(اِقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقّ
الْقَمَرُ * واِنْ
يَرَوْا آيَةً يُعْرِضُوا وَيَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرّ) (القمر:1=2).
ضةند
فةيلةسووفيَكى ماددى و ئةوانةش كة كويَرانة ضاويان لـآدةكةن، دةيانةويَت ثةردة
بةسةر رِووى موعجيزةى "لةتبوونى مانط"دا، كة وةك مانطى ضواردة
دةدرةوشيَتةوة، بطيَرِن و لة بةرضاودا لاىببةن. ئةوةتا ضةند وةهميَكى هةلَة و
دوور لة رِاستى لة بارةيةوة بلآو دةكةنةوة و دةلَيَن: (ئةطةر موعجيزةى لةتبوونى
مانط لة رِاستىدا رِووى بداية، ئةوا سةرانسةرى جيهان دةيزانى و، هةموو
كتيَبةكانى ميَذوويش باسيان دةكرد)!
وةلآم:
موعجيزةى
لةتبوونى مانط لة بةردةم كؤمةلَيَكدا رِووىداوة كة دةعواى ثيَغةمبةريَتيى
ثيَغةمبةريان = صلى الله عليه وسلم = بيست و ئينكارىيان كرد، ئةم موعجيزةيةش بؤ
ضةسثاندنى ئةو دةعواية رِووىداوة. رِوودانةكةشى لة شةودا و لة كاتيَكدا كة
خةلَكى بآئاطابوون و بة شيَوةيةكى كاتيش بووة. ئةمة سةرةرِاى ئةوةى كة جياوازيى
هةلآتطةكان(مطالع) و ثةلَة
هةور و، هؤكارةكانى ترى جطة لةمانةش، رِآ لة بينيى مانط دةطرن. شتيَكى
ئاشكرايشة كة هؤكارة شارستانىيةكانى نوآ و كاروبارى رِوانين و سةيركردنى بؤشايى
ئاسمان، وةك ئيَستا، بلآونةبووة.
كةواتة
مةرج نىية كة هةرضى كةس هةية لة هةموو جيَطايةكدا ئةم لةتبوونةى مانط ببينيَت
و، ئةم رِووداوةش بضيَتة ناو كتيَبةكانى ميَذووةوة!
ئيَستا
لة نيَوان ضةندين خالَى زؤردا طوآ بؤ ثيَنج خالأ رِابطرة، كة طويَت رِاطرت،
ئةوا ثشت بةخوا، هةموو ئةو ثةلَة هةورة وةهمىيانةى كة لةسةر رِووى ئةم موعجيزةية
كةلَةكة بوون، دةرِةويَنةوة:
خالَي
يةكةم:
سةرسةختى
و ملنةدانى كافرانى ئةوكاتة = بةثيَى هةوالَى ميَذوو = شتيَكى بةناوبانط و
زانراوة. جـا كاتآكـة قـورئـانى ثيرؤز ئـةم مـوعـجيزةيةى بة ئايةتى: (وانشَقَّ
القمر) رِاطةياند
و، دةنطدانةوةى ئةم ئايةتةش بة هةموو لايةكدا بلآو بووةوة، هيض كام لةو
كافرانةى كة باوةرِيان بة قورئان نةدةكرد، نةيانتوانى و ثرِكيَشيى ئةوةيان نةكرد
كة ئةم ئايةتة بة درؤ بخةنةوة، واتة: بلَيَن: درؤية، رِووداوى وا رِووى نةداوة.
ضونكة ئةطةر لة رِاستىدا ئةو موعجيزةية رِووى نةداية و، شتيَكى ضةسثاو نةبواية
لايان، ئةوا بة توندى بؤ بةدرؤخستنةوةى و بةتالأكردنةوةى دةعواى ثيَغةمبةريَتيى
ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = رِادةثةرِين. خؤ ئةوةتا هةموو كتيَبةكانى ميَذوو
بطةرِآ، هيضكاميان ض قسةيةكى كافرانى سةبارةت بة ئينكارىكردنى لةتبوونى مانط
نةقلأ نةكردووة، مةطةر ئةوة نةبآكة قورئان خؤى لة ئايةتى: (ويقولوا
سحرٌ مستمر)دا رِوونى
كردووةتةوة. ئةويش بريتىية لةوةى كة: ئةو كافرانةى ئةم موعجيزةيان بة ضاوى خؤيان
دى، وتيان: "ئةمة سيحرة" كةواتة با ضةند كةسيَك برِؤن بؤ شويَنانى تر و
بثرسن ئايا خةلَكى ئةو شويَنانةش ئةمةيان ديوة يان نا؟ كة رِؤذ بووةوة لة
"يةمةن" و شويَنانى ترةوة كاروان طةيشتة ئةوآ، كافرةكانيش هةوالَى
ئةمةيان لـآ ثرسين، ئةوانيش وتيان: بةلَآ، ئةمةمان ديوة. ئنجا كافرةكان وتيان:
(سيحرى هةتيوةكةى ئةبوو تاليب طةيشتووةتة ئاسمانيش)!
خالَي
دووهةم:
زؤربةى
ثيَشةوايانى عيلمى كةلام، وةك سةعدى تةفتازانى، وتوويانة: (رِوودانى لةتبوونى
مانط موتةواتيرة، وةك هةلَقولآنى ئاو لة نيَوان ثةنجة ثيرؤزةكانى و تيَراوبوونى
سوثايةكى تةواو لةو ئاوة و، وةك طريان و بآتاقةتيى بنةدارةكةى ناو مزطةوت لة
دووريى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = كة لة كاتى خوتبةدا ثالَى ثيَوة دةدايةوة
و، كة ئةمةش كؤمةلَى ناو مزطةوت هةموويان طوآيان لـآ بوو.. واتة: ئةم رِووداوة
كؤمةلَيَكى زؤر لة كؤمةلَيَكى زؤرةوة، كة هةرطيز ناطونجآ لةسةر درؤ يةكيان
طرتبيَت، دةماودةم هيَناويانة و بةم جؤرة بة ئيَمةش طةيشتووة. كةواتة رِووداوةكة
موتةواتيرى قةتعى و بآطومانة، وةك طوماننةبوون لة هةوالَى دةركةوتنى
ئةستيَرةيةكى كلكدار لة ثيَش هةزار سالأدا و، بوونى دوورطةى: سةرةنديب،
هةرضةندةش نةمانديوة).
بةم
جؤرة بؤت دةركةوت كة ورووذاندنى طومان لة دةورى ئةم مةسةلة بآطومانة و هاوضةشنى
ئةمةدا كة بة ضاو دةبينريَن، لة نةفامى و بآعةقلَى بةولاوة هيضى تر نىية. ضونكة
لةم مةسةلانةدا ئةوةندة بةسة كة بزانريَت يةكيَكة لة طونجاوةكان(الممكنات) نةك لة
نةطونجاوةكان(المستحيلات). خؤ
لةتبوونى مانطيش شتيَكى طونجاوة و وةكو ئةوة واية كة ضيايةك بة تةقينةوةى
طرِكانيَك لةتببيَت.
خالَي
سآهةم:
موعجيزة
بؤ ئةوة ثيشان دةدريَت كة ئةوانةى ئينكاريى ثيَغةمبةريَتيى ثيَغةمبةر = صلى الله
عليه وسلم = دةكةن، قةناعةت بة ثيَغةمبةريَتىيةكةى بكةن، نةك بؤ ئةوةى ناضاريان
بكات ئيمانى ثآ بهيَنن! كةواتة هةر هيَندة ثيَويستة كة ئةو موعجيزةية ثيشانى
ئةوانة بدريَت دةعواى ثيَغةمبةريَتيان بيستووة، بةو ئةندازةيةى كة بيانطةيةنيَتة
دلَنيايى و قةناعةتى تةواو لة رِاستيى ثيَغةمبةريَتيى ثيَغةمبةردا، صلى الله عليه
وسلم.
بةلآم
دةرخستنى ئةو موعجيزةية لة هةموو جيَطايةكدا و بة رِوونى، بة جؤريَك كة خةلَكى
ناضار بكات بؤ ئيمانهيَنان و ملكةضكردن، ئةم كارة، شتيَكة دذى حيكمةتى
خواوةندى داناى شكؤمةندة و ثيَضةوانةى نهيَنيى "تةكليف"ة كة خوا لة
بةندةكانى دةكات. ضونكة نهيَنيى ئةو تةكليفةى خواوةند داخوازى ئةوةية كة دةرفةت بة
ذيريى مرؤظ بدات و "ويست" و "ئيختيار"ى لـآ دانةمالَيَت!
خؤ
ئةطةر خواوةندى بةديهيَنةر موعجيزةى لةتبوونى مانطى بؤ ماوةى دوو سةعات
بهيَشتايةتةوة و ثيشانى هةموو جيهانى بداية و بضوايةتة ناو كتيَبةكانى ميَذوو =
وةك فةيلةسووفةكان دةيانةويَت = ئةوا ئةو كاتة كافران دةيانوت: ئةمة دياردةيةكى
طةردوونيى ئاسايىية و، ئيتر ئةو كاتة نةدةبوو بة بةلَطة لةسةر رِاستيى
ثيَغةمبةريَتيى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = و بة موعجيزةيةكى تايبةتيى
ثيَغةمبةرى مةزن = صلى الله عليه وسلم = دانةدةنرا، يان دةبووة موعجيزةيةكى
بةديهيى وا كة عةقلَى ناضار دةكرد باوةرِ بهيَنيَت و ئيختيار و ويستى لـآ
دةسةندةوة و ئةو كاتةش رِؤحة نزمة خةلَووزئاسا بآنرخةكانى وةك هى ئةبووجةهل لةطةلأ
رِؤحة ثاك و بةرز و ئةلَماسئاساكانى وةك هى حةزرةتى ئةبووبةكرى صيدديق = خواى
لـآ رِازى بيَت = يةكسان دةبوون! واتة ئةو كاتة نهيَنيى تةكليفى خوا لة بةندةكانى،
لةناودةضوو.
لةبةر
ئةوة، ئةم موعجيزةية بة شيَوةيةكى كاتى و، لة شةودا و، لة كاتى بآئاطايىدا
رِووىداوة و، جياوازيى هةلآتطةكان(مطالع) و، هةور و شتى تريش
بوون بة ثةردة و رِآيان لةوة طرتووة كة هةموو خةلَكى بيبينن. لةبةر ئةوانةية كة
ئةم موعجيزةية نةرِؤشتووةتة ناو كتيَبةكانى ميَذووةوة.
خالَي ضوارةم:
ئةم
موعجيزةية كة لة شةودا و، بة شيَوةيةكى كاتى و، لة وةختى بآ ئاطايىدا رِووى
داوة، ديارة بآ هيض طومانيَك هةموو كةسيَك لة هةموو جيَطايةكدا نايبينيَت. بةلَكو
ئةطةر هةندآ كةسيش بيبينيَت، باوةرِ بة ضاوى خؤى ناكات! خؤ ئةطةر باوةرِيشى ثآ
بكات، ئةوا رِووداويَكى وا كة لة دةمى يةك كةسةوة بطيَرِريَتةوة، لة لاى
ميَذوو بايةخى ثآ نادريَت.
زانا
ليَكؤلَةرةكان ئةو زيادةيةيان رِةتداوةتةوة كة لة رِيوايةتى ئةم موعجيزةيةدا
زيادكراوة كة طوايا: (دواى لةتبوون، مانط هاتووةتة سةرزةوى)! ئةو زانايانة ئةم
زيادةيةيان لة لا نةضةسثاوة و فةرموويانة: لةوانةية هةندآ لة مونافيقان ئةمةيان
لةسةر رِيوايةتةكة زيادكردبيَت تاكو بايةخ بؤ هةموو رِيوايةتةكة نةهيَلَن و، نرخ
و بةهايشى دابطرنة خوارةوة!
ئنجا
دةبآ بزانين لةو كاتةدا كة موعجيزةكة رِووىداوة، ثةلَة هةورى نةزانى رِووى
ئاسمانى ئينطلتةراى داثؤشيبوو، كاتيش لة ئيسثانيا لة خؤرئاوابووندا بوو،
ئةمريكاش لة رِؤذى رِووناكدا بوون و، لة ضين و ذاثؤنيش تازة بةرةبةيان سةرى
دةرهيَنابوو، لة ولآتةكانى تريشدا ضةند رِيَطريَكى تر هةبوون لة رِيَى بينينى
ئةم موعجيزةيةدا، كةواتة ئةم موعجيزةيةيان تيَدا نابينريَت!
جا
كة ئةمةت زانى، ئنجا سةرنج لة قسةى ئةو كةسة بدة كة دةلَيَت: (ميَذووى
ئينطلتةراو ضين و ذاثؤن و ئةمريكا و ولآتانى ترى وةك ئةوان، ئةم رِووداوة باس
ناكةن، كةواتة رِووى نةداوة)!
ئةمة
ض ضةنةبازىيةكة ئةوانة دةيكةن؟!
دةسا
زةرةرمةندى و رِسوايى بؤ ئةوانةى كة بة ثاشخوانى ئةوروثا دةذين!
خالَي
ثيَنجةم:
"لةتبوونى
مانط" رِووداويَك نىية كة هةر لة خؤيةوة و لةسةر بناغةى ضةند هؤكاريَكى
سروشتى و لة رِيَطاى رِيَكةوتةوة رِووى دابيَت. نةخيَر.. بةلَكو بةديهيَنةرى دانا
= كة ثةروةردطارى خؤر و مانطة = ئةم رِووداوةى بةسةر مانطدا هيَناوة و كردوويةتى
بة رِووداويَكى بازدةر بةسةر هةموو ياسا طةردوونىيةكاندا، لة ثيَناوى
تةسديقكردنى ثيَغةمبةريَتيى ثيَغةمبةرة خؤشةويستةكةىدا = صلى الله عليه وسلم = و،
بؤ ئةوةى كة دةرىبخات بانطةوازى ئةم ثيَغةمبةرة = صلى الله عليه وسلم =
بانطةوازيَكى رِاستة. كةواتة خواوةندى طةورة بةثيَى دانايى و، داخوازيى نهيَنيى
رِيَنمايى و تةكليف و، حيكمةتى رِاطةياندنى ثةيامةكانى خؤى كة ثيَغةمبةر = صلى
الله عليه وسلم = رِاياندةطةيةنيَت، ئةو موعجيزةيةى ثيشان داوة و، بؤ ئةوةى
بيانووى ئةو كةسانةش ببرِيَت كة موعجيزةكةيان ديوة.. لة هةمان كاتيشدا خواوةند
بةثيَى خواستى حيكمةت و ويستى خؤى، ئةم موعجيزةيةى ثيشانى دانيشتووانى شويَنةكانى
ترى جيهان نةداوة، لةو شويَنانةى كة بانطةوازى ثيَغةمبةرةكةى خوايان ثآ
نةطةيشتووة و، بة ثةلَة هةور و جياوازيى هةلآتطةكان و مانط هةلَنةهاتن يان خؤر
هةلَهاتن لة هةندآ ولآتدا و بوونى رِؤذ لة هةنديَكى تردا و خؤرئاوابوون لة غةيرى
ئةواندا، بةمانة و غةيرى ئةمانة لةو هؤكارانةى كة دةبنة هؤى نةبينينى مانط، ئةو
موعجيزةيةى ثيَشضاوى ئةوان نةخستووة.
جا
ئةطةر ئةو موعجيزةية ثيشانى هةموو خةلَكى جيهان بدراية، ئةوا يان: لة ئةنجامى
ئيشارةتى ثيَغةمبةرى مةزنةوة = صلى الله عليه وسلم = و بؤ مةبةستى دةرخستنى
موعجيزة ثيَغةمبةرانةكةى ثيشانيان دةدرا، ديارة ئةو كاتة دةبوو بة شتيَكى بةديهى
و خةلَكى ناضار دةبوون باوةرِى ثآ بكةن. واتة "ويست" و
"ئيختيار"يان لـآ دةسةندرايةوة و نهيَنيى تةكليف تيا دةضوو. لة
كاتيَكدا كة ئيمان ثاريَزطارى لة سةربةستيى "عةقلأ" دةكات و نايةويَت
ويست و ئيختيارى لـآدابمالَيَت.. يان: وةك رِووداويَكى ئاسمانيى رِووت ثيشانيان
دةدرا، ئةو كاتةش ثةيوةنديى بة ثيَغةمبةريَتيى ثيَغةمبةرةوة = صلى الله عليه وسلم
= دةبضرِا و، هيض تايبةتكارىيةكى تيَدا نةدةما.
بة
كورتى:
هيض دوودلَىيةك لة رِوودانى "لةتبوونى مانط"دا نىية و، بة جؤريَكى
بآطومان بؤمان ضةسثا. وا ئيَستاش دواى ئةمة، لة نيَوان بةلَطة بآطومان و
زؤرةكاندا بة شةش بةلَطة[1] ئاماذة بؤ
رِوودانى ئةم موعجيزةية دةكةين، كة ئةمانةن:
* يةكدةنطيى هةموو
هاوةلَة دادوةرةكانى ثيَغةمبةر، صلى الله عليه وسلم .
* يةكطرتنى زانايانى ليَكؤلَةر و تةفسيرنووسان،
كاتيَك كة تةفسيرى ئايةتى: (وانشق القمر)يان كردووة.
* زانا رِاستطؤكانى "حةديث" لة
رِيوايةتةكانياندا رِوودانى ئةم موعجيزةيةيان بة ضةندين سةنةد و رِيَطاى جياجيا
نةقلأ كردووة[2].
* شايةتىدانى هةموو ئةهلى "كةشف" و
"ئيلهام" لة ئةوليا و ثياوضاكة رِاستطؤكان.
* تةسديقكردنى ئةم موعجيزةية لة لايةن ثيَشةوا
هةرة زاناكانى عيلمى كةلامةوة، هةرضةند مةشرةب و رِيَبازةكانيشيان جياوازن.
* قبوولأكردنى ئةم موعجيزةية لة لايةن نةتةوةى
ئيسلامةوة، كة هةروةك حةديث دةفةرموآ: "لةسةر طومرِايى هةرطيز
كؤ نابنةوة و يةكناطرن".
هةموو
ئةمانة، رِوودانى لةتبوونى مانط رِوون دةكةنةوة و، وةك خؤرى ناوجةرطةى ئاسمان
دةيضةسثيَنن.
ثوختةى ئةم قسانة:
ئةوةى
تا ئيَستا باسمان كرد، شتيَك بوو بة ناوى ليَكؤلَينةوةى زانستىيةوة و بؤ مةبةستى
بآدةنطكردنى لايةنى بةرامبةر باسمانكرد. وا دواى ئةمة، بة ناوى "حةقيقةت"
و لة ثيَناوى "ئيمان"دا دةدويَين. زانيمان كة ليَكؤلَينةوةى زانستى ضى
دةلَيَت.. بةلآم حةقيقةت دةلَيَت:
كؤتايىهيَنةر
بة ديوانى ثيَغةمبةريَتى و مانطى درةخشانى ئةو ئاسمانة كة حةزرةتى "محمد
المصطفى"ية
صلى الله عليه وسلم، ويلايةتى بةندايةتىيةكةى ئةو تا ثلةى
"مةحبووبييةت" بةرز بووةوة، ئةوةتا كةرامةت و موعجيزة هةرة طةورةكةى
ئةوى بة "ميعراج" دةرخست، واتة بة: هاتوضؤكردن و رِؤشـتنى جةسـتةيةكى
سـةر رِووى زةوى بةناو ئاسؤكانى ئاسمانة بةرزةكاندا و خؤناساندنى بة ئةهلى
ئاسمانةكان و، بةو موعجيزةيةى ويلايةتة طةورةكةى خؤى و، خؤشةويستىية بآطةردةكةى
بؤ خوا و، بةرزبوونةوةى بةسةر ئةهلى ئاسماناندا بؤ ئاسـماننشينان ضةسـثاند..
هةر بةو جؤرةش خواوةند ئةو مانطةى كة بة ئاسماندا هةلَىواسيوة و ثةيوةنديى بة
زةوىيةوة هةية، تةنها بة ئيشارةتيَكى بةندةكةى خؤى لةسةر زةوىيةوة، كرد بة دوو
لةتةوة و، بؤ مةبةستى ضةسثاندنى ثيَغةمبةريَتيى ئةو بةندة خؤشةويستةى خؤى، ئةم
موعجيزةيةى ئةوى ثيشانى زةوىنشينان دا، بة رِادةيةكى وا كة ثيَغةمبةر = صلى
الله عليه وسلم = وةك دوو بةشة رِووناكةكةى مانطى لـآهات، ضونكة بة هةر دوو
بالَى نوورانيى: "ويلايةت" و "ثيَغةمبةريَتى" بؤ بةرزترين
ثلةى كةمالآت بةرز بووةوة تا طةيشتة "قاب قوسين" يان نزيكتر.. جا هةروةك
مايةى شانازيى زةوىنشينانة، هةروةها بوو بة مايةى شانازيى ئةهلى ئاسمانيش.
عليه وعلى آله وصحبه الصلاة والتسليمات ملء
الأرض والسموات.
(سبحانك لا
علمَ لنا اِلاّ ما علَّمتنا اِنك اَنت العليم الحكيم).
[1] واتة شةش
بةلَطةى ثتةوى بآطومان لة نيَوان شةش جؤر يةكدةنطىدا هةن لةسةر رِوودانى لةتبوونى
مانط. بةلآم بةداخةوة لةم مةقامةدا مافى خؤيمان نةدايآ و بة كورتى مايةوة. (دانةر)
[2] ليَرةدا سآ
فةرموودة دةهيَنين لةوانةى كة ئيمامى بوخارى و موسليم رِيوايةتيان كردوون:
1=
عن عبد الله بن مسعود رضي الله عنه قال: انشق القمر على عهد رسول الله صلى الله
عليه وسلم شقين فقال النبي صلى الله عليه وسلم: "اشهدوا".
متفق
عليه. 2=
وعن انس رضي الله عنه أن أهل مكة سألوا رسول الله صلى الله عليه وسلم أن يريهم
آيةً، فأراهم انشقاق القمر. متفق عليه. 3= وعن ابن
عباس رضي الله عنهما إن القمر انشق في زمان النبي صلى الله عليه وسلم متفق عليه.
راجع: مسند الإمام أحمد 1/ 377، 413، 447، 456، 3/207، 220، 275، 278، 4/81 ورواه
الطيالسي برقم 295، 1891، 1960. وتفسير ابن كثير (6/469) لمعرفة تواتر الحادثة.
وانظر كذلك: اللؤلؤ والمرجان فيما اتفق عليه الشيخان. ج3/ص280
(وةرطيَرِ)