى‏يةى نيَوان "طومرِايان" و "ئيمانداران" لة رِووى ذيان و فةرمانبةرى‏يةوة، دةكةن:

(لَقَدْ خَلَقْنَا الاِنسانَ في اَحْسَنِ تَقْويمٍ * ثُمَّ رَدَدْنَاه اَسْفَلَ سافِلينَ * اِلاّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ) (التين:4=6).

ئايةتةكةى تريش:

(فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّماءُ والاَرْضُ) (الدخان:29) كة هةردووكيان ئاماذة بؤ ثاشةرِؤذى هةردوو لا دةكةن، سةرنجيان‏ بدة تاكو مةوداى بةرزيى ئيعجازى ئةو دوو ئايةتةت بؤ دةربكةويَت لةو بةراوردكارى‏يةى كة بؤ ئةم دوو رِآ‏يةمان داناوة.

رِوونكردنةوةى حةقيقةتى ئيعجازى كورت و ثرِ واتاى ئايةتى يةكةم "وتةى يازدةهةم" رِوونى‏كردووةتةوة. وا لةمةولا تةنها ئاماذة بؤ مةوداى طةياندنى رِاستى‏يةكى بةرز دةكةين كة ئايةتى دووهةم طةياندوويةتى، ئةويش بةم جؤرةى خوارةوة:

ئةم ئايةتة رِاستةوخؤ بة رِاشكاوى دةفةرموآ: ئاسمانةكان و زةوى بؤ مردنى طومرِايان ناطرين. واتا ثيَضةوانةكةشى دةفةرموآ: ئاسمانةكان و زةوى بؤ كؤضى مالَئاوايى ئيمانداران لة دنيا، دةطرين! واتة لةبةر ئةوةى طومرِايان ئينكاريى كار و فرمانى ئاسمانةكان‏و زةوى دةكةن و بة "بآ‏مةبةستى" تاوانباريان دةكةن و، لة واتا و ناوةرؤكى ئةو ئةركانة تآ‏ناطةن كة ئاسمانةكان و زةوى ئةنجاميان دةدةن، ئةوا مافى خؤيان نادةنآ، تةنانةت نة بةديهيَنةرةكةيان دةناسن و نة دةشزانن كة ئةمانة دةبن بة بةلَطة لةسةر بةديهيَنةريان! ئيتر بة ضاوى سووك بؤ ئةو ئاسمانانة‏‏‏ و زةوى دةرِوانن و، دوذمنايةتىيان دةكةن. ديارة ئاسمانةكان و زةويش تةنها بةمةندة وازناهيَنن كة بؤيان نةطرين، بةلَكو دوعايان لـآ‏دةكةن، تةنانةت خؤشحالَيشن بة نةمانيان!

واتا ثيَضةوانةكةشى دةفةرمويَت: ئاسمانةكان و زةوى بؤ مردنى ئيمانداران دةطرين و ثةذارة دايان‏دةطريَت. ضونكة ئيمانداران لة كار و فرمانى ئةوان ئاطادارن و رِيَزى شايانيان لـآ‏دةطرن و حةقيقةتة رِاستةكانيان دةسةلميَنن و، بة بؤنةى ئيمانةكةيانةوة لةو واتايانة تآ‏دةطةن كة لةو ئاسمانانة و زةوى‏دا هةن. ئةوةتا ئةوان تاكو زياتر لة ئاسمانةكان و زةوى بيربكةنةوة، ثتر بة سةرسوورِمانةوة دةلَيَن: "ضةندة جوان بةدى‏هيَنراون! ضةندةش رِيَك و جوان كارةكانيان رِادةثةرِيَنن" بةمةش رِيَزى شـايـانى خؤيان ثآ‏دةبةخشـن، ضونكة لةبةر خوا‏ و لةو رِوانطةيةوة خؤشيان دةويَن كة ئاسمانةكان و زةوى ضةند ئاويَنةيةكن بؤ درةوشانةوةى ناوة جوانةكانى خواى طةورة. لةبةر ئةوةية كة كاتيَك ئةهلى ئيمان دةمرن، ئاسمانةكان دةلةريَنةوة و وةك‏ بلَيَى بؤ كؤضى مالَئاوايى ئةو ئيماندارانة بطرين ئاوا خةم داياندةطريَت.

* * *

ثرسياريَكى طرنط:

ثرسيار دةكةن و دةلَيَن:

"خؤشةويستى" بة دةست مرؤظ نى‏ية و لة ويستى خؤمان بةدةرة. ئةوةتا بةثيَى داخوازيى سروشتى خؤم حةزم لة: خؤراكى بةتام و لةزةت و ميوةى خؤشة و، باوك و دايكم و منالَةكانم‏ و خيَزانةكةم كة هاوسةرى ذيانمة و، ثيَغةمبةرة بةرِيَزةكان و، ئةوليا و ثياوضاكان و، لاوى و، ذيانى خؤم و، هةموو شتيَكى جوانم خؤش‏دةويَت. بة واتايةكى تر: من دنيام خؤش دةويَت و ناتوانم ئةم خؤشةويستى‏ية ثشت‏طوآ بخةم. بةلآم ئايا ضؤن بتوانم ئةم هةموو جؤرة خؤشةويستى‏يانة ثيَشكةشى خواى طةورة بكةم و خؤشةويستى‏يةكةم بؤ ناوة جوان و سيفةتة مةزنةكان و زاتى خاويَن و ثيرؤزى خواى طةورة ئاراستة بكةم و؟ ئةم كارة ضى دةطةيةنيَت؟

وةلآم:

فةرموو طوآ لةم ضوار سةرنجةى خوارةوة رِابطرة:

سةرنجى يةكةم:

هةرضةند خؤشةويستى بة دةست مرؤظ نى‏ية، بةلآم دةتوانريَت بة "ويست"ى خؤى رِووى ئةو خؤشةويستى‏ية بؤ خؤشةويستيَكى تر وةربضةرخيَنيَت، وةك ئةوةى كة ناشيرينى‏و ناوةرؤك و رِاستيى خؤش‏ويستراوةكة ئاشكرا بكريَت و دةربخريَت.. يان بزانريَت ثةردةيةكة بةسةر رِووى خؤش‏ويستراويَكى رِاستةقينةدا دادراوةتةوة كة ئةو شايانى خؤش‏ويستنة.. يان بزانريَت ئاويَنةيةكة جوانيى ئةو خؤشةويستة رِاستةقينةيةى تيَدا دةردةكةويَت..

كاتآ ئةمة رِوون دةبيَتةوة، دةتوانريَت رِووى خؤشةويستى‏يةكة لة خؤش‏ويستراوى مةجازى‏يةوة بؤ هى رِاستةقينة ئاراستة بكريَت.

سةرنجى دووهةم:

ئيَمة نالَيَين: هيض كام لةوانةت خؤش‏نةويَت كة ئيَستا باست‏كردن، نةخيَر. بةلَكو دةلَيَين: هةموو ئةوانةت لة رِآ و ثيَناوى خوادا خؤش‏بويَت..

بؤ نموونة: ضةشتنى تامى خواردةمةنى و ميوة بةلةزةت و خؤشةكان لةطةلأ يادكردنةوةى ئةوةدا كة ضاكة و نيعمةتى خواى طةورةى بةخشندةى ميهرةبانن، خؤش‏ويستنى دوو ناوى جوانى: "الرحمن" و "المنعم"ى خواى طةورة دةطةيةنيَت، سةرةرِاى ئةوةى كة لة هةمان كاتيش‏دا بة شوكرانةبذيَرى‏يةكى مةعنةوى لةقةلَةم دةدريَت. ئنجا بةوةش‏دا دةزانين كة ئةو خؤشةويستى‏ية هى هةوا و ئارةزووى دةروون نةبووة و بؤ ناوى: "الرحمن"ى خواى طةورة بووة، كة: مرؤظ بؤ رِؤزيى حةلآلأ تآ‏بكؤشيَت و بةدةستى‏ بهيَنيَت‏ و لة بازنةى حةلآلأدا داراى قةناعةتيَكى تةواو بيَت و، لة كاتى خواردنى‏دا بير بكاتةوة كة نيعمةتى خواى طةورةية و شوكرانةى لةسةر ثيَشكةش بكات.

ثاشان خؤش‏ويستنى دايك و باوكت و رِيَزطرتنيان، لة رِاستى‏دا، بؤ خؤشةويستيى خواى طةورة دةطةرِيَتةوة، ضونكة هةر تةنها ئةو خواية بوو كة سؤز و ميهرةبانيى لة دلَى دايك و باوكت‏دا رِواند و، ئةوانيش بةوثةرِى ميهرةبانى و دانايى ضاوديَرى و ثةروةردةيان كرديت. نيشانةى ئةوةش كة لةبةر خواى طةورة خؤشت‏دةون، ئةوةية كة: كاتآ ئةوان ثير دةبن و بةسالآ دةضن و بة تةماى هيض شتيَك نابيت ليَيان، ئةوثةرِى رِيَزيان لـآ‏بطريت و تا دةتوانيت خؤشت‏بويَن و، هةرضةندةش ئةوان طيروطرفتى زياترت بؤ فةراهةم بهيَنن و ئةركى سةرشانت ثتر قورس بكةن، تؤ ميهرةبانى و شةفةقةتى زياتريان بؤ بنويَنيت. ضونكة ئةم ئايةتة ثيرؤزة:

(‏‏‏إمّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ اَحَدُهُمَا اَوْ كِلاهُمَا فَلا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلاتَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلاً كَرِيماً * واخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُل رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَاني صَغِيراً) (الإسراء:23=24).

داوا لة منالأ و نةوةكان دةكات، لة ثيَنج ثلةدا، ضاوديَريى دايك‏‏‏ و باوكيان بكةن، هةروةها مةوداى طرنطيى رِيَزليَنان و خراثى و ستةميى بآ‏طوآيى‏كردنيان دةردةخات.

جا مادةم خواى طةورة سروشتى باوكانى وا بةدى‏هيَناوة كة حةسوودىيان بةرامبةر كورِ و نةوةى خؤيان تيَدا نةبيَت و، بةم ثآ‏ية باوك جطة لة كورِى خؤى حةز ناكات لة ثيَشبرِكيَى ذيان‏دا كةسى تر ثيَشى‏ بكةويَت، ئةوا لةبةر ئةوة، هةرطيز رِآ بة كورِ نادريَت داواى ماف لة باوكى خـؤى بكات، ضـونكة هؤى ناكؤكيى نيَوان دوو كةس يان حةسوودى‏ و مونافةسةية، يان ثآ‏شيَل‏كردن و خواردنى مافى يةكيَكيانة لة لايةن ئةوى تريانةوة، بةلآم خؤ هةر بة سروشت باوك ئةم دوو شتةى تيَدا نى‏ية بةرامبةر بة كورِ و جطةرطؤشةى خؤى! كةواتة كورِ مافى ئةوةى نى‏ية هيض داوايةكى بةرامبةر باوكى خؤى ببيَت، تةنانةت ئةطةر باوكيشى ستةمى لـآ‏بكات، هيَشتا ئةم مافى ئةوةى نى‏ية بةطويَى نةكات و هةلَويَستى نةشياوى بةرامبةر بنويَنيَت. واتة ئةو كةسةى بةرامبةر باوك‏‏ و دايكى خؤى رِةفتارى نالةبار دةنويَنيَت و ئازاريان دةدات، لة مرؤظيَتى دةرضووة و بووة بة ئاذةلَيَكى درِندة.

خؤش‏ويستنى منالَيش، بة هةمان جؤر، بريتى‏ية لة خؤشةويستيى خواى طةورة و لة رِوويةكةوة بؤ ئةو دةطةرِيَتةوة، بةوةى كة مادةم ئةوان ديارى و بةخششى خواوةندى ميهرةبانى بةخشندةن، ئةوا دةبآ بةوثةرِى شةفةقةت و ميهر و بةزةيى‏يةوة ضاوديَرى بكريَن.. نيشانةى ئةوةش كة خؤشةويستيى ئةوان لة ثيَناوى خواداية، ئارامطرتن و شوكرانةبذيَرى‏ية لة كاتى بةلآ و موسيبةت، بة تايبةتى "مردن"يان‏دا، هةروةها ئوميَدنةبرِين‏ و دوعابؤكردنيانة‏‏ و، تةسليم‏بوون‏‏‏‏ و شوكرانةبذيَرى‏ية لة كاتى قةزا و قةدةردا. وةك ئةوةى بلَيَت: ئةم بةديهيَنراوة، خؤشةويست و بةندةى بةديهيَنةرى بةخشندةية‏‏‏‏‏ و، بؤ ماوةيةكى ديارى‏كراوى كةم ثيَى‏بةخشيبووم، ئيَستاش دانايى ئةو خواوةندة خواستى لةسةر ئةوةبوو كة لة منى وةربطريَتةوة و بيبات بؤ شويَنيَكى‏ترى باشتر و ثرِ ئاسايش‏تر، خؤ ئةطةر يةك بةشى رِوالَةتيى منى ثيَوة بيَت، ئةوا هةزار بةشى رِاستةقينةى خواى طةورةى تيَداية. كةواتة ضار نى‏ية دةبآ تةسليمى برِيارى خواى طةورة ببم.

خؤش‏ويستنى برادةر و هاوةلآنيش، ئةطةر خاوةن ئيمان و تةقوا بن، ماناى واية ئةويش لة ثيَناوى خواداية و بؤ ئةو دةطةرِيَتةوة بةثيَى دةستوورى: "الحبّ في الله‏"[1].

خؤش‏ويستنى ذنةكةيشت كة هاوسةرى ذيانتة، با لةسةر ئةو بناغةية بيَت كة ديارى‏يةكى "هاودةم و نةرم‏ونيانى" ميهرةبانيى خواى طةورةية. نةكةى ئةو خؤشةويستى‏يةت ببةستيتةوة بة جوانى‏ية رِوالَةتى‏يةكةيةوة كة بة زوويى تةواو دةبيَت و ناميَنيَت! بةلَكو بيبةستة بةو جوانى‏يةى كة هةرطيز نارِوات و رِؤذ بة رِؤذ لة زيادبوون‏داية، ئةويش جوانيى رِةوشت و هةلَس‏وكةوتى ثاك و بآ‏طةرديةتى كة لة ناخى نةرم‏ونيانيى ئافرةت‏دا رِةطى داكوتاوة. بةرزترين و شيرينترين جوانيى ئافرةت لة سؤز و شةفةقةتة نوورانى و بآ‏طةردةكةى‏داية‏‏، خؤ ئةم جوانيى شةفةقةت‏ و رِةوشتةش، هةميشةيى‏ية و تا كؤتايى تةمةن هةر لة زيادبوون‏داية و، تةنها بة خؤش‏ويستنى ئةم دوو لايةنةشة كة مافةكانى ئةم بةديهيَنراوة لاواز و نةرم‏ونيانة دةثاريَزريَن. دةنا لة كاتيَك‏دا كة جوانيى رِوالَةتيى ناميَنيَت و لة هةموو وةختيَك ثتر ثيَويستى بة مافةكانى دةبيَت، هةموو مافةكانى دةخوريَن و ثآ‏شيَل‏ دةكريَن!

خؤشةويستيى ثيَغةمبةران = درووديان لةسةر بيَت = و ئةوليا و ثياوضاكانيش، بة هةمان جؤر، لة رِيَى خواداية، لةو رِووةوة كة ئةوان ضةند بةندةيةكى بآ‏طةرد و وةرطيراوى لاى خواى طةورةن. خؤش‏ويستنى ئةوان، لةم طؤشةيةوة، دةبآ بة خؤش‏ويستنى خواى طةورة.

ئةو ذيانةش كة خواى طةورة بة تؤ و هةموو مرؤظيَكى ترى بةخشيوة، سةرمايةيةكى هيَندة طةورةية كة دةتوانيت ذيانيَكى نةبرِاوةى دوارِؤذى ثآ‏ بةدةست‏بهيَنيت و، طةنجينةيةكة ضةندين ئاميَر و كةمالآتى نةمرى تيَداية. جا خؤش‏ويستن و ثاريَزطارى‏كردنى ذيان لةم طؤشةيةوة و، رِامكردن و بةكارهيَنانى لة ثيَناوى خوادا، بة خؤشةويستيى خواى طةورة دادةنريَت.

ثاشان خؤش‏ويسـتنى لاوى و جوانى‏يةكـةى و رِيَزليَنانى لةو رِووةوة كة نيعمةتيَكى ناياب‏ و قةشةنطى ثةروةردطارة و بةكارهيَنانى بة باشى، خؤشةويستى‏يةكى رِةواية و شايانى رِيَزة.

ثاشان خؤش‏ويستنى بةهار، لةو رِووةوة كة قةشةنط‏ترين لاثةرِةى دةركةوتنى نةخش و نيطارةكانى ناوة جوان و رِووناكةكانى خواى طةورةية و، مةزنترين ثيشانطاية بؤ ثيشاندانى وردةكاريى سنعةتى بآ‏ويَنةى ثةروةردطار. بيركردنةوة لة بةهار لةم رِووةوة، رِووى لة ناوة جوانةكانى خواى طةورةية و لة ثيَناوى خواداية.

تةنانةت خؤش‏ويستنى "دنيا"ش ئةطةر لةو طؤشةيةوة بيَت كة: كيَلَطةى دوارِؤذة و، ئاويَنةى ناوة جوانةكانى خواى طةورةية و، ضةند نامةيةكى ثةروةردطارة بؤ "بوون"(الوجود)ى ناردووة، بة مةرجيَك دةروونى بةدخواز خؤى لةو خؤشةويستى‏يةدا هةلأنةقورتيَنيَت، خؤش‏ويستنى دنيا لةم طؤشةيةوة، ئةويش دةبآ بة خؤشةويستى‏يةك لة ثيَناوى خواى طةورةدا.

ثوختةى ئةم قسانة: هةموو دنيا و بةديهيَنراوانى ناو دنيات بة واتاى "حةرفى" خؤش‏بويَت نةك بة واتاى "ئيسمى".

واتة‏: نةك لةبةر خؤيان، بةلَكو لةبةر ئةو واتايانةى رِايان‏دةطةيةنن، خؤشت بويَن..

بة هيض شتيَك مةلَآ: "ئةمة ضةندة جوانة" بةلَكو بلَآ: "ضةندة جوان بةدى‏هيَنراوة"! نةكةى هيض كةليَنيَك بهيَلَيتةوة كة خؤشةويستيى غةيرى خواى لـآ‏برِواتة ناو دلَتةوة، ضـونكة ناوةوةى دلَت ئاويَنةى خواوةندى صةمةدة‏‏ و تايبةتة بةو، هةردةم بلَآ: "اللهم ارزقنا حبك وحبّ مايقربنا إليك"[2].

جا ئةو هةموو جؤرانةى "خؤشةويستى" طةر بةو شيَوةيةى باسمان‏كردن، بةرةو رِووكارى رِاستى خؤيان ئاراستة بكريَن. واتة: ئةطةر لةبةر خوا و لةثيَناوى ئةودا بن، ئةوا لةزةتيَكى رِاستةقينةى بآ‏ئازار و، بةيةك‏شادبوونيَكى بآ‏كؤتايى بةرهةم‏دةهيَنن، تةنانةت خؤش‏ويستنى خواى طةورةش زياد دةكةن، سةرةرِاى ئةوةى كة خؤشةويستى‏يةكى رِةوا و حةلآلَة و لةهةمان كاتيش‏دا شوكرانةبذيَريى خواوةندة و، بيركردنةوةية لة نيعمةتةكانى ئةو خواية لة ناوةندى هةمان خؤشةويستى‏دا.

ئةمةش بة نموونةيةك رِوون‏ دةكةينةوة:

طةر ثادشايةكى مةزن[3] سيَويَكى ثيَشكةش‏كرديت، ئةوا بة دوو جؤر حةز لةو سيَوة دةكةيت و، بة دوو شيَوة لةزةتى لـآ‏دةبةيت:

حةز و خؤش‏ويستنى يةكةميان هى سيَوةكةية، كة ميوةيةكى خؤشة و، بة ئةندازةى تايبةتكارى‏يةكانى ثيَكهاتنى، لةزةتى لـآ‏دةبةيت. ئةم حةز و خؤش‏ويستنة هى ثادشا نى‏ية، تةنانةت ئةطةر يةكيَك بة هةلَثة و لة بةردةم ثادشادا سيَوةكة بخوات، دةرى‏دةبرِيَت كة سيَوةكةى خؤش‏دةويَت نةك ثادشا! لةوانةية ثادشا ئةم هةلَس‏وكةوتةى بةلاوة كاريَكى نةشياو بيَت و، بيَز لةو خؤويستى‏ية توند و دةروون‏ثةروةرى‏ية لةرِادةبةدةرة بكاتةوة. ئةمة سةرةرِاى ئةوةى كة لةزةتى ئةو سيَوة لةزةتيَكى كاتى‏ية و لةنةمان‏داية، ضونكة لةطةلأ تةواوبوونى خواردنى، لةزةتةكةشى تةواو دةبيَت و ئازارى نةمانى بةجآ‏دةهيَلَيَت.

حةز و خؤش‏ويستنى دووهةميان هى رِيَزليَنانةكةى ثادشاية، كة بة ضاوى رِيَزةوة ئاورِى‏ لـآ‏داويتةوة و بة ثيَشكةش‏كردنى سيَوةكة ئةمةى دةربرِيوة. وةك‏ بلَيَى ئةو سيَوة نموونةيةكى ئاورِليَدانةوة و رِووتيَكردنى ثادشاية، يان ستايشيَكى بةرجةستةى ئةوة. جا ئةو كةسةى دياريى ثادشا بة خؤشةويستى و رِيَزةوة وةربطريَت، دةرى‏دةبرِيَت كة ثادشاى خؤش‏دةويَت، نةك سيَوةكة. دةبآ بيشزانين تام و لةزةتى ئةو سيَوة = لةبةر ئةوةى ماية و ثيشاندةرى رِيَزليَنانةكةى ثادشاية = لة هى هةزاران سيَوى‏ تر زياترة، هةست‏كردنيش بةم لةزةتة زيادةية، خؤى لة خؤى‏دا، شوكرانةبذيَريى ئةو بةخشينةية و، ئةم خؤشةويستى‏يةش خؤشةويستى‏يةكى خاوةن رِيَزة و شايانى ثادشاية.

بة ضةشنى ئةم نموونةية، طةر بيَت و مرؤظ بآ‏ئاطايانة حةز و خؤشةويستيى رِاستةوخؤ بؤ نيعمةت و ميوةكان ئاراستة بكات و تةنها تامى لةزةتة ماددى‏يةكانيان بضيَذيَت، ئةوا ئةو خؤشةويستى‏يةى هى دةروونة و لة رِاستى‏دا نةفس‏ثةروةرى‏ية و، لة ئةنجاميش‏دا ئةو لةزةتانة لةناودةضن و ئازار بةجآ‏دةهيَلَن. بةلآم ئةطةر ئةو حةز و خؤشةويستى‏ية رِوويان لةو لايةنة بيَت كة بةخششى ثةروةردطار و، ميهرةبانى و بةرهةمى ضاكةكاريى خواى طةورةن و، رِيَز لة ثلةكانى ئةو ضاكةكارى‏ية بطريَت و، بة تةواوى تاميان‏ بضيَذيَت، ئةوا ئةم كارةى، لة رِاستى‏دا، شوكرانةبذيَرى‏يةكى مةعنةوى‏ية و لةزةتيَكة هةرطيز دواى خؤى ئازار بةجآ‏ناهيَلَيَت.

سةرنجى سآ‏هةم:

ئةو خؤشةويستى‏يةى رِووى لة ناوة جوانةكانى خواية، ضةند ضينيَكى هةية:

كاتى وا هةية لة رِيَى خؤش‏ويسـتنى شويَنةوارةكانى جآ‏دةستى خواوةند لة طةردوون‏دا =‏‏‏‏‏‏ وةك زووتر باسمان‏كرد‏‏‏ = خؤشةويستى‏يةكةت ئاراستةى ناوة جوانةكانى خواى طةورة دةكةيت..

كاتى وا هةية بؤية ئةو ناوة جوانانةت خؤش‏دةويَت ضونكة ناونيشانى كةمالآتى بةرزى خواى طةورةن..

كاتى وا هةية مرؤظ طةلـآ ثيَويستى بةو ناوانةية، لةبةر ئةوة تاسةمةنديان دةبيَت، ضونكة ضييةتيى مرؤظ طشتى‏ية و، ثيَداويستى‏يةكانيشى بآ‏سنوورن. واتة: لةبةر ثيَويستيى بةو ناوانة، خؤشى‏دةويَن.

با بة نموونةيةك ئةمة رِوون‏ بكةينةوة:

وا دابنآ لةو كاتةدا كة هةست بة كؤلَةوارى و دةستةوسانيى خؤت‏‏ و ثيَويستيى زؤر دةكةيت كة يةكيَك بؤ رِزطاربوونى خؤشةويستيَكت لة خزمان و هةذاران، تةنانةت بؤ فرياطوزاريى بوونةوةرة لاوازة داماوةكانيش، بيَت و يارمةتيت بدات، طةر كت‏وثرِ لةم كاتةدا يةكيَك ثةيدا ببيَت و ضاكة‏‏ و نةوازش لةطةلأ ئةوانةدا بنويَنيَت و بة ئارةزووى دلَى تؤ نيعمةتى خؤى بدات بةوان، ضةندة شادمان دةبيت‏ و ضةندةش دلَت بة ناوى: "المنعم" و "الكريم"ى ئةو دةكريَتةوة و دةطةشيَتةوة؟ تةنانةت ضةندة جيَى رِيَز و مايةى سةرسوورِمانت دةبيَت و بة خؤش‏ويستنى ئةو دوو ناو و ناونيشانةى ئةو، هةردةم رِووى خؤشةويستيى ئاراستة دةكةيت؟!

هةر لة رِووناكيى ئةم نموونةيةوة، بير لة تةنها دوو ناو بكةرةوة لة نيَوان ناوة جوانةكانى خواى طةورةدا، كة دوو ناوى: "الرحمن" و "الرحيم"ن. كاتيَك بيريان لـآ‏دةكةيتةوة و سةرنجيان دةدةيت، دةبينيت: هةموو ئيمانداران لة: باوك و باثيرانى ثيَشووت و، طشت خؤشةويست و، كةس‏وكار و، برادةرانت كة خؤشت‏دةويَن و شةفةقةتت بةرامبةريان دةبزويَت و تاسةمةنديت بؤ بينينيان، هةموو ئةوانة، لة دنيادا ضةشتنى ضةندين نيعمةتى بةلةزةتيان ثآ‏دةبةخشريَت و، ثاشانيش لة دوارِؤذدا بة خؤشترين و بةتامترين نيعمةت بةختةوةر دةكريَن، تةنانةت خواى طةورةى "رِةحـمان" و "رِةحيم" بةختةوةرى و نيعمةتى زياتريان ثآ‏دةبةخشيَت، بةوةى كة بة يةكتريان شاد دةكاتةوة و بة بينينى جوانيى هةميشةيى خؤيشى بةهرةمةنديان دةكات. كةواتة دةبآ هةردوو ناوى: "الرحمن" و "الرحيم" ضةندة شايانى خؤش‏ويستن بن و طيانى مرؤظ ضةندة تاسةمةنديان بيَت؟ بؤ خؤت ئةمة ليَك‏بدةرةوة، بابزانيت ضةندة ئةو وتةيةمان رِاستة كة دةلَيَين: "الحمد لله‏ على رحمانيته ورحيميته"!

ثاشان تؤ ثةيوةنديت بة بوونةوةرانى رِووى زةوى‏يةوة هةية و، بة دةردى‏سةرى و بةدبةختيى ئةوان ئازار دةضيَذيت، وةك‏ بلَيَى تيَكرِاى طؤى زةوى خانة و لانةى جوان و ئاوةدانى تؤ بيَت. جا ئةطةر بة وردى سةرنج‏ بدةيت، شةوقيَكى زؤر و ثيَويستى‏يةكى توندوتيذ لة رِؤحى خؤت‏دا هةست‏ثآ‏دةكةيت بةرامبةر ناوى: "الحكيم"ى خواى طةورة و ناونيشانى: "المربـي" كة بة دانايى‏يةكى تةواو و كارطوزارى‏يةكى بآ‏ويَنة‏‏ و رِيَك‏خستنيَكى ورد و ثةروةردةكارى‏يةكى ميهرةبانانة، ئةو طشت بوونةوةرانة رِيَك‏دةخات.

ثاشان ئةطةر بير لة هةموو مرؤظايةتى بكةيتةوة، دةبينيت ثةيوةنديت ثيَيانةوة هةية و، بؤ بارودؤخى كلَؤلَى و بةدبةختيى ئةوان ئازار دةضيَذيت و، بة نةمان و مردنيشيان ئازارةكةت ثتر زياد دةكات، لةم كاتةدا دةبينيت "طيانت" تاسةمةندى ناوى: "الوارث، الباعث"ى خواى طةورةية و، ثيَويستى بة ناونيشانى: "الباقي، الكريم، المحي، المحسن"ى بةديهيَنةرى بةخشندةية كة هةموو ئةو مرؤظانة لة تاريكستانى نةبوون رِزطار دةكات و، لة خانة و لانةيةكى ديكةى ضاكتر و جوانتر لةوةى دنيايان نيشتةجآيان دةكات.

هةروةها لةبةر ئةوةى ضييةتيى مرؤظ بةرزة و سروشتةكةشى طشتى‏ية، ئةوا هةزار و يةك ثيَويستيى بة هةزار و يةك ناوى جوانى خواى طةورة و بة ضةندةها ثلةى جياجياى هةموو يةكيَك لةو ناوانة هةية. جا "ثيَويستى"ى دووضةندانة‏(مضاعف) بريتى‏ية لة "شةوق".. شةوقى دووضةندانةش بريتى‏ية لة "خؤشةويستى".. خؤشةويستيى دووضةندانةش "عيشقة". كةواتة بةثيَى كاملأبوونى رِؤحى مرؤظ و بةثيَى ثلةكانى ئةو ناوانة، ثلةكانى خؤشةويستيش دةردةكةون. خؤشةويستيى ئةو ناوانةش لة ئةنجام‏دا دةبن بة خؤش‏ويستنى زاتى مةزنى خواى طةورة، ضونكة ئةو ناوانة تايبةتن بة خواى طةورة و درةوشانةوةكانيةوة.

وا لة نيَوان هةزار و يةك ناوى خواى طةورةدا = بؤ نموونة = تةنها يةك ثلة لة نيَوان هةزار و يةك ثلةى ناوى: "العدل، الحكم، الحق، الحكيم"ى خواى طةورة، بةم جؤرةى خوارةوة رِوون دةكةينةوة:

ئةطةر دةتةويَت ئةو ناوى "الرحمن، الرحيم، الحق"ةى كة لة ضوارضيَوةى "دانايى و دادطةرى"دا و لة نيَوان بازنةيةكى فراوانى مةزن‏دا هةية بيانبينيت، ئةوا بير لةم نموونةية بكةرةوة:

سوثايةك ضوارسةد هةزار تيرةى جؤراوجؤرى سةربازى تيَداية، هةريةكةيان بةثيَى حةزى خؤيان، بةرط و ثؤشاك و خواردةمةنىيان لةوانى تر جياية و، هةريةكةيان كام ضةكيان بة ئاسانى بؤ بةكاردةهيَنريَت ئةوةى هةلَطرتووة و، ض ضارةسةرى‏يةكيشيان بؤ دةطونجآ بةوة ضارةسةر دةكريَت. ئنجا هةرضةند ئاوا لة هةموو شتيَكيان‏دا لة يةكتر جياوازن، كةضى بةثيَى تيث و لةشكر لة يةكتر جيانةبوونةتةوة، بةلَكو بآ‏جياوازى تيَكةلَى يةكتر بوون و بة يةك‏دا ئالآون.

جا ئةطةر ثادشايةك ببيَت، لةبةر ئةوةى خاوةنى بةزةيى و ميهرةبانى‏‏ و توانست و زانستيَكى طشتيى بةهةمووشت‏ئاطا بيَت و، داراى دادطةرى‏يةكى بآ‏ويَنة و دانايى‏يةكى تةواو بيَت، هةريةك لةو سةربازانة ض جؤرة بةرط و ثؤشاك و خؤراك و ضارةسةرى و ضةكيَكى بؤ دةطونجآ ئةوةيان ثآ بدات، بآ‏ئةوةى كةسيانى لة بير بضيَت و كارةكةى لـآ‏ بئالَؤزيَت و بآ‏ ئةوةش هيض ياريدةدةريَكى ببيَت، بةلَكو بة تةنيا خؤى هةموو ئةمانةيان بةسةردا دابةش بكات.. بةلَآ، ئةطةر ثادشايةكى ئاوا بآ‏ويَنة ببيَت، ئةوا ئةو كاتة رِادةى توانايى و ميهرةبانى و دادطةريى ئةوت بؤ دةردةكةويَت. ضونكة ئاشكراية طةر تابووريَكى سوثا كة تةنها لة (دة) تيرةى جياجيا ثيَك‏هاتبيَت، طةلـآ قورس و دذوارة بتوانريَت ضةك و تةقةمةنى و بةرط و ثؤشاكى جياجيايان بؤ دابين‏ بكريَت، بؤية لة ناضارى‏دا هةموويان بة يةك ضةشن بةرط و ثؤشاك و ضةك و تةقةمةنىيان دةدريَتآ، هةرضةندةش رِةطةز و نةتةوةيان جياواز بيَت..

جا ئةطةر دةتةوآ لة رِوانطةى ئةم نموونةيةوة درةوشانةوةى ناوى خاويَن و جوانى: "الحق" و "الرحمن الرحيم"ى خواى طةورةت لة ضوارضيَوةى "دادطةرى" و "دانايى"دا بؤ دةربكةويَت، ئةوا فةرموو سةيرى بةهار بكة و بؤ ئةو خيَوةتانة برِوانة كة بةسةر رِووى زةوى‏دا هةلأ‏دراون، كة هى ضوارسةد هةزار نةتةوةى جؤراوجؤرن و سوثايةكى مةزنيان لة رِووةك و زيندةوةران ثيَك‏هيَناوة.. بـة وردى سـةيريان بكة، دةبينيت هةرضةند ئةم هةموو تيرة‏ و نةتةوانة تيَكةلأ و ثيَكةلَن و، بةرط و ثؤشاكيان لة يةكتر جياوازة و، خواردةمةنيشيان لة هى يةكتر ناضيَت و، ضةكيان جؤراوجؤرة و، رِآ و شويَنى طوزةرانيان جياوازة و، مةشق و تةعليماتى هةريةكةيان لةوى‏تر جياية و، تةسريح‏بوون و ثشوودانيشيان لة يةكتر ناضيَت، هيض‏كاميشيان زمانيان نى‏ية تاكو داواى ثيَداويستى و دابين‏كردنى ئارةزووةكانيانى ثآ‏بكةن.. لةطةلأ هةموو ئةمانةش‏دا، هةريةكةيان بة ناوى: "الحق و، الرحمن و، الرزاق و، الرحيم و، الكريم"ةوة و لة ضوارضيَوةى "دانايى و دادطةرى"دا و، بة تةرازوويةكى ورد و رِيَك‏وثيَكى‏يةكى بةرز، بةرِيَوةدةبريَت و ثةروةردة و ضاوديَرى دةكريَت. دةسا فةرموو سةيرى ئةم درةوشانةوةية بكة و سةرنجى لـآ‏بدة، باشة ئايا دةطونجآ جطة لة خواى طةورة كةسى تر بتوانيَت لةم كارةدا، كة بةو رِيَسا بآ‏ويَنة و تةرازووة وردة بةرِيَوةدةبريَت، خؤى هةلأ‏بقورتيَنيَت؟ ئايا دةطونجآ هيض هؤكاريَك = هةرضى بيَت = لةم سنعةتة قةشةنط و كارطوزارى‏ية دانايانة و، ثةروةردطارى‏ية ميهرةبان و بةرِيَوةبردنة طشتى‏يةدا دةست‏وةربدات، جطة لة خواى طةورةى تاكى تةنياى داناى بةتوانا بةسةر هةموو شتيَك‏دا؟

سةرنجى ضوارةم:

تؤ دةلَيَيت: ضةندين جؤرى جياجياى حةز و خؤشةويستى لة دةروونم‏دا هةن بؤ: خواردةمةنيى بةلةزةت و، ذن و، منالأ و، دايك‏‏‏ و، باوك و، خؤشةويست و، برادةرانم و، ثياوضاكان و، ثيَغةمبةرة بةرِيَزةكان، تةنانةت هةموو شتيَكى جوان و بةهارى رِةنطين و دنيام بة طشتى خؤش‏دةويَت.. ئايا ئةطةر ئةم هةموو جؤرة جياجيايانةى خؤشةويستيم بةثيَى داخوازى‏يةكانى قورئانى ثيرؤز بن ض ئةنجام و سووديَكيان دةبيَت؟

وةلآم :

رِوونكردنةوةى ئةو هةموو سوود و ئةنجامانة ثيَويستى بة نووسينى كتيَبيَكى مةزن دةبيَت. لةبةر ئةوة، ئيَمة ليَرةدا بة كورتى ئاماذة بؤ تةنها يةك‏دوو ئةنجام لةو ئةنجامانة دةكةين، لة ثيَشان‏دا ئةو ئةنجامانة رِوون دةكةينةوة كة لة دنيادا ديَنةدى، ثاشان ئةوانةى كة لة دوارِؤذدا دةردةكةون، ئةويش بةم جؤرةى خوارةوة:

زووتر باسمان‏كرد: جؤرةكانى خؤشةويستى لاى بآ‏ئاطايان و ئةهلى دنيا، كة تةنها بؤ دابين‏كردنى ئارةزووةكانى دةروونيانة، ضةندةها ئةنجامى بةسوآ و ئازار و بةلآ و دةردى‏سةريى هةية، لةطةلأ ئةو كةيف‏‏‏ و شادى و حةوانةوة كةم و بضووكةى كة تيايداية.

بؤ نموونة: بة بؤنةى كؤلَةوارى‏يةوة، "شةفةقةتة"كةيان دةبيَت بة بةلآيةكى ئازاردار.. "خؤشةويستى"ش لاى ئةوان، بةهؤى جودايى و ليَك‏برِانةوة، دةبيَت بة كسثةى دةروون‏و.. "لةزةت"يش، بةهؤى نةمانيةوة، دةبيَت بة شةرابيَكى ذةهراوى. هيض كاميشيان لة دوارِؤذدا هيض سووديَكيان نابيَت، ضونكة هيضيان لة ثيَناوى خوادا نةبوون. خؤ ئةطةر مرؤظيان خستبيَتة كارى حةرامةوة، ئةوا لة دوارِؤذدا ئازار و ئةشكةنجةى سةختى دةرخوارد دةدةن.

ثرسيار: خؤشةويستيى ثيَغةمبةرة بةرِيَزةكان = عليهم السلام = و ئةوليا و ثياوضاكان ضؤن بآ‏سوود و قازانج دةردةضيَت؟

وةلآم: بة ضةشنى سوودوةرنةطرتنى ئةو طاورانةى كة باوةرِيان بة "تثليث" هةية لة خؤش‏ويستنى حةزرةتى عيسا = دروودى لةسةر بيَت = و، رِافزى‏يةكانيش لة خؤش‏ويستنى حةزرةتى عةلى، خواى لـآ رِازى بيَت!

ئنجا ئةو جؤرة خؤشـةويسـتى‏يانةش كـة باسـت‏كردن، ئةطةر بةثيَى رِيَنمايى قورئانى ثيرؤز‏ و لة ثيَناوى خواى طةورة و خؤشةويستيى "بةخشندةى ميهرةبان"دا بيَت، ئةوا ضةندةها بةرهةمى جوانى لة دنيادا دةبيَت، ض جاى ئةنجامة خاويَن و جوان و هةميشةيى‏يةكانى ئةودنيا.

ئةنجامةكانى سةر بة دنيايان ئةمانةن:

حةزكردنت لة خواردةمةنى و ميوةى بةلةزةت و خؤش، ئةو خواردةمةنىيانةت بؤ دةكات بة نيعمةتيَكى بآ‏ئازارى بةخشراوى خواى طةورة و، لةزةتيَك لة ناوةندى شوكرانةبذيَرى‏دا..

خؤش‏ويستنى نةفسيشت، لةو رِووةوة كة بةزةييت ثيَدابيَتةوة و لة ثةروةردة و ثاكذكردنى‏دا خؤت ماندوو بكةيت و لة ئارةزووى نزم و خراث دوورى بخةيتةوة، ئةم خؤش‏ويستنة، جلَةوى ئةو نةفسةت دةداتة دةست و ئيتر هةواى ئةو نةفسة نات‏بةستيَتةوة و لة ئارةزووةكانى خؤى‏دا ناتخاتةكار، بةلَكو تؤ هةر بؤ خؤت ئةو بةرةو رِيَى رِاست = نةك هةوا و ئارةزوو‏‏ = دةدةيتةبةر..

خؤش‏ويستنى خيَزانةكةشت كة هاوسةرى ذيانتة، مادةم لةسةر بناغةى رِةوشت‏جوانيى بةشةفةقةتى ئةو دامةزراوة و لةو رِووةوة خؤشت‏دةويَت كة دياريى ميهرةبانيى خواية، ئةوا ديارة خؤشةويستى و ميهرةبانى‏يةكى رِاست و بةسؤز و بةزةيى لة رِوودا دةنويَنيت، ئةويش بةرامبةر بةمة تؤى خؤش‏دةويَت و رِيَزت لـآ‏دةطريَت، خؤ هةتا تةمةنيشتان بةرةوثيَش برِوات و بةسالآبضن، ئةم رِيَز و خؤشةويستى‏ية ضون‏يةكةى نيَوانيشتان هةر زياد دةكات، ئيتر بة ئيزن و فةرمانى خواى طةورة، بؤ خؤتان ذيانيَكى شاد و ثرِ بةختةوةرى بةسةر دةبةن. بةلآم ئةطةر ئةو خؤشةويستى‏ية لةسةر بناغةى جوانيى رِوالَةتيى بيَت، كة داخوازى دةروونة، ئةوا بة زوويى ناميَنيَت و ذيانى ذن و ميَردايةتيش بة جارآ تيَك‏دةضيَت.

خؤش‏ويستنى دايك و باوكيشت، مادةم لة ثيَناوى خوادا بيَت، ثاداشتت لة سةرى دةست‏دةكةويَت. بآ‏طومان كاتآ ثيريش دةبن خؤشةويستى و رِيَزيان زياد دةكةيت و، هةست بة لةزةتيَكى رِؤحيى بآ‏طةرد و حةوانةوةيةكى تةواوى دلَى خؤت دةكةيت كاتآ كة دةبيت بة خزمةت‏طوزاريان و دةستيان ماض‏ دةكةيت و بة دلَسؤزى و ئيخلاسةوة رِيَزيان دةطريت، ئيتر كة تؤ لةم هةستة بةرز و هيممةت و ليَبرِانةدا دةبيت، لة خواى بةتواناى بالآدةست دةثارِيَيتةوة تةمةنيان دريَذ بكات، تاكو ثاداشتى زياترت دةست‏ بكةويَت.. بةلآم ئةو خؤشةويستى و رِيَزةت ئةطةر لةبةر دةست‏خستنى كةرةسة و شمةكى بآ‏كةلَكى دنيا و هةلَقولآوى ئارةزووى دةروون بيَت، ئةوا ئازاريَكى طيانيى تاريك بةرهةم دةهيَنيَت كة لة هةستيَكى نزمةوة سةرى‏ هةلَداوة، ئةويش نةفرةت‏كردنة لةو دوو كةسةى هؤى بوون و ذيانتن و، بة قورس‏ زانينيانة بةسةرتةوة كاتيَك كة ثير دةبن، ئنجا لة هةموو شتيَك خراثتر: ئاواتة‏خوازيى مردنيان و ضاوةرِوانيى نةمانيانة!

خؤش‏ويستنى منالَةكانيشت، واتة خؤش‏ويستنى ئةوانةى كة خواى طةورة بة ئةمانةت بة تؤى سثاردوون تاكو ثةروةردة و ضاوديَرىيان بكةيت، خؤش‏ويستنى ئةو هاودةمة خؤشةويستانةى بةديهيَنراوانى خوا، خؤشةويستى‏يةكى ثرِ بةختةوةرى و كامةرانى‏ية‏‏ و، لة هةمان كاتيش‏دا نيعمةتيَكى خواى طةورةية. جا كة تؤ هةستت بةمة كرد، ئةوا هةرطيز خةم بؤ ئةو موسيبةتانة مةخؤ كة ئةوان دووضارى دةبن و، بة مردنيشيان ئاخ‏‏‏ و داخى ثةذارة و حةسرةت هةلأ‏مةكيَشة، ضونكة = وةك زووتر باسمان كرد = بةديهيَنةرى ئةوانة ميهرةبانة و بةزةيى ثيَيان‏دا ديَتةوة‏ و بة دانايى كاروباريان بؤ رِيَك‏دةخات. كاتآ لةم رِاستى‏ية تآ‏طةيشتيت، خؤت بة خؤت دةلَيَيت: "مردن بؤ ئةوان بةختةوةرى‏ية". ئيتر بةمة لة ئازارى جودايى رِزطار دةبيت و بير لةوة دةكةيتةوة كة لة خواى ميهرةبان بثارِيَيتةوة لة ميهرى خؤيت ثآ‏ببةخشيَت.

خؤش‏ويسـتنى هاورِآ و خزمانيشـت، مادةم لة ثيَناوى خـواى طةورةداية، ئةوا نة جودايى‏ و نة مردنيان رِآ لةوة ناطريَت بةردةوام برا‏‏‏ و هاورِيَت بن و هةميشة خؤشت‏بويَن و تيَكةلَىيان بكةيت، ضونكة ئةو ثةيوةندى‏ية "طيانى" و خؤشةويستى‏ية مةعنةوى‏ية بآ‏طةردة، دريَذة دةكيَشيَت و، بةمةش لةزةتى بةيةك‏طةيشتنةوة و بةيةك‏شادبوون هةر بةردةوام دةبيَت.. بةلآم ئةطةر ئةم خؤشةويستى‏ية لةبةر خواى طةورة و لة ثيَناوى‏دا ئةودا نةبيَت، ئةوا لةزةتى بةيةك‏شادبوونى تةنها رِؤذيَك ئازارى جودايى سةد رِؤذ بةجآ‏دةهيَلَيَت[4].

بةرهةمى خؤشةويستيشت بؤ ثيَغةمبةران = درووديان لةسةر بيَت‏‏‏‏‏ = هةروةها ئةوليا و ثياوضاكان، لةوةداية كة‏: ئةو جيهانى بةرزةخةى طومرِا و بآ‏ئاطايان بة جيهانيَكى تاريكى بآ‏هاودةميى دادةنيَن، تؤ بة ضةند مةنزلَطايةكى رِووناكى ئةوتؤيان دةبينيت كة ئةو ثيَغةمبةران و ثياوضاكانة رِووناكيان كردوونةتةوة. ئيتر تؤ لةوة بيَزار نابيت كة برِؤيت بؤ لايان و ترست لة جيهانى بةرزةخ نابيَت، بةلَكو شةوق و تاسةمةنديى ئةو جيهانةى كة بةو زاتانة ئاوةدان بووةتةوة دةبآ بة خوليات، بآ ئةوةى ذيانى دنياشت لـآ‏ تالأ و ليَلأ ببيَت..

بةلآم ئةطةر خؤش‏ويستنى ئةوانةت بة ضةشنى ئةو خؤش‏ويستنة بيَت كة مةدةنى‏يةكان بؤ مرؤظة بةناوبانطةكان هةيانة، ئةوا تةنها بيركردنةوةت لة مةسةلةى نةمانى ئةو ئةوليا كاملآنة‏‏‏‏ و دارِزانى ئيَسك و ثيَستيان لة طؤرِستانى هةرة مةزنى رِابوردوودا، سةبارةت بة تؤ دةبيَت بة ئازاريَكى زيادى سةربارى ئازارةكانى ترى ذيانت و، هةر ئةم بيركردنةوةية وا لة مرؤظ دةكات مردن و نةمانى خؤيشى بة هةمان جؤر ببينيَت و بةوثةرِى دلَةتةثآ و تالَى و حةسرةتةوة بلَيَت: (دةبآ منيش برِؤمة ئةو طؤرِستانةى ئيَسك و ثيَستى ئةو مرؤظة مةزنانةى ئاوا دارِزاند).. بةلآم لة رِوانطةى يةكةمةوة ئةو مةزنانة وا دةبينيت كة دواى ئةوةى ثؤشاكى لةشيان لة رِابوردوودا لةبةر دامالَى، ئيَستا لة جيهانى بةرزةخ‏دا = كة هؤلَى ثيَشوازى‏كردنة = لة خؤشى و بةختةوةرى و حةوانةوةدان. ئيتر بة رِوانينيَكى ثرِ لة تاسة و بآ ثةذارة و ئازار، تةماشاى طؤرِستان دةكةيت.

خؤشةويستيشت بؤ شتة جوان و كاروبارة ثاكةكان، مادةم لة ثيَناوى خواى طةورة و ناسينى بةديهيَنةرى مةزنيان‏داية و بة رِادةيةكة هانت‏دةدات كة بلَيَيت: (ضةندة جوان بةدى‏هيَنراوة)! ئةم خؤشةويستى‏ية = خؤى لة خؤى‏دا = بيركردنةوةيةكى بةلةزةتة، جطة لةوةى كة رِآ لة بةردةم خؤشةويستى و تاسةمةنديى جوانى‏دا والآ دةكات، تاكو بؤ ضةندين ثلةى تام و ضيَذى بلَند و بةرز برِوانيَت و لةوآ طةنج و سامانة بةنرخةكانى ئةو طةنجينانةت ثيشان‏ دةدات، ئيتر مرؤظ لةوآ بة كةيف و شادى‏يةكى بةرز سةرنجى ئةو طةنجينانة دةدات، ضونكة ئةم خؤشةويستى‏ية ضةندين ئاسؤ لة بةردةم "دلأ"دا دةكاتةوة، بؤ ئةوةى رِوانينى دلأ لة سةيركردنى شويَنةوارةكانى بةديهيَنةرى مةزنةوة بطويَزيَتةوة بؤ بينينى جوانيى كاروبارة بآ‏ويَنةكانى ئةو بةديهيَنةرة‏‏‏‏ و، لة جوانيى كاروبارةكانيةوة بؤ جوانيى ناوةكانى‏ و، لة جوانيى ناوةكانيةوة بؤ جوانيى سيفةتة مةزنةكانى و، لة جوانيى سيفةتة مةزنةكانيةوة بؤ جوانيى زاتى ثاك و ثيرؤزى ئاراستة بكات. ئةم خؤشةويستى‏ية بةم رِيَطاية، ثةرستنيَكى بةلةزةتة و لة هةمان كاتيش‏دا بيركردنةوةيةكى بةرزى طةلـآ بةتامة.

خؤشةويستيشت بؤ "لاوى" مادةم لةبةر ئةوةية كة نيعمةتيَكى جوانى خواى طةورةية، ئةوا ديارة لة ثةرستنى خوادا بةسةرى‏ دةبةيت و بة نوقم‏بوون لة طوناهـ و نةفامى‏دا ئةو سةردةمةى ذيانت ناكوذيت. ضونكة ئةو ثةرستنانةى لة تافى لاوى‏دا بة دةستيان دةهيَنيت، ضةند بةروبووميَكى ثيَطةيشتووى هةميشةيين كة ئةو سةردةمة فانى‏ية بةرهةمى هيَناون.

جا هةتا لةو قؤناغةى ذيانت دوور بكةويتةوة و بةسالأدا بضيت، ثتر بةرهةمى نةبرِاوةى ئةو سةردةمةت دةست‏دةكةويَت و وردة وردة لة بةلآكانى دةروونى بةدخواز و طوناهبارى‏يةكانى هةلَةشةيى لاوى رِزطار دةبيت و، لة دةرطانةى خواى طةورةى بة توانادا ئوميَدةوارى ئةوة دةبيت كة لة ثيرى‏دا بؤ دةستكةوتنى ثةرستنى زياتر ثشتطيرى و سةركةوتووت بكات و، هةرطيز بيَزت نايةت وةك ئةو بآ‏ئاطايانة وابيت كة ثةنجا سالأ لة تةمةنى ثيريى خؤيان بة خةم و ثةشيمانيى نةمانى لةزةت و خؤشيى ثيَنج و دة سالَى لاوىيان بةسةر دةبةن، ئةو ثةشيمانى و خةم و خةفةتةى كة شاعيريَك بةم ديَرِة شيعرة دةرى‏برِيوة كة دةلَيَت:

ألا ليتَ الشبابَ يعودُ يوماً

فأُخْبِرَهُ بِمَا فَعَلَ الْمَشيبُ[5]

خؤشةويستيشت بؤ ديمةنة جوانةكان، بة تايبةت ديمةنةكانى بةهار، لةبةر ئةوةى لة ديدطاى سةيركردنى سنعةتة جوان و بآ‏ويَنةكانى خواى طةورةوةية، ئةوا تةواوبوون و بةسةرضوونى ئةو بةهارة هةرطيز لةزةتى بينين و سةيركردنى نافةوتيَنيَت، بةلَكو واتا رِةنطين و قةشةنطةكانى ثشت ثةردةى ئةو بةهارةى بؤ بةجآ‏دةهيَلَيَت، ضونكة وةرزى بةهار، وةك نامةيةكى رِةنطينى ثةروةردطار واية كة لة رِووى بوونةوةران‏دا دةكريَتةوة. جا هةريةك لة "ئةنديَشةى تؤ" و "كات" وةك فليمى سينةما وان ئةو لةزةتى سةيركردنةت بة هةميشةيى و بةردةوامى بؤ دةهيَلَنةوة و هةردةم واتاكانى ئةو نامةيةى بةهارت بؤ نوآ‏ دةكةنةوة، كةواتة خؤشةويستى‏يةكةت "كاتى" و "نوقم‏بوو"ى دةرياى خةم و ثةذارة نابيَت، بةلَكو خؤشةويستى‏يةكى ساف و بآ‏طةرد و بةتام و لةزةت دةبيَت.

خؤش‏ويستنى دنياشت، لةبةر ئةوةى بؤ خواى طةورة و لة ثيَناوى ئةوداية، ئةوا بوونةوةرة سامناكةكانى ناوى بؤتؤ ‏دةبن بة هاورِآ و هاودةم. ئنجا لةبةر ئةوةش دنيات لةو رِووةوة خؤش‏دةويَت كة مةزراى دوارِؤذة، ئةوا دةتوانيت لة هةموو شتيَكى ناوى‏دا بةرهةمى واى لـآ‏ بضنيت كة بشيَت بة يةكيَك لة بةروبوومةكانى ئاخيرةت دابنريَت، يان شتيَكى ئةوتؤى لـآ قازانج بكةيت كة ببيَت بة سةرمايةيةك بؤ دوارِؤذت. كةواتة طيروطرفتةكانى دنيا نات‏ترسيَنن و، نةمان و لةناوضوونيش بيَزارت ناكةن.

بةم جؤرة ماوةى مانةوةت لة دنيادا وةك ميوانيَكى بةرِيَز بةسةر دةبةيت.

بةلآم ئةطةر خؤشةويستيت بؤ دنيا وةك هى بآ‏ئاطايان وا بيَت، ماناى واية = وةك ضةندين جار ثيَمان‏وتويت = لةناو خؤشةويستى‏يةكى بكوذى خنكيَنةرى لةناوضووى بآ‏سووددا خؤت نوقم دةكةيت تا لة ئةنجام‏دا لةناودةضيت!

بةم ضةشنة، تآ‏كؤشاين كة يةك لة سةدانى ئةو سوودة ناسكانة باس بكةين كة دةطةرِيَنةوة بؤ خؤش‏ويستنى ئةوانةى باست‏كردن كاتآ بة رِيَنمايى قورئانى ثيرؤز خؤشت‏بويَن. لة هةمان كاتيش‏دا ئاماذةمان بؤ يةك لة سةدانى ئةو زيانانة كرد كة ئةطةر ئةو خؤشةويستى‏ية بةثيَى فةرمانى قورئانى ثيرؤز نةبيَت.

ثاشان: ئةطةر دةتةويَت ئةنجامةكانى ئةم خؤشةويستى‏ية جؤرا و جؤرانة لةودنيا و جيهانى دوارِؤذدا بزانيت، وةك ئةوةى كة ئايةتةكانى قورئانى ثيرؤز ئاماذةيان بؤ كردووة، ئةوا بة كورتى لة نيَوان سوودةكانى ئةو خؤشةويستى‏ية جؤراوجؤرة رِةوايانةدا يةك سوودت بؤ رِوون دةكةينةوة، ئةمةش لة "نؤ" ئاماذةدا، دواى ئةوةى كة ثيَشةكى‏يةكى لة ثيَش‏دا بؤ باس دةكةين.

ثيَشةكى:

خواى طةورة، بة: خوايةتيى مةزن و، ميهرةبانيى جوان و، ثةروةردطاريى طةورة و، بةزةيى بةخشندانة و، تواناى مةزن و، دانايى نةرم‏ونيانى خؤى، ئةم مرؤظة بضووكةى بة ضةندين هةست و شعوورى تابلَيَى زؤر ئارايشت‏ داوة و، بة ئةندام و ئاميَرى طةلـآ جؤراوجؤرى زؤريش رِازاندوويةتةوة، تاكو واى‏ لـآ‏بكات هةست بة ضينةكانى بةزةيى‏ية فراوانةكةى بكات و، جؤرةكانى نيعمةتة لةذمارةبةدةرةكانى خؤى ثآ‏بضيَذيَت و، بةشة لةبن‏نةهاتووةكانى ضاكةكارى‏يةكانى خؤى ثآ‏بناسيَنيَت و، لة رِيَى ئةو ئاميَر‏‏ و ئةندامة زؤرانةوة جؤرة بآ‏سنوورةكانى درةوشانةوةى هةزار و يةك ناوى خؤى ثآ‏ ثيشان‏ بدات و، ئنجا مرؤظيش بة باشى رِيَزى شايانيان لـآ‏ بطريَت.

هةريةك لةو ئةندام و ئاميَرة زؤرانةى مرؤظ، ضةندين كار و فرمانى جؤراوجؤر و ثةرستنى جياجيايان هةية و، لةزةت و ئازار و ثاداشتى هةريةكةشيان لةوانى تر جياوازة.

بؤ نموونة: "ضاو" جوانيى ويَنةكان و موعجيزاتى توانستى قةشةنط‏‏ و جوانى خواى طةورة لة جيهانى بينراو(عالم الشهادة)دا دةبينيَت، ئيتر ليَرةدا بةو شوكرانةبذيَرى‏ية كة لة رِيَى سةيركردنى ثرِ لة دةرس و ثةندةوة دةرى‏دةبريَت، كار و فرمانى خؤى بةجآ‏دةهيَنيَت. خؤ لةزةتى بينين و ئازارى نةمانى ئةو لةزةتة لة هيض كةسيَك شارراوة نى‏ية، كةواتة ثيَويست بة ثيَناساندنى ئةو لةزةت و ئازارة ناكات.

نموونةيةكى تر: "طوآ" هةست بةو نةرم‏ونيانىيانةى ميهرةبانيى خواى طةورة دةكات كة وان لة جيهانى "بيسراوان"دا، لة رِيَى بيستنى هةموو جؤرة دةنط و ئاوازة ناسك و خؤشة جياجياكانةوة. كةواتة "طوآ" ثةرستن و، ئازار و، ثاداشتى تايبةتيى خؤى هةية.

نموونةيةكى‏ تر: هةستى "بؤن‏كردن" كة هةست بة نةرم‏ونيانى و جوانيى ميهرةبانيى خواى طةورة دةكات كة لة بؤنى جؤرةهاى جؤرى عةتر و بؤى خؤشةوة ثةيدا دةبيَت. كةواتة ئةويش لة ضوارضيَوةى شوكرانةبذيَريى تايبةتيى خؤى‏دا لةزةتى تايبةتيى هةية و، بآ هيض طومانيَك ثاداشتى تايبةتيشى هةية.

نموونةيةكى تر: هةستى "ضةشتن" كة لة دةم‏داية، كار و فرمانى خؤى بةجآ‏دةهيَنيَت و شوكرانةبذيَريى مةعنةويى خؤى بة ضةندةها جؤر ئةنجام دةدات، لة رِيَى هةست‏كردنيةوة بة تام و ضيَذ و لةزةتى هةموو جؤرةكانى خواردةمةنى‏.

بةم ضةشنة، هةريةك لة ئاميَر و هةست و ئةندامةكان و، هةريةكةش لة لايةنة ناسكة طرنطةكانى مرؤظ وةك: دلأ و طيان و غةيرى ئةمانةش، فةرمانبةريى جياجيا و لةزةتى جؤراوجؤرى تايبةتيى خؤيان هةية، بآ هيض طومانيَكيش ئةو خواوةندةى كة ئةم هةموو ئاميَرانةى لةو فةرمانبةرىيانةدا خستووةتةكار، ثاداشتى طونجاو‏‏‏‏ و شياوى هةريةكةشيان دةداتةوة.

ئةنجامة دنيايى و زؤرةكانى ئةو جؤرة جياجيايانةى خؤشةويستيش = كة باس كران = هةموو مرؤظيَك لة خؤى‏دا هةستى ثآ‏دةكات و، بة ضةشنيَكى بآ‏طومان و رِاست، دلَنياية لةم هةست‏كردنةى خؤى.

ئةنجامةكانى سةر بة دوارِؤذيشيان، "دوازدة" رِاستيى درةخشانى ثةيامى "حةشر" و "شةش" بنضينةى رِوونى ثةيامى "مةلائيكةت" ضةسثاندوويانة.

رِوونكردنةوةى دوورودريَذى ئةم ئةنجامانةش، بة جؤريَكى طومان‏برِ‏‏‏‏‏ و بة دةقى قورئانى ثيرؤز ضةسثاوة، كة رِاست‏ترين طوفتار و رِة‏وانترين رِيَساية و طوفتارى خواوةندى ثادشاى بةدةستةلآتى بة هةموو شت ‏ئاطاية. ضونكة ئايةتةكانى قورئانى ثيرؤز ض بة رِاستةوخؤ‏‏‏ و رِاشكاوى و ض بة ئاماذة و هيَما، ئةمةيان ضةسثاندووة. لةبةر ئةوة، بة ثيَويستى نازانين بةلَطةى دوور و دريَذ لةم رِووةوة بهيَنينةوة، دةبآ ئةوةش‏ بزانين كة لة ضةند "وتة"يةكى تر و لة مةقامى دووهةمى عةرةبيى ثةيامى "بةهةشت"دا، كة وتةى بيست‏وهةشتةمة و، لة ثةيامى "مةلائيكةت"دا، كة وتةى بيست‏ونؤهةمة، بةلَطةى طةلـآ زؤر‏‏‏‏ و زةبةندةمان لةسةر هيَناوةتةوة.

ئاماذةى يةكةم:

ئةنجامى "دوارِؤذ" بؤ خؤش‏ويستنى رِةوا و هاودةمى شوكرانةبذيَريى: خواردةمةنى و ميوة خؤش و بةلةزةتةكانى دنيا، ئةو خواردةمةنى و ميوة بةلةزةتانةية كة شايانى بةهةشتى هةميشةيين، وةك دةقى قورئانى ثيرؤز رِاىدةطةيةنيَت. ئةم خؤشةويستى‏ية = لة رِاستى‏دا = خؤشةويستى‏يةكى ثرِ حةز و تاسةية بؤ بةهةشت و ميوةكانى، بة رِادةيةك ئةو ميوةيةى لةم دنيايةدا دةيخؤيت و "الحمد لله‏"ى لةسةر دةكةيت، لة بةهةشت‏دا دةبيَت بة ميوةيةكى بةرجةستةى خاويَن و ثيَشكةشت دةكريَت. كةواتة تؤ ليَرة "ميوة" دةخؤيت و لةويَيش "الحمد لله‏" دةخؤيت لة شيَوةى ميوةيةكى بةرجةستةى بةهةشت‏دا! جا لةبةر ئةوةى خواردةمةنى و ميوةكان كة ليَرة دةيانخؤيت نيعمةت‏بةخشين و ئاورِدانةوةى ثةروةردطارىيانةيان تيَدا دةبينيت و بةم كارةشت شوكرانةبذيَريى مةعنةوىيان لةسةر ثيَشكةش دةكةيت، ئةوا لة بةهةشت‏دا بؤت دةبن بة خواردةمةنى و ميوةى خؤش‏‏‏‏‏ و ثيَشكةشت دةكريَن، وةك بة دةقى فةرموودةى ثيرؤز و ئاماذةكانى قورئان ضةسثاوة و، دانايى و ميهرةبانيى فراوانى خواى طةورةش داخوازيةتى.

ئاماذةى دووهةم:

خؤش‏ويستنى رِةواى "نةفس" واتة: خؤش‏ويستنى لة دنيادا لةسةر بناغةى: بينينى كةم‏وكوورِى‏يةكانى نةك ضاكى‏يةكانى و، هةولَدانى ثآ‏طةياندن و ضاوديَرى و ثاكذكردنى بة شةفةقةت و ميهرةبانى و، هاندانى بؤ رِيَى خيَر و ضاكة.. ئةنجامى ئةو خؤشةويستى‏ية كة بةم ضةشنة بيَت، ئةوةية كة بةديهيَنةرى مةزن لةودنيادا ضةندين خؤش‏ويستراوى ئةوتؤى ثآ‏ دةبةخشيَت كة شايانى ئةو نةفسة و بةهةشت ‏بيَت.

ضونكة ئةو "نةفس"ةى لة دنيادا لة ثيَناوى خواى طةورة وازى لة هةوا و ئارةزووى خؤى‏ هيَناوة و، ئةندام و ئاميَرة جؤراوجؤرةكانيشى بة باشترين و تةواوترين شيَوة بةكارهيَناوة، خواوةندى بةديهيَنةرى بةخشندةش لة ثاداشتى ئةو خؤشةويستى‏ية رِةوا و ئاويَتةى خواثةرستى‏يةدا، بة "حور العين" ثاداشتى دةداتةوة كة لة حةفتا ضةشنى ثؤشاكى بةهةشت‏دا خؤيان دةنويَنن، ئةو بةهةشتةى كة داراى ضةندين جؤرى جوانى و ناسكى و نةرم‏ونيانى‏ية‏‏‏ و، ئةو حؤرىيانةش كة خاوةنى حةفتا جؤرى جوانين، بة رِادةيةك كة دةلَيَى خؤيان بةهةشتيَكى بةرجةستةى بضووكن و طيانيان بة بةردا كراوة تاكو ضاوى ئةو "نةفس"ةى ثآ بطةشيَتةوة كة طوآ‏رِايةلَيى خواى طةورةى كردووة و، ئةو هةستانةشى ثآ‏بسرةويَت كة ملكةضى فةرمانةكانى خواى طةورة بوون.. ئةم ئةنجامة هيض طومانيَكى تيَدا نى‏ية، ضونكة ئايةتةكانى قورئانى ثيرؤز بة دلَنيايى دانى‏ ثيَدا دةنيَن.

ثاشان ئةنجامى خؤشةويستيى "لاوى"، واتة ئةنجامى بةكارهيَنانى هيَز و هةرةتى تافى لاوى لة ثةرستن و تةقوادا: لاوى‏يةكى هةميشةيى‏ية لة خانةى مانةوة و نيعمةتى بةردةوامى بةهةشت‏دا.

ئاماذةى سآ‏هةم:

ئةنجامى دوارِؤذيش بؤ "خؤشةويستيى هاوسةرى ذيان" كة لةسةر بناغةى رِةوشت‏جوانى و شةفةقةتة نةرم‏ونيانةكةى خؤشت بويَت، ئةو خؤشةويستى‏يةى كة لة بآ‏طوآ‏يى و طوناهبارى بيثاريَزيَت، ئةنجامى ئةم خؤشةويستى‏ية ئةوةية كة ئةو هاوسةرة باشـة لـة بةهةشـت‏دا دةبيَت بة خؤشةويست و هاورِيَى رِاست و هاودةمى دلَدةرةوةى مرؤظ‏ و، جوانى‏‏‏ و قةشةنطى و رِازاوةيى ئةو لة بةهةشت‏دا طةلـآ لة هى "حور العين" دلَطيرتر و قةشةنطتر دةبيَت و، لةطةلأ ميَردةكةى‏دا بة خؤشى و كامةرانى دةدويَن و رِووداوةكانى رِؤذطارانى ثيَشوويان ياد دةكةنةوة.. خواوةندى ميهرةبانى بةخشندة ئاوا بةلَيَنى‏ داوة، خؤ مادةم بةلَيَنى داوة، دةيشى‏باتةسةر.

ئاماذةى ضوارةم:

ئةنجامى خؤشةويستيى "دايك و باوك و منالأ"يش ئةوةية كة: هةرضةند ئةو خيَزانة بةختةوةرة ثلةكانى بةهةشتيان لة يةكتر جياوازة، بةلآم خواى طةورةى بةخشندةى ميهرةبان ضاكةيان لةطةلأ‏ دةكات و بة يةكتريان شاد دةكاتةوة، ئةوانيش لةطةلأ يةكتر دادةنيشن و طفت‏وطؤ دةكةن بة ضةشنيَك كة شياوى بةهةشت و خانة و لانةى هةميشةيى بيَت، وةك بة دةقى قورئان ئةمة ضةسثاوة. هةروةها ئةو منالآنةش كة ثيَش بالَغ‏بوونيان لة دنيا كؤضيان‏كردووة، خواوةند نيعمةتى يارى و طةمة و طالَتةكردن لةطةلَيان‏دا بة باوك و دايكانيان دةبةخشيَت و، ئةو منالآنةيان بؤ دةكات بة منالَى هةميشةيى(ولدان مخلدون) لة جوانترين و خؤشةويست‏ترين شيَوةدا كة حةزى‏ ثآ‏ بكةن. بةمةش ئارةزووى طةمة و طالَتةكردن لةطةلأ منالأ‏دا، كة لة ناخى سروشتى مرؤظ‏دا رِةطى داكوتاوة، دابين دةبيَت. ئيتر تام و لةزةتيَكى هةميشةيى و بةردةوامى لة بةهةشت‏دا لـآ‏دةضيَذن، ضونكة ئةو منالَة بضووكانةى كة نةطةيشتوونةتة تةمةنيَك هيض تةكليفيَكيان لـآ‏ بكريَت، بة نةمرى و هةميشةيى لةطةلَيان‏دا دةميَننةوة.

زووتر وا طومان‏ دةبرا كة لةبةر ئةوةى لة بةهةشت‏دا زاوزآ نى‏ية، ئةوا يارى و طالَتة و طةثيشى لةطةلأ منالأ‏دا تيَدا نى‏ية! بةلآم لةبةر ئةوةى كة بةهةشت باشترين لةزةتةكانى دنياى تيَداية، ئةوا دةبآ يارى و طالَتة و طةثيشى لةطةلأ منالأ‏دا = بة باشترين و جوانترين شكلأ و شيَوة = تيَدا بيَت. كةواتة مذدةبيَت لةو باوك و دايكانةى كة لة دنيادا جطةرطؤشة و كؤرثةكانيان كؤضيان كردووة!

ئاماذةى ثيَنجةم:

ئةنجامى خؤشةويستيشت بؤ هاورِآ و خزمة باشةكانت كة بة داخوازيى: "الحب في الله‏" خؤشت‏دةويَن، لةوةداية كة لةودنيادا بةرامبةر يةكترى دادةنيشن و يادداشتةكانى زووترى رِؤذانى دنيا و يادة جوانةكانتان بؤ يةكتر دةطيَرِنةوة و، كاتيَكى خؤش و شاد بةم ضةشنة طفت‏وطؤ‏‏‏ و دانيشتنة بةسةر دةبةن، وةك بة دةقى قورئانى ثيرؤز ضةسثاوة.

ئاماذةى شةشةم:

ئةنجامى خؤش‏ويستنى ثيَغةمبةران = عليهم السلام = و ئةوليا و ثياوضاكانيش، وةك قورئانى ثيرؤز رِوونى دةكاتةوة، ئةوةية كة: شةفاعةتى ئةو ثيَغةمبةرة بةرِيَز و ئةوليا و ثياوضاكانةت لة جيهانى بةرزةخ و حةشرى مةزن‏دا دةست‏دةكةويَت، سةرةرِاى ئةوةى كة تؤ بةم خؤشةويستى‏يةت لة رِيَذنةى ثلة بةرز و شياوةكانى ئةوانةوة سوودمةند‏‏ و بةهرةوةر دةبيت.

بةلَآ، دةقى حةديثى ثيرؤز دةفةرموآ: "المرء مع من أحب"[6]. كةواتة مرؤظ دةتوانيَت بة ثةيوةنديى خؤشةويستى و شويَن‏كةوتنى خؤشةويستةكةى، بطات بة بلَندترين ثلةى ئةو خؤشةويست و هاوةلَةى خؤى.

ئاماذةى حةوتةم:

خؤش‏ويستنى شتة جوانةكان و بةهاريش، واتة بؤرِوانينيان لةو رِوانطةيةوة كة دةلَيَيت: (ضةندة جوان دروست‏كراوة) و، ئاراستةكردنى ئةو خؤشةويستى‏يةت بؤ ئةو جوانىيانةى وان لة ثشتى ئةو شتة جوانةوة، بؤ: جوانيى كردار و رِيَك‏وثيَكىيان و بؤ جوانيى درةوشانةوةكانى ناوة جوانةكانى خواى ‏طةورة كة لة ثشتى ئةو كردارانةوةن و، بؤ درةوشانةوةى سيفةتة مةزنةكان كة لة ثشتى ئةو ناوة جوانانةوةن... هتد بةم ثآ‏ية تا دةرِوات..

ئةنجامى ئةم خؤش‏ويستنة رِةواية:

بينينى جوانى‏يةكى ئةوتؤية كة هةزاران هةزار ئةوةندةى ئةو جوانى‏ية بلَندةى كة لة بةديهيَنراوان‏دا بينيت بةرز و بالآترة. واتة بينينى درةوشانةوةكانى ناوة جوانةكانى خواى طةورة و جوانيى سيفةتة مةزنةكانيةتى، بة ضةشنيَك شياوى بةهةشت بيَت. ئةمةش لة رِادةيةكى واداية كة ئيمامى رِةببانى = خوا ليَى رِازى بيَت = فةرموويةتى: (جوانى و نةرمى‏و ناسكى‏يةكانى بةهةشت، لة رِاستى‏دا، ويَنة و تيشكدانةوةى ناوة جوانةكانى خواى طةورةن). ئنجا تؤيش فةرموو بيرى لـآ‏ بكةرةوة!

ئاماذةى هةشتةم:

خؤشةويستيى رِةوا و شياوت بؤ دنيا، واتة طةر دنيات لةطةلأ بيركردنةوةدا لة دوو رِووة جوانةكةى خؤش‏بويَت كة بريتين لةوةى "كيَلَطةى دوارِؤذة" و "ئاويَنةى درةوشانةوةى ناوة جوانةكانى خواى طةورةية"، ئةنجامى دوارِؤذى ئةم خؤشةويستى‏ية ئةوةية كة:

لةودنيادا بةهةشتيَكى ئةوةندة فراوانت ثآ‏دةبةخشريَت كة جيَى هةموو ئةم دنيايةى تيَدا دةبيَتةوة، بةلآم وةكو ئةم دنيا نى‏ية، واتة لةناو ناضيَت، بةلَكو هةميشةيى و بةردةوامة. ئنجا لة ئاويَنةكانى ئةو بةهةشتةدا درةوشانةوةى ناوة جوانةكانى خواى طةورةشت = كة لة دنيادا هةنديَكت لة سيَبةرة لاوازةكانى بينى = بة رِةنطينترين درةخشانى و جوانى ثيشان دةدريَن.

ثاشان خؤشةويستيى دنيا لةو رِووةوة كة "كيَلَطةى ئةودنياية" واتة بةو حسابةى كة دنيا شةتلَطايةكى طةلـآ بضووكة بؤ ضاندنى ئةو تؤوانةى لة دوارِؤذدا بةر دةطرن، ئةنجامى ئةم خؤش‏ويستنةى كة لةم رِووةوةية:

ميوة و بةروبوومى بةهةشتيَكة كة جيَى هةموو دنياى تيَدا دةبيَتةوة، ضونكة سةرجةمى ئةو هةست و شعوورانةى كة لة دنيادا بؤ مرؤظ وةكو تؤوى بضووك وابوون‏، لةو بةهةشتةدا هةموويان بة تةواوى دةثشكويَت‏ و سةر دةردةهيَنن و، تؤوة بضووكةكانى توانا و ليَهاتن و ئامادةيى‏ية سروشتى‏يةكانى ناخى مرؤظيش لةوآ وةك طولَةطةنم دةميان بة طولأ دةكةنةوة و هةموو جؤرةكانى لةزةت و كةمالآت لةطةلأ خؤيان هةلأ‏دةطرن. ئةم ئةنجامة بةثيَى داخوازيى ميهرةبانيى فراوان و دانايى رِةهاى خواى طةورة، ئةنجاميَكى رِةوا و سةلميَنراوة، جطة لةوةش كة بة دةقى فةرموودةى ثيَغةمبةر صلى الله عليه وسلم و ئاماذةكانى قورئانى ثيرؤزيش ضةسثاوة.

جا لةبةر ئةوةى تؤ دنيات لةبةر ئةو رِووة ضةثةلأ و خراثةى خؤش نةويستووة كة سةرضاوةى هةموو تاوانيَكة، بةلَكو خؤشةويستى‏يةكةت ئاراستةى دوو رِووةكةى ترى كردووة، واتة ئةو خؤشةويستى‏يةت بؤ دنيا رِووى لة "ناوةجوانةكانى خوا" و "دوارِؤذة" و لة ثيَناوى ئةم دوو رِووةى‏دا ثةيوةنديت لةطةلأ‏دا بةستووة و، بة نيازى خواثةرستى ئةو دوو رِووةى ئةوت ئاوةدان كردووةتةوة، كة ئةمةش لة رِادةيةك‏داية وةك ئةوةى ثرِ بة هةموو دنيا خواثةرستيت‏كردبيَت.. ئةوا بزانة ئةو ثاداشتةى كة لةم خؤشةويستى‏يةوة دةستت دةكةويَت دةبآ لةم دنياية طةلـآ فراوانتر بيَت. ئةمةش شتيَكة ميهرةبانى و دانايى خواى طةورة داخوازيةتى.

ثاشان مادةم ئةم خؤشةويستى‏يةت لةبةر خؤشةويستيى قيامةت بووة و دنيات كردووة بة كيَلَطةيةك بؤ دوارِؤذ و، خواى طةورةت لةطةلأ‏دا خؤش‏ويستووة و دنيات بة ئاويَنةيةك زانيوة بؤ ثيشان‏دانى ناوة جوانةكانى، ئةوا بآ هيض طومانيَك دةبآ لة بةرامبةر و لة ثاداشتى ئةم خؤشةويستى‏يةدا، خؤش‏ويستراويَك دابنريَت كة لةم دنياية فراوانتر بيَت. ديارة ئةو ثاداشتة جطة لةو بةهةشتةى كة لة ئاسمانةكان و زةوى فراوانترة، هيضى تر نى‏ية.

ثرسيار: ض سووديَك هةية لةو بةهةشتةدا كة بة ئةندازةى دنيا فراوان بيَت؟

وةلآم: ئةطةر بتوانيت بة خيَرايى ئةنديَشة بة هةموو هةريَم و لايةكى طؤى زةوى‏دا برِؤيت و، ثاشان سةر لة زؤربةى ئةستيَرةكانى ئاسمان بدةيت، ئةوا دةلَيَيت: (هةموو جيهان هى منة). ئةم برِيارةشت رِآ لة بوونى مةلائيكةت و خةلَكانى تر و زيندةوةران ناطريَت كة لةم جيهانة فراوانةدا لةطةلَت‏دان.

بة هةمان جؤر دةتوانيت بلَيَيت: (ئةو بةهةشتة هى منة) با ثرِيش بيَت لة كةسانى‏ تر كة دةضنة ناويةوة.

لة ثةيامى "بةهةشت"دا كة وتةى بيست‏وهةشتةمة، هةروةها لة ثةيامى "ئيخلاس"دا ئةو فةرموودةيةمان رِوون‏كردووةتةوة كة دةفةرموآ: (بةهةشتى هةندآ كةس فراوانى‏يةكةى ثيَنج‏سةد سالَة).

ئاماذةى نؤهةم:

ئةنجامى ئيمان‏بوون بة خواى طةورة و خؤش‏ويستنى:

بينينى جوانيى خاويَن و كةمالَى بةرز و ثاكى زاتى مةزنى خواى طةورةية، وةك بة فةرموودةى "صةحيح" ضةسثاوة[7]. سةعاتيَكى ئةم بينينة هةزار هةزار سالَى نيعمةتةكانى ترى بةهةشت دةهيَنيَت[8]، كة سةعاتيَكى ئةو نيعمةتانةى بةهةشتيش هةزار هةزار سالَى خؤش ‏طوزةرانيى دنيا دةهيَنيَت، وةك بة يةكدةنطى لاى زانايان و ئةهلى كةشف ضةسثاوة.

بةم نموونةى خوارةوة دةتوانيت رِادةى ئةو شةوق و تاسةمةندى و ئارةزووة توند و بةتينة ليَك بدةيتةوة كة بؤ بينينى ئةو جوانى‏ية خاويَن‏‏‏‏‏ و كةمالَة بةرز و ثاكة لة سروشتى مرؤظ‏دا قولَث دةدات و لة جؤش و خرؤش‏داية:

هةموو مرؤظيَك لة هةست و دةروونى خؤى‏دا حةزيَكى بةتينى تيَداية بؤ بينينى حةزرةتى سليَمان = دروودى خواى لةسةر بيَت = كة "كةمالأ"ى ثآ‏بةخشرا بوو.. هةروةها هةستيش بة تاسةمةندى‏يةكى طةرم‏‏ و طورِ دةكات بؤ بينينى حةزرةتى يووسف = دروودى خواى لةسةر بيَت = كة بةشيَكى "جوانى"ى ثآ‏سثيَررابوو..

ئايا دةبآ حةز و ئارةزوومةنديى مرؤظ ضةندة بيَت بؤ بينينى "جوانى"‏يةكى خاويَن و "كةمالأ"يَكى بةرز و ثاك، كة بةهةشتى هةميشةيى بة هةموو جوانى و نيعمةت و كةمالآتيَكيةوة، كة ضةندةها جارى لةذمارةبةدةر لة "جوانى" و "كةمالأ"ى دنيا بةرزترة، يةكيَكة لة درةوشانةوةكانى ئةو جوانى و كةمالَة؟

اللهم ارزقنا في الدنيا حبّك وحبّ ما يقربنا إليك، والإستقامة كما أمرت، وفي الآخرة رحمتك ورؤيتك.

(سبحانك لا علم لنا اِلاّ ما علّمتنا اِنك اَنت العليم الحكيم).

اللهم صلّ وسلّم على من أرسلته رحمةً للعالمين، وعلى آله وصحبه أجمعين. آمين.

بيَداركردنةوةيةك:

دريَذةثيَدان و رِوونكردنةوةكانى كؤتايى ئةم وتةية، بة دوور و دريَذ دانانريَن، ضونكة هيَشتا لة ضاو بايةخ و طرنطىيان‏دا كورتن و ثيَويستيان بة دريَذة‏ثيَدانى زياترة.

ئنجا قسةكةريش لة سةرانسةرى "وتةكان"دا من نيم، بةلَكو تةنها "حةقيقةت"ة كة بة ناوى "ئاماذةكانى قورئان"ةوة لةو وتانةدا دةدويَت، خؤ هةر شتيَكيش "حةقيقةت" بيلَيَت رِاستة و طومانى تيَدا نى‏ية!

لةبةر ئةوة، ئةطةر هةر هةلَةيةكتان لة "وتةكان"دا بينى، ئةوا دلَنيا بن كة "بير"ى خؤم تيَكةلَى باسةكة بووة و، بة بآ ويستى خؤم بة هةلَةدا ضووة!

موناجاتيَك

يارةب!

طةر مرؤظ دةرطاى كؤشك و تةلاريَكى بؤ نةكريَتةوة، ناضارة بة زايةلَةى دةنطى كةسيَك لةو دةرطاية بدات كة دةنطى بة طويَى دةرطاوان ئاشنا و ناسراو بيَت.

بؤية منى لاواز و هةذاريش بة موناجات و لالآنةوةى بةندة خؤشةويستةكةى خؤت: "وةيسى قةرةنى" لة دةرطاى ميهرةبانيى تؤ دةدةم، بةو هيوايةى كة هةروةك ئةو دةرطايةت لةو كردةوة لة منيشى بكةيتةوة.. بؤية دةلَيَم:

إلهي! أنت ربـي وأنا العبد..

وأنت الخالق وأنا المخلوق..

وأنت الرّزاق وأنا المرزوق..

وأنت المالك وأنا المملوك..

وأنت العزيز وأنا الذليل..

وأنت الغني وأنا الفقير..

وأنت الحي وأنا الميت..

وأنت الباقي وأنا الفانـي..

وأنت الكريم وأنا اللئيم..

وأنت المحسن وأنا المسئ..

وأنت الغفور وأنا المذنب..

وأنت العظيم وأنا الحقير..

وأنت القوي وأنا الضعيف..

وأنت المعطي وأنا السائل..

وأنت الأمين وأنا الخائف..

وأنت الجواد وأنا المسكين..

وأنت المجيب وأنا الداعي..

وأنت الشافي وأنا المريض..

فاغفِرْ لي ذنوبـي، وتجاوزْ عني، واشفِ أمراضي، يا اللهُ يا كافي يا رب يا وافـي يا رحيمُ يا شافي يا كريمُ يا معافي. فاعفُ عني من كل ذنبٍ وعافني من كل داءٍ وارضَ عني أبداً برحـمتك يا أرحم الراحـمين. (وآخِرُ دَعْواهُم اَنِ الحمدُ للهِ رَبِّ الْعالمين).



[1]  الحب في الله‏ والبغض في الله‏ من الإيمان. صحيح البخاري، كتاب الإيمان، من كلام الإمام البخاري. (وةرطيَرِ).

[2]  فةرموودة لة بارةى دوعاكردن بؤ دةستكةوتنى خؤشةويستيى خوا زؤرة. وةك ئةمة: "عن عبدالله‏ بن يزيد الخطمي الانصاري عن رسول الله‏ = صلى الله عليه وسلم = انه كان يقول في دعائه: اللهم ارزقني حبك وحب من ينفعني حبه عندك" أخرجه الترمذي وقال: حسن غريب.

[3]  ئةم رِووداوة، كاتى خؤى لة رِاستى‏دا رِووى‏داوة كة جاريَكيان دوو سةرةك هؤز ثيَكةوة رِؤشتوونةتة لاى ثادشايةكى مةزن و ئةو رِةفتارانةى سةرةوةيان نواندووة. (دانةر).

[4]  بةيةك‏طةيشتنى برايان بؤ ماوةى يةك ضركة لة ثيَناوى خوادا، بة سالَيَكى تةمةن دادةنريَت. بةلآم سالَيَكى بةيةك‏طةيشتنيَك كة لةبةر دنياى فانى بيَت، يةك ضركةش ناهيَنيَت. (دانةر)

[5]  كورد لة واتاى ئةم بةيتة شيعرة عةرةبىيةدا وتوويةتى:

خؤزطا طةنجىيةكةم ئةطةرِا دواوة

طـلــةيى ثيريــم ئـةكــرد بـةلاوة

(وةرطيَرِ)

[6]  رواه البخاري، كتاب الأدب.

[7]  عن أبي هريرة رضي الله‏ عنه أن ناساً قالوا: يا رسول الله‏ هل نرى ربنا يوم القيامة؟ فقال رسول الله‏ صلى الله عليه وسلم: هل تضارون في رؤية القمر ليلة البدر؟ قالوا: لا يا رسول الله‏. قال: هل تضارون في الشمس ليس دونها سحاب؟ قالوا : لا. قال: فإنكم ترونه كذا. فةرموودةكة بة دريَذى ئيمامى بوخارى و ئيمامى موسليم رِيوايةتيان كردووة.

[8]  لة دةقى حةديث‏دا هاتووة كة دةفةرموآ: "...قال: فيكشف الله‏ تبارك وتعالى تلك الحجب، ويتجلى لهم، فيغشاهم من نوره شيء لولا أنه قضى عليهم أن لا يحترقوا لاحترقوا مما غشيهم من نوره. قال: ثم يقال لهم ارجعوا إلى منازلكم. قال فيرجعون إلى منازلهم وقد خفوا على أزواجهم وخفين عليهم مما غشيهم من نوره تبارك وتعالى. فاذا صاروا إلى منازلهم تراد النور وأمكن حتى يرجعوا إلى صورهم التـي كانوا عليها. قال فتقول لهم أزواجهم: لقد خرجتم من عندنا على صورة، ورجعتم على غيرها؟ قال: فيقولون: ذلك بأن الله‏ تبارك وتعالى تجلى لنا فنظرنا منه ما خفينا به عليكم…"(رواه البزار= برِوانة: الترغيب والترهيب للمنذري ج4/ص 556=دانةر).