ئةم وتةية
ثاشـكؤيةكة بريسكانةوةى هةشــتةمى "وتةى بيستودووهةم" رِوون دةكاتةوة
و، تةفسيريَكيشة بؤ يةكةم زمان لةو ثةنجاوثيَنج "زمانى حالأ"ةى
بوونةوةران كة شايةتن لةسةر "يةكتايى" خواى طةورة، لةوانةى كة لة ثةيامى
"دلَؤثيَك لة دةرياى تةوحيد"دا ئاماذةيان بؤ كراوة و[1] لة هةمان
كاتيشدا يةكيَكة لة حةقيقةتة زؤرةكانى ئايةتى ثيرؤزى: (لَوْ كانَ
فيهِما آلِهَةٌ إلاّ اللهُ لَفَسَدَتا) و ثؤشاكى
ضيرؤكى نموونةيى ثؤشيوة.
(لَوْ كانَ فيهِما آلِهَةٌ اِلاّ اللهُ
لَفَسَدَتا)
(الأنبياء:22).
(لا إلهَ إلاّ الله،
وحدَهُ، لا شريكَ لهُ، لهُ المُلكُ، ولهُ الحمدُ، يُحيي، ويميتُ، وهو حيٌّ لايموت،
بيدهِ الخيرُ، وهوَ على كلِّ شيْءٍ قديرٌ، وإليهِ المصير).
ثيَشتر
لة شةويَكى مانطى رِةمةزانى ثيرؤزدا، رِوونم كردةوة كة هةموو يةكيَك لة يازدة
رِستةكانى ئةم طوفتارة تةوحيدىية، مذدةيةكى دلَخؤشكةر و ثلةيةكى لة ثلةكانى
تةوحيد تيَداية. ئنجا واتا جوانةكانى رِستةى: "لا شريكَ
لهُ"شمان
بة تةواوى و بة شيَوةيةكى ئةوتؤ كة لة تيَطةيشتنى عةوامى خةلَكىيةوة نزيك بيَت،
لة شيَوةى طفتوطؤيةكى تةمسيلى و وتوويَذيَكى طريمانكراودا و بة بةكارهيَنانى
زمانى حالأ لةسةر شيَوةى زمانى طوفتاردا، شى كردةوة.
وا
ئيَستا بة داخوازيى ئةو برا ئازيزانةم كة لة كاروبارمدا يارمةتيم دةدةن و لةسةر
خواست و ئارةزووى هاوةلَةكانى مزطةوتم، بةم جؤرةى خوارةوة ئةو وتوويَذة
تةمسيلىية ليَرةدا باس دةكةين:
طريمان
كةسيَك هةبيَت نويَنةرى طشت ئةو هاوبةشانة بيَت كة سةرجةمى جؤرةكانى ئةهلى: شيرك و
كوفر و طومرِايى، بة وةهمى خؤيان تةسةوورى دةكةن ، وةك: سروشتثةرستان و موشريكان
و ئةوانةى باوةرِيان بة كاريطةريى هؤكارةكان هةية. هةروةها وا دادةنيَين كة ئةو
كةسة طريمانكراوة دةيةويَت ببيَت بة خاوةن و ثةروةردطارى تةنها يةك شت لة
بوونةوةرانى ناو ئةم جيهانة و لافى خاوةنيَتيى رِاستةقينةى ئةو شتة لـآ بدات!
ئةم
لافليَدةرة، ثيَش هةموو شتيَك لةطةلأ "طةرديلة"دا، كة بضووكترين شتى
ناو بوونةوةرانة، ضاوثيَكةوتنى ساز كرد و، بة زمانى سروشت و فةلسةفةى ماددى
ثيَىوت كة: ثةروةردطار و خاوةنى رِاستةقينةى ئةوة!
يةكسةر
طةرديلةكة بة زمانى "حةقيقةت" و ئةو "حيكمةت"ة
ثةروةردطارىيةى كة تياىدا دانراوة، وةلآمى دايةوة و وتى:
=
من طةلـآ كاروبار و ئةركى لةذمارةبةدةر ئةنجام دةدةم. ئةوةتا دةرِؤمة ناو هةموو
بةديهاتوويةك، هةرضةندةش جؤراوجؤر و جياجيان. جا تؤش = ئةى باباى لافليَدةر! =
ئةطةر خاوةنى زانستيَكى هيَندة فراوانيت كة ئاطاى لة هةموو ئةو ئيش و كارانة بيَت
و، طةر خاوةنى توانستيَكى طشتى و هةمةلايةنةى ئةوتؤ بيت كة هةموو ئةو كار و
ئةركانة ئاراستة و رِيَنمايى بكات، هةروةها ئةطةر فةرمان و دةستةلآتيَكى زالأ و
جآبةجآكراوى تةواوةتيت ببيَت و بتوانيت من و طةرديلة كارطوزارةكانى هاوضةشنم[2] كة لة
بوونةوةردا هاتوضؤ دةكةن، ذيَربار بخةيت و بؤ كارةكانمان ئاراستةمان بكةيت..
هةروةها ئةطةر بتوانيت خاوةنى رِاستةقينةى ئةو بوونةوةرانة بيت كة من بةشيَكم
لةوان = وةك خرِؤكة سوورةكانى خويَن = و بة تةواوةتى و رِيَكوثيَكى
دةستكارىيان بكةيت.. ئةوا دةتوانيت خؤت بة خاوةنى من لة قةلَةم بدةيت و ئيشى من بة
غةيرى بةديهيَنةرى خؤم بسثيَريت! دةنا بآدةنط بة! ضونكة ناتوانيت خؤت لة
كارى مندا هةلأبقورتيَنيت، جطة لةوةى كة هةرطيز ناشتوانيت خاوةن و ثةروةردطارى
من بيت، ضونكة ئةو رِيَسا ورد و رِيَك و كاملَةى كة لة كار و ئةرك و
جموجوولَةكانى ئيَمةدا هةن بة ضةشنيَكى ئةوتؤن كة ئةطةر كةسيَك خاوةنى دانستى
رِةها و زانستى طشتطير(محيط) نةبيَت، هةرطيز
ناتوانيَت ئةو رِيَسا وردة كاملَة بسازيَنيَت و بةرِيَوةى ببات، تةنانةت طةر هةر
كةسيَكى تر جطة لةو دةستى تآ وةربدات تيَكىدةدات و هةلَىدةوةشيَنيَت!
كةواتة
ئةى لافليَدةر! تؤ ضؤن دةتوانيت دةست بؤ كاروبارى ئيَمة رِابكيَشيت لة كاتيَكدا
كة خؤت كؤلَةوار و، بآ طيان و، كويَر و، ديلى: سروشت و رِيَكةوتى كتوكويَريت!
باباى
لافلـيَدةر ليَرةدا قسةى ماددىيةكانى دووبارة كردةوة و وتى:
=
كةواتة هيض نةبآ خاوةنى خؤت بة، ضونكة بؤضى دةلَيَيت: لة ثيَناوى غةيرى خؤمدا كار
دةكةم؟
طةرديلةكة
وةلآمى دايةوة:
=
ئةطةر ذيرىيةكى طةورةى بة ئةندازةى "خؤر" و زانستيَكى هةمةلايةنطرى
ضةشنى رِووناكىيةكةى و توانستيَكى هةمةلايةنةى وةك طةرميى خؤرم ببواية و، خاوةنى
هةست و نةستيَكى فراوانى وةك حةوت رِةنطةكانى ناو رِووناكىيةكةى خؤر بووماية و، رِوويةكى
ئةوتؤم ببواية كة ثيَم برِوانياية بؤ هةموو ئةو شويَنانةى كة طةشتيان تيَدا دةكةم
و، خاوةنى ضاويَكى بينةر و طوفتاريَكى جآبةجآكراو بووماية لةناو ئةو
بوونةوةرانةى كة رِوويان تآ دةكةم، ئةوا لةوانةية منيش وةكو تؤ خؤم طةوج و طيَل
بكرداية و لافى فةرمانرِةوايةتيم بؤ خؤم لـآ بداية! كةواتة برِؤ طؤرِت ون بكة..
لةناو ئيَمةدا جيَطات دةست ناكةويَت!
هةر
كة نويَنةر و بانطةوازكارى شيرك دةستى لة طةرديلة داشؤرد و ليَى نائوميَد بوو،
رِووى كردة "خرِؤكةيةكى سوور"ى خويَن، بةو هيوايةى شتيَكى لـآ بةدةست
بهيَنيَت. بؤية بة زمانى هؤكارةكان و سروشت و لة طؤشةى بؤضوونى فةلسةفةوة،
ثيَىوت:
=
من ثةروةردطار و خاوةنى تؤم!
يةكسةر
"خرِؤكة سوور"ةكة بة زمانى "حةقيقةت" و بة زمانى
"حيكمةتى ثةروةردطارى" بةرثةرضى دايةوة و، وتى:
=
من تةنيا نيم، ضونكة خؤم و سةرجةم هاوضةشنةكانم لة سوثاى ضرِ و ثرِى خويَندا يةك
رِيَسامان هةية و ئةركى سةرشانمان يةكيَكة و بة فةرمانى يةك فةرماندة دةرِؤين و
دةجوولَيَين. جا ئةطةر دةتوانيت جلَةوى من و هاوضةشنةكانم لةناو خويَندا
بةدةستةوة بطريت و خاوةنى دانستيَكى هيَندة ورد و توانستيَكى ئةوةندة مةزن بيت كة
بة تةواوةتى بةسةر طشت خانةكانى ئةو لةشةدا زالأ بيت كة ئيَمةى تيَدا دةطةرِيَين و
بؤ ئةنجامدانى طةلـآ ئةركى طرنط = بةوثةرِى حيكمةت و رِيَكوثيَكى = تياىدا
دةخريَينةكار.. ئةوا فةرموو ئةو دانست و توانستةت ثيشان بدة، ضونكة لةوانةية ئةو
كاتة لافليَدانةكةت واتايةكى هةبيَت.
بةلآم
تؤ، ئةى باباى لافليَدةر! جطة لة هيَزيَكى كتوكويَر و سروشتيَكى كةرِوكاس ضيى
تر شك نابةيت و، هةرطيز ناتوانيت بة ئةندازةى طةرديلةيةكيش خؤت لة كاروبارماندا
هةلأبقورتيَنيت، ض جاى ئةوةى لافى خاوةنيَتيى ئيَمة لـآ بدةيت. ضونكة ئةو
رِيَسايةى بةسةر ئيَمةدا زالَة هيَندة ورد و توندوتؤلأ و مةحكةمة كة مةطةر كةسيَك
هةموو شتيَك ببينيَت و هةموو شتيَك ببيستيَت و هةموو شتيَك بزانيَت و ويستى لةسةر
هةر شتيَك بيَت بتوانيَت دةستبةجآ ئةنجامى بدات، دةنا كةسى تر ناتوانيَت
حوكمرِانيمان بكات. لةبةر ئةوة، بؤ خؤت بآدةنط بة، ضونكة وردى و رِيَساى كارة
مةزنةكانمان بوارمان نادةن طوآ لة ضةنةبازيى تؤ رِابطرين!
بةم
جؤرة "خرِؤكةى سوور"يش لاى خؤى دةرىكرد!
جا
كة ئةم لافليَدةرة مةبةستةكةى لةو خرِؤكة سوورةدا بةدةست نةهيَنا، رِؤشت رِووى لة
"خانة"يةكى لةش كرد و، لة طؤشةنيطاى فةلسةفة و بة زمانى سروشت ثيَىوت:
=
نةمتوانى داواكةم بة طويَى طةرديلة و خرِؤكى سوورى خويَندا بدةم، بةشكو تؤ طويَم
لـآ رِابطريت، ضونكة تؤ تةنها خانةيةكى بضووكى ئةوتؤيت كة ضةند شتيَكى هةرِةمةكى و
ثةرتةوازةى لةخؤ طرتووة، بؤية دةتوانم دروسـتت بكةم، كةواتة تؤ ببة بة مولَك و
بةديهاتووى من!
ئةو
خانةيةش بة زمانى حيكمةت و حةقيقةت ثيَىوت:
=
بةلَآ رِاستة من زؤر بضووكم، بةلآم كار و ئةركةكانم طةلـآ مةزن و طةورةن و،
ثةيوةنديى ورد و توندوتؤلَيشم لةطةلأ سةرجةم خانةكانى لةشدا هةية. ئةوةتا طةلـآ
كارمةنديى وردم لةطةلأ هةموو موولوولةكانى خويَنبةر و خويَنهيَنةر و دةمارة
بزويَنةر و هةستيارةكان و لةطةلأ سةرجةم ئةو هيَزانةشدا هةية كة كاروبارى لةش
رِيَكدةخةن، وةك هيَزةكانى: رِاكيَشةر و ثالَنةر و بةرهةمهيَن و ويَنةطر و
هاوضةشنيان. جا ئةطةر تؤى لافليَدةر خاوةنى زانستيَكى فراوان و، توانستيَكى
هةمةلايةنةى ئةوتؤيت كة بتوانن ئةو رِةط و دةمار و هيَزانةى ناو لةش دروست بكةن و
رِيَكيان بخةن و لة ئةركى سةرشانياندا بيانخةنةكار..
هةروةها
ئةطةر دانستيَكى هةمةلايةنة و توانستيَكى جآبةجآكراوى ئةوتؤ شك دةبةيت كة
بتوانيت بة هؤيانةوة دةستكاريى كاروبارى من و هةموو خانةكانى ترى هاوضةشنم لةناو
جةستةدا بكةيت.. ئةوا فةرموو ئةو توانست و زانست و دانستة ثيَشضاو بخة، ئنجا لافى
ئةوة لـآ بدة كة دةتوانيت من دروست بكةيت! دةنا برِؤ لة ثيَشضاومدا ون ببة،
ضونكة خرِؤكة سوورةكانى خويَن، رِؤزىيةكانم بة دةست دةطةيةنن و خرِؤكة
سثىيةكانيش لة دذى نةخؤشىية هيَرشبةرةكان بةرطريم لـآ دةكةن. من طةلـآ ئيشى
طةورةم لة ئةستؤداية، سةرقالَم مةكة با ئةنجاميان بدةم، كؤلَةواريَكى دةستةوسانى
كويَرى وةك تؤ هةرطيز مافى خؤهةلَقورتاندنى لة كاروبارة وردةكانى ئيَمةدا نىية، ضونكة
رِيَساى ئيَمة هيَندة مةحكةم و كاملَة[3] كة ئةطةر
جطة لة خواوةندى خاوةن توانستى رِةها كةسى تر حوكمرِانيمان بكات ئةوا رِيَساى
ئيَمة تيَكدةضيَت و ملوانكةكةشمان دةبضرِيَتةوة.
بةم
جؤرة، باباى لافليَدةر لة "خانة"ش نائوميَد بوو. ناضار رِووى لة
"جةستةى مرؤظ" كرد و، وةك ماددىيةكان بة زمانى سروشتى كتوكويَر و
فةلسةفةى رِآ لـآونكةر، وتى:
=
تؤ مولَكى منيت. من تؤم دروست كردووة، يان بةلاى كةمةوة بةشيَكم لة تؤدا هةية!
جةستةى
مرؤظيش، بة زمانى حةقيقةتى ئةو رِيَسا حةكيمةى كة تيايداية، بةرثةرضى دايةوة و،
ثيَىوت:
=
ئةطةر تؤى لافليَدةر خاوةنى زانستيَكى فراوان بيت و، توانستيَكى هةمةلايةنةى
ئةوتؤ شك دةبةيت كة بتوانيَت بة ضةشنيَكى رِةها و سةربةست دةستكاريى جةستةى هةموو
مرؤظة هاوضةشنةكانى من بكات و، ئةو نيشانة ئاشكرا و جوداكةرةوانةش لة دةموضاوى
هةمووماندا دابنيَت كة تةمغةى توانست و مؤرى فيطرةتن..
هةروةها ئةطةر خاوةنى سامانيَكى يةكجار زؤر و فةرمانرِةوايةتىيةكى زالأ و
بةدةستةلآتى ئةوتؤيت كة طـةنجينةكانى رِؤزيى منى بةدةســت بيَت، ئـةوانةى كة هةر
لة هةوا و ئاوةوة تا دةطاتة رِووةك و زيندةوةران، دةطرنةوة. هةروةها ئةطةر خاوةنى
دانستيَكى بآسنوور و توانستيَكى نةبرِاوةى وةهايت كة بة هؤيانةوة بتوانيت لايةنة
مةعنةوىية ناسك و نيان و بةرز و فراوانةكانى ضةشنى: "طيان" و
"دلأ" و "ذيرى" لة بؤتةى لةشيَكى بضووكى وةك مندا دابنيَيت
و، بة حيكمةتيَكى لةرِادةبةدةر بةرةو بةندايةتى بيانخةيتة رِآ، ئةوا فةرموو هةموو
ئةمانةم ثيشان بدة، ئنجا لافى ثةروةردطارى و خاوةنيَتيى من لـآبدة! دةنا بؤ خؤت
بآدةنط بة، ضونكة كردطارى مةزنى من، بة شايةتيى ئةو رِيَسا هةرة كاملَةى كة منى ثآ
بةرِآدةخات و بة بةلَطةى ئةو مؤرى يةكتايىيةى كة لة دةموضاومدا دايناوة،
دةستةلآتى بةسةر هةموو شتيَكدا هةية و ئاطاى لة هةموو شتيَكة و هةموو شتيَك
دةبينيَت، هةرطيز كؤلَةوار و طومرِايةكى وةك تؤ ناتوانيَت ثةنجة بؤ ناو سنعةتة
ناوازةكةى ئةو دريَذ بكات يان بة ئةندازةى طةرديلةيةكيش خؤى تيَدا
هةلأبقورتيَنيَت!
نويَنةرى
ئةهلى شيرك كة هيض جيَطايةكى لة "لةشى مرؤظ"دا نةدؤزىيةوة خؤى تيَدا
هةلأبقورتيَنيَت، ناضار وازى لةو لةشة هيَنا و رِووى لة "رِةطةزى مرؤظ"
كرد و، لةبةر خؤيةوة بة خؤى وت: لةوانةية لة نيَوان ئةم كؤمةلَة تيَكةلأ و ثيَكةلأ
و ثةرتةوازةيةدا جآيةك بؤ خؤم ثةيدا بكةم و لة بارودؤخى فيطرةت و
وجوودياندا دةست تيَوةردانيَك ساز بدةم، بة ويَنةى "شةيتان" كة بة
طومرِايىيةكةى خؤى دةست لة كاروبارى ئيختيارى و كؤمةلآيةتىياندا وةردةدات، ئةو
كاتة دةتوانم دةستةلآت و فةرمانرِةوايةتى بةسةر جةستةى مرؤظدا جآبةجآ بكةم كة
هةر ئيَستا خؤى و خانةكانى دةريانكردم.
بؤ
ئةم مةبةستة، رِووى لة "بةرةى مرؤظ" كرد و، بة هةمان زمانى سروشتى
كةرِوكاسو فةلسةفةى طومرِا، ثيَىوتن:
=
ئيَوةى مرؤظ لة بارودؤخيَكى شلَةذاوى هةرِةمةكى و بآ رِيَسادان، وا من
ثةروةردطار و خاوةنتانم، هيض نةبآ بةشيَكم لة ئيَوةدا هةية.
يةكسةر
"رِةطةزى مرؤظ" بة زمانى حةق و حةقيقةت و دانست و رِيَكوثيَكى،
بةرثةرضى دايةوة و وتى:
= ئةطةر تؤى لافليَدةر خاوةنى
توانسـتيَكى ئةوتؤ بيت كة بة هؤيةوة ثؤشـاكيَكى جوان و رِةنطاورِةنطى وا بكةيتة
بةر طؤى زةوى كة بة كةمالَى حيكمةت و بة دةزووى جؤرةهاى رِووةك و زيندةوةران
ضنرابيَت لةوانةى كة لة سةد هةزار جؤر زياتر دةبن و وةك رِةطةز و جؤرى ئيَمةى
مرؤظ وان.. هةروةها ئةطةر خاوةنى توانستيَكى وةهايت كة بتوانيَت ئةو رِايةخة
ناوازةيةى رِووى زةوى بة سةدان هةزار جؤرى زيندةوةران بضنيَت كة لة جوانترين و
ناوازةترين نةخش و نيطاردا ضنراوة.. ئنجا سةرةرِاى بةديهيَنانى ئةم رِايةخة
رِةنطينة، بيشتوانيت هةميشة و بةردةوام بة حيكمةتيَكى تةواو تازةشى بكةيتةوة! طةر
توانستيَكى طشتطيرت هةية و دانستيَكى هةمةلايةنةى وةك ئةمة شك دةبةيت بة ضةشنيَك
بتوانيَت دةستكاريى ئيش و كارى ئةم طؤى زةوىية بكات كة ئيَمة هةنديَكين لة
بةروبوومةكانى، ثاشان كاروبارى ئةم جيهانةش بسازيَنيَت كة ئيَمة تؤوةكانى ئةوين و،
بة تةرازووى حيكمةت ثيَداويستىيةكانى ذيانمان لة هةموو طؤشة و هةريَميَكى
جيهانةوة بؤ بنيَريَت.. هةروةها طةر توانستيَكى وةهات هةية بتوانيَت نيشانةكانى
توانستى خواوةند كة وةك يةك وان و نيشانةى جوداكةرةوةن لة دةموضاوى ئيَمة و
هاورِةطةزةكانمان هةر لة ثيَشينانةوة تا نةوةكانى ئايندة، دابنيَت..
ئةطةر
تؤ خاوةنى هةموو ئةمانةيت، ئةوا لةوانةية مافى لافليَدانى ثةروةردطارى و
خاوةنيَتيى "من" بةدةست بهيَنيت. دةنا لالأ بة و مةلَآ: دةتوانم خؤم
لة كاروبارى ئةوانةدا هةلأبقورتيَنم كة لة بارودؤخيَكى تيَكةلأ و ثيَكةلأ و
هةرِةمةكىدا دةردةكةون! نةخيَر، ضونكة رِيَسا و رِيَكوثيَكيى ئيَمة لة تةواوترين
شيَوةداية. ئةو بارودؤخانةش كة تؤ بة بةربادى و هةرِةمةكيَتىيان دةزانيت، لة
رِاستىدا كارى لةبةرنووسينةوة و لةبةرطرتنةوةية كة قودرةتى خوايى، بةوثةرِى
رِيَكوثيَكى، شتان بةثيَى قةدةرى خواى طةورة دةنووسيَتةوةو لةبةريان دةطريَتةوة.
خؤ ئةطةر لة نزمترينى ثلةكانى ذياندا، كة هى رِووةك و زيندةوةرانة، رِيَسا هيَندة
ورد بيَت بوار بة هيض دةستتيَوةردانيَك نةدات، دةبآ رِيَساى ئيَمة ضؤن بيَت كة لة
ضلَةثؤثةى ثلةكانى ذيانداين؟ ئايا ئةو شتةى كة بة رِوالَةت هةرِةمةكى و تيَكةلأ و
ثيَكةلأ ديارة، جؤرة نووسينيَكى دانايانةى ثةروةردطار نىية؟
ئايا
دةطونجآ ئةو كةسةى كة تالَى تانوثؤى نةخشونيطارى ناوازةى ئةم رِايةخةى هةريةك لة
جيَى شياوى خؤى لة هةموو لايةكى ئةو رِايةخةدا داناوة، كةسيَكى تر بيَت جطة لة
كردطار و بةديهيَنةرى رِاستةقينةى خؤى؟
ئايا
دةطونجآ بةديهيَنةرى "ناوك" كةسيَكى ديكةى جطة لة بةديهيَنةرى
"بةر" بيَت؟ يان بةديهيَنةرى "بةر" كةسيَكى ترى غةيرى
بةديهيَنةرى "درةخت"ةكة بيَت؟
بةلآم
ديارة تؤ كويَر و نابينايت، ئةوةتا موعجيزاتى توانست لة دةموضاومدا و كارة
دةراساكانى سنعةت لة بةديهاتنمدا نابينيت! خؤ ئةطةر بتبينيناية ئةوا هةستت دةكرد
كة بةديهيَنةرى من هيض شتيَكى لـآ ون نابيَت و ض كاريَكى بةلاوة قورس و طران نىية
و بةرامبةر هيض شتيَك دةستةوسان نىية و، ئةستيَرةكان بة ئةندازةى ئاسانيى
بةرِيَوةبردنى طةرديلةكان بةرِيَوةدةبات و بةهارى فراوانيش بة ويَنةى ئاسانيى
بةديهيَنانى تةنها يةك طولأ بةدىدةهيَنيَت. هةر ئةو بةديهيَنةرةية ثيَرِستى ئةم طةردوونة
مةزنةى بةوثةرِى رِيَكى و وردى لة ماهييةتى مندا داناوة.
ئايا
ئيتر دةستةوسانيَكى كويَرى وةك تؤ ضؤن دةتوانيَت خؤى هةلأبقورتيَنيَت و دةست لة
داهيَنانى ناوازةى ئةم بةديهيَنةرة مةزن و كردطارة شكؤمةندة وةربدات؟! لةبةر ئةوة،
بآدةنط بة و برِؤ لةبةر ضاومدا مةميَنة!
بةم
جؤرة لةوآ دةرىدةكات!
ثاشان
رِؤشت بؤ لاى ئةو رِايةخة رِةنطينةى كة بةسةر رِووى زةوىدا رِاخراوة و، ئةو
ثؤشـاكـة قـةشـةنط و رِازاوةيةى كـراوةتة بةرى و، بة ناوى هؤكارةكان و بة زمانى
سروشت و فةلسةفة ثيَىوت:
=
من دةتوانم دةست لة كاروبارت وةربدةم، كةواتة من خاوةنى تؤم. هيض نةبآ بةشيَكم
لة تؤدا هةية.
ئاليَرةدا
رِايةخة رِةنطين و ثؤشاكة قةشةنط و رِازاوةكة[4] لةو
لافليَدةرة رِاثةرِى و، بة زمانى ئةو حةقيقةت و حيكمةتانةى تياىدا حةشار دراون،
وةلآمى دايةوة و وتى:
=
ئةطةر تؤ خاوةنى توانستيَكى كاريطةر و وردةكارى و داهيَنانيَكى ناوازةى ئةوتؤيت كة
لة رِآيانةوة بتوانيت سةرجةمى ئةو رِايةخ و ثؤشاكة جوانانة بضنيت كة بة ئةندازةى
ذمارةى ضةرخ و سالَةكان دةكريَنة بةر زةوى، ثاشان بة رِيَسايةكى رِيَك و تةواو
لةبةرى دابمالَيت و بةسةر تةنافى زةمانى رِابوردوودا هةلَيان بخةيت، ئنجا ئةو
ثؤشاكة رِةنطينانةى بةرى زةوى بة نةخش و نيطارةكانيانةوة بدووريت و لة بازنةى
قةدةردا تةصميمةكانيان ببرِيت و ئامادةيان بكةيت..
هةروةها
ئةطةر خاوةنى دةستيَكى مةعنةويى دانا و بةتواناى وةها بيت كة بطاتة هةموو شتيَك
هةر لة سةرةتاى دروست بوونى زةوىيةوة هةتا رِووخان و كاولبوونى، تةنانةت هةر لة
ئةزةلةوة بؤ ئةبةد، ئيتر بةو ثآية يةكبةيةكى تالَةكانى تان و ثؤى زةوى بة
بةردةوامى بطؤرِيت و نوآيان بكةيتةوة.. هةروةها ئةطةر بتوانيت جلَةوى ئةم طؤى
زةوىية زةبةلاحة بة دةستتةوة بطريت كة ئيَمة دةثؤشيَت و دةمانكاتةبةر..
بةلَآ،
ئةطةر بةم جؤرةيت و ئةم توانايةت هةية، ئةوا لافى ثةروةردطاريَتى و خاوةنيَتيى من
لـآ بدة! دةنا برِؤ بة رِسوايى و دةركراوى زةوى بةجآ بهيَلَة، جيَطةت ليَرةدا
نابيَتةوة، ضونكة ئيَمة هيَندة درةوشانةوةى "يةكتايى" و مؤرى
"تةنيايى"مان تيَداية كة ئةطةر كةسيَك سةرجةمى بوونةوةران لة دةستى
توانستىدا نةبيَت و لة يةك كاتدا و بة يةك جار هةموو شتيَك بة هةموو
كاروباريَكيانةوة نةبينيَت و نةتوانيَت لة يةك كاتدا طةلـآ ئيش و كارى لة سنوور
بةدةر ئةنجام بدات و ئامادة و ضاوديَرى هةموو شويَنيَك نةبيَت و لة كات و شويَنيش
دوور و خاويَن نةبيَت، هةرطيز ناتوانيَت خاوةنى ئيَمة بيَت. تةنانةت هةر
ناشتوانيَت خؤى لة كاروبارى ئيَمةدا هةلأبقورتيَنيَت! واتة ئةو كةسةى خاوةنى
توانست و دانست و زانستى رِةها نةبيَت ناتوانيَت فةرمانى خؤيمان بةسةردا
بسةثيَنيَت و خؤى بة خاوةنى ئيَمة لة قةلَةم بدات!
ناضار
ئةم لافليَدةرة لةبةر خؤيةوة بة خؤى وت: با برِؤم بؤ لاى "طؤى زةوى"
بةلَكو بيخلآفيَنم و جيَطايةكى تيَدا بدؤزمةوة بؤ خؤم.. بؤية رِووى لة
"زةوى" كرد و بة ناوى هؤكارةكان و بة زمانى سروشت جاريَكى تر ثيَىوتةوة[5]:
=
ئةم خولانةوة بآ ئامانجةت وا ثيشان دةدات كة تؤ بةرةلآ و بآ خاوةن بيت. كةواتة
دةكريَت لة ذيَر فةرمانى مندا بيت!
يةكسةر
"طؤى زةوى" بة هاواريَكى وةك هى نةعرةتةى هةورةتريشقة ضوو بة طذىدا و،
بة زمانى حةق و حةقيقةتى ناو خؤى ئينكاريى داواكةى ئةوى كرد و، ثيَىوت:
=
ئةى طةوجى نةفام! ضةنةبازى مةكة! من ضؤن بةرباد و بآ خاوةن دةبم؟! ضونكة ئايا لةو
ثؤشاكةى بةرمدا تةنها يةك تالَى نامؤى بآ حيكمةت و بآ وردةكارى دةبينيت تا ثيَت
وا بيَت من بآ خاوةن بم؟! هيض نةبآ تةنها سةيرى جموجوولَةكانم بكة، كة يةكيَكيان
بزووتنى سالآنةمة و بة هؤيةوة ماوةى بيستوثيَنج هةزار سالأ رِآ دةبرِم و[6]، ئةركةكانى
سةرشانم بة كةمالَى ميزان و دانايى ئةنجام دةدةم. جا ئةطةر تؤ دانست و توانستيَكى
رِةها لة خؤتدا شك دةبةيت و دةتوانيت بة هؤيانةوة خؤم و دة هةسارة طةرِؤكةكانى
هاوضةشنم لة خولطة مةزنةكانماندا بةرِآ بخةيت و هةلَيان بسوورِيَنيت، هةروةها
ئةو خؤرة رِووناكىبةخشةش بةدىبهيَنيت كة ثيَشةوامانة و رِاكيَشةر(جاذبة)ى ميهرةبانى
بة يةكةوة ثةيوةستمان دةكات و، من و هةسارةكانى تر ثيَكةوة بة رِيَسايةكى تةواوةتى
و دانستيَكى كاملأ بة دةورى خؤردا دةسوورِيَنيَت..
بةلَآ،
ئةى باباى لافليَدةر! ئةطةر توانست و دانستيَكى رِةهاى وةك ئةمةت هةية كة
بتوانيَت ئةم هةموو كاروبارة طةورة و طرنطانة رِابثةرِيَنيَت و بيانسازيَنيَت،
ئةوا ئةو لافة لـآ بدة! دةنا واز لةم ضةنةبازىية زياد لة ثيَويستة بهيَنة و برِؤ
بؤ دؤزةخ و سةرقالَم مةكة با خةريكى ئةنجامدانى ئةركة طرنطةكانم بم. ضونكة
رِيَكوثيَكيى رِةنطين و، وردةكارى و هاوضةشنيى بةسام و شكؤ و، طوآرِايةلَيى
سةرتاثا حيكمةتى ئيَمة = بة ئاشكرا = بةلَطةية لةسةر ئةوةى كة: هةموو بوونةوةران،
هةر لة طةرديلةكانةوة تا دةطاتة ئةستيَرة و خؤرةكان، طوآرِايةلأ و ملكةضى فةرمانى
بةديهيَنةرمانن. ئةوةتا بةديهيَنةر هةروةك بةوثةرِى ئاسانى درةخت رِيَكدةخات و
بةروبوومةكانى دةرِازيَنيَتةوة، بة هةمان ئاسانى، خؤريش لةطةلأ هةسارةكانىدا
رِيَكدةخات و دةيانهؤنيَتةوة. كةواتة بةديهيَنةرمان داناى شكؤمةند و فةرمانرِةواى
موتلَةق و خاوةن كةمالَة.
ثاشان
ئةم لافليَدةرة دواى ئةوةى كة تةنانةت جآ ثآيةكيشى لة طؤى زةوىدا نةدؤزىيةوة،
رِووى لة "خؤر" كرد و لةبةر خؤيةوة وتى: ئةم خؤرة شتيَكى مةزنة، بةشكو
كةليَنيَكى تيَدا بدؤزمةوة جيَى ئةم داوايةمى تيَدا بكةمةوة و، ئنجا بتوانم طؤى
زةويش ملكةض بكةم!
بؤية
بة زمانى شيرك و شيَوازة طومرِايىيةكانى فةلسةفةى شةيتانى و بة ويَنةى
مةجووسةكان، ثيَىوت:
=
ئةى خؤر! تؤ ثادشاى جيهانيت، بآ هيض طومانيَك خاوةنى خؤتيت و بة ويستى خؤت
هةلَسوكةوت لة جيهاندا دةكةيت.
يةكسةر
"خؤر" ليَى رِاثةرِى و بة زمانى حةق و حةقيقةت وةلآمى دايةوة:
= نةخيَر، هةزار جار نةخيَر.. من تةنها
كارثآسثيَرراويَكى طوآرِايةلَم، ئةركى رِووناككردنةوةى ميوانخانةى طةورةكةمم لة
ئةستؤ نراوة. هةرطيز خاوةنى خؤم نيم، تةنانةت خاوةنى رِاستةقينةى بالَة ميَشيَكيش
نيم. ضونكة هيَندة طةوهةرى مةعنةويى بةنرخى وةك ضاو و طوآ و ناوازةيى سنعةت لة
جةستةى ميَشدا هةن كة من شكيان نابةم و لة سةرووى تواناى منةوةن.
بةم
جؤرة، ئةو لافليَدةرةى تةريق كردةوة.
ئةويش
بة زمانى فةلسةفةى لةخؤبايى فيرعةون ئاسا، ثيَىوت:
=
مادةم تؤ خاوةنى خؤت نييت و خزمةتطوزاريت، ئةوا بةندة و مولَكى منيت و بة ناوى
هؤكارةكانةوة لة ذيَر دةستةلآتى مندايت!
خؤريش
زؤر بة توندى بةرثةرضى دايةوة و بة ناوى حةق و حةقيقةت و بة زمانى
"بةندايةتى" ثيَىوت:
=
من بةندة و مولَكى كةسيَكم كة ضةندةها ئةستيَرةى بةرزى هاوويَنةى منى بةدىهيَناوة
و بة كةمالَى حيكمةت لة ئاسماندا دايناون و بة كةمالَى سام و شكؤش
هةلَياندةسوورِيَنيَت و بة كةمالَى رِازاندنةوةش ئارايشتى داون.
ثاشان
ئةو لافليَدةرة لةبةر خؤيةوة بة خؤى وت: "ئةستيَرةكان" تيَكةلأ و
ثيَكةلأ و جةنجالَن و، لة هةمان كاتيشدا ثةرتةوازة و لة يةكترىيةوة دوورن،
بةلَكو بة ناوى ئةوانةى كة من وةكيليانم جيَطايةك بؤ خؤم ثةيدا بكةم و شتيَك
بةدةست بهيَنم! بةم جؤرة رِؤشتة ناو ئةستيَرةكان و بة ويَنةى ئةستيَرة
ثةرستةكان(صابيئين) و بة ناوى هؤكارةكان و لة ثيَناوى هاوبةشةكانىدا و بة زمانى
فةلسةفةى لةخؤبايى، ثيَىوتن:
=
ئةى "ئةستيَرةكان"! ئيَوة هيَندة ثةرتةوازة و بلآون كة ضةند
فةرمانرِةوايةكى زؤر فةرمانى خؤيان بةسةرتاندا دةسةثيَنن.
يةكسةر
تةنها يةك ئةستيَرة بة ناوى هةموويانةوة، وةلآمى دايةوة:
=
ئةى طةوجى لافليَدةر! ضةندة طيَذ و نةفاميت! ئايا نيشانةى "يةكتايى" و
مؤرى "تةنيايى" بةسةر رِوومانةوة نابينيت؟ يان ئايا ليَيان تآناطةيت؟
ئايا لة رِيَسا بةرزةكانمان و ياسا توند و تيذةكانى بةندايةتيمان ئاطادار نيت؟ وا
بة بآ رِيَسامان دةزانيت؟.. ئيَمة هةموومان بةندة و بةديهاتووى كةسيَكى تاك و
تةنياى ئةوتؤين كة جلَةوى كاروبارى ئاسمانةكان = كة دةرياى ئيَمةية = و جلَةوى
بوونةوةرانيش كة درةختةكةمانة و بؤشايى(فضاء)ى ئةم جيهانة فراوانةش
كة شويَنى هاتوضؤمانة، لة دةستى ئةوداية. ئيَمة ضةند شايةتيَكى نوورانيى وةك ضرا و
طلَؤثة رِووناكىبةخشةكانى رِؤذانى ميهرةجانةكان واين، كةمالَى ثةروةردطاريَتيى
خوا دةردةخةين و، ضةند بةلَطةيةكى درةخشانين، دةستةلآتداريى ثةروةردطاريَتيى
خواوةند رِادةطةيةنين و، هةموو ضين و تاقميَكى ئيَمة خزمةتطوزار و كارمةندى
نوورانيين. ئيَمة لة سةرجةمى مةنزلَطا بةرز و نزم و دنيايى و بةرزةخى و
قيامةتىيةكاندا، دةبين بة بةلَطةى مةزنيَتيى دةستةلآتداريَتيى خواى طةورة.
بةلَآ،
ئيَمة يةكيَكين لة موعجيزاتى توانستى خواوةندى تاك و تةنيا و بةريَكى ثآطةيشتووى
درةختى بةديهاتووان و بةلَطةيةكى رِووناكىبةخشى وةحدانييةتين.. ئيَمة مةنزلَطا و
فرِؤكة و مزطةوتى مةلائيكةتان و، ضرا و خؤرى جيهانة بةرزةكانين و، شايةتى
دةستةلآتى ثةروةردطاريَتيى خواى طةورةين و، ئارايشت و طولَى كؤشك و بؤشايى ئةم
جيهانةين. دةلَيَى ضةند ماسىيةكى نوورانيى وةهاين كة لة دةرياى ئاسماندا مةلة
بكةين و، بة ويَنةى ضاويَكى جوانى رِووى ئاسمانين[7].
جا
هةروةك هةموو يةكيَكمان بةم جؤرةين، ئةوا لة كؤى هةمووشماندا: بآدةنطى لة دؤخى
نةبزواندا و، جموجوولأ لة ناوةندى حيكمةتدا و، ئارايشت لة نيَوان سام و شكؤدا
و، تةواويى بةديهاتن لة ناوةندى رِيَكوثيَكىدا و، وردةكاريى سنعةت لة نيَوان
هاوسةنطىدا، دةردةكةويَت. بؤية ئيَمة بة ضةندةها زمانى بآسنوور، شايةتى لةسةر:
تاك و تةنيايى و صةمةدانييةت و سةرجةم وةسفةكانى جوانى و شكؤمةندى و كةمالَى
بةديهيَنةرى مةزنمان دةدةين و، ئةم شايةتىيةشمان لة ثيَشضاوى سةرانسةرى
بوونةوراندا رِادةطةيةنين..
ئايا
هيَشتا، دواى هةموو ئةمانة، ئيَمةى بةندةى خاويَن و طوآرِايةلأ و ملكةض بة:
"بةربادى" و "هةرِةمةكيَتى" و "تيَكةلأ و ثيَكةلَى"
و "بآمةبةستى" تةنانةت "بآخاوةنى"يش تؤمةتبار دةكةيت؟ بآطومان
لةسةر ئةم تؤمةتة شايانى تةمآ كردنيت!
بـؤية
يـةكيَك لـةو ئةســتيَرانةيان وةك تير طـرتة ئةو لافليَدةرة و هـةلَيانداية بنكى
دؤزةخةوة و، سروشت و بانطةوازكارانى سروشتيشيان لةطةلأدا هاويشتة شيوى وةهمةكان
و[8] و
رِيَكةوتيش فرِآ دراية بيرى عةدةم و هاوبةشةكانيش هةلأدرانة تاريكستانى نةطونجاوى
و مةحالَىيةوة و فةلسةفةى دذى ئايينيش بؤ بنكى "أسفل
سافلين"..
ئيتر ئةو ئةستيَرةية لةطةلأ ئةستيَرةكانى تردا ثيَكةوة ئايةتى ثيرؤزى: (لَوْ كانَ
فيهِما آلِهَةٌ اِلاّ اللهُ لَفَسَدَتا)يان
خـويَنـدةوة و، رِايـانطـةياند كة بـوار بة هيض هــاوبةشـيَك نادريَت و بؤى
نىية دةست لة بضووكترين شت وةربدات، هةر لة بالَى ميَشةوة تا دةطاتة ضراى ئاسمان!
(سُبحانكَ
لا عِلْمَ لنا إلاّ ما عَلَّمْتَنا إنَّكَ أنتَ العليمُ الحكيمُ).
اللهمَ صلِّ وسلم على سيدنا محمد سراج وحدتك في
كثرة مخلوقاتك ودلاّل وحدانيتك في مشهر كائناتك وعلى آله وصحبه أجمعين.
* * *
(فانْظُرْ اِلى آثار رحـمتِ الله كيفَ
يُحْيِ الاَرضَ بعدَ مَوْتِها) (الروم:50).
ئةم
برِطة عةرةبىية ئاماذة بؤ تةنها يةك دانة طولأ لة باخى ئةزةليى ئةم ئايةتة ثيرؤزة
دةكات:
حتّى كأنَّ الشجرة المزهَّرَة: قصيدةٌ منظومةٌ
محرَّرَة.. وَ تُنْشِدُ للفاطِرِ المدائحَ المُبهَّرَة.
أو
فتحتْ بكثرةٍ عيونَها المُبَصَّرة.. لِتَنظُرَ للصانع العجائبَ المُنَشَّرة.
أو
زيَّنَتْ لعيدها أعضاءها المُخَضَّرة.. ليَشْهَدَ سُلْطانُها آثارَهُ
المُنَوَّرة.. وتَشهَرَ في الْمَحضَرِ مُرَصَّعاتِ الجَوهرِ.. وتُعْلِنَ للبَشَرِ
حكمةَ خلْقِ الشَجَرِ.. بِكنـزها المُدَخَّرِ من جودِ ربِّ الثمرِ.
سُبحانهُ
ما أحسنَ إحسانَهُ!
ما
أزينَ بُرهانَهُ!
ما
أبينَ تِبْيانَهُ!
خيال
بيند ازين أشجار ملائكرا
جسد
آمد سماوى با
هزاران نى
ازين
نيها شنيدت هوش:
ستايشهاى
ذات حى.
بدر
معناى:
"حي .. حي"
ضو "لا إله إلاّ هو"..
برابر
ميزند هر شى.
برابر
ميزنند: "ألله".
(وَنَزَّلْنَا
مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُبَارَكاً) (ق:9).
* * *
ثاشكؤيةكي بضووك
بؤ هةلَويَستى يةكةم
طوآ
لةم ئايةتة ثيرؤزة رِابطرة:
(اَفَلَمْ
يَنْظُروا اِلى السَّماءِ كَيْفَ بَنَيْناها وزَيَّنّاها...)
تا
كؤتايى ئايةتةكة لة سوورةتى: (ق:6).
ثاشان:
(أُنْظُرْ إلى وجهِ السَّماء! كيفَ ترى سكوتاً
في سكونةٍ، حركةً في حكمةٍ، تلؤلؤاً في حشمة، تبسُّماً في زينة، مع انتظام الخلقة،
مع اتزان الصنعة، تَشَعْشُعُ سراجِها، تَهَلْهُلُ مصباحِها، تلؤلُؤُ نجومِها،
تُعلِنُ لأهل النُّهى: سلطنةً بلا انتهاء)!
ئةم
برِطة (عةرةبىيانة) جؤرة ليَكدانةوةيةكى هةندآ لة واتاكانى ئايةتةكةى سةرةوةن.
ئةويش بةم جؤرةى خوارةوةية:
(أُنْظُرْ
إلى وجهِ السَّماء! كيفَ ترى سكوتاً في سكونةٍ) واتة: ئةم ئايةتة
ثيرؤزة سةرنجى مرؤظ بؤ رِووى جوان و رِازاوةى ئاسمان رِادةكيَشيَت، تاكو بةو
سةرنجدان و تيَرِامانة: بآدةنطيى نيَوان ئارامى و هيَمنيى ئاسمان ببينيَت و،
بزانيَت تةنها بة فةرمان و ذيَربارخستنى فةرمانرِةوايةكى خاوةن توانستى رِةهاية كة
وا ئاسمان شيَوة و بارودؤخيَكى وةهاى لةخؤ طرتووة، ضونكة ئةطةر ئةو توانستة
رِةهاية نةبواية، جلَةوى ئاسمان بةردةدرا و لة جموجوولأو وةستانىدا سةربةست
دةبوو، ديارة لة كاتيَكى وةهادا سةرجةمى ئةو تةن و قةبارة خرِ و زةبةلاحة
ثيَكئالآوانة بة جموجوولأ و بزووتنة هةرِةمةكى و سامناكةكانيان هيَندة دةنطى بةرز
و ترسناكيان دةردةكرد كة طويَى سةرانسةرى بوونةوةرانيان كةرِ بكرداية و، هيَندة
ثشيَوى و ئالَؤزيشيان دةنايةوة كة سةرجةمى بوونةوةران لة تاوا هةثروون هةثروون
ببووناية. ضونكة ئاشكراية كة ئةطةر بيست سةر "طاميَش" لةناو
كيَلَطةيةكدا هةلأبضن و بة بؤرِةبؤرِ دةنطى ناقؤلآ دةربكةن، ئةوا هةراوهوريايةكى
ئةوتؤ بةرثا دةكةن كة ثشيَوى و كاولى لةو كيَلَطةيةدا دةنيَنةوة! ئاخؤ طةر
ئةستيَرةكان بةرباد بووناية ض كارةساتيَكيان بنايةتةوة؟! لة كاتيَكدا كة ئةو
قةبارة ئاسمانىيانة هى وايان تيَداية هةزار جار لة طؤى زةويمان مةزنترة و حةفتا
جاريش لة تؤثى تؤثخانة جةنطىيةكانيش تيذرِةوترة، وةك لة زانستى
"طةردوونناسى"دا ضةسثاوة!
كةواتة
لةم نموونةيةوة تآبطة كة ئةو هيَمنى و ئارامىيةى بالَى بةسةر ئاسماندا كيَشاوة
و سةرجةمى ئةو قةبارانةى طرتووةتةوة، بة رِوونى: مةوداى فراوانيى توانستى خواوةندى
خاوةن كةمالأ و، رِادةى زالأبوون و دةستةلآتداريى كردطارمان لة ملكةضكردنى
ئةوانةدا بؤ ئةو توانستة و، ئةندازةى طوآرِايةلَيى ئةستيَرةكانيش بؤ فةرمانةكانى
خواى طةورة، بؤ دةردةخات!
(حركةً
في حكمةٍ)
واتة: ئةم ئايةتة ثيرؤزة، ثاش سةرنج رِاكيَشان بؤ لاى ئةمةى كة باس كرا، داواى
ئةوةشمان لـآ دةكات كة سةيرى جموجوولَى بة حيكمةتنةخشاوى شتانى رِووى ئاسمان
بكةين. ضونكة ئةو بزووتن و جموجوولآنةى ئةوان يةكجار طةورةن و لة ناوةندى
حيكمةتيَكى هيَندة ورد و فراواندان كة ذيريى تيَدا سةرسام دةبيَت و مرؤظ بة
سةرسوورِمان و رِيَزةوة بةرامبةرى رِادةوةستيَت. ئةوةتا هةروةك سنعةتكارى كارامة
بةثيَى حيكمةتيَكى ديارىكراو ضةرخ و جةرِ و ثيَضةكانى كارطةكةى دةخاتة طةرِ و،
بةم ئةندازة زانيارىية و لة نيَوان طةورةيى و رِيَكوثيَكيى كارطةكةدا كارامةيى و
ورديى سنعةتى خؤى ثيشان دةدات.. كردطارى مةزنى خاوةن توانستى رِةهايش (ولله المثل
الأعلى)
بة هةمان جؤرة، ضونكة خؤر و هةسارة طةرِؤكةكانى لة شيَوةى كارطةيةكى مةزندا
بةدىهيَناوة و ئةو تةن و قـةبارة خرِ و تؤث ئاسـا و طةورانة بة ويَنةى بةردى
بضووكى قؤضةقانآ هةلأدةدات و وةك ضةرخةكانى كارطةيةكى ئاسايى و ساكار هةلَيان
دةسوورِيَنيَت و، لةم شيَوة و بارودؤخةدا دةيانخاتة ثيَشضاوى مرؤظ، تاكو بة
رِيَذة و ئةندازةى ئةو طةورةيىية، لة سةربةستى و رِةهايى توانستى خواوةند و
فراوانيى حيكمةتى ئةو تآبطات!
(تلؤلؤاً
في حشمة، تبسُّماً في زينة) واتة: هةر لة رِووى ئاسماندا هيَندة درةخشانيى
رِةنطين و، رِووطةشيى بةسام و شكؤ و، خةندةى جوان و رِازاوةى ئةوتؤ دةبينين كة
طةورةيى دةستةلآتى كردطارى مةزن و مةوداى ورديى لة سنعةتة جوانةكانىدا دةردةخةن.
ضونكة هةروةك داطيرساندنى ضراكان و رِووناككردنةوةى دةوروبةر و دةربرِينى شادمانىو
خؤشحالَى لة رِؤذى ضوونةسةر تةختى ثادشادا، بؤ مةبةستى دةرخستنى ثلةى كةمالَى
ثادشاية لة بوارى ثيَشكةوتنى شارستانيَتىدا.. بة هةمان جؤر، ئاسمانة مةزنةكانيش،
لة رِيَى ئةستيَرة بةسام و شكؤكانيةوة، كةمالَى دةستةلآتى كردطارى مةزن و جوانيى
سنعةتة ناوازةكةى لة ثيَشضاوى مرؤظى سةرنجدةرى خاوةن هةست و شعووردا دةردةخةن!
(مع
انتظام الخلقة، مع اتزان الصنعة) هةروةها ئةم دةستةواذةية دةلَيَت: سةيرى
رِيَكوثيَكيى بةديهاتووانى رِووى ئاسمان بكة و تآبطة كة ضؤن ئةو بةديهاتووانة
بة ضةند تةرازوويةكى ورد كيَشراون و دةستنيشان كراون. ئنجا لةمةشةوة بزانة كة
توانستى كردطارى ئةم بةديهاتووانة ضةندة فراوانة و حيكمةتةكةشى ضةندة هةمةلايةنة و
طشتىية!
بةلَآ،
بةرِيَوةبردنى ضةند ماددةيةكى بضووك يان ضةند تةن و زيندةوةريَك، هةروةها
هةلَسوورِاندنيان و ذيَربارخستنيان و دانةبةرى هةموويان بةرةو رِيَطايةكى
ديارىكراو كة بة تةرازوويةكى تايبةتى دةستنيشان كرابيَت.. ئةم كارة، مةوداى
توانست و دانستى هةلَسوورِيَنةريان دةردةخات و، رِادةى طوآرِايةلَى و ملكةضيى ئةو
ماددة و زيندةوةرانة ئاشكرا دةكات..
ديارة
كاروبارى ئاسمانة يةكجار بةرين و فراوانةكانيش بة هةمان جؤرن. ضونكة ئةو
ئاسمانانة، بة طةورةيىية سةرسوورِهيَنةكةيان و، ئةستيَرة مةزنة
لةذمارةبةدةرةكانيان و، بزووتنة رِيَكوثيَكةكانى ئةستيَرةكانيان، كة بآ ئةوةى بة
ئةندازةى سةرى ثةنضةيةكيش لة سنوورى خؤيان لابدةن ياخود بؤ ماوةى ضاوترووكاندنيَك
ليَى دوا بكةون يان بة قةدةر يةك لةسةر دةى خولةكيَكيش لة كار و ئةركى سةرشانيان
سستى بنويَنن.. هةموو ئةم كارانة، بؤ طشت خاوةن بينايى و هةست و شعووريَكى
دةردةخةن كة: بةديهيَنةر و كردطارى مةزنى ئاسمانةكان و ئةستيَرةكان، لة رِيَى
ئةنجامدانى ئةم كارانة و بة تةرازوويةكى تايبةتى، ثةروةردطاريَتيى خؤى دةردةخات.
(تَشَعْشُعُ
سراجِها، تَهَلْهُلُ مصباحِها، تلؤلُؤُ نجومِها، تُعلِنُ لأهل النُّهى: سلطنةً بلا
انتهاء)!
واتة: رِامكردن و ذيَربارخستنى خؤر و مانط و ئةستيَرةكان، كة لة زؤر ئايةتى ضةشنى
ئةم ئايةتةى سةرةتا و ئةوةى سوورةتى "النبأ" و
شويَنةكانى تردا باس كراوة، دةرى دةخات كة:
هةلَواسينى
ضرايةكى وةك "خؤر" بة بنميضى رِازاوةى ئاسماندا و بلآوكردنةوةى طةرمى
و رِووناكى لة رِيَى ئةو ضراية و، ثيَشضاوخستنى ئةو رِووناكىية لة شيَوةى
"مةرةكةب"دا بؤ نووسينى نووسراوة صةمةدانىيةكان بة خةتى "شةو و
رِؤذ" لةسةر لاثةرِةى "هاوين و زستان"دا!
هـةروةها
دانانى "مانط" بة ويَنـةى ميلى كاتذميَريَكى مـةزن و ئـامـيَرى
ثيَوانـةى كاتةكان و، هةلَواسينى بة شويَنيَكى بةرزدا بة ضةشنى ئةو سةعاتانةى كة
لةسةر بورجةكان جيَطير دةكريَن، ئةمةش بةوةى كة "مانط" لة ضةند مةنزلَطة
و هيلاليَكى جؤراوجؤردا دةردةكةويَت، تةنانةت دةلَيَى هةموو شةويَك خواى طةورة
هيلاليَكى ترى نويَى غةيرى ئةوةى ثيَشوو لة رِووى ئاسماندا دادةنيَت، دوايى هةر
ئةو هيلالانة كؤ دةكاتةوة و بة حسابيَكى كاملأ و ورد بة مةنزلَطاكانى خؤياندا
دةيانهيَنيَتةوة!!
ثاشان
جوانكردن و رِازاندنةوةى رِووى ئاسمان بة "ئةستيَرة" ورشةبةخش و دةم بة
خةندةكانى طومةزى ئاسمان..
بآ
هيض طومانيَك، ئةم كارانة هةنديَكن لة نيشانةكانى "ثةروةردطاريَتى"يةكى
ئةوتؤ كة مةزنايةتىيةكةى سنوورى نىية و.. لة هةمان كاتيشدا ئاماذةن بؤ
"خوايةتى"يةكى هيَندة مةزن كة كؤتايى بؤ كةمالَى نىية.
ديارة
هةموو ئةمانةش كةسانى ذير و خاوةن بير بةرةو ئيمان و تةوحيد بانط و رِيَنمايى
دةكةن.
* * *
سةيرى
لاثةرِةى رِةنطينى ثةرِاوى طةردوون بكة!
ببينة
كة خامةى زيَرِينى "توانست" ض نةخشيَكى ناوازةى كيَشاوة!
تةنانةت
يةك خالَى تةماوى و رِةش بؤ خاوةن هةستان نةماوةتةوة..
دةلَيَى
خواوةند ئايةتةكانى خؤى بة "نوور" نووسيوةتةوة!
ئنجـا
بـزانة كة ئةم لاثةرِة رِةنطينةى ثةرِاوى طـةردوون ض موعجيزةيةكى مةزنى حيكمةتة
و ، ضؤن مرؤظيش بؤ ملكةضى و طوآرِايةلَى، دةداتةبةر!
هةروةها
بيشزانة كة ض ديمةنطةليَكى ناوازة و بةرزى سةرنجبزويَن لة بؤشايى ئةم طةردوونةدا
ثيَك دةهيَنن!
هةروةها
طوآ بؤ وتارى بةتام و شيرينى ئةستيَرةكانيش رِابطرة..
با
بزانيت كة: مؤرى حيكمةتى نةخشاوى سةر رِوخسارى "بوون" ضيى برِيار داوة!
دةبينيت:
هةموويان ثيَكةوة لةسةر زمانى "حةق" دةدويَن و بة يةكدةنط دةلَيَن:
ئيَمة
بةلَطةى رِوونى درةخشانين لةسةر سام و هةيبةتى خواوةندى بةتواناى شكؤمةند.
ئيَمة
شايةتى رِاستين لةسةر "بوون" و "تةنيايى" و
"توانست"ى بةديهيَنةرى مةزن..
بة
ضةشنى مةلائيكةت، تةماشاى ئةو موعجيزاتة خنجيلة و ناسكؤلآنة دةكةين كة رِووى
زةوىيان ئارايشت داوة.
ئيَمة
هةزاران ضاوى بينةرين كة لة ئاسمانةوة بةسةر رِووى زةوىدا دةرِوانين و، سةيرى
بةهةشت دةكةين.
هةزاران
بةرى رِةنطينى درةختى بةديهاتوانين كة دةستى دانستى خواوةندى شكؤمةند و خاوةنى
جوانى، بة ئاسمان و لقوثةلةكانى رِيَى كاكيَشاندا هةلَىواسيوين.
ئيَمة
بريتيين لة ضةند مزطةوت و خانة و لانةيةكى طةرِؤك و بلَند و، ضةند طلَؤثيَكى
رِووناكىبةخش و، ضةندةها كةشتى و فرِؤكةى طةورة بؤ ئاسماننشينان.
ئيَمة
موعجيزةى توانستى بةتوانايةكى خاوةن كةمالأ و.. كارى دةراسا(خارق)ى سنعةتى دانايةكى
شكؤمةندين و..
حيكمةتى
ناياب و.. خيلقةتى طةورة وطرنط و.. ضةندةها جيهانى رِووناكيمان لة ئاميَز طرتووة!
بـةم
جؤرة دةركةوت كة: ئيَمة بـة هةزار و يةك زمـان، هةزار و يةك بةلَطة بةرضاو دةخةين
و دةياندةين بة طويَى كةسانيَكدا كة مرؤظى رِاستةقينةن.
دةك
ضـاوى باباى مولحيد كويَر بيَت، كة رِووى رِووناكى ئيَمـة نابينيَت و، طوفتارة
رِوون و رِةوانةكانمان نابيستيَت!.. ئيَمة ضةند بةلَطةيةكى رِاست و رِةواين كة
"حةق" لةسةر زارمان دةردةضيَت.
سككة
و مؤرى هةموومان هةر يةكيَكة و.. تيَكرِا تةسبيحاتطوزار و بةندةى
ثةروةردطارمانين و لة ذيَر فةرمانى ئةوداين.
[1] يةكيَكة لة
ناميلكةكانى كؤمةلَة ثةيامى "المثنوي العربي النوري". (وةرطيَرِ)
[2] بةلَآ، هةموو
شتيَكى بزؤك، هةر لة طةرديلةكانةوة تا دةطاتة هةسارة طةرِؤكةكان، بةو تةمغة و مؤرى
صةمةدانييةتةى كة بةسةريانةوة نةخشاوة، بةلَطةن لةسةر "يةكتايى" خواى
طةورة. ضونكة طشت ئةو شويَنانةى كة هاتوضؤيان تيَدا دةكةن بة مولَكى خاوةنة تاك و
تةنياكةى خؤيانى دةردةخةن. ئنجا بةديهاتووة نةبزؤكةكانيش هةر لة رِووةكةكانةوة تا
دةطاتة ئةستيَرة ضةسثاوةكان، وةك "مؤرى يةكتايى" وان، ضونكة هةريةكةيان
جيَطاكةى خؤى بة ويَنةى نامةيةكى بةديهيَنةرةكةيان دةخةنة ثيَشضاو. بةو واتايةى
كة هةموو رِووةك و بةريَك مؤريَكى يةكتايى وةهاية كة دةبيَت بة بةلَطة لةسةر ئةوةى
كة جيَطة و شويَنةكانيان نامةيةكى نووسراوى بةديهيَنةرة ناوازةكةيانة!
بة
ثوختى: هةموو شتيَكى بزؤك لة دةمى جموجوولَىدا، بة ناوى وةحدانييةتةوة بةسةر
هةموو شتانى تردا زالأ دةبيَت. واتة ئةو كةسةى كة جلَةوى سةرجةمى ئةستيَرةكانى
لةدةستدا نةبيَت هةرطيز ناشبيَت بة ثةروةردطار و خاوةنى طةرديلةش! (دانةر)
[3] كردطارى دانا
جةستةى مرؤظى لة شيَوةى شاريَكى يةكجار رِيَكوثيَكدا بةدىهيَناوة، ئةوةتا
بةشيَك لة دةمارةكان ئةركى تةلةفؤن و تةلطرافيان طرتووةتة ئةستؤ و، بةشيَكى
ديكةشيان وةك ئةو لوولة و بؤرىيانة وان كة ئاو لة سةرضاوةكانةوة دةهيَنن و،
خويَنيان ثيَدا دةرِوات، كة شلةمةنىيةكى وةهاية مايةى ذيانة.. ئنجا خودى خويَنيش
دوو جؤر خرِؤكى تيَدا بةدىهيَنراوة، بةشيَكيان ثيَى دةوتريَت "خرِؤكة
سوورةكان" كة ئةركى دابةشكردنى رِؤزىيان بةسةر خانةكانى لةشدا خراوةتة
ئةستؤ. بةم ثآية و بة ياسايةكى خوايى رِؤزى بةو خانانةى لةش دةطةيةنن و بة ويَنةى
كارمةند و بازرطانةكانى ئازووقة بةسةرياندا دابةشى دةكةن. بةشةكةى تريشيان
"خرِؤكة سثىيةكان"ن كة ذمارةيان لةوانةى ثيَشوو كةمترة و بةرامبةر
نةخؤشىيةكان بةرطرى لة لةش دةكةن و، هةريةكةيان كة دةضنة جةنطةوة زؤر بة
خيَرايى و وةك موريدى تةريقةتى مةولةوى بة دوو جؤر جموجوولأ و خولانةوة
بارودؤخيَكى سةرسوورِهيَن دةطرنة خؤيان.
ئنجا سةرجةمى خويَنيش =
بة طشتى = دوو كارمةنديى طشتيى لة ئةستؤداية:
يةكةميان:
ئاوةدانكردنةوة و بنياتنانةوةى خانة رِووخاوةكانى لةش.
دووهةميان:
خاويَنكردنةوةى لةش، لة رِيَى كؤكردنةوةى ثاشماوةى خانة رِووخاوةكان.
هةروةها دوو جؤر دةمار
لة لةشدا هةن، بة جؤريَكيان دةوتريَت: "خويَنبةرةكان" كة خويَنى ساف و
خاويَن دةطويَزنةوة و دابةشى دةكةن و وةك لوولةى هيَنانى خويَنى ثوخت وان. جؤرةكةى
تريان: لوولةى خويَنى ضةثةلَة، كة ثاشماوةى زيانبةخشى خانة رِووخاوةكان كؤ
دةكةنةوة و دةيانهيَنن بؤ "سى" كة مةلَبةندى هةناسةدانة.
ئنجا كردطارى دانا دوو
توخـمى لةناو هةوادا دروست كردووة، يةكيَكيان: ئازووت و، ئةوى تريان: ئؤكسجينة.
ئةم توخـمةى دوايى هةر هيَندةى لة كاتى هةناسةداندا بةر خويَن دةكةويَت يةكسةر
ئةوكاربؤنة ضرِة كة خويَنى ضةثةلأ كردبوو، بؤ لاى خؤى رِادةكيَشيَت ئنجا دةيكات
بة ماددةيةكى ذةهراوى كة ثيَى دةوتريَت: "دووهةم ئؤكسيدى كاربؤن". بةم
جؤرة خويَن ثاكذ و ثالَفتة دةكات، ضونكة كردطارى دانا ثةيوةندىيةكى توندوتؤلَى لة
نيَوان ئؤكسجين و كاربؤندا داناوة كة ثيَىدةوتريَت: "ئولفةتى كيميايى"
بة رِادةيةك هةر هيَندةى ليَك نزيك دةبنةوة، بة ياسايةكى خوايى، تيَكةلَى يةكترى
دةبن و، هةروةك زانست ضةسثاندوويةتى لةم تيَكةلأبوونةوة طةرمى بةرهةم ديَت.
ضونكة تيَكةلأبوون جؤريَكة لة سووتاندن. حيكمةتى ئةم نهيَنىيةش بريتىية لةوةى
كة: طةرديلةكانى هةموو يةكيَك لة توخمةكان ضةند جموجوولَيَكى جياجيايان هةية، جا
لة كاتى تيَكةلأبوونى ئةو توخمانةدا جوولَةكانيشيان تيَكةلأ دةبيَت و بة هةردوو
طةرديلةكة يةك جوولَةيان دةبيَت، ئةم جوولَةيةش هةروا بة
سةربةستىدةميَنيَتةوة و بة ياساى كردطارى دانا لة شيَوةى طةرمىدا ئةو
جوولَةية دةردةضيَت. ئاشكرايشة كة وةك لة زانستدا ضةسثاوة: جوولَة طةرمى بةرهةم
دةهيَنيَت.
جا لةسةر بناغةى ئةم
نهيَنىية: هةروةك طةرميى غةريزةيى(سروشتى)ى لةش بةم تيَكةلأبوونة كيميايىية
ديَتةدى، خويَنيش لةم رِآيةوة ثالَفتة دةبيَت، كاتآ كاربؤنى لـآ لادةبريَت.
بةم
جؤرة، هةناسة هةلَمذين ئاوى ذيانى لةش(خويَن) ثوخت و ثالَفتة دةكات و ئاطرى
ذيانى تيَدا دادةطيرسيَنيَت. بةلآم هةناسةدةردان ئةو وشة و طوفتارانة لة رِيَى
دةمةوة بةرهةم دةهيَنيَت كة موعجيزةى توانستى خواوةندن. فسبحان من تحيّرَ في
صنعه العقول!
(دانةر)
[4] هةروةك ئةم
تانوثؤ ضنراوة تانوثؤيةكى زيندةية، لة هةمان كاتدا لة ئالأوطؤرِ و
جموجوولَيَكى بةردةوامداية. ضونكة هةميشة نةخشونيطارةكانى بة حيكمةتيَكى كاملأ
و رِيَكوثيَكىيةكى تةواو دةطؤرِريَن و نوآ دةبنةوة، بؤ مةبةستى دةرخستنى
درةوشانةوة جوانةكانى ئةو كةسةى كة وا بة ناوازةيى ضنيونى و داىهيَناون. (دانةر)
[5] بة ثوختى:
"طةرديلة" ئةو لافليَدةرة رِةوانةى "خرِؤكى سوور" دةكات و، ئةويش
حةوالَةى لاى "خانة"ى دةكات و، ئـةويش بؤ لاى "جةسـتةى
مـرؤظ"ى دةنـيَريَت و، ئنجـا ئةويش بؤ لاى "رِةطةزى مرؤظ" بـةرِيَى
دةكات و، رِةطــةزى مـرؤظيش بؤ لاى ئةو "ثؤشاكة ضنراوة" زيندووةى
دةنيَريَت كة طؤى زةوى دةيكاتة بةر و، ئةم ثؤشاكةش حةوالَةى لاى خودى "زةوى"ى
دةكات و، زةوييش بؤ لاى "خؤر" و، خؤريش بؤ لاى "ئةستيَرةكان"
دةينيَريَت.. بةم جؤرة هةموو يةكيَك لةوان ثيَى دةلَيَن: برِؤ وازمان لـآ بهيَنة.
ضونكة ئةطةر بتوانيت بةسةر ئةوانةى لة ذوور خؤمةوةن زالأ ببيت ئةوا هةولَى
زالأبوونيش بةسةر مندا بدة. دةنا تؤ هيَندة دةستةوسانيت كة ناتوانيت فةرمانى
خؤتم بةسةردا بسةثيَنيت. كةواتة ئةو كةسةى نةتوانيَت فةرمانى خؤى بةسةر هةموو
ئةستيَرةكاندا جآبةجآ بكات، ناتوانيَت بةسةر تةنها يةك طةرديلةشدا جآبةجيَى
بكات! (دانةر)
[6] ئةطةر
نيوةتيرةى بازنةيةك (180مليؤن كم) بيَت، ئةوا ماوةى ئةو بازنةية نزيكةى
بيستوثيَنج هةزار سالأ رِآ دةبيَت! (دانةر)
[7] ئيَمة بينةر
و ئاماذةبؤكةرى بةديهاتووة ناوازةكانى بةديهيَنةرين، بةلَكو كاريَك دةكةين كة
غةيرى خؤشمان بة سةرسوورِمانةوة بيانبينن. واتة دةلَيَى ئاسمانةكان بة ضةندةها
ضاوى لة ذمارةبةدةر سةيرى لايةنة سةرسوورِهيَنةكانى سنعةتى خوا لة زةوىدا دةكةن.
كةواتة ئةستيَرةكان وةك مةلائيكةتةكانى ئاسمان دةرِواننة ئةو زةوىيةى كة كؤطاى
شتانى سةير و ثيشانطاى نامؤ و سةرسوورِهيَنن، تةنانةت سةرنجى خاوةن هةستانيشى
بؤ لا رِادةكيَشن. (دانةر)
[8] دواى ئةوةى
سروشت لةويَوة كةوتة خوارةوة، لةو كردارةى خؤى تؤبةى كرد و ثةشيمان بووةوة و،
تآطةيشت كة: ئةركى رِاستةقينةى سةرشانى خؤى: قبوولأكردن و كارتيَداكردنة، نةك
كاريطةرى و كاركردن. هةروةها زانيى كة: بةثيَى توانست و ويستى خواى طةورة كار
دةكات و وةك دةفتةرى قةدةرى خواى طةورة واية كة ئالأوطؤرِى تيَدا دةكريَت و بة
ويَنةى ثرؤطراميَكى توانستى ثةروةردطارىية و، جؤريَكى شةريعةتى فيطريى خواوةندى
بةتواناى شكؤمةندة و كؤمةلَة ياساكانى ئةوة. ئيتر سروشت بة ئةركةكةى سةرشانى رِازى
بوو كة بريتىية لة بةندايةتى بة كةمالَى كؤلَةوارى و ملكةضى بؤ خواى طةورة و، خؤى
ناو نا: فيطرةتى ئيلاهى و
سنعةتى ثةروةردطار. (دانةر)