بناغةى سآهةم

حيكمةتى ميعراج ضىية؟

وةلآم:

حيكمةتى ميعراج هيَندة بةرزة كة "بير"‏ى مرؤظ لة ثةى‏ثآبردنى‏دا دةستةوسانة و.. ئةوةندةش قوولَة كة ثيَى ناطات و.. هيَندةش ورد و نيانة كة "ذيرى" بة تةنها خؤى ناتوانيَت بيبينيَت..

بةلآم هةرضةند هةست‏كردن و ثةى‏بردنى تةواوةتى بة رِاستى‏يةكانى ئةم حيكمةتة لة توانادا نى‏ية، لةطةلأ ئةوةش‏دا دةطونجآ لة رِيَى ضةند ئاماذةيةكةوة بوونى ئةو حيكمةتة بزانريَت، ئةويش بةم جؤرةى خوارةوة‏:

بةديهيَنةرى بوونةوةران و ثةروةردطارى سةرجةمى جيهانةكان بؤ ئةوةى نوورى "تاكى" و درةوشانةوةى "تةنيايى"‏ى خؤى لةناو ضينةكانى بوونةوةران‏دا دةربخات، يةك كةسى خاوةن تايبةتكارى و ديار هةلَدةبذيَريَت، لة رِيَى "ميعراج"‏يَكةوة كة وةك تالَة دةزوويةكى ثةيوةندى‏دةر واية لة نيَوان ئةوثةرِى ضينةكانى "زؤرى"‏ى بوونةوةرانةوة هةتا دةطاتة سةرةتاى "تاكى"ى خواوةند. بةم كارةش ئةو تةنيا كةسة هةلَبذاردةية دةطةيةنيَتة ئةو ثلةيةى كة وةك نويَنةريَكى سةرجةمى بةديهاتووان خواى طةورة طوفتارى خؤى ئاراستة بكات و، بة ويَنةى نمايندةى طشت خاوةن هةستانيش ئامانجة خوايى‏يةكانى فيَر بكات و ثاشان بيكات بة مامؤستاى ئةوان و لة رِيَى ئةم نويَنةرةوة ئةوانيش فيَر بكات‏‏، تاكو لة لايةكةوة ئةو بةديهيَنةرة هةر بؤ خؤى جوانيى سةنعةت‏‏‏ و كةمالَى ثةروةردطاريَتى‏يةكةى لة ئاويَنةى بةديهاتووانى‏دا ببينيَت و، لة لايةكى تريشةوة شويَنةوارةكانى ئةو جوانى و كةمالَة ثيَش‏ضاوى غةيرى خؤيشى بخات تا ئةوانيش بيبينن.

ضونكة مادةم خواوةندى ثةروةردطارى هةموو جيهانةكان، بة شايةتيى ئاسةوار و بةديهاتووةكانى، خاوةنى "جوانى" و "كةمالأ"‏ى رِةهاية و، جوانى و كةمالَيش لة خؤيان‏دا دوو شتى خؤشةويستن، ئةوا = بآ هيض طومانيَك = خاوةنى ئةو جوانى و كةمالَة، لةرِادةبةدةر جوانى و كةمالَى خؤى خؤش دةويَت و، بة ضةند شيَوة و جؤريَكى زؤر‏ و زةبةندةش ئةو خؤشـةويسـتى‏يـةى بـؤ جـوانى و كـةمالَةكةى لةناو بةديهاتووانى‏دا دةردةخات‏ و، لةم رِآيةوة بةديهاتووانى خؤيشى خؤش دةويَت، ضونكة ئاسةوارى جوانى و كةمالَى خؤى لةوان‏دا دةبينيَت..

ثاشان لةبةر ئةوةى: لة نيَوان بةديهاتووانى‏دا زيندةوةرانى لة هةموان خؤشتر دةويَت و ثلةى بةرزترى ثآداون و.. لة نيَوان زيندةوةرانيش‏دا خاوةن هةستانى ثتر خؤش دةويَت و ثلةى بةرزترى ثآ رِةوا بينيون و.. لة رِووى جةم‏بوونى طشت توانا و ليَهاتنةكانةوة خؤشةويست‏ترينى خاوةن هةستانيش لة نيَوان طرؤى مرؤظ‏داية.. ئةوا خؤشةويست‏ترين مرؤظ بةلايةوة: ئةو كةسـةية كـة سـةرجـةمى توانا و ليَهاتنةكانى بة تةواوى بةرجةستة بوون‏ و، نموونةكانى ئةو كةمالآتانةى خواوةنديشى بة تةواوةتى دةرخستووة كة بةسةر بةديهاتووانيةوة دةدرةوشيَنةوة.

جا بؤ ئةوةى بةديهيَنةرى بوونةوةران طشت جؤرةكانى درةوشانةوةى ئةو خؤشةويستى‏يةى بؤ جوانى و كةمالَى خؤى كة لة هةموو بوونةوةران‏دا دةردةكةون، لة هةموو ئاويَنة و خالَيَك‏دا ببينيَت و.. هةروةها بؤ ئةوةش كة بةهؤى نهيَنيى "ئةحةدييةت"ةوة هةموو جؤرةكانى جوانيى خؤى دةربخات، ئةوا بؤ ئةم مةبةستة، كةسيَكى ئةوتؤى هةلَبذاردووة كة بةروبوومى رِووناكى درةختى بةديهاتووانة و "دلأ"‏يشى لة حوكمى ناوكيَكى وةهاداية كة دةتوانيَت ثةى بة سةرانسةرى رِاستى‏يةكانى ئةو درةختة سةرةكى‏ية ببات و بيانقؤزيَتةوة.. بةلَآ، ئةو كةسةى لة رِيَى ميعراجيَكةوة هةلَبذاردووة كة بة ويَنةى تالَة دةزوويةكى ثةيوةندى‏دةرى نوورانى واية لة نيَوان ناوك و درةختةكةدا‏، واتة لة سةرةتاوة تا كؤتايى. بةم كارةش "خؤش‏ويستراوى"‏ى ئةو تاكة كةسة هةلَكةوتووةى لة بةردةم بوونةوةران‏دا ئاشكرا كردووة و، بةم ميعراجة بؤ مةقامى حوزوورى خؤى سةرى‏خستووة و، بة بينينى جوانيى خؤى شةرةفمةندى كردووة و، بة فةرمان‏ثآ‏دانى خؤيشى رِيَزى لـآناوة و، ئةركيَكى ئةوتؤى ثآ سثاردووة كة ئةو حيكمةتة قودسى‏يةى لاى ئةو دايناوة بة كةسانى ترى غةيرى ئةويشى بطةيةنيَت.

وا لة ناوةندى دوو نموونةدا سةيرى ئةم دانستة خوايى‏ية دةكةين:

نموونةى يةكةم: ئةوةية كة بة دريَذى لة وتةى يازدةهةم‏دا رِوونمان كردووةتةوة، كة بةم جؤرةى خوارةوةية:

ئةطةر ثادشايةكى مةزن طةلـآ طةنجينةى زؤرى هةبيَت كة ثرِ بن لة ضةندين جؤرى لةذمارة‏بةدةرى طةوهةرى بةنرخ و ئةلَماسى بآ ويَنة، ئنجا خؤيشى كارامةيى‏يةكى لةرِادةبةدةرى لة سنعةتة ناوازةكان‏دا ببيَت‏‏ و شارةزايى‏يةكى طشتطير و فراوانيشى لة ضةندةها هونةرى سةرسوورِهيَنى لةذمارةبةدةردا هةبيَت و خاوةنى ئاطادارى‏يةكى هةمةلايةنةى بآ‏سنوور و زانينيَكى تةواوى ضةندين زانستى ناوازة بيَت.. ئةوا بآ‏طومان ئةو ثادشا خاوةن هونةر و داهيَنانة ناوازانة (‏وةك هةموو خاوةن جوانى و كةمالَيَك كة حةز دةكات جوانى و كةمالَةكةى خؤى ببينيَت و ثيشانى غةيرى خؤيشى بدات) دةيةويَت ثيشانطايةكى طشتى بكاتةوة كة شتة بةنرخةكانى ناو طةنجينةكانى خؤى تيَدا ثيَش‏ضاو بخات، تاكو سةرنجى خةلَكى بؤ بينينى مةزنيى دةسةلآتدارى‏يةكةى رِابكيَشيَت و، مةوداى سةروةت و سامان و.. دةراسايى سنعةت و.. لايةنة سةرسوورِهيَنةكانى شارةزايى‏ية كارامةكةى خؤىيان ثيشان بدات، بؤ ئةوةى لة دوو رِووةوة جوانى و كةمالَة مةعنةوى‏يةكانى خؤى ببينيَت:

رِووى يةكةم: بة رِوانينى وردبين و تيذى خؤى.

دووهةم: بة ضاوى غةيرى خؤيشى.

جا لةسةر بناغةى ئةم دانستة‏‏، ئةم ثادشا مةزنة، بآ‏ هيض طومانيَك، كؤشكيَكى طةورةى فراوان و بةسام و شكؤ بنيات دةنيَت و، ليَهاتووانة بة ضةند فةرمانطة و نهؤم ومةنزلَيَكى طةورة طةورة دابةشى دةكات و، هةريةك لةو بةشانةش بة طةوهةر و مرواريى ناو طةنجينة جؤراوجؤرةكانى ئارايشت دةدات و، بة جوانترين و نيان‏ترينى ئةو بةديهاتووة ناوازانةى كة بة دةستى سنعةتى خؤى داى‏هيَناون دةيانرِازيَنيَتةوة و، بة وردترينى وردةكارى‏يةكانى دانايى‏و هونةرةكانى خؤيشى رِيَكيان دةخات. ئنجا ضةندين سفرة و خوانى ثرِ و فراوان رِادةخات و بؤ هةر دةستة و تاقميَك ئةو خواردةمةنى‏ية دادةنيَت كة شياوى بيَت و لةطةلَـىدا بطونجيَت. بةمةش ميواندارى‏يةكى طشتى و سةخاوةتمةندانةى ئةوتؤ ئامادة دةكات كة ثرِ بيَت لة هةموو جؤريَكى نيعمةتةكانى و طشت خواردةمةنى‏ية بةتام و لةزةتة هةمةضةشنةكان.

ثاشان بانطهيَشتى هةموو رِةعييةت و دانيشتووانى ولآتةكةى دةكات بؤ ئامادةبوونى ئةم ميواندارى‏ية سةخاوةتمةندانةية و بينينى كةمالآتة ناوازةكانى، ئنجا يةكيَكيان بة نيَرراوى نيَوان خؤى و ئةوان هةلَدةبذيَريَت و بؤ لاى خؤى بانطى دةكات و، بة ناو هةموو ضينةكان‏دا = هةر لة نزمترينةوة تا بةرزترينيان = دةيبات و، فةرمانطة لة دواى فةرمانطة و ضين لةسةر ضين دةيطيَرِيَت و، يةك‏بةيةكى كارطةكانى ئةو سنعةتة ناوازانة و طةنجينةكانى ئةو داهاتانةشى ثيشان دةدات كة لة ضينةكانى خوارةوة ديَن، هةتا دةيطةيةنيَتة فةرمانطة تايبةتى‏يةكةى خؤى و، لةوآ بة وةرطرتنى لة حوزوورى خؤى‏دا شةرةفمةندى دةكات‏‏ ‏و‏ ‏، زاتى ثيرؤزى خؤيشى = كة ئةسلأ و بناغةى هةموو كةمالآتيَكة = ثيشان دةدات. ئيتر لةوآ كةمالآتة زاتى‏يةكانى خؤى تآدةطةيةنيَت و بؤ رِاستى‏يةكانى ئةو كؤشكةش رِيَنمايى دةكات و، ئةركى رِابةرايةتى و رِآثيشـاندةريى دةخـاتة ئةسـتؤ بؤ سةيركةرانى ثيشانطاكةى‏ و، دةينيَريَت بؤ لايان تاكو لة رِيَى نةخش‏ونيطار و لايةنة سةرسوورِهيَنةكانى سنعةتى ئةو كؤشكةوة سنعةتكار و بنياتنةرى كؤشكةكة بةو خةلَكة بناسيَنيَت و، هيَماكانى ناو نةخش و نيطارةكان و ئاماذةكانى ناو ئةو سنعةتانةيان تآ‏بطةيةنيَت و، ئامادةبووانى ناو كؤشك شارةزا بكات لةوةى كة ئايا ئةم ئارايشتة رِيَك و نةخش و نيطارة هاوسةنطانة ضين‏و ضؤن دةبن بة بةلَطةى كةمالآت و داهيَنانة ناوازةكانى خاوةنى كؤشك؟ هةروةها بؤ ئةوةى شارةزاى داب و رِةويةى هاتوضؤ و سةيركردنى ناو كؤشكيان بكات و ئادابى ئامادةبوونيشيان لة بةردةم ثادشاى مةزن‏دا تآبطةيةنيَت كة بة ضاو نابينريَت.. هةموو ئةم كارانة بةثيَى داخوازى و رِةزامةنديى ثادشا ئةنجام بدات.

بة ويَنةى ئةم نموونةية: كردطارى مةزنيش، كة ثادشاى ئةزةل و ئةبةدة = ولله المثل الأعلى = ويستوويةتى: "جوانى" و "كةمالأ"‏ى رِةهاى خؤى ببينيَت و ثيشانى غةيرى خؤيشى بدات. بؤ ئةم مةبةستةش، كؤشكى جيهانى بة ناوازةترين شيَوةى ئةوتؤ بنيات ناوة‏‏، كة هةموو بوونةوةريَكى ناو كؤشك بة ضةندين زمانى زؤر باسى كةمالآتى ئةو دةكةن و بة ضةندةها ئاماذةى جؤراوجؤريش دةبن بة رِيَنما‏‏‏ و بةلَطة لةسةر جوانى‏يةكانى، بة رِادةيةك كة بوونةوةران = بة هةموو يةكيَكيان = دةرى‏دةخةن: ضةندين طةنجينةى مةعنةوى لة ناوةندى هةموو يةكيَك لة ناوة جوانةكانى خواى طةورةدا حةشار دراون‏ و، لة نيَوان هةموو ناونيشانيَكى خاويَنى ئةويش‏دا ضةندين لايةنى نةرم و نيان داثؤشراون. تةنانةت ئةم بةلَطة و رِيَنمايى‏يةى بوونةوةران لةسةر ئةم رِاستى‏ية هيَندة رِوون و ئاشكراية كة هيَشتا سةرجةمى هونةر و زانستةكانى مرؤظ، بة هةموو ياسا و دةستوورةكانيانةوة، هةر لة سةردةمى حةزرةتى ئادةمةوة = دروودى لةسةر بيَت = تا ئيَستا، نةيانتوانيوة بطةنة سةرجةمى ئةو بةلَطة ناوازانةى كة لة كتيَبى طةردوون‏دان، لة كاتيَك‏دا كة ئةو كتيَبة هيَشتا يةك لةسةر دةى واتاكانى ناوة ‏جوانةكان و كةمالآتة خوايى‏يةكانى دةرنةبرِيوة!

جا "حيكمةت"‏ى ئةو كردطارة شكؤمةندة خاوةن جوانى و كةمالَةى كة ئةم كؤشكة ناوازةيةى بة ويَنةى ثيشانطايةك بنيات‏ناوة بؤ بينين و ثيشاندانى جوانى و كةمالَى مةعنةويى خؤى، داخوازى ئةوةية كة: يةكيَك لة خاوةن هةستانى زةوى لة واتاى نيشانةكانى ئةو كؤشكة تآ‏بطةيةنيَت تاكو واتاكانى بآ‏هوودة و بآ‏سوود دةرنةضن و، بؤ جيهانة بةرزةكان سةرى بخات كة سةرضاوةى لايةنة سةرسوورِهيَنةرةكان و طةنجينةى داهاتةكانى ئةو كؤشكةن، ئنجا بؤ ثلةيةكى هيَندة بلَند بةرزى بكاتةوة كة لة سةرووى هةموو بوونةوةرانيةوة بيَت و، بة نزيك‏خستنةوةشى لة حوزوورى خؤى شةرةفمةندى بكات و، بة جيهانةكانى دوارِؤذدا بيطيَرِيَت و، ضةند كارمةندى و ئةركيَكى طرنطى ثآ‏بسثيَريَت تاكو ببيَت بة: مامؤستاى سةرتاسةرى بةندةكانى و.. بؤ لاى ثادشايةتيى ثةروةردطاريَتى‏يةكةى خؤى بانطيان بكات و.. ئةو كارمةندى و ئةركانةى ثآ رِابطةيةنيَت كة مايةى رِةزامةنديى خوايةتيى ئةون و.. ئايةتة تةكوينى‏يةكانى ئةم كؤشكةيان بؤ تةفسير بكات..

بةلَآ، ئةمانة و كارمةندى‏يةكانى ترى هاوضةشنى ئةمانةى ثآ ‏بسثيَريَت‏‏‏، تاكو خواى طةورة لة رِآيانةوة فةزلأ و ثايةبةرزيى ئةم هةلَبذاردةية بؤ هةموو جيهانةكانى دةربخات و، بة مةدالياى ئةو موعجيزاتانةش كة بة بةرؤكى‏دا هةلَى‏واسيون ثلةى مةزنى ئةويان بؤ ئاشكرا بكات و، بة قورئانى ثيرؤزيش تيَيان بطةيةنيَت كة ئةم هةلَبذاردةية ضةندة رِاطةيةنةريَكى رِاستطؤ و تةرجومانيَكى ئةمينى دةست‏ثاكة.

بةم ضةشنة، لةبةر تيشكى رِووناكيى ئةم نموونةيةدا ضةند حيكمةتيَكمان لة نيَوان حيكمةتة زؤرةكانى ميعراج‏دا رِوون كردةوة. دةبآ تؤش ثاشماوةى حيكمةتةكانى تر بةم ثآ‏ية قياس بكةيت.

نموونةى دووهةم:

ئةطةر كةسيَكى "زانا" كتيَبيَكى خاوةن ئيعجازى ئةوتؤ دابنيَت كة: هةموو لاثةرِةيةكى: رِاستى‏يةكانى سةد كتيَبى ترى تيَدا كؤكرابيَتةوة‏‏‏‏‏ و، هةر ديَرِيَكيش: واتا ناسكةكانى سةد لاثةرِةى كتيَبيَكى ترى لةخؤ طرتبيَت و، هةموو وشةيةكيشى: رِاستى‏يةكانى سةد ديَرِى تيَدا بيَت و، هةر ثيتيَكيشى: واتاكانى سةد وشة دةرببرِيَت.. ئنجا سةرجةم واتا و رِاستى‏يةكانى ئةو كتيَبةش ئاماذة بؤ كةمالآتى مةعنةويى دانةرة ناوازة و خاوةن ئيعجازةكةيان بكةن و رِوويان لةو‏ بيَت‏‏‏‏‏..

بآ‏طومان دانةرى كتيَبى ئاوا ثرِ لة ئيعجاز، كتيَبة ئيعجاز بةخشةكةى خؤى، بآ سوود لـآوةرطرتن، ثشت‏طوآ ناخات و دةرطاى ئةم طةنجينة نةبرِاوةيةش داناخات، تةنانةت هةر مةحالَة بآ‏هوودة لة كارى بخات. لةبةر ئةوة، ضةند كةسيَكى ديارى‏كراو لة واتاكانى كتيَبةكـةى تآ‏دةطـةيةنيَت تـاكو ئةو كتيَبة بةنرخة بة بآ سـوود نةميَنيَتةوة و ثشـت‏طوآ نةخريَت‏ و كةمالآتة ثةنهانةكانى دةربكةون و جوانى‏ية مةعنةوى‏يةكةشى ببينريَت، بؤ ئةوةى خةلَكى خاوةنةكةى ئةو كتيَبةيان خؤش بويَت و ئةو كتيَبةش خاوةنةكةى لاى خةلَكى خؤشةويست بكات‏. واتة يةك‏بةيةكى واتا و رِاستى‏يةكانى فيَرى كةسيَك دةكات و، وانة بة وانة و هةر لة يةكةم لاثةرِةوة تا كؤتايى كتيَبةكةى بة دةرس ثآدةلَيَتةوة و تيَى‏دةطةيةنيَت، تا لة ئةنجام‏دا برِوانامةى ثآ‏دةبةخشيَت.

خواوةندى ويَنةكيَشى جوان و مةزنيش، بؤ ئةوةى: كةمالآت و، جوانى و، رِاستى‏يةكانى ناوة جوان و خاويَنةكانى خؤى بة ضةشنيَكى ناوازةى بآويَنة دةربخات، ئةم كتيَبى بوونةوةرانةى نووسيوة! ئةوةتا هةموو يةكيَك لة بوونةوةران، بة ضةندةها رِووى بآ‏سنوور و لةذمارةبةدةر، دةبن بة رِيَنما و بةلَطة لةسةر: ناوة جوانةكان و، سيفةتة مةزنةكان و، كةمالآتة رِةهاكانى خواى طةورة و، ئةو واتايانة دةردةبرِن!

شتيَكى ئاشكراية كة: هةر كتيَبيَكى ئاسايى طةر واتاكةى نةزانريَت، بآ‏هوودة دةردةضيَت و، نرخيشى بةرةو عةدةم دةكةويَتة خوار.. ئايا دةبآ كتيَبيَكى وةك ئةمة ضؤن بيَت كة هةموو ثيتيَكى هةزاران واتايان لةخؤ طرتووة؟ ديارة نرخ و بةهاى ئةم ضةشنة كتيَبة هةرطيز ناطونجيَت دابةزيَتة خوار و بآ‏هوودة و بآ‏سوود لة دةست دةربضيَت!

كةواتة نووسةرى ئةم كتيَبة خاوةن ئيعجازة، بة حةتمى كةسيَك هةلأدةبذيَريَت كة خاوةنى طشتى‏ترين رِوانين و هةست و شعوور و، كاملَترين توانا و ليَهاتن بيَت، تاكو ئةو كتيَبةى فيَر بكات و، بةثيَى ئامادةيى و ليَهاتنى هةر تاقم و دةستةيةك، بةشيَكى واتاكانى لـآ تآ‏بطةيةنيَت.

جا بؤ مةبةستى وتنةوةى وانةى ئةم ضةشنة كتيَبة بةو كةسة و، شارةزاكردن و تيَطةياندنى لة سةرجةمى رِاستى‏يةكانى، بة شيَوةيةكى هةمةكى و طشتى، "حيكمةت" داخوازى ئةوةية كة: طةشت و طةرِانيَكى لةوثةرِى بةرزى‏دا ثآ بكات‏. واتة‏: دةبآ هةر لة دوا ضينى بوونةوةرة زؤرةكانةوة = كة يةكةم لاثةرِةكانى ئةم كتيَبةن = تا دةطاتة فةرمانطةى ئةحةدييةت = كة دوا لاثةرِةكانيةتى = بطةرِيَت و يةك‏بةيةكيان ببينيَت.

بةم جؤرة، دةتوانيت بؤ خؤت لة سايةى ئةم نموونةيةدا، شتيَك لة حيكمةتة بةرزةكانى ميعراج ببينيت.

ئيَستاش ئاورِ لةو مولحيدة دةدةينةوة كة لة طؤشةى طوآبيست‏دا دانيشتووة و، طوآ لة دلَى رِادةطرين با بزانين ض بارودؤخيَكى لةخؤ طرتووة؟

وا بة خةيالأدا ديَت كة دلَى ئةو مرؤظة مولحيدة بلَيَت:

خةريكم ضةند هةنطاويَك لةسةر رِيَطةى ئيمان دةنيَم.. بةلآم سآ طرفتم هةن سةريان لـآ دةرناكةم و بؤم شى ناكريَنةوة..

يةكةم: بؤضى تةنها "محمد" = صلى الله عليه وسلم = بةم ميعراجة مةزنة تايبةتمةند كرا؟

دووهةم: ضؤن ئةم ثيَغةمبةرة مةزنة = صلى الله عليه وسلم = "ناوك"‏ى ئةم بوونةوةرانةية؟ ئةوةتا لة لايةكةوة دةلَيَن: بوونةوةران لة نوورى ئةو بةدى‏هيَنراون و، لة هةمان كاتيش‏دا دةلَيَن: رِووناكترين و دواهةمين بةروبوومى بوونةوةرانة! ئةم قسةية ضى دةطةيةنيَت؟

سآ‏هةم: لة رِوونكردنةوةكانى ثيَشووتان‏دا دةلَيَن: بةرزبوونةوةى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = بؤ جيهانة بةرزةكان لةبةر بينينى كارطة سةرةكى‏يةكانى ئاسةوارةكانى ناو ئةم جيهانة و طةنجينة و عةمبارى ئةنجامى ئاسةوارةكان بووة.. واتاى ئةم قسةية ضى‏ية؟

طرفتي يةكةم:

وةلآم:

ئةم طرفت و ئيشكالةى يةكةمتان، بة دريَذى لة هةر سى‏وسآ وتةكةى كتيَبى سؤزلةر (‏وتةكان)دا حةل‏كراوة. بةلآم ليَرةدا و بة ثوختة ثيَرِستيَك‏ سةبارةت بة كةمالآتى ئةم ثيَغةمبةرة بةرِيَزة = صلى الله عليه وسلم = و، بةلَطةكانى ثيَغةمبةريَتى‏يةكةى و، دةرخستنى ئةوةى كة تةنها ئةم ثيَغةمبةرة = صلى الله عليه وسلم = شايانى ئةم ميعراجة بةرزةية، ئاماذةيةكى ثوخت ثيَش‏ضاو دةخةين.

يةكةم: كتيَبة ثيرؤزةكانى وةك تةورات و ئينجيل و زةبوور، ضةندين ئاماذة و مزطيَنىيان سةبارةت بة ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = تيَداية، هةرضةندةش بة دريَذايى ميَذوو دةستكارى كراون. لةم ضةرخةى خؤمان‏دا زاناى ليَكؤلَةر: "حسين الجسر" سةد و دة مزطيَنيى لةو كتيَبانة دةرهيَناوة و، لة كتيَبةكةى‏دا كة ناوى: "الرسالة الحميدية"ية تؤمارى كردوون.

دووهةم: بةثيَى هةوالَى "ميَذوو" هةروةها بة طةلـآ رِيوايةتى صةحيح‏‏‏‏، ضةندين مزطيَنيى زؤرى كاهينةكان ضةسثاوة. وةك ئةو دوو كاهينة بةناوبانطةى كة ناويان (‏شيقّ) و (‏سه‏طيح)ة و، ثيَش‏ناردنى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = مزطيَنى‏يان داوة و هةوالَى هاتنى ثيَغةمبةرى ئاخرزةمانيان رِاطةياندووة.

سآ‏هةم: ئةو رِووداوانةى لة شةوى لةدايك‏بوونى‏دا رِوويان داوة، وةك: رِووخانى بتةكانى ناو كةعبة و، لةت‏بوونى هةيوانى كيسرا و، سةدان ئيرهاص و رِووداوى لة عادةت بةدةرى ترى وةك ئةمانة، كة تةواو بةناوبانطن و "كتيَبةكانى ميَذوو" باسيان كردوون.

ضوارةم: هـةلَقولآنى ئـاو لة نيَوان ثةنجة ثيرؤزةكانى و تيَراوكردنى سـوثا لةو ئاوة و، تاسة ‏و طريان و نالَةى بنةدارةكةى ناو مزطةوت و‏، لةت‏بوونى مانط، وةك دةقى ئايةتى‏‏: (وانْشَقَّ الْقَمَر) دةرى‏برِيوة و، ضةندين موعجيزةى ترى وةك ئةمانة كة لة لاى زانا ليَكؤلَةرةكان ضةسثاون و هةزار موعجيزةى وةها دةبن و، كتيَبةكانى بةسةرهاتى ذيانى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = و ميَذوو تؤماريان كردوون.

ثيَنجةم: هةموو دؤستان و دوذمنان، بة جؤريَكى بآ‏طومان، لةوةدا يةكيان طرتووة كة: ئةو رِةوشتة جوانانةى لة ثيَغةمبةردان = صلى الله عليه وسلم = لة بةرزترين ثلةدان و، ئةو سيفةتة باشانةى كة لة بانطةوازةكةى‏دا هةن لة ئاستيَكى طةلـآ بلَنددان و، هةلَس‏وكةوتيشى لةطةلأ خةلَكى‏دا باشترين شايةتة لةسةر ئةمة. شةريعةتة ثاك و بآ‏طةردةكةشى كاملَترين رِةوشتى بةرزى لة خؤدا كؤكردووةتةوة، هةروةك بةرزى و شكؤمةنديى ئايينةكةى شايةتة لةسةرى.

شةشةم: لة ئاماذةى دووهـةمى وتةى دةهةم(‏ثةيامى حةشـر)دا ئاماذةمان بـؤ ئةوة كردووة كة:

زاتى ثيرؤزى ئةم ثيَغةمبةرة بةرِيَزة بوو = صلى الله عليه وسلم = كة بؤ جآ‏بةجآ‏كردنى ويستى خوا لة بارةى ثيشاندانى خوايةتيى خواى طةورة و بةثيَى خواستى حيكمةتى ئةو خواية، بةو بةندايةتى‏ية طةورةيةى كة لة ئايينةكةيداية، بةرزترين ثلةكانى "بةندايةتى"ى ثيشان دا.

هةروةها وةك شتيَكى بةلَطةنةويستة هةر تةنها ئةو ثيَغةمبةرةية = صلى الله عليه وسلم = كة بةرِيَزترين رِابةر و رِآ‏ثيشاندةرة بؤ جوانيى كةمالَى رِةهاى بةديهيَنةرى جيهان و، باشترين و بةرزترين ثيَناسةرة كة بةدةم بانطى ئةو ويستةى خواوة رِؤشتووة سةبارةت بة دةرخستن و ثيشاندانى ئةو جوانى‏ية لة رِيَى نيَرراويَكةوة، وةك "رِاستى" و "حيكمةت" داخوازى ئةمةن.

هةروةها، وةك شتيَكى لةبةرضاو و بينراوة، هةر ئةو ثيَغةمبةرةية = صلى الله عليه وسلم = كة طةورةترين رِآ‏ثيشاندةرة و شارةزاى كةمالَى سنعةتى بةديهيَنةرى جيهانة، ئةو كةمالَةى كة لةوثةرِى جوانيى رِةهاداية، ئةم رِيَنمايى‏يةشى بةوثةرِى طةورةيى دةرخستووة و بة زولآلَترين دةنط رِاى‏طةياندووة. بةم كارةشى بة دةم ويستى خواى طةورةوة رِؤشتووة و سةرنجى دنياى بؤ كةمالَى سنعةتى خواوةند رِاكيَشاوة و خةلَكى لـآ ئاطادار كردووةتةوة.

هةروةها، وةك شتيَكى ثيَويستة، هةر تةنها ئةو ثيَغةمبةرةية = صلى الله عليه وسلم = كة كاملَترين كةسيَك بيَت هةموو ثلةكانى "تةوحيد"ى بة خةلَك رِاطةياندبيَت و بةم ثآ‏ية، بة دةم ويستى ثةروةردطارى هةموو جيهانةكانةوة رِؤشتبيَت و، "يةكتايى" خواوةندى بةسةر هةموو ضينة زؤرةكانى بةديهيَنراوان‏دا ئاشكرا كردبيَت.

هةروةها، وةك شتيَكى ثيَويستة، هةر ئةو ثيَغةمبةرةية = صلى الله عليه وسلم = كة سافترين و رِووناكترين ئاويَنةية بؤ ثيشاندان و رِةنطدانةوةى جوانكارى‏يةكانى جوانيى خاوةنى جيهان و وردةكارى‏يةكانى جوانى‏ية بآ‏ويَنة و بةرزةكةى، وةك ئةو شايةتى‏يةى كة ئاسةوارة بآ‏ويَنةكانى دةستةلآتى ئةو دةيدةن لةسةرى‏. هةروةها ئةم ثيَغةمبةرة = صلى الله عليه وسلم = بةرزترين‏‏ و ضاكترين كةسيَكة خواوةند خؤشى ويستبيَت و لة لاى غةيرى خؤيشى خؤشةويستى كردبيَت. ثيَغةمبةريش = صلى الله عليه وسلم = بةدةم ويستى خواوةندةوة رِؤشت لةوةدا كة ئةو جوانى‏ية بةرز و ثيرؤزةى خواوةندى دى و، بةثيَى داخوازيى "حةقيقةت" و "حيكمةت" ثيشانى غةيرى خؤيشى دا.

هةروةها وةك شتيَكى بةلَطةنةويستة، هةر ئةو ثيَغةمبةرةية = صلى الله عليه وسلم = مةزنترين كةسيَك بيَت كة هةر شتيَك لة طةنجينة ثةنهانةكانى بةديهيَنةرى جيهانداية، بة جيهانى ناساندبيَت، ئةو طةنجينانةى كة بة ناوازةترين موعجيزة و بةنرخترين طةوهةر ثرِ كراون. ئةم ثيَغةمبةرة = صلى الله عليه وسلم = طةورةترين‏‏ و بةرزترين كةسة كة ئةمةى ئاشكرا كردووة و دةرى‏خستووة‏ و وةسفى كردووة. بةم كارةشى بة دةم ويستى خواوةندةوة رِؤشتووة لةوةدا كة دةيةويَت ئةم طةنجينة شارراوانة دةربخات و ئاشكرايان بكات.

هةروةها، وةك شتيَكى بةلَطةنةويستة، هةر ئةو ثيَغةمبةرةية = صلى الله عليه وسلم = كة كاملَترين رِابةر بيَت بؤ جيننى و ئادةميزاد، تةنانةت بؤ رِؤحانى و مةلائيكةتانيش.. هةر تةنها ئةو مةزنترين كةسيَكة واتاى ئاسةوار و جآ‏دةستةكانى بةديهيَنةرى ئةم بوونةوةرانةى رِوون كردبيَتةوة، كة بة جوانترين ئارايشتكارى رِازاندوونيةتةوة و، دةرفةتى بة خاوةن هةستانى ناو بةديهيَنراوانيشى‏ داوة كة بة بيركردنةوة و ثةند لـآ‏وةرطرتن سةرنجى بدةن. بةمةش ئةم ثيَغةمبةرة = صلى الله عليه وسلم = بةدةم ئةو ويستةى خواوةندةوة رِؤشتووة كة دةيةويَت واتاى ئةو ئاسةوارانةى سنعةتى خؤى و دةست‏نيشان‏كردنى نرخيان بؤ ئةهلى بينين و بيركردنةوة رِوون بكاتةوة.

هةروةها وةك شتيَكى ئاشكرا و بةلَطةنةويستة، هةر ئةو ثيَغةمبةرةية = صلى الله عليه وسلم = كة باشترين كةسيَك بيَت، لة رِيَى حةقيقةتةكانى قورئانةوة، ناوةرؤكى ئةو "ئامانجة"ى ئاشكرا كردبيَت كة لة ئالأوطؤرِةكانى بوونةوةران‏دا هةن و، هةر ئةويشة كة مةتةلأ و طرآ‏كويَرةى سةرسوورِهيَنةرى طةردوونى حةل‏كردبيَت و كردبيَتيةوة، كة بريتى‏ية لة سآ ثرسيارة سةختةكةى : (تؤ كيَيت؟.. لة كويَوة هاتوويت؟.. بؤ كوآ دةرِؤيت)؟! بةمةش ئةو ويستةى خواى طةورةى جآبةجآ‏ كرد كة دةيويست ئةو تةليسم و طرآ‏كويَرةية بةهؤى نيَرراويَكى خؤيةوة بؤ خاوةن هةستان دةربخات و بيكاتةوة.

هةروةها، وةك شتيَكى ئاشكرا و بةلَطةنةويستة، هةر ئةو ثيَغةمبةرةية = صلى الله عليه وسلم = كة كاملَترين كةسيَك بووبيَت بةهؤى قورئانى ثيرؤزةوة، ئامانجةكانى خواى طةورةى دةرخستبيَت و، هةر ئةويشة ئةو رِيَطايةى رِوون كردبيَتةوة كة مرؤظ دةطةيةنيَتة رِةزامةنديى ثةروةردطار. بةمةش ئةو ويستةى خواوةندى بةجآ‏هيَنا كة دةيويست بةهؤى نيَرراويَكى خؤيةوة رِوونى بكاتةوة كة: ضيى لة خاوةن هةستان دةويَت و بة ضى ليَيان رِازى دةبيَت، دواى ئةوةى كة لة رِيَى بةديهيَنراوة بآ‏ويَنة و ناوازةكانيةوة خؤى ثآ‏ناساندن و، بة نيعمةت و بةخششة بةرز‏و بةنرخ‏‏‏ و لة ذمارة بةدةرةكانيشى خؤى لة لا خؤشةويست كردن.

هةروةها، وةك شتيَكى ئاشكرا و بةلَطةنةويستة، هةر ئةو ثيَغةمبةرةية = صلى الله عليه وسلم = كة بةهؤى قورئانى ثيرؤزةوة، مةزنترين كةسيَك بيَت ئةركى ثيَغةمبةرايةتيى بة تةواوى جآ‏بةجآ كردبيَت و، لة بةرزترين ثلة‏‏‏‏‏ و جوانترين و رِيَكترين شيَوةدا و بةوثةرِى باشى رِاى‏طةياندبيَت. بةمةش بةدةم ئةو ويستةى ثةروةدطارةوة رِؤشت كة دةيويست رِووى مرؤظ لة "زؤرى"يةوة بةرةو "يةك" و، لة "فانى"‏يةوة بةرةو "باقى" وةربطيَرِيَت..

ئةو مرؤظةى كة خواوةندى بةديهيَنةر كردوويةتى بة بةروبوومى جيهان و.. هيَندةش توانا و قابلييةتى ثآ‏بةخشيوة كة جيَى هةموو جيهانى تيَدا ببيَتةوة و‏.. بؤ بةندايةتى‏يةكى طشتى ئامادةى كردووة‏‏ و.. بة ضةند هةست‏ و شعووريَكيش تاقيى‏كردووةتةوة كة رِوويان لة "زؤرى"‏و "دنيا"ية..

جا لةبةر ئةوةى كة بةرزترين ثلةى بوونةوةران: زيندةوةرانن و.. بةرزترينى زيندةوةرانيش: خاوةن هةستانن و.. بةرِيَزترينى خاوةن هةستانيش: مرؤظة رِاست و كاملَةكانن.. ئةوا لةبةر هةموو ئةمانة، ئةو كةسةى كة لة نيَوان هةموو مرؤظة بةرِيَزةكان‏دا ئةو فةرمانبةرى‏ية ناوبراوانةى ئةنجام‏ داوة و، بة شيَوةيةكى جوان و ثلةيةكى بةرز مافى خؤيانى ثآداون.. بة بآ هيض طومانيَك ئةو مرؤظة بةهؤى ميعراجى مةزنةوة بؤ بةرزترين ثلةى وةك: (قاب قوسين أو أدنى) بةرز دةكريَتةوة و، لة دةرطاى بةختةوةريى هةميشةيى دةدات و، دةرطاى طةنجينةكانى ميهرةبانيى فراوانى خواوةند دةكاتةوة و، رِاستى‏ية ثةنهانةكانى ئيمان بة بينينى ضاو دةبينيَت..

جا دةبآ ئةو كةسة كآ بيَت جطة لةو ثيَغةمبةرة بةرِيَزة = صلى الله عليه وسلم = ؟

حةوتةم: هةر كةسيَك سةرنجى خؤى ئاراستةى ئةم بةديهيَنراوة ثةرش و بلآوانةى ناو طةردوون بكات، بة حةتمى جوانكارى و ئارايشتكاريى لة ئةندازةبةدةر و ناوازةيان تيَدا دةبينيَت. خؤ شتيَكى ئاشكرايشة كة ئةم جوانكارى و ئارايشتانة بةلَطةن لةسةر ئةوةى كة بةديهيَنةرى ئةو بةديهيَنراوانة ويستى لةسةر جوانكارى و ئارايشت‏دانى ئةو بةديهيَنراوانةيةتى، جا ئةو ويستة توندوتيذةى ئةو = بة بآ هيض طومانيَك = دةبيَت بة بةلَطة لةسةر ئةوةى كة ئةو بةديهيَنةرة حةزيَكى بةرز و خاويَن و خؤشةويستى‏يةكى ثيرؤزى لة بةرامبةر ئةو بةديهيَنراوانةى خؤيةوة هةية..

لةبةر ئةوة، شتيَكى ئاشكرا و بةلَطةنةويستة كة: خؤشةويست‏ترين كةس لة لاى ئةو بةديهيَنةرةى كة بةديهيَنراوانى خؤى خؤش دةويَت، ئةو كةسةية كة هةموو ئةو سيفةتانةى تيَدا جةم بووبيَت و، لة خودى خؤيشى‏دا وردةكارى‏يةكانى سنعةتى خواوةند بة جوانى و تةواوى دةربخات و بيانزانيَت و بة غةيرى خؤيشيانى بناسيَنيَت.. كةسيَك بيَت كة خؤى لاى خواى طةورة خؤشةويست بكات و، بةوثةرِى رِيَز و سةرسوورِمانةوة دان بة جوانيى بوونةوةرانى تردا بنيَت و، ئةو جوانىيانةيان دةربخات.

جا ئةو كةسة كآ‏ية كة بةرامبةر ئةو جوانكارى و وردةكارى و كةمالآتةى كة بوونةوةران جوان دةكـةن و دةيانرِازيَننةوة و رِووناكىيان تيَدا ثةخش دةكـةن، واى لة زةوى و ئاسمانان كردبيَت كة بة زايةلَةى دةنطى‏‏: (سبحان الله.. ماشاء الله.. الله اكبر) و‏‏، بة (ذيكر و تةسبيحات‏ و الله أكبر)كردنى سةرسوورِمانةوة، دةنط بدةنةوة؟

ئةو كةسة كآ‏ية كة بة ئاوازى قورئانى ثيرؤز سةرانسةرى بوونةوةرانى رِاتةكاندووة و، وشكايى و دةرياكانيشى خستووةتة جؤش‏‏ و خرؤشيَكى تابلَيَى توندوتيذةوة و شةوق و تاسةيةكى يةكجار زؤريشى بةرامبةر بةو قورئانة ثيرؤزةوة تيَدا هةذاندوون و، واى لـآ كردوون كة رِيَزليَنان و سةرسوورِمانى خؤيان بةرامبةر جوانيى ئةو قورئانة بة بيركردنةوة و ئاشكراكردن و، بة ذيكر و تةهليلةوة دةرببرِن؟

دةبآ ئةو زاتة ثيرؤزةى كة ئةم كارانة ئةنجام دةدات كآ بيَت جطة لة حةزرةتى محمدى ئةمين= صلى الله عليه وسلم = ؟

جا ثيَغةمبةريَكى ئاوا مةزن = صلى الله عليه وسلم = كة بةهؤى نهيَنيى: "السبب كالفاعل"ةوة هةردةم بة ئةندازةى ئةو كردةوة ضاكانةى نةتةوةكةى كردوويانة و دةيكةن، كردةوةى ضاك دةخريَتة سةر تاى تةرازووى كردةوة ضاكةكانى.. ئةو ثيَغةمبةرةى = صلى الله عليه وسلم = كة سةرجةمى ئةو سلآواتانةى نةتةوةكةى لةسةرى دةدةن، دةخريَنة سةر كةمالآتة مةعنةويى‏يةكانى.. ئةو ثيَغةمبةرةى = صلى الله عليه وسلم = كة هيَندة ميهرةبانى و خؤشةويستيى خواوةندى بةسةردا دةباريَت كة نةتوانريَت سنوورى بؤ ديارى بكريَت، سةرةرِاى ئةو بةروبوومانةش كة ثاداشتى طةورة و مةعنةوين و هى بةئةنجام‏طةياندنى ئةركى ثيَغةمبةرايةتين..

بةلَآ، رِؤيشتنى ثيَغةمبةريَكى طةورةى ئاوا، = صلى الله عليه وسلم = بة بآ هيض طومانيَك = بؤ بةهةشت و "سدرة المنتهى" و "قاب قوسين أو أدنى": عةينى حةق و حةقيقةتة و، سةرتاثا حيكمةتى خواوةندة و، كاريَكة هيض طومانيَكى تيَدا نى‏ية.

طرفتي دووهةم:

ئةى مرؤظى دانيشتوو لة ثلةى طوآ‏بيست‏دا! ئةم رِاستى‏يةى كة تؤ ليَت بووة بة طيروطرفت، لة خؤى‏دا طةلـآ قوولَة و، هيَندةش بةرزة كة ذيرى ثيَىناطات و تةنانةت نزيكيشى ناكةويَت. لةطةلأ ئةوةش‏دا بة نوورى ئيمان دةبينريَت.

ئيَمة ليَرةدا هةولأ دةدةين، لة رِيَى ضةند نموونةيةكى ياريدةدةر و بةم ضةشنةى خوارةوة، شتيَك لةو حةقيقةتة بةرزة لة تيَطةيشتنةكانةوة نزيك بخةينةوة:

ئةطةر بة ضاوى "حيكمةت" سةيرى ئةم بوونةوةرانة بكريَت، ئةوا لة واتا و شيَوةى درةختيَكى مةزن‏دا دةردةكةويَت، جا هةروةك درةخت: ثةل و طةلآ و طولأ و بةرى هةية، لة جيهانى نزميش‏دا = كة بةشيَكى درةختى بةديهاتووانة = ماكةكان(‏العناصر): وةك ثةلى درةخت و، رِووةك و درةختةكانيش: لة حوكمى طةلآدا و، زيندةوةرانيش: بة ويَنةى طولَةكانى و، مرؤظةكانيش: بة ضةشنى بةروبوومةكانى درةختى ئةو جيهانة نزمة، دةردةكةون.

ئةو ياسا خوايى‏يةش كة لة درةختةكان‏دا دةست‏بةكارة، دةبآ بةثيَى داخوازيى ناوى جوانى (‏الحكيم)‏ى خواوةند، لةم درةختة مةزنةش‏دا دةست‏بةكار بيَت. كةواتة "حيكمةت" داخوازى ئةوةية ئةم درةختةش لة ناوكيَك ثةيدا بووبيَت و، ئةم ناوكةش، ويَرِاى لةخؤطرتنى جيهانى جيسمانى، نموونة و بناغةكانى سةرجةم جيهانةكانى ترى لة خؤدا جةم كردبيَت. ضونكة ئةو ناوكة بناغةيى و سةرةكى‏يةى بوونةوةران، كة هةزاران جيهانى لةخؤ طرتووة و جيَى سةرهةلَدانى ئةو جيهانانةية، هةرطيز ناطونجآ تةنها ماددةيةكى وشكى بآ‏طيان بيَت.

ئنجا لةبةر ئةوةى ثيَش ئةم درةختةى بوونةوةران درةختيَكى ترى لة جؤرى غةيرى خؤى ثيَش نةكةوتووة، ئةوا ئةو واتا و نوورةى كة لة حوكمى ناوكى ئةو درةختةدان، لة شيَوةى بةريَكى درةختى بوونةوةران‏دا بةرجةستة بووة و ثؤشاكى بةروبوومى لةبةر كراوة، لةبةر ئةوةى ناوك هةميشة رِووت و قووت نابيَت، ضونكة طةر لة سةرةتاى بةديهاتن‏دا ثؤشاكى "بةر" نةثؤشيَت، لة كؤتايى‏دا دةيثؤشيَت و لةبةرى دةكات!

مادةم مرؤظ ئةو بةروبوومةية و، باشترين و رِووناكترين و جوانترين و مةزنترين و شةرةفمةندترين و ناسك‏ترين و بةسوودترين بةروبوومةكانى طرؤى مرؤظيش = وةك ثيَشتر بؤمان ضةسثا = ئةو حةزرةتى محمدةية = صلى الله عليه وسلم = كة بة فةزلأ و ضاكةكارى‏يةكانى سةرنجى هةموو بةديهاتووانى رِاكيَشاوة و، رِوانينى نيوةى طؤى زةوى و ثيَنج‏يةكى طرؤى مرؤظايةتيى ئاراستةى زاتى ثيرؤزى خؤى كردووة و، سةرنجى هةموو جيهانةكانى، بة خؤشةويستى و رِيَز و قةدرزانى‏يةوة، بؤ لاى رِةوشتة جوانةكانى خؤى رِاكيَشاوة.. ئةوا دةبآ ئةو نوورةى كة ناوكى ثيَكهاتنى بوونةوةرانة لة زاتى ئةودا بةرجةستة ببيَت و لة شيَوةى بةروبوومى كؤتايى‏دا دةربكةويَت.

ئةى كاكى طوآبيست! بةديهيَنانى ئةم بوونةوةرة ناوازة و مةزنة لة ماهييةتيَكى جوزئيى مرؤظيَك هةرطيز بة دوور مةزانة، ضونكة ئةو خاوةن توانا شكؤمةندةى درةختيَكى زةبةلاحى سنةوبةر = كة وةك جيهانيَك واية لة خؤى‏دا = لة ناوكيَكى بضووكى درةختى سنةوبةر بةدىدةهيَنيَت، ضؤن بوونةوةرانيش لة نوورى حةزرةتى محمد = صلى الله عليه وسلم = بةدىناهيَنيَت؟ يان ضؤن لة ئاستى ئةم كارةدا دةستةوسان دةبيَت؟

بةلَآ، درةختى بوونةوةران وةك درةختى تووباى بةهةشت واية، قةد و رِةطةكانى بة ناخى جيهانى بةرزى "عولْوى"‏دا رِؤضووة و ثةل و بةرةكانيشى بةرةو جيهانى نزمى "سوفلى" شؤرِ بوونةتةوة. لةبةر ئةوة، تالَة دةزوويةكى ثةيوةنديى نوورانى لة نيَوان هةردوو لادا هةية، هةر لة مةقامى بةروبوومةكةوة لة خوارةوة تا دةطاتة مةقامى ناوكة سةرةكى‏يةكة لة سةرةوة.

جا ميعراجى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم =: ويَنة و بةرطى ئةو دةزووى ثةيوةندى‏ية نوورانى‏يةية. ضونكة ثيَغةمبةرى ئازيز = صلى الله عليه وسلم = ئةو رِيَطايةى كردةوة و، بة ويلايةتةكةى ثياى‏دا سةركةوت و، بة ثيَغةمبةرايةتى‏يةكةشى طةرِايةوة. ئنجا ئةو دةرطايةشى بة كراوةيى هيَشتةوة تاكو ئةولياكانى نةتةوةكةى، كة بة "رِؤح" و "دلأ" سلووك دةكةن و شويَنى ئةو دةكةون، بيطرنة بةر و لة ذيَر سايةى ميعراجى ثيَغةمبةردا = صلى الله عليه وسلم = بةو شةقامة نوورانى‏يةدا برِؤن و هةريةكةيان بةثيَى توانا و ليَهاتنى خؤيان بؤ ضةندين مةقامى بلَند سةربكةون.

ثيَشتر ضةسثاندمان كة: كردطارى مةزن لة ثيَناوى ضةند مةبةست‏‏ و ئامانجيَكى طةورةدا ئةم بوونةوةرانةى بة ويَنةى كؤشكيَكى ناوازة بةدى‏هيَناوة و رِازاندوويةتةوة.. جا ئةو ثيَغةمبةرة خؤشةويستةى = صلى الله عليه وسلم = كة خولطة و تةوةرةى ئةو مةبةست و ئامانجانةية، دةبآ هةر لة ثيَش بةديهيَنانى بوونةوةرانةوة جيَى عينايةت و ضاوديَريى خواوةند و يةكةم كةس بووبيَت كة بة لـآ‏درةوشانةوةى ئةو كردطارة مةزنة بةهرةمةند بووة‏‏.

كةواتة ئةو ثيَغةمبةرة مةزنة‏‏‏ = صلى الله عليه وسلم = "ئةووةلأ"‏ة لة ناوةرؤك‏ و مةعنادا‏.. "ئاخر"‏يشة لة بوون و وجووددا!

لةبةر ئةوةى كة ثيَغةمبةرى خؤشةويست = صلى الله عليه وسلم =: كاملَترينى بةروبوومةكانى درةختى بةديهاتووانة و، مايةى نرخ و بةهاى هةموو بةروبوومةكانة و، تةوةرةى دةركةوتنى سةرجةمى مةبةست و ئامانجةكانة.. ئةوا دةبآ نوورى ئةو ثيَغةمبةرة = صلى الله عليه وسلم = يةكةم بةديهاتوو بيَت كة درةوشانةوةى بةديهيَنان(‏إيجاد)ى بةدةست هيَنابيَت!

طرفتي سآهةم:

ئةم رِاستى‏ية هيَندة فراوانة كة زةينة بةشةرى‏ية تةسكةكانمان ناتوانن بة تةواوةتى ليَى تآ‏بطةن و ثةيى ثآ ببةن، بةلآم دةتوانين لة دوورةوة بؤى برِوانين.

بةلَآ، كارطة مةعنةوى‏يةكان و ياسا هةمةكى‏يةكانى جيهانى "سوفلى" لة جيهانى "عولْوى"دان.. هةروةها ئةنجامى كردارةكانى بةديهاتووة لةذمارةبةدةرة نيشتةجآ‏بووةكانى طؤى زةوى = كة لة خؤى‏دا مةحشـةريَكـة بؤ بةديهاتووانى خـواى طةورة = هةروةها داهات‏ و بةروبوومى ئةو كارانةى كة جيننى و ئادةميزاد ئةنجاميان دةدةن، بة هةمان جؤر، تيَكرِا لة جيهانة (عولْوى‏)يةكان‏دا دةردةكةون و بةرجةستة دةبن..

تةنانةت ئاماذةكانى قورئانى ثيرؤز و، داخوازيى ناوى جوانى "الحكيم"‏ى خواوةند و، ئةو حيكمةتةى لة تويَى بوونةوةران‏دا حةشار دراوة و، شايةتى‏دانى رِيوايةتة زؤر و نيشانة لة سنوور‏بةدةرةكانيش بةلَطةن لةسةر ئةوةى كة: كردةوة ضاكةكان لةو جيهانانةدا لة شيَوةى بةروبوومى بةهةشت‏دا دةردةكةون و، كردةوة خراثةكانيش شيَوةى زةقوومى دؤزةخ دةطرنة خؤ.

بةلَآ، بوونةوةرة زؤرةكان = بة شيَوةيةكى فراوان = لة رِووى زةوى‏دا بلآو‏بوونةتةوة و، جؤرةكانى بةديهاتنيش لةم سةر‏زةوى‏يةدا طةلـآ لق و ثةليان لـآ‏بووةتةوة، بة رِادةيةك كة رِةطةز و جؤرةكانى ئةو بةديهاتووانةى بةردةوام دةطؤرِريَن و طؤى زةوى‏يان لـآ ثرِ دةكرآ و ئنجا ليَيان خالَى دةكريَتةوة، طةلـآ زياترن لةو بةديهاتووانةى كة لة سةرجةمى طةردوون‏دا ثةرش و بلآون.

كةواتة سةرضاوة و كانطا سةرةكى‏يةكانى ئةم شتة جوزئى و بةديهاتووة زؤرانة، دةبآ ضةند ياسايةكى هةمةكى و درةوشانةوةى طشتيى ناوة جوانةكان بن، بة ضةشنآ كة شويَنى تيادةركةوتنى ئةو ياسا هةمةكى و درةوشانةوة طشتى و ناوة طشتطيرانة بريتين لة ئاسمانةكان، كة لة خؤيان‏دا سادة و ساكار و تا رِادةيةك ساف و رِوونن و، هةريةكةشيان لة حوكمى عةرش و بن‏ميضى جيهانيَكى تردان و مةلَبةنديَكى هةلَس‏وكةوت تياكردنن. تةنانةت يةكيَك لةو جيهانانة "جنة المأوى"‏ية كة لة لاى "سدرة المنتهى"‏داية.

هةوالَدةرى رِاستطؤ = صلى الله عليه وسلم = بةم واتاية هةوالَيَكى داوة كة: ئةو تةسبيحات و تةحميدانةى لة زةوى‏دا دةكريَن، لةودنيا لة شيَوةى بةروبوومةكانى بةهةشت‏دا بةرجةستة دةبن.

ئةم سـآ خالَة، بؤمان دةردةخةن كة: طةنجينـةى ئةنجام و بةروبوومةكانى زةوى لةوآدان و داهاتةكانيشى بؤ ئةوآ دةبريَن.

كاكى طوآ‏بيست!

هةرطيز مةلَآ: ئةو وشةى "الحمد لله"‏يةى لة هةوادا بة دةم دةيلَيَم ضؤن لة بةهةشت‏دا بة شيَوةى بةروبووم بةرجةستة دةبيَت؟ نةخيَر وا مةلَآ.. ضونكة تؤ كة بة رِؤذ لة كاتى بيَدارى‏دا وشةيةكى خاويَنت لة زار دةردةضيَت، هةندآ جار لة خةون‏دا بة ويَنةى سيَويَكى بةلةزةت دةيبينيت و دةيخؤيت. هةروةها هةندآ جار طوفتارة ناشيرينةكةى رِؤذت، لة خةون‏دا وةك شتيَكى تالأ دةبينيت و قووتى دةدةيت، بؤ نموونة طةر بة رِؤذ غةيبةتى كةسيَكت كردبيَت، لة خةون‏دا ناضارى خواردنى طؤشتى مردوو دةكريَيت!

كةواتة ئةو وشة جوان و ناشيرينانةى لةم دنيايةدا لة زارت دةردةضن = كة جيهانى خةوة = لة جيهانى بيَداريى ئةودنيا لة شيَوةى بةروبووم‏دا ثيَشكةشت دةكريَن و تؤش دةيانخؤيت. دةشبآ ئةم خواردنةت هةرطيز بة دوور نةزانيت!

بناغةي ضوارةم

بةروبووم و سوودةكاني ميعراج ضين؟

وةلآم:

ئةم ميعراجة مةزنةى كة درةختيَكى تووباى مةعنةوى‏ية، طةلـآ سوودى مةزن و بةروبوومى ثيَطةيشتووى هةية، كة زياتر لة ثيَنج‏سةد دانةيان بةو درةختةدا شؤرِ بوونةتةوة. بةلآم ئيَمة ليَرةدا تةنها ثيَنجيان بؤ نموونة باس دةكةين..

بةروبوومي يةكةم

بريتى‏ية لة‏‏: بينينى رِاستى‏يةكانى ثايةكانى ئيمان بة ضاوى بينين‏ و تيَطةيشتن. واتة: بينينى مةلائيكةت و، بةهةشت و، ئاخيرةت، تةنانةت بينينى زاتى مةزنى شكؤمةندى خواوةنديش. جا ئةم ضاوثيَكةوتن و بينينة رِاستة: طةنجينةيةكى مةزنى نةبرِاوة و، نووريَكى ئةزةليى نةكوذاوة و، ديارى‏يةكى هةتا‏هةتايى لةرِادةبةدةر بةنرخى بة سةرجةمى بوونةوةران و بة تايبةتى طرؤى ئادةميزاد بةخشيوة‏‏. ضونكة ئةو "نوور"‏ة سةرجةمى بوونةوةرانى لةو وةهمة دةرباز كرد كة طومانى ئةوةيان ثآ دةبرا و وا دةزانرا لةناو ضةند بارودؤخيَكى لةناوضووى شلَةذاوى بةئازاردا دةتليَنةوة و هةردةم بةرةو خوارتريش دادةبةزن.. بةلَآ، لةو طومانة دةرى‏هيَنان و بة شيَوة رِاستةقينةكةيان دةرى‏خستن كة بريتين ‏لة: ضةند نووسراويَكى صةمةدانى و.. نامةى خاويَنى ثةروةردطارى و.. ضةند ئاويَنةيةكى جوان كة جوانيى "تةنيايى" خواوةنديان تيَدا دةردةكةويَت. ديارة‏‏ بةمةش خؤشى و شاديى خستة دلَى هةموو خاوةن هةستانةوة، تةنانةت هةموو بوونةوةرانى خؤشحالأ و شادمان كرد.

ئنجا ئةو نوورة ضؤن بوونةوةرانى لة ضةند بارودؤخيَكى وةهمى و ئازاربةخش دةرهيَنا.. مرؤظى دةستةوسانى بةردةم ضةندةها دوذمنى لةذمارةبةدةر و موحتاجى ضةندين ثيَويستيى بآ‏سنووريشى لة ضةندةها بارودؤخى فانى و رِآ‏لـآ‏ون‏كةر رِزطار كرد كة تيايان‏دا دةتلايةوة و، ثةردةى لةسةر شيَوة رِاستةقينةكةى لادا و دةرى‏خست كة "مرؤظ": يةكيَكة لة موعجيزاتى توانستى خواى طةورة و.. بةديهاتووى "أحسن تقويم"‏يةتى و.. نوسخةيةكى طشتى و تيا‏جةم‏بووى نامة صةمةدانى‏يةكانى خواوةندة و.. قسة بؤ‏كراوى خاوةن هةست و شعوور و بةندةى تايبةتيى ثادشاى ئةزةل و ئةبةدة و.. خةليلى خؤش‏ويستراوى خؤى و نرخ‏شناسى كةمالآتةكانيةتى و.. خؤشةويست‏‏ و سةرسوورِماوى جوانيى خاويَنى خواوةندة و.. ميوانى بةرِيَز و ثالَيَوراوى دةست‏نيشانكراويةتى بؤ بةهةشتة نةبرِاوة هةميشةيى‏يةكةى.. ئاى لةم نوورة ض خؤشى‏يةكى لةرِادةبةدةر و تاسةيةكى طةرم و طورِى نةبرِاوة ثيَشكةش بة هةموو كةسيَك دةكات كة خؤى بة "مرؤظ" بزانيَت!

بةروبوومي دووهةم

بريتى‏ية لةوةى كة ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = "بناغةكانى ئيسلام" لة ثيَش هةموويانةوة "نويَذ"‏ى وةك ديارى‏يةكى بةنرخ و باش و طرانبةها بؤ سةرانسةرى طرؤى جيننى و ئادةميزاد لةطةلأ خؤى‏دا هيَناوة، ئةو بناغانةى كة رِةزامةندى‏يةكانى ثةروةردطارى جيهانيان و فةرمانرِةواى ئةزةل و ئةبةديان تيَدا بةرجةستة بووة.

خؤ هةر تةنها "زانين"‏ى ئةو شـتانةى مايةى رِةزامةنـديى ثةروةردطارن، هيَندة تاسةمةندى‏ و حةز و ئارةزووى تيَطةيشتن لة مرؤظ‏دا دةورووذيَنيَت كة لة باس‏كردن نايةن، ويَرِاى ئةو بةختةوةرى و شادمانى‏يةش كة بة دلَى مرؤظى دةبةخشيَت. ضونكة بآ‏طومان هةموو مرؤظيَك زؤر بة طةرم و طورِى و ثرِ بةدلأ حةز دةكات بزانيَت = با لة دووريشةوة بيَت = ئةو ثادشايةى كة نيعمةتى خؤى ثآ‏بةخشيوة و ضاكةى لةطةلأدا كردووة ضيى لـآ دةويَت و داواى ضيى لـآ دةكات؟ خؤ ئةطةر رِةزامةندى‏يةكانى خواوةنديشى زانى، ئةوا دةكةويَتة خؤشى و شادمانى و رِةزامةندى و دلَنيايى‏يةوة و ثرِ بة دلَيش ئاوات دةخوازيَت و دةلَيَت: (خؤزطا هؤكاريَك لة نيَوان من و ثةروةردطارم‏دا دةبوو تاكو بزانم ضيى لة من دةويَت و ثيَى خؤشة لةسةر ض جؤرة حالَةت و رِةفتاريَك بم)!

بةلَآ، ئةو مرؤظةى كة لة هةموو كات و حالأ و كاروباريَكى‏دا لةوثةرِى هةذارى و موحتاجىداية بؤ لاى خاوةنةكةى خؤى و.. هيَندةش ضاكة و نيعمةت و خةلآتى ئةوى دةست‏كةوتووة كة لة ذمارة نايةن و.. دلَنياية لةوةى كة سةرجةمى بوونةوةران لة دةستى ئالأو‏طؤرِ‏ثآ‏كردن و توانستى ئةودان و.. هةرضى بريسكانةوةى جوانى و كةمالآتيش هةن كة بةسةر رِوخسارى بوونةوةرانةوة دةردةكةون، هيَشتا لةضاو‏ جوانى و كةمالَى ئةودا سيَبةريَكى لاوازن..

بةلَآ، ئةم مرؤظة، دةبآ ضةندة موشتاق و ئارةزوومةندى ناسينى ئةو شتانة بيَت كة مايةى رِةزامةنديى ئةو ثةروةردطارة شكؤمةندةن و ضةندةش حةز بكات بزانيَت داواى ضيى لـآ دةكات! لةوانةية بتوانيت بؤ خؤت ئةمة ليَك بدةيتةوة و هةلَى بسةنطيَنيت!

دةسا فةرموو ئةوةتا ثيَغةمبةرى ئازيز = صلى الله عليه وسلم = ئةو رِةزامةندىيانةى ثةروةردطارى جيهانيانى لةطةلأ خؤدا هيَناوة و، بة "حق اليقين" لة ثشت حةفتا هةزار ثةردةوة رِاستةوخؤ لة خواوةندى بيستوون و، وةك يةكيَك لة بةروبوومة خاويَن و بةلةزةتةكانى ميعراج بة ديارى ثيَشكةشى سةرجةمى طرؤى مرؤظايةتيى كردوون.

بةلَآ، مرؤظ كة حةز دةكات بزانيَت ضى لةناو "مانط"‏دا رِوو دةدات و‏‏، طةر كةسيَك برِوات بؤ ناو مانط و هةوالَى ئةوآ بهيَنيَتةوة‏‏‏‏، لةوانةية ئةم زؤر شتى بةنرخى خؤى بةخت بكات لة ثيَناوى زانينى ئةو هةوالَةدا و، هةتا هةوالَى زياترى ئةوآ بزانيَت ثتر سةرسامى و سةرسوورِمان دةيطريَت!

كاتآ ئةمة حالَى مرؤظ بيَت لةطةلأ هةوالَةكانى ئةو كةسةى كة لة مانطةوة هاتووةتةوة، دةبآ شةوق و تاسةمةنديى مرؤظ بؤ بيستنى هةوالَةكانى ئةو كةسة ضؤن بيَت كة لة لايةن ئةو خاوةن مولَكة شكؤمةندةوة طةرِاوةتةوة كة مانط لة مولَكى ئةودا تةنها وةك ميَشيَك واية بة دةورى ثةثوولةيةك‏دا بفرِيَت و ئةو ثةثوولةيةش بة دةورى يةكيَك لةو هةزاران ضرايانةدا بخوليَتةوة كة ميوانخانةكةى ئةويان رِووناك كردووةتةوة!

بةلَآ، ثيَغةمبةرى ئازيز = صلى الله عليه وسلم = كاروبار و سنعةتة ناوازة و طةنجينةكانى ميهرةبانيى ئةم ثادشا مةزن و شكؤمةندةى لة جيهانى مانةوة(‏بقاء)‏دا بينى و، دواى ئةوة طةرِايةوة و، بينينةكانى بؤ طرؤى ئادةميزاد طيَرِايةوة.

خؤ ئةطةر طرؤى مرؤظ بة تاسة و ئارةزوومةندى و بةوثةرِى رِيَز و سةرسوورِمانةوة طوآ لةم ثيَغةمبةرة خؤشـةويسـتة = صلى الله عليه وسلم = رِانةطريَت، ئةوا بزانة ضةندة لة ذيرى دوور دةكةويَتةوة ‏و ضةندةش بةم رِةفتارةى لة حيكمةت لا دةدات!

بةروبوومي سآهةم

بريتى‏ية لةوةى كة: ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = طةنجينةكانى بةختةوةريى هةميشةيى و نيعمةتة نةبرِاوةكانى بةهةشتى ديوة و، كليلةكانيانى وةرطرتووة و بة ديارى بؤ طرؤى جيننى و ئادةميزادى هيَناوة!

بةلَآ، لةم ميعراجةدا بة ضاوى سةر بةهةشتى هةميشةيى ضاو ثآ‏كةوتووة و، درةوشانةوة هةميشةيى‏يةكانى سؤز و بةزةيى خواوةندى ميهرةبانى شكؤمةندى ديوة و، بة "حق اليقين" بةختةوةريى هةميشةيى هةست ثآ‏كردووة و، مذدةى ئةو بةختةوةرى‏ية هةميشةيى‏يةشى لةطةلأ خؤى‏دا بؤ جيننى و ئادةميزاد هيَناوة، كة مذدةيةكى هيَندة مةزنة مرؤظ لة وةسف‏كردنى‏دا دةستةوسانة.

ضـونـكـة لـة كاتيَك‏دا بارودؤخة وةهـمى‏يةكان دةوراندةورى جيننى و ئـادةمـيزاديان داوة‏ و، واى ثيشان دةدةن كة: هةموو بوونةوةران بةردةوام لةم دنيا بآبار و رِانةوةستاوةدا هةميشة زللةى جودايى و نةمانيان لـآ دةدريَت و، لافاوى زةمان و جم‏وجوولَى طةرديلةكانيش بةرةو دةرياى عةدةم و جودايى هةميشةيى رِاى‏دةمالَن.. بةلَآ، لة كاتيَك‏دا ئةم بارودؤخة ئازار بةخشانةى = كة وةختة طيانى جيننى و ئادةميزاد بكيَشن = لة هةموو لايةكةوة دةورةيان داون.. ئا لةم كاتةدا، ئةو مذدة خؤشةى بةختةوةريى هةميشةيىيان ثآدةدريَت!

بؤ خؤت لةبةر تيشكى ئةمةدا مةوداى ئةو بةختةوةرى و شادمانى‏ و دلَخؤشى‏يةى جيننى‏و ئادةميزاد ليَك بدةرةوة كة لةم مذدةيةوة بةدةستى دةهيَنن، لة كاتيَك‏دا كة ثيَشتر لـةو طـومانةدا بوون برِيارى ئيعدامى هةميشـةيى‏يان لةســةر دةركراوة و بة تةواوةتى تيادةضن‏ و ناميَنن. ئنجا دواى ئةم ليَك‏دانةوةية لة نرخ و بةهاى ئةم مذدةية تآ‏بطة.

طةر كةسيَك حوكمى لةسيَدارةدانى لةسةر دةركرابيَت و، لةو كاتةدا كة بةرةو ثةتى سيَدارة هةنطاو دةنيَت، ثيَى بوتريَت: (ثادشا ليَت خؤش بووة و، جطة لةمةش خانوويةكى ثآ‏بةخشيوويت)! دةبآ مةوداى ئاسؤكانى ئةو خؤشى و شادمانى‏ية ضةندة بيَت كة ئةم هةوالَة لة دلأ و دةروونى ئةو كةسة بة ئيعدام حوكم‏دراوةدا دةيكاتةوة؟!

جا بؤ ئةوةى بتوانيت لة نرخ و بةهاى ئةم بةروبووم و مذدة مةزنة تآ‏بطةيت و تةسةوورى بكةيت، ئةوا بة ئةندازةى ذمارةى جيننى و ئادةميزاد ئةو خؤشى و شادمانى‏ية كؤبكةرةوة، با ئةندازة و مةوداى نرخ و بةهاى ئةو مذدةيةت بؤ دةربكةويَت!

بةروبوومي ضوارةم

بريتى‏ية لة بينينى جوانيى خواى طةورة. جا هةروةك ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = بؤ خؤى بةم بينينة بةهرةمةند بوو، ئةو هةوالَةشى لةطةلأ خؤى‏دا هيَنايةوة كة: هةموو ئيمانداريَك دةتوانيَت بةم بةروبوومة باقى و نةبرِاوةية بةهرةمةند ببيَت!! بةمةش ديارى‏يةكى طةلـآ مةزنى ثيَشكةشى طرؤى جيننى و ئادةميزاد كرد!

دةتوانيت بؤ خؤت لة رِوانطةى ئةم نموونةيةى خوارةوة مةوداى ضيَذ و شــيرينى و جوانى‏ و بةنرخيى ئةم بةروبوومة بةديارى هاتووة دةست‏نيشان بكةيت:

هةر مرؤظيَك دلَيَكى زيندووى لة خؤى‏دا هةلَطرتبيَت، بآ هيض طومانيَك ئةو كةسةى خؤش دةويَت كة خاوةنى جوانى و كةمالأ و ضاكةية‏‏‏.. ئنجا ئةم خؤشةويستى‏يةش هةردةم بةثيَى بةرزبوونةوةى ثلةكانى ئةو جوانى و كةمالأ و ضاكةكارى‏ية زياد دةكات و بةرز دةبيَتةوة تا دةطاتة ثلةى عيشق و ثةرستن. ئيتر خاوةنى ئةم ثلةية لة ثيَناوى بينينى ئةو جوانى‏يةدا هةرضى‏يةكى هةية بةختى دةكات، تةنانةت لةوانةية هةموو دنياكةشى بةخت بكات لة ثيَنـاوى ئـةوةى تةنها يةك جار ئةو جوانى‏ية ببينيَت!

خـؤ ئةطةر بزانين رِيَذةى جوانى‏ و كةمالأ و ضاكةكارى‏يةكانى ناو بوونةوةران لةضاو جوانى و كةمالأ و ضاكةكاريى خواى طةورةدا ناطاتة ئاستى ئةوةى كة هيَشتا ضةند وردة بريسكانةوةيةكى كز و لاواز بن لة‏ضاو خؤرى درةخشان‏دا، ئةوا دةتوانيت = طةر بة رِاستى مرؤظ بيت = ثةى بة مةوداى ئةو بةختةوةرى‏ية بةردةوام و شادى و لةزةت و نيعمةتة ببةيت كة لة بةهرةمةنديى بينينى ئةو كةسةداية شايانى خؤشةويستيى نةبرِاوة و شةوق و تاسةمةنديى بآ‏سنوور و بينينيَكى تةواو‏نةبووى بآ‏كؤتايى‏ية لة بةختةوةرى‏يةكى هةميشةيى‏دا!

بةروبوومي ثيَنجةم

بريتى‏ية لةوةى كة مرؤظ = هةروةك لة ميعراجةوة دةردةكةويَت = "بةر"‏يَكى بةنرخى ناو بةروبوومةكانى بوونةوةرانة و، بةديهاتوويةكى بةرِيَز و خؤش‏ويستراوى بةديهيَنةرى مةزنة.

جا ئةم بةرة شيرين و بةلةزةتةى كة ثيَغةمبةرى ئازيز = صلى الله عليه وسلم = بةم ميعراجة كردى بة دياريى دةستى بؤ طرؤى جيننى و ئادةميزاد، مرؤظى لةو ئاستةوة كة: بةديهاتوويةكى بضووك و زيندةوةريَكى لاواز و خاوةن هةستيَكى كؤلَةوار بيَت، بةرز‏كردةوة و طةياندية مةقاميَكى بةرز و ثلة‏‏ و ثايةيةكى يةكجار بلَند‏، تةنانةت بؤ بةرزترين ثلةى عيززةت‏‏‏‏ و رِيَزلـآ‏طيراوى بةسةر هةموو بةديهاتووان‏دا بةرزى كردةوة. ئيتر ئةم بةروبوومة هيَندة خؤشى و شادمانى و بةختةوةريى بآ‏طةردى بةم مرؤظة بةخشى كة وةسف‏كردنى لة توانادا نى‏ية.

ضونكة ئةطةر بة هةر تاكة سةربازيَك بوتريَت: ئةوا كرايت بة "موشير" لة سوثادا، ئايا ضةندة منةتبار و سوثاسطوزار و دلَخؤش و رِازى و شادمان دةبيَت‏‏؟ ديارة ئةندازةى ئةوة ناتوانريَت دةست‏نيشان بكريَت..

ئةى ئةطةر ئةم مرؤظةى كة بةديهاتوويةكى لاواز و، زيندةوةريَكى هؤشمةند(‏حةيوانيَكى ناتيق) و، كؤلَةواريَكى لةناوضووة و، لة بةردةم مشتةكؤلَةكانى جودايى و نةمان‏دا زةليل و دةستةوسانة، ثيَى بوتريَت: دةضيتة ناو بةهةشتيَكى هةميشةيى و.. لة نيعمةتى سؤز و ميهرى فراوان و هةتاهةتايى خواوةندى ميهرةبان‏دا دةبيت و.. بةناو مولك و مةلةكووتى ئةودا = كة جيَى ئاسمانةكان و زةويى تيَدا دةبيَتةوة = طةشت و طوزار و سةيران دةكةيت و.. بة خيَرايى "ئةنديَشة" و فراوانيى "رِؤح" و توانا و هاتوضؤى "ذيرى" لةزةت لة هةموو ئارةزووةكانى "دلأ"‏ت دةبةيت.. لة سةرووى هةموو ئةمانةشةوة، لة بةختةوةريى هةميشةيى‏دا، بةهرةمةندى: بينينى جوانيى موقةددةسى خواوةند دةبيت..

طةر ئةم مذدةية بةو كةسة بدريَت، ئةوا هةر مرؤظيَك ثلةى مرؤظايةتيى خؤى نةدؤرِاندبيَت و لة ئاستى مرؤظ دانةبةزيبيَت، دةتوانيَت مةوداى ئةو خؤشى و شادمانى‏يةى كة دلأ و دةروونى ئةو مذدة ثآ‏دراوة ثرِ دةكةن، هةست ثآ بكات و بزانيَت!

ئيَستاش رِوو لةو كةسة دةكةين كة لة مةقامى طوآ‏بيست‏دا دانيشتووة‏‏‏‏‏‏ و، ثيَى دةلَيَين:

كراسى ئيلحادى بةرت بدرِيَنة و تا دةستت دةطات فرِيَى بدة! ئنجا بة طويَى مرؤظى ئيماندار ببيستة و بة ضاوى موسلم =انيش ببينة، ضونكة وا لة نيَوان دوو نموونةى بضووك‏دا نرخ و بةهاى ضةند بةروبووميَكت بؤ رِوون دةكةمةوة:

نموونةى يةكةم:

وا دابنآ ئيَمة لةطةلأ تؤدا لةناو ولآتيَكى فراوانداين و، كة سةيرى هةر لايةك دةكةين جطة لة دوذمنايةتى ضيى تر نابينين و، سةرجةمى شتان دوذمنى يةكترى و دوذمنى ئيَمةشن. ئنجا هةموو شتيَكى ناو ئةو ولآتةش نامؤن بة ئيَمة و نايان‏ناسين، هةموو طؤشةيةكيشى ثرِة لة ضةندةها تةرمى ئةوتؤ كة ترس و سام و حةثةسان دةخةنة دلَى مرؤظةوة و لةم لا و لةولاش‏دا دةنطى طريان و داد و هاوارى هةتيوان و ستةم‏لـآكراوان بةرز دةبيَتةوة..

لةم كاتةدا كة ئيَمة لة ناوةندى ئةم ضةشنة كارةسات و ئازارانةداين‏‏، يةكيَك دةرِوات بؤ لاى ثادشاى ولآت و لةو سةرةوة بة مذدةيةكى دلَخؤشكةر بؤ هةموان دةطةرِيَتةوة..

جا ئةطةر ئةو مذدةية شتة نامؤكانى بؤ كردين بة‏‏: خؤشةويست‏‏ و.. شيَوةى ئةوانةشى كة بة دوذمنمان دةزانين طؤرِى بة: شيَوةى براى دلَسؤز و.. تةرمة ترسناكةكانيشى لة شيَوةى: ضةند بةندةيةكى ملكةض و ذيكرطؤ و تةسبيح‏خويَنى خواى طةورةدا دةرخست و، ئةو طريان و هاوارانةشى وةك: حةمد و سةنا و شوكرانة‏بذيَرى لـآ كرد‏ و.. مردووةكان و ئةو زةوت و تالآن و برِؤيةشـى طـؤرِى بة: رِوخسـةت‏دان و تةسريح‏كردن لة ئةركى سةرشان‏ و.. ئيَمةش لةم كاتةدا، سةربارى خؤشى و شادمانيى خؤمان، بةشداريمان لة خؤشى و شادمانيى ئةوان‏دا دةكرد..

طةر لةو كاتةدا كةسيَك مذدةيةكى ئاواى هيَنا، ئةوا دةتوانيت بؤ خؤت مةوداى ئةو خؤشى و شادمانى‏ية بزانيت كة، بةو مزطيَنى‏ية مةزنة‏‏، دلَى هةموومان دةطريَتةوة و طشت لايةكمان ثيَى شادمان دةبين!

هةر بة ويَنةى ئةم نموونةية، يةكيَك لة بةروبوومةكانى "ميعراج"‏يش بريتى‏ية لة "نوورى ئيمان". خؤ ئةطةر دنيا لةم بةروبوومة خالَى ببيَت، واتة: بة ضاوى "طومرِايى" بؤ بوونةوةران بـرِوانريَت، ئةوا بـوونـةوةران بة: نامؤ و درِنـدة و بيَزاركةر و زيانبةخش دةبينيت‏ و‏، تةنة مةزنةكانى وةك ضيا و شاخةكانيش بة ويَنةى ضةند تةرميَك ديَنة ثيَش‏ضاو كة سام و مةترسى لة دةروون‏دا دةورووذيَنن و، ئةجةليش بة جةللاديَك دةبينيت كة لة طةردنى بوونةوةران دةدات و دةيانخاتة ناو بيرى عةدةم و، دةنط و زايةلَةكانيش بة شين و طريان و هاوارى "جودايى" و "نةمان" دةزانيت..

لةو كاتةدا كة ضاويلكةى بيرى "طومرِايى" بوونةوةرانت بةم جؤرة ثيشان دةدات، بةروبوومى ميعراج، كة بريتى‏ية لة رِاستى‏يةكانى ئيمان، ديَت و سةرجةمى بوونةوةرانت بؤ رِووناك دةكاتةوة و، دةرى‏دةخات كة ئةو بةديهاتووانة: براى خؤشةويستى يةكترين و، سةرطةرمى ذيكر و تةسبيحن بؤ بةديهيَنةرى مةزنيان و، مردن و نةمانيش تةسريح‏بوون و حةوانةوةية لة ئةركى سةرشان و، ئةو دةنطانةش دةنطى تةسبيح و سوثاسطوزارين بؤ خواى طةورة... هتد.

طةر دةتةويَت ئةم رِاستى‏ية بة جوانترين شيَوة ببينيت، ئةوا سةر لة وتةى دووهةمى "وتة بضووكةكان" بدة.

نموونةى دووهةم:

وا دابنآ كة ئيَمةش لةطةلأ تؤدا لة ناو دةشتايى‏يةكى طةورةداين و، لة هةموو لايةكةوة زريانى با و لم دةورةى داوين و، تاريكايى شةويش بووة بة ثةردةيةكى ئةوتؤ كة هيض شتيَك تةنانةت دةستةكانى خؤشمان نابينين و، برسيَتى زؤرى بؤ هيَناوين و تينويَتيش ئاطرى لة دلَمان بةرداوة و، هيض يارمةتى‏دةر و ثشت و ثةنايةكيشمان نى‏ية.. ئنجا وا دابنآ كة لةو كاتةدا ئيَمة بةم حالَةوة دةتلاينةوة، كةســيَكى بةرِيَز بيَت بؤ لامان و ثةردةى تاريكى بدرِيَنيَت و، هؤيةكى طواستنةوةى حةويَنةريشى لةطةلأ خؤى‏دا بة ديارى بؤ هيَنابين و بةو هؤكارة بؤ شويَنيَكى وةك بةهةشت بمان‏طويَزيَتةوة و، لةوآدا هةموو شتيَكمان بة طويَرةى دلأ بيَت و طشت ثيَداويستى‏يةكيشمان بؤ دابين و ئامادة كرابيَت و، كةسيَك سةرثةرشتيمان بكات و كارى ئيَمةى بةدةست بيَت كة خاوةنى ئةوثةرِى بةزةيى و سؤز و ميهرةبانى بيَت و، هةموو ثيَداويستى‏يةكى خواردن و خواردنةوةشى بؤ ئامادة كردبيَتين..

ثيَم واية ئيَستا دةزانيت كة: ضةندة منةتبار و سوثاسطوزارى ضاكةى ئةو كةسة بةرِيَزة دةبين كة ئيَمةى لة جآ و شويَنى نائوميَدى‏يةوة هيَناية جيَطايةك سةرتاثا هيوا و ئاوات و خؤشى و شادمانى‏ية!

جا ئةو بيابانة طةورةية بريتى‏ية‏‏: لةم دنياية و‏‏.. زريانى با و لمةكانيش‏‏: بزووتنى طةرديلةكان و لافاوى زةمانن كة سةرجةمى ئةم بوونةوةرانة و ئةم مرؤظة هةذارةيان تيَدا دةتليَتةوة‏‏.. ئةوةتا هةموو مرؤظيَك نيطةرانة‏‏ و لة مةترسيى ئةو بةسةرهاتانةداية كة رِؤذطارة تاريك و سامناكةكانى داهاتووى بؤيان هةلَطرتووة..

"طومرِايى" دنياى ئاوا ثيشان دةدات، ناشزانيَت هانا و داد بؤ لاى كآ بةريَت و، لة برسيَتى و تينويَتى‏دا دةتليَتةوة و طرفتار بووة.

جا "زانين"‏ى ئةو شتانةى مايةى رِةزامةنديى خواوةندن = كة يةكيَكة لة بةروبوومةكانى "ميعراج" = ئةم دنياية دةكات بة: ميوانخانةى ميوانداريَكى بةخشندةى دةست‏رِةنطين و.. خةلَكانيش دةكات بة: ميوانى بةرِيَز و كارثآسثيَرراوى خؤى لة هةمان كات‏دا‏ و.. دوارِؤذيَكى طةشى وةك "بةهةشت" و، بةتام و لةزةتى وةك "ميهرةبانى" و، درةخشانى وةك "بةختةوةريى هةميشةيى" بؤ دةستةبةر دةكات.

جا ئةطةر بتوانيت تةسـةوورى ئةمة و ئةوة بكـةيت، ئةوا دةتوانيت مةوداى ضيَذ و جوانى‏ و شيرينى ئةو بةروبوومة بزانيت!

ئةو كةسةى كة تا ئيَستا لة مةقامى طوآبيست‏دا بوو، دةلَيَت:

(هةزار شوكر و سوثاس بؤ خواى طةورة! وا بة فةزلَى ئةو خواية لة ئيلحاد رِزطار بووم‏و رِيَى ئيمان و تةوحيدم طرتةبةر و = سوثاس بؤ خوا = ئيمانم بةدةست هيَنا).

ئيَمةش ثيَى دةلَيَين:

براى بةرِيَز!

ثيرؤزبايى ئةم ئيمانةت لـآ دةكةين و، لة خوا داواكارين لة شةفاعةتى ثيَغةمبةرة خؤشةويستةكةى = صلى الله عليه وسلم = بةشدارمان بكات.

ئامين.

اللّهم صلّ على من انشق بإشارتة القمرُ، ونبع من أصابعه الماءُ كالكوثرِ، صاحبِ المعراج وما زاغ البصرُ، سيّدنا محمد وعلى آله وأصحابه أجمعين. من أول الدنيا الى آخر المحشر.

(سُبحَانك لا عِلم لَنا اِلاّ ما عَلّمتنا اِنّك اَنت العليمُ الحكيم) (البقرة:32).

(رَبّنا تَقبّلْ مِنّا اِنّك اَنتَ السّميعُ العَليم) (‏البقرة:127).

(رَبّنا لا تُؤاخِذنا اِنْ نَسينَا اَو اَخْطَأنا) (‏البقرة:286).

(رَبنّا لا تُزغْ قُلوبَنا بَعدَ اِذْ هَدَيْتَنا) (‏آل عمران:8).

(رَبّنا اَتمِم لَنا نُورَنا وَاغْفِر لَنا اِنّكَ عَلى كُلِّ شيءٍ قَدير) (‏التحريم:8).

(وآخِرُ دَعْواهُم اَنِ الْحَمْدُ لله رَبِّ العَالمينَ) (‏يونس:10).