وتةى
سىويةكةم
بيَداركردنةوةيةك:
مةسةلةى
ميعراج ئاكام و ئةنجاميَكة لةسةر بناغة و ثايةكانى ئيمان رِاطير دةكريَت. كةواتة نووريَكة
لة رِووناكيى ثايةكانى ئيمانةوة سةرضاوة دةطريَت و بةهرةمةندى رِووناكى دةبيَت.
بؤية بةلَطةكانى ضةسثاندنى ميعراج سةبارةت بة كةسانى مولحيد و ئةوانةى ئينكاريى
ثايةكانى ئيمان دةكةن، رِاستةوخؤ باس ناكريَن. تةنانةت هةر نابآ بؤ كةسيَك باس
بكريَن كة باوةرِى بة خواى طةورة نةبيَت و تةسديقى ثيَغةمبةرى ئازيز = صلى الله علية
وسلم =
نةكات،
يان ئينكاريى مةلائيكةت و ئاسمانةكان بكات. مةطةر دواى ئةوةى كة ئةو ثايانةى
ئيمانى لة ثيَشدا بؤ بضةسثيَنريَت. لةبةر ئةوة، لةم ثةيامةدا رِووى طوفتارمان
ئاراستةى ئةو ئيماندارة دةكةين كة طرفتارى طومان بووةو ميعراجى بةلاوة دوورة. وا
ثشت بةخوا لةم بوارةدا ئةندازةيةكى ئةوتؤى بؤ رِوون دةكةينةوة كة سوودى لـآ
وةربطريَت و شيفايش بة دةردى طومانةكةى ببةخشيَت. بةلآم جار بةجار ئاورِ لةو
مولحيدةش دةدةينةوة كة وةك طوآبيستيَك رِاوةستاوة و، بةو ئةندازةيةى كة سوودى ثآ
بطات قسة ئاراستةى ئةويش دةكةين.
لة ضةند
ثةياميَكى تردا ضةند بريسكانةوةيةكى حةقيقةتى ميعراج باس كراوة. وا دواى داواكارى
و جةختى برا خؤشةويستةكانم ثشتمان بة يارمةتيى ضاوديَريى خواى طةورة بةست، تاكو
ئةو بريسكانةوة ثةرش و بلآوانة كؤ بكةينةوة و لةطةلأ ئةسلَى خودى حةقيقةتةكةدا
طريَيان بدةين، بؤ ئةوةى لة ئةنجامدا ئاويَنةيةك بةدةست بهيَنين كة بة يةك جار
كةمالآتى جوانيى ثيَغةمبةرى خؤشةويست = صلى الله علية وسلم = دةربخات.
(سُبْحانَ الَّذي اَسْرى بِعَبْدهِ
لَيْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ اِلى الْمَسْجِدِ الاَقْصا الَّذي بارَكْنا
حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آياتِنا اِنّهُ هُوَ السَّميعُ البَصِيرُ) (الإسراء:1).
(إنْ هُوَ اِلاّ وَحْيٌ يُّوحَى * عَلَّمَهُ
شَديدُ الْقُوى * ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوَى * وَهُوَ
بِالأُفُقِ الأَعْلى * ثُمّ دَنا فَتَدَلّى * فَكانَ
قَابَ قَوْسَينِ اَوْ اَدْنـى * فَاَوْحى اِلى
عَبْدِهِ مَا اَوْحى * مَا كَذَبَ الفُؤادُ
مَا رَأى *
اَفتُمارونَهُ عَلى مَا يَرى * وَلَقَدْ رءآهُ
نَزْلَةً أُخْرى * عِنْدَ سِدْرَةِ المْنُتَهى * عِنْدَها
جَنّةُ الْمَأْوى * اِذْ يَغْشى
السِّدرَةَ مَا يَغْشى * مَا زاغَ الْبَصَرُ
وَما طَغى * لَقَدْ
رَأى مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى) (النجم:4=18).
لة
طةنجينةى مةزنى ئةم ئايةتة ثيرؤزةى سةرةتادا تةنها دوو "هيَما" باس
دةكةين كة ثالَيان بة دةستووريَكى رِةوانبيَذىيةوة داوة لة رِاناوى: (إنّهُ)دا، ضونكة
ئةو دوو هيَماية ثةيوةندىيان بةم مةسةلةيةمانةوة هةية، وةك لة ثةيامى موعجيزاتى
قورئانىدا رِوونمان كردوونةتةوة:
"قورئانى
ثيرؤز دواى ئةوةى باسى ئيسراى ثيَغةمبةرى خؤشةويستى = صلى الله عليه وسلم = كرد لة
سةرةتاى ميعراجةوة = واتة لة "مسجد الحرام"ةوة بؤ "مسجد
الأقصى"
= تا كؤتايىيةكةى، كة سوورةتى "النجم" ئاماذةى بؤ دةكات، دواى ئةوة،
ئةم ئايةتةى سةرةوةى بة (إنّهُ هُوَ السّميعُ البَصيرُ) كؤتايى ثآ
هيَنا..
جا
ئةو رِاناوةى كة لة (إنّهُ)داية، يان بؤ
خواى طةورة دةطةرِيَتةوة، يان بؤ ثيَغةمبةرى ئازيز، صلى الله عليه وسلم..
ئةطةر
بؤ ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = بطةرِيَتةوة، ئةوا ياساكانى رِةوانبيَذى و
موناسةبةتى هاتنى طوفتار ئةوة دةطةيةنن كة: ئةم طةشتة جوزئىيةى ميعراج هيَندة
طةشت و طوزار و رِؤشتنى طشتىو بةرزبوونةوةى كولليى تيَداية كة ثيَغةمبةر = صلى
الله عليه وسلم = لة كاتى بةرزبوونةوة و دةمى برِينى ثلة هةمةكىيةكانى ناوة
جوانةكانى خواى طةورةدا، كة تا "سدرة المنتهى" و "قاب
قوسين أو أدنـى" دةطرنةوة، هةموو نيشانة و بةلَطة ثةروةردطارىيةكان و طشت ئةو
كارة ناوازانةى سنعةتى خواوةندى بيستووة و بينيوة كة لةو طةشتةدا بةرضاو و طويَى
كةوتوون. ئةمةش بةلَطةية لةسةر ئةوةى كة ئةم طةشتة جوزئىية لة حوكمى كليليَكداية
بؤ طةشتيَكى كوللى و طشتى بة ناو كارة سةرسوورِهيَنةكانى سنعةتى خواى طةورةدا.
بةلآم ئةطةر رِاناوةكة بؤ خواى طةورة
بطةرِيَتةوة، ئةوا ئةو كاتة واتاكةى بةم جؤرة دةبيَت:
خواى
طةورة بةندة خؤشةويستةكةى بؤ حوزوورى خؤى بانط كردووة، تاكو ئةركيَكى ثآ بسثيَريَت
و كاريَكى بخاتة ئةستؤ. بؤية لة "مسجد الحرام"ةوة شةورِةويى ثآ كرد
بةرةو مزطةوتى ئةقصا، كة كؤطاى ثيَغةمبةرانة. جا دواى ضاوثآكةوتنى ثيَغةمبةران و
ئاشكراكردنى ئةوةى كة ئةم ثيَغةمبةرة ئازيزة = صلى الله عليه وسلم = ميراتطرى
رِةها و رِاستةقينةى بناغةى ئايينةكانى هةموو ثيَغةمبةرانة = عليهم
السلام =
طةشتيَكى بةو ثيَغةمبةرة خؤشةويستة كرد بؤ ناو مولك و مةلةكووتى خؤى تا طةياندية "سدرة
المنتهى" و
بة ئةندازةى نزيكيى هةردوو سةرى كةوانةيةك يان كةمتر، لة خؤى نزيكى خستةوة.
بةم
جؤرة ئةم طةشت و سةفةرة هةرضةند ميعراجيَكى جوزئى بووة و، ئةو كةسةش كة بؤ ئةوآ
بةرز كراوةتةوة بةندةيةك بووة لة بةندةكان، بةلآم ئةم بةندةية "ئةمانةت"يَكى
هيَندة مةزنى ثآ سثيَرراوة كة ثةيوةنديى بة هةموو طةردوونةوة هةية و،
"نوور"يَكى رِووناكىبةخشى واى لةطةلَداية كة هةموو بوونةوةران رِووناك
دةكاتةوة و سةروسيماى واتا و ناوةرؤكيان دةطؤرِيَت و بةو نوورة دةياننةخشيَنيَت،
جطة لةوةى كة ئةم بةندةية "كليل"يَكى ئةوتؤى ثآية كة دةتوانيَت دةرطاى
بةختةوةريى هةميشةيى و نيعمةتى بةهةشتى هةتاهةتايى ثآ بكاتةوة.
لةبةر
هةموو ئةمانة، خواى طةورة خؤى بة: (إنّهُ هُوَ السّميعُ البَصيرُ) وةسـف
دةكات، تاكو دةرىبخات كة هيَندة حيكمةتى بةرز و بلَند لةو "ئةمانةت" و
"نوور" و "كليل"ةدا هةن كة سةرجةمى بوونةوةران و بةديهاتووان
و سةرانسةرى طةردوون لة ئاميَز دةطرن.
ئةم
نهيَنىية مةزنةش ضوار بناغةى هةية:
يةكةميان:
نهيَنيى ثيَويستبوونى ميعراج ضىية؟
دووهةميان:
حةقيقةتى ميعراج ضىية؟
سآهةميان:
حيكمةتى ميعراج ضىية؟
ضوارةميان:
بةرهةم و سوودةكانى ميعراج ضين؟
بؤ
نموونة، دةوترآ:
خواى
طةورة لة جةستة و شويَن خاويَنة و، بةثيَى دةقى ئايةتى ثيرؤزى: (وَنَحْنُ
اَقربُ اِليهِ مِنْ حَبلِ الوَريدِ) (ق:16) بؤ هةموو
شتيَك لة هةموو شتيَك نزيكترة، بة رِادةيةك كة هةموو وةلىيةك لة ثياوضاكان
دةتوانيَت لة دلَى خؤىدا لةطةلأ ثةروةردطارى خؤى بدويَت و بة دلأ موناجاتى
لةطةلأدا بكات..
لة
كاتيَكدا كة هةموو وةلىيةك دةتوانيَت لة دلَى خؤىدا موناجات لةطةلأ
ثةروةردطارىدا بكات، ئةى بؤضى "ويلايةتى ئةحـمةدى" دواى سةفةريَكى دوور
و طةشتيَكى دريَذخايةنى "ميعراج" بةو موناجاتة طةيشت و ثيَى بةهرةمةند
بوو؟
وةلآم:
بة دوو نموونة ئةم نهيَنىية تةماوىية لة تيَطةيشتنةوة نزيك دةخةينةوة، تؤش بة
باشى طوآيان لـآ رِابطرة. ئةم دوو نموونةية لة وتةى دوازدةهةمدا لة كاتى
رِوونكردنةوةى نهيَنيى ئيعجازى قورئان و حيكمةتى ميعراجدا باسكراون:
نموونةى
يةكةم:
ثادشاى
دنيايى دوو جؤرة طوفتار و ضاوثيَكةوتن و، دوو شيَوة فةرمايشت و رِيَزليَنان و
ئاورِدانةوةى ميهرةبانيى هةية:
يةكةميان:
طوفتاريَكى تايبةتىية كة بةهؤى تةلةفؤنيَكى تايبةتىيةوة لةطةلأ يةكيَك لة
هاوولآتيانىدا سةبارةت بة كاريَكى هةندةكى و ئيشيَكى تايبةتيى خؤيةوة لةطةلَىدا
دةيكات.
ئةوى
تريان: قسةكردنة بة ناوى ثادشايةتيى ثرِ شكؤ و بة ناونيشانى خةلافةتى طةورة و بة
سيفةتى فةرمانرِةوايةتيى طشتى و بؤ مةبةستى بلآوكردنةوةى فةرمانة ثادشايىيةكانى
لة هةموو لايةكدا بة فةرمانيَكى بةرز كة بؤ دةرخستنى طةورةيى و سام و شكؤى خؤى
دةرىدةكات. كةواتة ئةم يةكةيان طوفتاريَكة لةطةلأ يةكيَك لة نيَرراوانى خؤى، يان
يةكيَك لة فةرمانبةرة طةورةكانىدا كة ثةيوةنديى بةو كارانةوة هةية.
بة
ويَنةى ئةم نموونةية = وللهِ المَثَلُ الأعْلى =
بةديهيَنةرى طةردوون و خاوةنى سةرانسةرى "مولك و مةلةكووت" و
فةرمانرِةواى رِةهاى ئةزةلييش: دوو جؤرة طوفتار و رِيَزليَنان و ئاورِدانةوةى
ميهرةبانيى هةية:
يةكةميان:
جوزئى و تايبةتىية.
دووهةميان:
كوللى و طشتىية.
جا
ميعراجى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = ديمةنيَكى بةرز و
شكؤمةندى "ويلايةتى ئةحـمةدى"ية و، بة شيَوةيةكى هيَندة كوللى ئةو
ويلايةتةى دةركةوت كة لة سةرووى هةموو ويلايةتةكانى ترةوة بوو.
ضونكة
ئةم ويلايةتة، شةرةفمةندبوونة بة موناجاتكردن و طوفتارى رِاستةوخؤ لةطةلأ خواى
طةورةدا بة ناوى: "رب العالمين" و بة ناونيشانى:
"بةديهيَنةرى بوونةوةران".
نموونةى
دووهةم:
ثياويَك
ئاويَنةيةكى بةدةستةوةية و رِووةو خؤر رِايطرتووة. ديارة ئاويَنةكة بة ئةندازةى
طةورة و بضووكيى خؤى رِووناكىيةك وةردةطريَت كة هةر حةوت رِةنطةكانى شةبةنطى خؤرى
تيَداية. كةواتة ئةم ثياوة بةثيَى ئةندازةى ئاويَنةكةى ثةيوةنديى بة خؤرةوة دةبيَت
و، هةر بةو ئةندازةية دةتوانيَت سوود لة خؤر وةربطريَت، ئةطةر رِووناكيى
ئاويَنةكةى ئاراستةى ذوورة تاريكةكةى ياخود "شةتلَطا" تايبةتى و بضووكة
سةرطيراوةكةى خؤى بكات. بةلآم هيَشتا هةر سووديَكى كةم لةو رِووناكىية
وةردةطريَت، ضونكة تةنها بةثيَى تواناى ئاويَنةكةى لة رِووناكيى خؤر بةهرةمةند
دةبيَت، نةك بة ئةندازةى طةورةيى خؤر!
لة
هةمان كاتدا ثياويَكى تر واز لة ئاويَنةكة دةهيَنيَت و رِاستةوخؤ رِوو دةكاتة خؤر
و سةيرى سام و شكؤى خؤر دةكات و ثةى بة طةورةيى خؤر دةبات، ئنجا دةضيَتة سةر
ضيايةكى بلَند و سةيرى درةوشانةوةى دةستةلآتداريى فراوان و شكؤمةنديى خؤر دةكات و
= بآ ثةردة = رِووبةرِووى رِادةوةستيَت. ثاشان دةطةرِيَتةوة لة خانووة بضووك و
"شةتلَطا" سةرطيراوة تايبةتىيةكةى خؤىدا ضةند كلآورِؤذنةيةكى فراوان
رِووةو خؤرى ناوجةرطةى ئاسمان دةكاتةوة و، موناجات و طفتوطؤيةك لةطةلأ رِووناكيى
بةردةوامى خؤرى رِاستةقينةدا ساز دةكات.
بةم
جؤرة، ئةم ثياوة دةتوانيَت ئةم ضاوثيَكةوتن و طفتوطؤيةى، كة ئاويَتةى شوكرانة و
ثيَزانينة، لةطةلأ خؤر و رِووناكىيةكةىدا = بة زمانى حالأ = ساز بكات و بلَيَت:
(ئةى
ئةو خؤرةى كة لةسةر تةختى جوانيى جيهاندا دانيشتوويت! ئةى طولَة طةشاوةكةى رِووى
ئاسمان! ئةى ئةو خؤرةى كة جوانى و رِووناكيت بة زةوى و، زةردةخةنة و شاديت بة
طولآن بةخشيوة! هةروةك طةرمى و رِووناكيت بة طشت لايةكى جيهاندا ثةخشاندووة، مالأ
و شةتلَطا بضووكةكةى منيشت بةسةركردووةتةوة و لة طةرمى و رِووناكىيةكةى خؤت ثآ
بةخشيون)!
ئةم
ثياوة دةتوانيَت، بة زمانى حالأ، ئةم ضةشنة طفتوطؤية لةطةلأ خؤردا بكات، بةلآم
خاوةنى ئاويَنةكة ناتوانيَت بةم شيَوازة ئةم طفتوطؤيةى لةطةلأدا بكات، ضونكة
شويَنةوارى رِووناكيى خؤر بةثيَى سنوورى ئاويَنةكةى دةبيَت و بة ئةندازةى تواناى
رِةنطدانةوةى ئةو ئاويَنةية رِووناكيى دةست دةكةويَت.
هةر
بة ويَنةى ئةم دوو نموونةية، زاتى مةزنى خواوةندى تةنيا و صةمةديش، كة نوورى
ئاسمانةكان و زةوى و ثادشاى ئةزةل و ئةبةدة، بة دوو شيَوة لة ماهييةتى مرؤظانةى
ئادةميزاد دةردةكةويَت و دةدرةوشيَتةوة. ئةم دوو شيَوةيةش طةلـآ ثلةى بآسنووريان
لةخؤ طرتووة.
شيَوةى
يةكةم: دةركةوتنيَكة لة ئاويَنةى دلأدا. بةهؤى ثةيوةستىيةكى ثةروةردطارى و
ثةيوةندىبوون لةطةلَىدا، بة رِادةيةك كة هةموو مرؤظيَك لة دةمى طةشت و سلووك و
برِينى ثلةكاندا، بةثيَى توانا و ليَهاتنى خؤى و بة طويَرةى درةوشانةوةى ناو و
سيفةتةكان، ثاية و طفتوطؤ و موناجاتيَكى = ض جوزئى و ض كولليى = لةطةلأ ئةو نوورة
ئةزةلىيةدا هةية. ثلةكانى زؤربةى هةرة زؤرى ئةو ويلايةتانةى كة لة سايةى ناوة
جوانةكان و سيفةتة مةزنةكاندا هةنطاو دةنيَن و سلووك دةكةن، لةم بةشةن.
شيَوةى
دووهةم: دةركةوتنى درةوشانةوةى خواى طةورةية بؤ بةرزترين و طةورةترين كةسى طرؤى
مرؤظ، بة درةوشانةوةى زاتى مةزنى خؤى و بة طةورةترين ثلةى ناوة جـوانةكانى.
ضـونكـة لةبةر ئةوةى مرؤظ رِووناكترينى بـةروبوومةكانى درةختى بوونةوةرانة و لة
هةمووشيان زياتر سيفةت و توانا و ليَهاتنى تيَدا جةم بووة، ئةوا دةتوانيَت هةموو
ئةو درةوشانةوانةى ناوة جوانةكانى خواى طةورة، كة لة "وجوود"دا
بةرجةستة بوون، بة يةك جار لة ئاويَنةى رِؤحى خؤىدا دةربخات!
نهيَنيى
"ميعراجى ئةحـمةدى" بريتىية لةم درةوشانةوة و دةركةوتنة، بة
ضةشنيَك كة ويلايةتةكةى سةرةتايةكة بؤ ثيَغةمبةرايةتىيةكةى. "ويلايةت"
بة ويَنةى ثياوى يةكةمى نموونةى دووهةم بة ناو سيَبةردا دةرِوات، بةلآم
"ثيَغةمبةرايةتى" سيَبةرى تيَدا نىية، بةلَكو بة ويَنةى ثياوى دووهةمى
نموونةى دووهةم رِاستةوخؤ رِووى لة تةنيايى زاتى مةزنى ثةروةردطارة.
سةبارةت
بة ميعراجيشةوة، كة كةرامةتيَكى هةرةمةزن و ثلةى هةرةبةرزى "ويلايةتى
ئةحـمةدى"ية، ئةوا هيَندة بةرزبوونةوة و ثلةى يةك لة دواى يةكى برِى هةتا
طةيشتة ثلةى "ثيَغةمبةرايةتى".
رِووى
ناوةوةى ميعراج: ويلايةتة، ضونكة لة "خةلق"ةوة بؤ لاى "حةق"
سةرخراوة..
بةلآم
رِوالَةتى دةرةوةى ميعراج: ثيَغةمبةرايةتىية، ضونكة لة لايةن "حةق
تةعالا"وة بؤ لاى سةرجةمى "خةلق" هاتووة و رِةوانة كراوة.
"ويلايةت"
بريتىية لة: برِينى ثلةكانى نزيكبوونةوة لة خواى طةورةوة و، ثيَويستى بة كات و
برِينى ضةند ثلةيةكى زؤر هةية.
بةلآم
"ثيَغةمبةرايةتى" كة مةزنترين رِووناكىية، رِووى لة دةركةوتنى نهيَنيى:
"ئةقرةبييةت"ى خواى طةورةية، كة يةك ضاوترووكاندنى كتوثرِى و ضركةيةكى
خيَراى بة خورِةمى سةروزيادة، بؤية لة فةرموودةى ثيرؤزدا هاتووة كة: ثيَغةمبةر = صلى الله
عليه وسلم
= يةكسةرى و خيَرا لة ميعراج طةرِاوةتةوة.
وا
ئيَستاش طوفتارمان ئاراستةى ئةو مولحيدة دةكةين كة لة شويَنى طوآبيستدا دانيشتووة
و، ثيَى دةلَيَين:
مادةم
ئةم جيهانة وةك ولآتيَكى لةوثةرِى رِيَكوثيَكىدا و، لة ويَنةى شاريَكى
لةرِادةبةدةر هاوسةنط و رِيَك و، كؤشكيَكى لة ئةندازةبةدةر رِازاوة و جوانداية،
ئةوا دةبآ: فةرمانرِةوا و، خاوةن و، سنعةتكاريَكى هةبيَت.
جا
مادةم ئةو خاوةنة مةزن و، فةرمانرِةوا كاملأ و، سنعةتكارة جوانة هةية.. لة لايةكى
تريشةوة مرؤظيَك هةية كة خاوةنى رِوانينيَكى هةمةكىية و، لة رِيَى هةست و
نةستةكانيةوة ثةيوةندىيةكى طشتيى بةو جيهان و ولآت و كؤشكةوة هةية.. ئةوا دةبآ
ئةو كردطارة مةزنة ثةيوةندىيةكى بةرز و بةتينى لةطةلأ ئةم مرؤظةدا هةبيَت كة
خاوةنى رِوانينيَكى ئاوا هةمةكى و هةست و شعووريَكى ئاوةها طشتىية. بآ هيض
طومانيَكيش طوفتارى قودسى و رِووتيَكردنى بةرزى خؤى ئاراستةى ئةو مرؤظة دةكات..
ئنجا
مادةم لة نيَوان ئةو كةسانةى كة بةو ثةيوةندىية بةرزة بةهرةوةر بوون، هةر لة
زةمانى حةزرةتى ئادةمةوة = دروودى لةسةر بيَت = تا دنيا دنياية، حةزرةتى محمدى
ثيَغةمبةرى ئةمين = صلى الله عليه وسلم = بة شايةتيى
ئاسةوارةكانى (واتة بة حوكمرِانىكردنى بؤ نيوةى طؤى زةوى و ثيَنجيةكى طرؤى
مرؤظايةتى و، طؤرِينى رِوخسارى مةعنةويى بوونةوةران و رِووناككردنةوةيان).. بة
مةزنترين و رِوونترين شيَوة ئةو ثةيوةندىية بةرز و بلَندةى دةرخستووة، ئةوا
شايستةترين و شايانترين كةسيَكة شةرةفمةندى ئةو ميعراجة ببيَت كة مةزنترينى
ثلةكانى ئةو ثةيوةندىيةية!
حةقيقةتي ميعراج ضيية؟
وةلآم:
بريتىية
لة طةشت و طةرِان و برِينى ثلةكانى كةمالآت لة لايةن زاتى ئةحـمةدىيةوة، صلى الله
عليه وسلم.
ئةمةش
ئةوة دةطةيةنيَت كة:
خواى
طةورة بة ضةند ناونيشان و ناويَكى جؤراوجؤر نيشانة و ئاسةوارةكانى ثةروةردطاريَتيى
خؤى لة رِيَكخستنى بوونةوةراندا ثيَشضاو خستووة و.. مةزنيى
ثةروةردطاريَتىيةكةشى بة كارسازى و بةديهيَنان لة ئاسمانى هةموو ئةو فةرمانطانةدا
ئاشكرا كردووة كة هةر خؤى بةديىهيَناون و، كة هةر يةكة لةو ئاسمانانة خولطةيةكى
مةزنى عةرشى ثةروةردطارى و مةلَبةنديَكى شكؤمةندى هةلَسوكةوتى خواوةندن.
جا
خواى طةورة، يةك لة دواى يةكى ئةو نيشانة مةزن و شويَنةوارة طةورانةى ثيشانى ئةو
بةندة دةستنيشانكراوة هةلَبذاردةيةى خؤى داوة و، بة بوراق بةرزى كردووةتةوة و، لة
فةرمانطةيةكةوة بؤ فةرمانطةيةكى ديكة و لة مةنزلَيَكةوة بؤ مةنزلَيَكى تر، بة
ويَنةى مةنزلَطاكانى مانط، بردوويةتى و طشت ثلة و ثاية يةك لة دواى يةكةكانى بة
ضةشنى برووسكة ثآ برِيوة. تاكو ثةروةردطاريَتيى خوايةتيى خؤى لة ئاسمانةكاندا
ثيشان بدات و، ديدار و ضاوثآكةوتنيشى لةطةلأ يةكبةيةكى برا ثيَغةمبةرةكانى و
هةريةكةيان لة مةقامى خؤى لةو ئاسمانانةدا بؤ ساز بكات.. بةم شيَوةية، ثلة لة دواى
ثلةى ثآ برِى تا بةرزى كردةوة بؤ مةقامى "قاب قوسين" و، بة لـآدرةوشـانةوةى
"ئةحةدييةت"يش شةرةفمةندى طوفتار و بينينى خؤى كرد، تاكو هةموو
كةمالآتيَكى ئادةمى لةودا جةم بكات و، ئةو بةندةيةى بةهرةمةندى طشت درةوشانةوة
خوايىيةكان ببيَت و، شايةت بيَت بةسةر هةموو ضينةكانى بوونةوةرانةوة و، خةلَكى
بةرةو دةسةلآتداريى ثةروةردطاريَتيى خواوةند بانط بكات و، ئةو شتانةشيان ثآ
رِابطةيةنيَت كة مايةى رِةزامةنديى خواوةندن و، مةتةلأ و طرآكويَرةى
بوونةوةرانيشيان بؤ شى بكاتةوة و نهيَنىيةكانيشيان بؤ بخاتة رِوو.
دةتوانريَت
ئةم رِاستىية بةرزة لة رِوانطةى دوو نموونةوة ببينريَت.
نموونةى يةكةم:
لة
وتةى بيستوضوارةمدا ئةم نموونةيةمان بةمةى خوارةوة رِوون كردووةتةوة:
"ثادشا"ى
دنيايى لة ناوةندى فةرمانطةكانى حكوومةتةكةىدا ضةند ناونيشانيَكى جياجياى هةية و،
لة نيَوان ضينةكانى رِةعيةتةكانىدا ضةند وةسفيَكى جؤراوجؤرى بؤ دادةنريَت و، لة
تويَى يةكبةيةكى ثلةكانى ثادشايىيةكةشىدا خاوةنى ضةند نيشانة و ناويَكى
جياجياية. بؤ نموونة: لة فةرمانطةكانى دادطةرىدا خاوةنى ناوى: "فةرمانرِةواى
دادطةر"ة و.. لة فةرمانطة مةدةنىيةكاندا بة ناونيشانى "ثادشا"
دةناسريَت و.. لة فةرمانطة سةربازىيةكاندا داراى ناوى: "سةركردةى
طشتى"ية و.. لة فةرمانطة شةرعىيةكانيشدا بة ناونيشانى "خةليفة"
تةماشا دةكريَت.. بةم جؤرة، طةلـآ ناونيشان و ناوى ترى هةية..
كةواتة
"ثادشا" لةناو هةموو يةكيَك لة فةرمانطةكانى دةولَةتةكةىدا ثلة و ثاية
و كورسىيةكى ئةوتؤى هةية كة بة ويَنةى عةرشيَكى مةعنةويى ئةو وان. جا لةسةر ئةم
بناغةية، دةكرآ ئةم ثادشا تاك و تةنياية لة نيَوان فةرمانطةكانى ئةو ثادشايةتىية
و لة ناوةندى ضينةكانى حكوومةتدا خاوةنى هةزار و يةك ناو بيَت، واتة دةطونجآ
هةزار و يةك عةرشى هاوضةقى يةك لةناو يةكى ببيَت، بة رِادةيةك كة دةلَيَى ئةو
ثادشا فةرمانرِةواية لة هةموو يةكيَكى فةرمانطةكانى دةولَةتةكةىدا ئامادةية و، بة
كةسيَتىية مةعنةوىيةكةى و تةلةفؤنة تايبةتىيةكةى ئاطاى لة رِووداوةكانى يةك بة
يةكيانة و، بة ياسا و رِيَساكانى خؤيشى و لة رِيَى نويَنةرةكانيةوة لة هةموو
يةكيَكى ئةو ضينانةدا دةبينريَت و خؤيشى هةموويان دةبينيَت و، بة دانست و
زانست و هيَزى خؤى لة ثشت ثةردةوة هةموو ثلةيةك لةو ثلانة بةرِيَوة دةبات. ضونكة
هةموو فةرمانطةيةك مةلَبةند و جيَطاى تايبةتى خؤى هةية كة حوكمى هةريةكةيان
لةوانى تر ناضيَت و ضينةكانيشيان لة يةكتر جياوازة.
جا
بآطومان ئةو ثادشاية، لة طةشتيَكى فراواندا ئةو كةسةى كة مةبةستيةتى و
هةلَبذاردةى خؤيةتى، دةطيَرِيَت و، بةناو هةموو فةرمانطةكانى ئةو
ثادشايىيةىدا دةيباتو، سام و شكؤى دةولَةتةكةى و مةزنيى ثادشايىيةكةى لة هةموو
يةكيَكى ئةو فةرمانطانةدا ثيشان دةدات و، يةكبةيةكى ئةو فةرمانة حةكيمانةى خؤى بؤ
دةردةخات كة تايبةتن بة هةموو يةكيَك لةو فةرمانطانةوة. بةم جؤرة، لة
فةرمانطةيةكةوة بؤ فةرمانطةيةكى ديكة و، لة ضينيَكةوة بؤ ضينيَكى تر، دةيبات و
بةرزى دةكاتةوة تا دةيطةيةنيَتة ثلةى مةقام و حـوزوورى خؤى. ئنجا دواى ئةوة لة
لايةن خـؤيةوة بؤ لاى هةموو خةلَكى رِةوانةى دةكات و، هةندآ لة فةرمانة هةمةكى و
طشتىيةكانى خؤيشى ثآ دةسثيَريَت كة ثةيوةندىيان بة سةرجةمى ئةو فةرمانطانةوة
هةية.
ئيَمةش
بةم جؤرة لة رِوانطةى ئةم نموونةيةوة دةرِوانين و، دةلَيَين:
ثةروةردطارى
هةموو جيهانةكان، كة ثادشاى ئةزةل و ئةبةدة، لة ناوةندى ثلةكانى
ثةروةردطاريَتىيةكةىدا طةلـآ كاروبار و ناونيشانى جياجياى هةية، بةلآم هةموو
يةكيَك لةوانة بؤ يةكترى دةرِوانن..
هةروةها
لة نيَوان فةرمانطةكانى خوايةتىيةكةىدا ضةند نيشانة و ناويَكى جؤراوجؤرى هةية،
بةلآم لة يةكترىدا دةبينريَن..
هةروةها
لة تويَى كار بةرِآكردنة مةزنةكانىدا ضةند درةوشانةوة و دةركةوتنيَكى جياوازى
هةية، بةلآم لة يةكتر دةضن..
هةروةها
لةناو هةلَسوكةوتةكانى توانستةكةيشىدا ضةند ناونيشانيَكى هةمةجؤرةى هةية، بةلآم
هةريةكةيان ئةوانى تر دةناسيَنيَت..
هةروةها
لة ناوةندى درةوشانةوةى سيفةتةكانىدا ضةند مةزهةريَكى خاويَنى جياجياى هةية،
بةلآم يةكتر دةردةخةن..
هةروةها
لة نيَوان درةوشانةوةى كارةكانىدا ضةند هةلَسوكةوتيَكى لةيةك نةضووى هةية، بةلآم
يةكترى تةواو دةكةن.
هةروةها
لةناو سنعةت و بةديهاتووةكانىدا ضةند درةوشانةوةيةكى بةسام و شكؤ بؤ
ثةروةردطاريَتىيةكةى هةية، بةلآم هةريةكةيان ضاوى لةوانى ترة.
جا
لةسةر بناغةى ئةم نهيَنىية مةزنة:
خواى
طةورة ئةم طةردوونةى بةثيَى تةرتيبيَكى هيَندة سةير رِيَكخستووة كة مرؤظ تووشى
سةرسامى و سةرسوورِمان دةكات، ضونكة هةر لة طةرديلةكانةوة، كة بة بضووكترين
ضينةكانى بوونةوةران دادةنريَن، تا دةطاتة ئاسمانةكان.. ئنجا لة يةكةم ضينى
ئاسمانةكانيشةوة تا دةطاتة عةرشى ئةعزةم، بريتين لة ضةند ئاسمانيَك كة يةك لةسةر
يةك بنيات نراون و، هةر ئاسمانيَكيان لة حوكمى بنميضى جيهانيَكى ترداية و، بة
ويَنةى عةرشيَكى ثةروةردطارى و مةلَبةنديَك واية بؤ هةلَسوكةوتة خوايىيةكان.
خؤ
هةرضةند دةطونجآ هةموو ناوةكان بة هةموو ناونيشانةكانيانةوة = لة رِوانطةى
ئةحةدييةتةوة = لة هةموو ئةو فةرمانطة و ضينانةدا دةربكةون، بةلآم هةروةك تةنها
ناونيشانى "فةرمانرِةواى دادطةر" لة فةرمانطةى دادطةرىدا زالأ و سةرةكى
دةبيَت و ناونيشانةكانى تر شويَنكةوتةى ئةو ناونيشانة دةبن و بؤى دةرِوانن، بة
هةمان جؤر =
ولله المثل الأعلى = لة هةموو ضينيَكى بوونةوةران و لة هةموو يةكيَك لة
ئاسمانةكانىدا ناونيشـانو ناويَكى خواى طةورة زالأ و فـةرمـانرِةوا دةبيَت و،
ناونيشـانةكانى تر شـويَنكةوتة و لة ناوةندى ئةودا دةبن.
بؤ
نموونة: حةزرةتى عيسا = دروودى لةسةر بيَت = كة شةرةفمةندى ناوى "القدير"ى
خواى طةورةية، لة ض ئاسمانيَكدا ضاوى بة ثيَغةمبةرى سةردارمان كةوت = صلى الله
عليه وسلم
= ئةوا خواى طةورة لة فةرمانطةى ئةو ئاسمانةدا رِاستةوخؤ بة ناونيشانى: "القدير"
دةركةوتووة.
نموونةيةكى
تر: ناونيشانى "المتكلم"يش كة حةزرةتى مووساى = دروودى لةسةر بيَت
= ثآ بةهرةمةند بووة، بةسةر فةرمانطةى ئةو ئاسمانةدا زالَة كة مةقامى حةزرةتى
مووساية، دروودى لةسةر بيَت.
جا
ثيَغةمبةرى ئةعظهم، صلى الله
عليه وسلم
(كة بة ئيسمى ئةعظهم بةهرةمةند بووة و، ثيَغةمبةرايةتىيةكةشى
طشتىية و، هةموو درةوشانةوةكانى ناوة جوانةكانى خواى طةورةشى دةستكةوتووة) لةبةر
ئةوةى ثةيوةنديى لةطةلأ سةرجةم فةرمانطةكانى ثةروةردطاريَتىدا هةية.. ئةوا دةبآ
حةقيقةتى ميعراجةكةى داخوازى ضاوثآكةوتنى هةموو ثيَغةمبـةران بيَت كـة لةو
فةرمانطانةدا خاوةن مةقامن و، دةبآ بةناو هةموو ضينةكاندا برِوات و تيَثةرِ
ببيَت.
نموونةى دووهةم:
ناونيشانى
"سةركردةى مةزن" كة يةكيَكة لة ناونيشانةكانى ثادشا، لة هةموو
فةرمانطةيةكى سةربازىدا دةركةوتنيَكى هةية، هةر لة فةرمانطةى سةركردةى طشتى و
سةرؤكايةتيى ئةركانةوة، كة فةرمانطةيةكى هةمةكى و فراوانة، تا دةطاتة فةرمانطةى
عةريف، كة فةرمانطةيةكى هةندةكى و تايبةتة..
بؤ
نموونة: هةموو تاكة سةربازيَك ويَنة و نموونةى سةركردايةتيى هةرةمةزنى سوثا لة
خودى عةريفةكةىدا دةبينيَت، بؤية رِوو لة عةريفةكةى دةكات و فةرمانةكان لةو
وةردةطريَت. بةلآم كة ئةم سةربازة خؤى بوو بة "عَريف"
ناونيشانى ئةو سةركردايةتىية لة فةرمانطةى سةرؤكةكةىدا دةبينيَت كة "رأس العرفا"ية و
بؤ فةرمانوةرطرتن رِوو لةو دةكات. ئنجا كة بوو بة "رأس العرفاء"
نموونة و دةركةوتنى سةركردايةتيى طشتى لة فةرمانطةى "ملازم"دا
دةبينيَت، ضونكة فةرماندةى طشتى كورسىيةكى تايبةتيى لةو مةقامةدا هةية.. بةم جؤرة
ناونيشانى ئةو سةركردايةتىية مةزنة لة هةموو فةرمانطةكانى ترى وةك فةرمانطةى:
"نةقيب و رِائيد و فةريق و موشير"دا دةبينيَت، بةثيَى فراوانيى يان تةنط
و تةسكيى هةريةك لةو بازنانة.
ئيَستا
ئةطةر فةرماندةى هةرةمةزن بيةويَت ئةرك و فةرمانبةرىيةك كة ثةيوةنديى بة هةموو
فةرمانطة سةربازىيةكانةوة ببيَت بة تاكة سةربازيَك بسثيَريَت و، بيةويَت بؤ
مةقاميَكى هيَندة بلَند بةرزى بكاتةوة كة لة لايةن هةموو ئةو فةرمانطانةوة
ببينريَت و ئةويش هةموو ئةوان ببينيَت، وةك بلَيَى بةرِيَوةبةر و سةرثةرشتيكارى
هةموويان بيَت، ئةوا بآ هيض طومانيَك سةركردةى هةرة مةزن ئةو تاكة سةربازة بة ناو
هةموو ئةو فةرمانطانةدا دةبات، هةر لة فةرمانطةى عةريفةوة تا فةرمانطة مةزنةكةى
خؤى، تاكو هةموويان ببينيَت و ئةوانيش هةموويان ئةو ببينن. ثاش ئةوة لة مةقامى
حوزوورى خؤى وةرىدةطريَت و، بة طوفتارى خؤى شةرةفمةندى دةكات و، بة فةرمانةكانى
خؤى و مةدالياكانيشى رِيَزى لـآ دةطريَت.. ثاشان لة هةمان كاتدا و بة يةك
ضاوترووكاندن دةينيَريَتةوة بؤ ئةو شويَنةى كة ليَوةى هاتووة.
ثيَويستة
سةرنج بؤ لاى خالَيَكى ناو ئةم نموونةية رِابكيَشين، كة بريتىية لةوةى: ئةم
ثادشاية ئةطةر كؤلَةوار و دةستةوسان نةبيَت و، هةروةك هيَزى رِوالَةتيى هةية
توانستيَكى رِؤحى و مةعنةويشى هةبيَت، ئةوا كةسانيَكى وةك فةريق و موشير و ملازم
ناكات بة وةكيل، بةلَكو هةر بة خودى خؤى لة هةموو شويَنيَكدا ئامادة دةبيَت و هةر
خؤى رِاستةوخؤ لة ثشتى ضةند ثةردةيةك و ضةند كةسيَكى خاوةن مةقامةوة فةرمانةكانى
دةردةكات، هةروةك دةطيَرِنةوة كة ضةند ثادشايةك هةبوون كة ئةولياى كاملأ بوون و،
لة ضةندين فةرمانطةى زؤر و لة شيَوةى هةندآ كةسدا، فةرمانةكانى خؤيان جآبةجآ
كردووة.
بةلآم
ئةو حةقيقةتةى كة ئيَمة لة ضاويلكةى ئةم نموونةيةوة بؤى دةرِوانين بريتىية لةوةى
كة: حوكم و فةرمان رِاستةوخؤ لة لايةن سةركردةى طشتىيةوة بؤ هةموو يةكيَك لة فةرمانطةكان
ديَت و، لةوآدا بة فةرمان و ويست و هيَزى خؤى، كة هيض كؤلَةوارىيةكى تيَدا نىية،
دةستبةجآ، جآبةجآ دةكريَت.
جا
بة ويَنةى ئةم نموونةية:
هةموو
ضينيَك لة ضينةكانى بةديهاتووان و تاقمةكانى بوونةوةران، هةر لة طةرديلةكانةوة تا
هةسارةكان و لة ميَرووةكانةوة تا ئاسمانةكان، ئةوانةى كة بة كةمالَى ملكةضى و
طوآرِايةلَى: فةرمانةكانى ثادشاى ئةزةل و ئةبةد و، كاروبارةكانى فةرمانرِةواى زةوى
و ئاسمانةكان و فةرماندةى موتلَةقى خاوةن فةرمانى "كن، فيكون"يان
تيَدا جآبةجآ دةكريَت.. لة هةموو يةكيَك لةو ضينانةدا، فةرمانطةى
ثةروةردطاريَتىيةكى مةزن و، فةرمانرِةوايةتىيةكى زالأ، بة ضةند ضينيَكى جؤراوجؤر
و ضةند تاقميَكى جياجياى بضووك و طةورة و جوزئى و كوللى دةبينريَت، كة هةريةكةيان
رِووى لةوى ترة.
جا
بؤ ئةوةى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = لة رِيَى بينينى ئةنجامدانى
ئةركى بةندايةتىية جؤراوجؤرةكانى هةموو ضينةكانةوة، لة طشت ئامانجة بةرزة
خوايىيةكان و ئةنجامة مةزنةكانى ناو طةردوون تآ بطات..
هةروةها
بؤ ئةوةى بة بينينى دةستةلآتداريى ثةروةردطاريَتيى مةزنى خواى طةورة و سامو شكؤى
فةرمانرِةوايةتىية خاوةن عيززةتةكةى ثةى بةو شتانة ببات كة مايةى رِةزامةنديى ئةو
خاوةن مةزنى و طةورةيىيةن..
هةروةها
بؤ ئةوةى ببيَت بة بانطةوازكارى خةلَكى بؤ لاى خواى طةورة..
ئةوا
دةبآ بة ناو سةرتاسةرى ئةو ضين و فةرمانطانةدا برِوات تا دةطاتة عةرشى ئةعظهم، كة
ناونيشانى فةرمانطة مةزنةكةى خواوةندة و، دةبآ برِواتة "قاب قوسين" واتة
بضيَتة مةقاميَك لة نيَوان "ئيمكان و وجوب"دا كة بة: "قاب قوسين"
ئاماذةى بؤ كراوة و، موقابةلةى زاتى جوان و شكؤمةندى خواى طةورة بكات.
جا
حةقيقةتى ميعراج بريتىية لةم رِؤشتن و طةشت و موقابةلةية!
ئنجا
هةروةك هةموو مرؤظيَك لة رِيَى "ذيرى"يةوة بة خيَرايى ئةنديَشة
دةطةرِيَت و.. هةموو وةلىيةكيش بة "دلأ" بة خيَرايى هةورةبرووسكة
جموجوولَى خؤى هةية و.. هةموو مةلائيكةتيَك لة "جةستة
نوورانى"يةكةىدا بة خيَرايى رِؤح لة عةرشةوة بؤ فةرش و لة فةرشةوة بؤ عةرش
ديَت و دةرِوات و.. ئةهلى بةهةشتيش بة خيَرايى بوراق لة مةيدانى حةشرةوة بؤ بةهةشت
و بةرةو مةودايةكى دوورى زياتر لة ثيَنجسةد سالأ، بةرز دةبنةوة..
بة
هةمان جؤر، جةستة و لةش و لارى حةزرةتى محمديش = صلى الله عليه وسلم = كة
طةنجينةى ئاميَرة بةرزةكانى و خولطةى ضةندين كارمةنديى لةسنووربةدةرى رِؤحة
بةرزةكةيةتى. بآ هيض طومانيَك، هاوطةشتى ئةو رِؤحة محمدىية دةبيَت كة يةك ثارضة
نوورة و، لة توانا و ليَهاتنى نوورداية و، ئنجا لة دلَى ئةولياكان نيانتر و، لة
رِؤحى مردووان ناسكتر و، لة لةش و لارى مةلائيكةتانيش تةنكترة و، لة جةستةى
ئةستيَرةيى و تةنى ميساليش طةلـآ ناسك و نيانترة.. بآ هيض طومانيَك، ئةو جةستةية
هاوطةشتى ئةم رِؤحة دةبيَت و لةطةلأ ئةو لةو ميعراجةدا بؤ عةرشى ئةعظهم سةر
دةخريَت و بةرز دةبيَتةوة!
با
ئيَستاش سةيريَكى ئةو مولحيدة بكةين كة لة مةقامى طوآبيستدا دانيشتووة.
وا
بة دلأدا ديَت كة ئةو مولحيدة لة دلَى خؤىدا دةلَيَت:
من
نة ئيمانم بة خوا هةية و نة ثيَغةمبةريش دةناسم، ئيتر ضؤن باوةرِ بة ميعراج بكةم؟
ئيَمةش
ثيَى دةلَيَين:
مادةم
لة رِاستىدا ئةم بوونةوةرانة هةن و، ضةندين كار و بةديهيَنانيان تيَدا
دةبينريَت..
مادةم
كارى رِيَكوثيَك بآ بكةر و، كتيَبى رِةوان بآ نووسةر و، نةخش و نيطارى ناوازةش
بآ ويَنةكيَش نةبووة و نابيَت..
ئةوا
دةبآ ئةم كارة سةرانسةر حيكمةتانةى كة هةموو شويَنيَكى بوونةوةرانيان طرتووةتةوة:
بكةريَكيان هةبيَت و، ئةم نةخش و نيطارة ناوازة و ناميلكة رِةوانانةش كة طؤى زةوىيان
ثرِ كردووة و لة هةموو وةرزيَكدا نوآ دةبنةوة، دةبآ نيطاركيَش و نووسةريَكيان
ببيَت.
ئنجا
لةبةر ئةوةى كة بوونى دوو فةرمانرِةوا لة هةر شـتيَكدا رِيَسـاى ئةو شـتة تيَك
دةدات و.. لة لايةكى تريشةوة ئيَمة كة ضاو دةطيَرِين رِيَسا و رِيَكوثيَكيى
تةواو لة هةموو شتيَكدا دةبينين، هةر لة بالَى ميَشةوة تا دةطاتة ضراكانى
ئاسمان..
ئةوا
دةبآ ئةو فةرمانرِةواية "تاك" و "تةنيا" بيَت. ضونكة سنعةت و
حيكمةت لة هةموو بةديهاتوواندا هيَندة ورد و ناوازةن كة دةبآ سنعةتكارةكةيان
خاوةنى توانستيَكى رِةها بيَتو تواناى بةسةر هةموو شتيَكدا هةبآ و لة هةموو
شتيَكدا زانا بيَت. ضونكة ئةطةر يةك فةرمانرِةواى تاك و تةنيا نةبواية ئةوا
ثيَويست دةبوو بة ئةندازةى ذمارةى بوونةوةران خواى جؤراوجؤر ببواية و، ئةو كاتةش
هةموو يةكيَك لةو خوايانة لة يةك دةضوون و دذى يةكتريش دةبوون! ديارة لة حالَيَكى
وادا تيَكنةضوونى ئةو رِيَساية مةحالَيَكى ئةندةر هةزار مةحالأ دةبيَت!!
ثاشان
لةبةر ئةوةى ضينةكانى ئةم بوونةوةرانة = وةك بة رِوونى لة بةرضاوداية = هةزار جار
زياتر لة (سوثاى رِيَكخراو) رِيَكوثيَكى و طوآرِايةلَى دةردةخةن.. ئةوةتا هةريةك
لة جموجوولَةكانى ئةستيَرةكان و خؤر و مانط تا دةطاتة رِيَكوثيَكيى طولَى ضوالة،
لةو نيشانة و مةداليايانةدا كة خاوةن توانستى ئةزةلى ثيَى بةخشيون و ئةو بةرطة
جوانانةش كة ئةو لةبةرى كردوون و لةو جموجوولأ و كارانةشدا كة بؤى دةستنيشان
كردوون، هيَندة رِيَكوثيَكيى ناوازة و كاملأ دةردةخةن كة هةزار هةزار جار لة
سةرووى ئةو رِيَسا و طوآرِايةلَىيةوةية سوثا ئةنجامى دةدات.. لةبةر ئةوة، ئةم
بوونةوةرانة = بة حةتمى = خاوةنيَكى حةكيمى خاوةن دانستى رِةهايان هةية كة لة ثشت
ثةردةى غةيبةوةية و، بةديهاتووانيش ضاوةرِوانى فةرمانةكانى ئةون تاكو لة خؤياندا
جآبةجآيان بكةن.
ئنجا
مادةم ئةو خاوةن دانستة رِةهاية، بة شايةتيى هةموو كاروبارة ثرِ لة حيكمةتةكانى و
بةو ئاسةوارة مةزنانةش كة دةرياندةخات، ثادشايةكى شكؤمةندة و..
بـةو
ضـاكـة و نيعمـةتانةش كة دةيانبةخشـيَت، ثةروةردطاريَكى خاوةن ميهرةبانيى فراوانة
و..
بةو
دروستكراوة ناوازانةش كة ثيَشضاوى خستوون، دروستكةر و داهيَنكاريَكى واية كة
سنعةتى خؤى طةلـآ خؤش دةويَت و..
بةو
ئارايشتة جوان و سنعةتة ناوازانةى كة لة هةموو لايةكدا بلآوى كردوونةتةوة،
دةردةكةويَت كة: بةديهيَنةريَكى داناية، دةيةويَت هةستى سةرسوورِمان لاى خاوةن
هةستو شعوورةكان بورووذيَنيَت و سةرنجى ثآجوانبوونى بةديهاتووانى لة لايةن
ئةوانةوة ثآ رِابكيَشيَت و..
ئنجا
لةو جوانىية دلَطير و بآويَنةيةوة، كة لة بةديهيَنانى جيهاندا بة ناوازةيى
ثيَشضاوى خستووة، دةردةكةويَت كة: دةيةويَت بةديهاتووة خاوةن هةست و شعوورةكانى
تآبطةيةنيَت كة: مةبةستى لةم ئارايشتانة ضىية و؟ بوونةوةران لةكويَوة هاتوون و؟
بؤ كوآ دةرِؤن؟
مادةم
ئةو فةرمانرِةوا خاوةن حيكمةت و كردطارة زاناية، ئاوةهاية .. ئةوا بآ هيض
طومانيَك ثةروةردطاريَتىية مةزنةكةى خؤى دةردةخات و ئاشكراى دةكات..
ئنجا
لةبةر ئةوةى بة: دةرخستنى ئاسةوارةكانى لوتف و ميهرةبانى و بلآوكردنةوةى
سنعةتة ناوازةكانى، دةيةويَت خؤى بناسيَنيَت و لاى خاوةن هةستان خؤى خؤشةويست
بكات، ئةوا بآطومان، بةهؤى رِاطةيةنةريَكى ئةمينةوة، ئةو داواكارىيانة
رِادةطةيةنيَت كة لة خاوةن هةستانى دةويَت و، هةر لةم رِآيةوة ئةو شتانةشيان بؤ
رِوون دةكاتةوة كة مايةى رِةزامةنديى ئةون. كةواتة بة حةتمى لة نيَوان خاوةن
هةستةكاندا يةكيَك دةستنيشان دةكات كة ثةروةردطاريَتىيةكةى خؤى لة رِيَى ئةوةوة
دةربخات و.. بانطةوازكاريَك لة نيَوان ئةواندا هةلَدةبذيَريَت تاكو بة نزيكيى خؤى
بةهرةمةندى بكات و هةوالَى بةديهاتووة خؤشةويستةكانى خؤيشى لةو رِآيةوة
رِابطةيةنيَت و.. مامؤستايةك دادةنيَت كة خاوةن هةستةكان لة ئامانجة بةرزةكانى
خواوةند شارةزا بكات و، لةم رِآيةوة كةمالآتى خؤى دةربخات و.. رِابةريَك دادةنيَت
كة خةلَكى شارةزاى واتا و ناوةرؤكى بوونةوةران بكات تاكو ئةو مةتةلَةى كة لةم
طةردوونةدا دايناوة، بة طرآكويَرة و شىنةكراوةيى نةميَنيَتةوة و، ئـةو كاروبـارة
ثةروةردطارىيانةش كـة لـةم بوونةوةرانةدا حـةشـارى داون، بآ واتـا دةرنةضن و..
ثيَشةوايةك دةستنيشان دةكات كة خةلَكى بة ئامانجةكانى خواوةند ئاشنا بكات تاكو
جوانكارىيةكانى سنعةتى خؤى = كة ثيَشضاوى خستوون = بآهوودة و بآسوود دةرنةضن و،
بآ هيض طومانيَك لة نيَوان ئةو خاوةن هةستانةدا يةكيَكيان بؤ ثلةيةكى بلَندتر لة
هى هةموويان بةرز دةكاتةوة و ئنجا ئةو شتانةى تآدةطةيةنيَت كة مايةى رِةزامةنديى
خؤين و، ثاشان دةينيَريَتةوة بؤ لاى ئةوان.
مادةم
"حةقيقةت" و "حيكمةت" داخوازى ئةمةن، ئةوا شايانترين و
شايستةترين كةس كة بتوانيَت مافى تةواو بةم كارمةندى و ئةركانة بدات: حةزرةتى
محمدة، صلى
الله عليه وسلم.
ضونكة لة رِاستىدا بة تةواوترين شيَوة ئةو ئةركانةى ئةنجام دا. شايةتى رِاست و
دادطةريش لةسةر ئةمة بريتىية لةو جيهانى ئيسلامةى كة دايمةزراند و ئةو نوورة
رِووناكةى ئايينى ئيسلاميش كة ئاشكراى كرد..
لةبةر
ئةمانة، دةبآ ئةم ثيَغةمبةرة بةرِيَزةى خؤى = صلى الله عليه وسلم = رِاستةوخؤ
بةرز بكاتةوة بؤ مةقاميَكى هيَندة بلَند كة لة سةرووى ثلةى هةموو بوونةوةران و طشت
بةديهاتووانةوة بيَت، تاكو بة ئامادةبوون لة بةردةم حوزوورى ثةروةردطارى هةموو
جيهانةكاندا بةهرةمةند ببيَت. كةواتة "ميعراج" ئةم حةقيقةتة دةردةخات و
رِاىدةطةيةنيَت.
ثوختةى ئةم قسةية: خواوةندى خاوةن دانستى
رِةها ئةم بوونةوةرة مةزنانةى رِيَكخسـتووة و رِازاندوونيةتةوة تاكو ئةم ضةشـنة
مةبةسـتة طةورة و ئامـانجة بةرزانة دةربخات و.. ئنجا لة نيَوان ئةم
بوونةوةرانةشدا طرؤى مرؤظى بةدىهيَناوة كة دةتوانيَت هةموو وردةكارىيةكانى ئةم
ثةروةردطاريَتىية طشتىية و سةرجةم رِاستىيةكانى ئةم خوايةتىية شكؤمةندة
ببينيَت.. جا بآطومان ئةو خاوةن دانستة رِةهاية لةطةلأ ئةم مرؤظةدا دةدويَت و
ئامانجةكانى خؤى تيَدةطةيةنيَت.
ئنجا
لةبةر ئةوةى هةموو مرؤظيَك ناتوانيَت بؤ بةرزترين مةقامى هةمةكى بةرز ببيَتةوة و،
بة تةواوةتى دةستبةردارى هةندةكيَتى و "ثلة نزمى" ببيَت، ئةوا بآطومان
ئةو ئةركة بة هةنديَك لةو كةسة تايبةتمةندانة دةسثيَريَت، تاكو ثةيوةنديى لةطةلأ
هةردوو لادا ببيَت، واتة: دةبآ مرؤظ بيَت تاكو طرؤى مرؤظ فيَر بكات و بةو ئامانجة
ناوبراوانةيان ئاشنا بكات، لة هةمان كاتيشدا خاوةنى رِؤحيَكى لةوثةرِى بةرزى و
بلَندىدا بيَت تاكو رِاستةوخؤ شةرةفمةندى طوفتارى خواوةند ببيَت.
ثاشان،
لةبةر ئةوةى باشترين و طةورةترين كةس لةناو طرؤى مرؤظدا كة ئامانجةكانى
ثةروةردطارى جيهانيانى رِاطةياندبيَت و، ئةو تةليسمةى ئاشكرا كردبيَت و مةتةلَى
بةديهاتنى شى كردبيَتةوة و، كاملَترين كةسيَك بيَت كة خةلَكى بؤ لاى مةزنيى لايةنة
جوانةكانى ثةروةردطاريَتيى خوا بانط كردبيَت: حةزرةتى محمدة، صلى الله
عليه وسلم..
ئةوا بآ هيض طومانيَك لة نيَوان هةموو طرؤى مرؤظدا طةشت و طةرِان و سلووكيَكى
تايبةتى و مةعنةويى بةرزى بؤ دةستنيشان دةكريَت كة لة جيهانى ماددىدا لة شيَوةى
طةشت و طوزاردا بيَت و، لة ثشتى ضينى بوونةوةران و بةرزةخى ناوةكان و درةوشانةوةى
سيفات و كارةكانةوة ضةندةها ثلةى يةك لة دواى يةك دةبرِيَت كة بة "حةفتا
هةزار ثةردة" ناو دةبريَن.
"ميعراج"
بريتىية لةمة.
هةروةها
بة خةيالأدا ديَت كة: تؤى طوآبيست لة ناخى دلَتةوة دةلَيَيت:
ض
واتايةك لةوةدا هةية كة: دواى برِينى ماوةى هةزاران سالأ و تيَثةرِبوون لة حةفتا
هةزار ثةردةوة ئامادةى حوزوورى ئةو خواوةندة ببيَت كة لةضاو هةموو شتيَكى تر لة
ئيَمةوة نزيكترة؟ ضؤن باوةرِ بةمة بكةم؟
ئيَمةش
دةلَيَين:
خواى
طةورة بؤ هةموو شتيَك لة هةموو شتيَك نزيكترة، بةلآم هةموو شتيَك بة دوورىيةكى
رِةها لةو خواوةندةوة دوورن!
طريمان
"خؤر" خاوةنى هةست و شعوور و طوفتار بيَت، ئةوا دةتوانيَت بةو
ئاويَنةيةى كة لةناو دةستتداية قسةت لةطةلأدا بكات و هةر هةلَسوكةوتيَكى مةبةست
بيَت لة تؤدا ئةنجامى بدات. جا لة كاتيَكدا كة خؤر لة بيلبيلةى ئاويَنةئاساى
ضاوتةوة ليَت نزيكترة، كةضى هةر لةو كاتةدا تؤ نزيكةى ضوار هةزار سالأ رِآ لة
خؤرةوة دووريت و، هةرطيز ناتوانيت بة هيض شيَوةيةك توخنى بكةويت و ليَى نزيك
ببيتةوة، تةنانةت طةر بؤ مةقامى مانطيش بةرز ببيتةوة و، برِؤيتة خالَيَكى
بةرامبةرى رِاستةوخؤى خؤرةوة، هيَشتا جطة لة شتيَكى وةك "ئاويَنةى
ويَنةدةرةوةى خؤر" ضيى تر دةرناكةويت و هيضى ترت دةست ناكةويَت!
خؤرى
ئةزةل و ئةبةديش كة خواوةندى طةورةية = ولله المثل الأعلى = بة هةمان
جؤرة، بؤ هةموو شتيَك لة هةموو شتيَك نزيكترة، هةرضةندة هةموو شتيَك بة ضةشنيَكى
رِةها لة خواوةندةوة دوورة. مةطةر كةسيَك ضينةكانى سةرجةمى بوونةوةران = يةك لة
دواى يةك = ببرِيَت و، لة "هةندةكيَتى" دةرباز ببيَت و بة ناو
يةكبةيةكى ثلة "هةمةكىيةكان"دا سةربكةويَت و، بة ناو هةزاران ثةردةدا
برِوات و، لة يةكيَكى ئةو ناوانة نزيك بيَتةوة كة دةورى هةموو بوونةوةرانيان
داوة.. بةم جؤرة، طةلـآ ثلةى زؤر و زةبةندة لة بةردةم خؤىدا ببرِيَت، ئنجا بة
جؤريَك لة جؤرةكانى "نزيكى" شةرةفمةند ببيَت.
نموونةيةكى
تر: هةموو تاكة سـةربـازيَك لة كةسـايةتيى مةعنةويى سـةركردةى هةرة مةزن و طشتيى
سوثاوة تابلَيَى دوورة و، لة ماوةيةكى يةكجار دوور و لة ثشتى ضةندين ثةردةى
مةعنةويى زؤرةوة بؤ ئةو سةركردةيةى دةرِوانيَت و، بة نموونةيةكى بضووك لة ثلةى
عةريفةكةىدا دةيبينيَت..
بةلآم
بؤ نزيكبوونةوةى رِاستةقينةى لة كةسايةتيى مةعنةويى سةركردةى مةزنةوة، دةبآ بة
ضةندين ثلةى هةمةكيى زؤرى وةك ثلةى ملازم و نةقيب و رِائيد و... هتد..دا طوزةر
بكات، لة كاتيَكدا كة سةركردةى مةزن لاى ئامادةية و لة رِيَى فةرمان و ياسا و
ضاوديَريى دانست و زانستةكةيةوة ئةم دةبينيَت و، طةر لة جيهانى مةعنا و رِؤحيشدا
سةركردة بيَت ئةوا بة زاتى خؤيشى ئامادةى لاى ئةو سةربازة دةبيَت، هةروةك بة شيَوة
و رِوالَةت لة لاى ئامادةية.
لةبةر
ئةوةى لة وتةى شازدةهةمدا = بة ضةشنيَكى بآطومان = ئةم رِاستىية ضةسثيَنراوة،
ئةوا ليَرةدا بةم ئةندازة كورتة واز دةهيَنين.
هةروةها
ديَت بة خةيالأدا كة تؤ لة ناخى دلَتةوة دةلَيَيت:
من
ئينكاريى بوونى "ئاسمانةكان" دةكةم و باوةرِم بة "مةلائيكةت"
نىية، ئيتر ضؤن باوةرِ بة طةشت و طةرِانى مرؤظيَك بة ناو ئاسمانةكاندا و ديدارى
لةطةلأ مةلائيكةتةكاندا، دةكةم؟
بةلَآ،
تيَطةياندنى كاريَك و ثيشاندانى شتيَك بؤ كةسيَكى وةك تؤ كة ثةردة بةسةر ضاوىدا
درابيَت و و ذيريشى دابةزيبيَتة ضاوى و جطة لة ماددة ضيىتر نةبينيَت، كاريَكى
طةلـآ سةخت و دذوارة. بةلآم "رِاستى" هيَندة خاويَن و رِوونة كة
تةنانةت كويَرةكانيش دةيبينن. بؤية دةلَيَين:
قسةى
هةموان لةوةدا يةكانطير بووة كة بؤشايى لاى سةروومان(الفضاء) ثرِة لة
"أثير" ضونكة
رِووناكى و، كارةبا و، طةرمى و، شلة ناسك و نيان و بة خورِةمةكانى ترى هاوضةشنيان،
بةلَطةن لةسةر بوونى: "ماددة"يةك كة بؤشايى ثرِ كردووةتةوة.
جا
هةروةك بةروبوومةكان بةلَطةى بوونى درةختةكانيانن و، طولَةكانيش باخضةكان
دةضةسثيَنن و، طولَةطةنمةكانيش بةلَطةى كيَلَطةكانيانن و، ماسىيةكانيش بة رِوونى
و ئاشكرا دةبن بة بةلَطة لةسةر دةرياكانيان.. ئةم ئةستيَرانةش، بة زةروورةت و
بةداهةت، بةلَطةن لةسةر بوونى باخضة و شويَنى سةرهةلَدان و كيَلَطة و دةرياكانيان.
ئنجا
مادةم جيهانى "عولْوى" بة ضةند شـكلأ و شيَوةيةكى جؤراوجؤر
بنياتنراوة و، هةريةكةيان لة ناوةندى ضةند بارودؤخيَكى جياوازدا ضةندين حوكمى
جياجيا دةردةخات، ئةوا شويَنى سةرهةلَدانى ئةو حوكمانةش = كة ئاسمانةكانن = بة
هةمان جؤر جياوازن و لة يةكترى جيان، ضونكة هةروةك مرؤظ جطة لة لةشى ماددى، ضةندين
جؤرى "بوون"ى ترى مةعنةويى هةية وةك: ذيرى و، دلأ و، طيان و،
ئةنديَشة و، حافيظه و، غةيرى
ئةمانةش.. "جيهان"يش بة هةمان جؤرة، كة لة شيَوةى مرؤظيَكى
طةورةترداية و، "بوونةوةران"يش = كة ئةو درةختةية بةرى مرؤظى طرتووة
= جطة لة جيهانى جيسمانى(ماددى) طةلـآ جيهانى ترى تيَداية. ئةمة ويَرِاى ئةوةى كة
هةريةك لةو جيهانانة خاوةنى ئاسمانى خؤيةتى، هةر لة جيهانى زةوىيةوة تا دةطاتة
جيهانى بةهةشت.
سةبارةت
بة مةلائيكةتيشةوة دةلَيَين:
لة
كاتيَكدا زةوى، كة لة هةسارة مامناوةندىيةكانة و لةضاو ئةستيَرةكانيشدا ضرِ و
بضووكة، ثرِ بيَت لة ضةندين جؤرى لةذمارةبةدةرى "ذيان" و "هةست و
شعوور" كة بةنرخترين و درةخشانترين بوونةوةرن.. ئايا دةبآ سةبارةت بة ذيان و
هةست و شعوورةوة ئاسمانةكان ضؤن بن؟ كة بريتين لة ضةند دةريايةكى فراوان بؤ مةلة
تيَداكردنى ئةو ئةستيَرانةى كة وةك بالَةخانةى رِازاوة و كؤشك و تةلارى طةردنكةش
وان لةضاو ئةو زةوىيةى كة وةك مالَيَكى تاريكى بضووك واية؟
كةواتة
ئاسمانةكان ضةندين رِةطةزى جؤراوجؤرى لةذمارةبةدةريان لة خاوةن هةست و خاوةن
ذيانةكان تيَداية، كة مةلائيكةت و رِؤحانىيانن.
جا
لةبةر ئةوةى لة تةفسيرةكةماندا كة ناوى: "إشارات الإعجاز
في مظان الإيجاز"ة، لة دةمى تةفسيركردنى ئايةتى: (ثُمّ اسْتَوى
اِلى السَّماءِ فَسَوّاهُنَّ سَبْعَ سَموات) (البقرة:29)دا بة
ضةشنيَكى بآطومان "بوون" و "فرةيى"ى ئاسمانةكانمان
ضةسثاندووة و، لة وتةى بيستونؤهةميشدا بة جؤريَك كة طومان توخنى نةكةويَت بوونى
مةلائيكةتمان ضةسثاند، ئةوا ليَرةدا بة كورتى لةم باسة دواين و دريَذةثآدانيان بةو
دوو ثةيامة دةسثيَرين.
بة كورتى: "بوون"ى
ئاسمانةكان كة لة "أثير" دروست كراون و رِيَضكة و
مةسارى: كارةبا و، رِووناكى و، طةرمى و، جازيبييةت و، شلة ناسك و نيانة بة
خورِةمةكانى ترى هاوضةشنيانن و، لةبار و شياون بؤ جموجوولَى ئةستيَرةكان و
هةسارة طةرِؤكةكان، وةك فةرموودةى ثيرؤز بة: "السماءُ موجٌ مكفوفٌ"[1] ئاماذةى بؤ
كردووة.. ئةم ئاسمانانة هةر لة رِيَى كاكيَشانةوة (كة بة طةلةستيَرةى ئاسمان ناو
دةبريَت) تا دةطاتة نزيكترين هةسارة ليَمانةوة، ضةند بارودؤخيَكى جياجيا و ضةند
شكلأ و شيَوةيةكى جؤراوجؤريان لة حةوت ضين(طبقة)دا لةخؤ
طرتووة كة هةر يةكةيان لة حوكمى بنميضيَكداية بؤ جيهانيَكى تر، هةر لة جيهانى
زةوىيةوة تا جيهانى بةرزةخ و جيهانى ميسال و تا جيهانى دوارِؤذ.. حيكمةت و
مةنتيقى ذيرى داخوازى ئةمةن.
هةروةها
ديَت بة خةيالأدا كة تؤى مولحيد دةلَيَيت:
ئيَمة
طةلـآ بة سةختى دةتوانين بة فرِؤكة بؤ بةرزايىيةكان سةربكةوين و زؤر بة طرانى
دةطةينة ماوةى ضةند كيلؤمةتريَك، ئايا ضؤن دةطونجآ مرؤظيَك هةر بة جةستةى خؤى لة
ضةند خولةكيَكدا ماوةى هةزاران سالأ ببرِيَت و ثاشان بطةرِيَتةوة بؤ شويَنى خؤى؟!
ئيَمةش
دةلَيَين:
تةنيَكى
قورسى وةك طؤى زةوى، بةثيَى ئةو زانيارىيانةى بة دةستتان هيَناوة، لة بزووتنة
سالآنةكةىدا و لة ماوةى يةك خولةكدا قؤناغيَك دةبرِيَت كة نزيكةى سةد و هةشتا و
هةشت سةعات رِآية، واتة زةوى لة يةك سالأدا ماوةى بيستوثيَنج هةزار سالأ
دةبرِيَت..
جا
ئةو خاوةن توانا شكؤمةندةى كة بةم جموجوولأ و بزووتنة رِيَكوثيَك و وردانة ئةم
زةوىية زةبةلاحة بةرِآ دةخات و دةيجوولَيَنيَت.. ئايا ناتوانيَت مرؤظيَك بؤ
عةرش ببات؟.. ئايا ئةو دانستةى كة بة ياسايةكى ثةروةردطارى = كة ناوى جازيبييةتى
خؤرى لـآ نراوة = و بة ويَنةى موريدى تةريقةتى مةولةوى ئةم زةوىية قورسة دةخاتة
طةرِ، ئايا ناتوانيَت بة جازيبةى سؤز و ميهرى خواوةندى ميهرةبان و كيَشبوونى
خؤشةويستيى نوورى ئاسمانةكان و زةوى، بة ويَنةى هةورةتريشقة، جةستةى مرؤظيَك ببات
بؤ عةرشى خواوةندى ميهرةبان؟
هةروةها
ديَت بة خةيالأدا كة تؤ دةلَيَيت:
وا
دابنآ دةتوانيَت سةربكةويَت و بؤ ئاسمان بةرز ببيَتةوة.. بةلآم ئايا بؤضى بةرز
دةكريَتةوة و ض ثيَويستىيةك بةم بةرزبوونةوةية هةية؟ ئايا هيَندةى سةروزياد
نةبوو كة وةك ئةوليا ثياوضاكةكان تةنها بة "دلأ" و "طيان"
بةرز ببوايةتةوة؟
ئيَمةش
دةلَيَين:
مادةم
كردطارى مةزن ويستوويةتى نيشانة مةزنةكانى لةناو مولك و مةلةكووتى خؤىدا
ثيَشضاوى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = بخات و سةرضاوة و
كارطةكانى ئةم جيهانة و، ئةنجامة قيامةتىيةكانى كردةوةكانى مرؤظيشى ثيشان بدات..
ئةوا بآ هيض طومانيَك لةطةلأ زاتى ئةو ثيَغةمبةرةدا = صلى الله عليه وسلم = هةســتى
بينينةكةشـى دةبـات كـة لـة حـوكمى كليلى جيهانى بينراوانداية و، هةستى بيستنيشى
دةكات بة هاودةم تاكو بة هؤيةوة ئاطادارى نيشانةكانى خواوةند ببيَت لة جيهانى
بيسراواندا، هةروةك ذيرى و حيكمةت داخوازى ئةوةن كة جةستةى موبارةكيشى لةطةلأدا
ببات بؤ عةرش، ئةو جةستةيةى كة لة حوكمى مةكينةى ضةندين ئاميَر و دةزطاى ئةوتؤداية
كة كار و ئةركة لةسنووربةدةرةكانى "طيان"ى ئةويان لةسةر بةندة. ضونكة
هةروةك دانستى خواى طةورة لة بةهةشتدا لةش دةكات بة هاورِيَى طيان، لةبةر ئةو
ئةركة زؤرانةى بةندايةتى كة لة ئةستؤى لةش دةنريَن و ئةو لةزةت و ئازارانةش ديَنة
رِيَى، ئةوا دةبآ "جةستة"ى موبارةكى ئةويش لةو طةشتةدا هاورِيَى
"طيان"ى بيَت. جا هةروةك لةش لةطةلأ طياندا دةضيَتة بةهةشت، ئةوا
كاريَكى سةرتاثا حيكمةتة جةستة ثيرؤزةكةشى هاودةمى ئةو زاتى محمدىية بيَت = صلى الله
عليه وسلم
= كة بؤ ئةو "سدرة
المنتهى"ية
بةرز كراوةتةوة كة جةستةى "جنة المأوى"ية.
هةروةها
ديَت بة خةيالأدا كة تؤ دةلَيَيت:
"ذيرى"
برِينى ماوةيةكى هةزار سالَيى لة ضةند خولةكيَكدا بةلاوة مةحالَة.
ئيَمةش
دةلَيَين:
جموجوولَى
ئةو شتانةى كة كردطارى مةزن بةديىهيَناون تابلَيَى لة يةكترى جياوازة. بؤ نموونة
مةوداى جياوازيى خيَرايى: دةنط و، رِووناكى و، كارةبا و، طيان و، ئةنديَشة،
ئاشكراية لامان. ئنجا وةك زانست بؤى ضةسثاندووين خيَرايى هةسارةكانيش هيَندة
جياجياية كة ذيرى تووشى سةرسامى دةكات.
كةواتة
ضؤن جموجوولَى لةشى ناسك و نيانى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = كة بةم
ميعراجة خيَرايى بةدةست هيَناوة و شويَن طيانة بةرزةكةى كةوتووة و بة ئةندازةى
خيَرايى طيان خيَرا بووة، بة ثيَضةوانةى ذيرى دادةنريَت؟
خؤ
ئةطةر تؤ "دة" خولةك بخةويت ئةوا تووشى هيَندة حالَةت و بارودؤخى وا
دةبيت كة لة ماوةى سالَيَكى حالَى بيَدارىدا تووشيان نابيت، تةنانةت ئةو شتانةى
كة مرؤظ بؤ ماوةى يةك خولةك لة خةوندا دةيانبينيَت و ئةو طوفتارانةش دةيانبيستيَت
و دةيانلَيَت طةر لة جيهانى بيَدارىدا كؤبكريَنةوة ثيَويستيان بة ماوةى رِؤذيَك
يان زياتر دةبيَت.
كةواتة
دةطونجآ تةنها يةك "زةمان" سةبارةت بة دوو كةسةوة بؤ يةكيَكيان لة حوكمى
يةك رِؤذدا و بؤ ئةوى تريشيان لة حوكمى سالَيَكى رِةبةقدا بيَت.
بة
ضاويلكةى ئةو نموونةيةى خوارةوة بؤ ئةم واتاية برِوانة:
وا
دابنآ "كاتذميَر"يَك هةبيَت بؤ ثيَوانةى خـيَرايى جـوولَةى: مرؤظ و،
طوللة و، دةنط و، رِووناكى و، كارةبا و، طيان و، ئةنديَشة. ئةم كاتذميَر ةش ضةند
ميليَكى بؤ كرابيَت: ميليَكيان سةعات بذميَريَت و، يةكيَكى تريان لة بازنةيةكى
شةست ئةوةندةى بازنةى ميلى يةكةمدا خولةكةكان بذميَريَت و، ميليَكى تر لة
بازنةيةكى شةست هيَندة لةمة فراوانتر "ثانية"كان
بذميَريَت و، يةكيَكى تر لة بازنةيةكى شةست ئةوةندةى ئةمة فراوانتردا "ثالثة"كان
بذميَريَت.. بةم ضةشنة ميلةكانى ذماردنى: "رابعة"
و "خامسة" و هةروةها
تا دةطاتة: "عاشرة". واتة ئةو
سةعاتة ضةند ميليَكى سةرسوورِهيَنةرى ببيَت كة هةريةكةيان لة بازنةيةكى شةست
ئةوةندة فراوانترى ميلةكةى ثيَش خؤىدا بخوليَتةوة.
جا
ئةطةر بازنةى ئةو ميلةى كة سةعات دةذميَريَت بة ئةندازةى كاتذميَر ة دةستىية
بضووكةكانمان بيَت، دةبآ بازنةى ميلى "عاشرة"ذميَر
بة ئةندازةى سوورِطةى سالآنةى زةوى يان لةوة طةورةتر بيَت!
ئنجا
با ئيَستا وا دابنيَين كة دوو كةس هةن:
يةكيَكيان:
سوارى ميلى سةعات ذميَر بووة و سةيرى دةوروبةرى خؤى دةكات.
ئةوىتريان:
سوارى ميلى "عاشرة" ذميَر بووة و بؤ دةوروبةرى خؤى
دةرِوانيَت.
جياوازيى
نيَوان ئةو شتانةى كة ئةم دوو كةسة لة يةك "زةمان"دا دةيانبينن بة
رِيَذةى جياوازيى كاتذميَر ة دةستىيةكانمان و سوورِطةى سالآنةى زةوىية! واتة
جياوازىيان يةكجار زؤر دةبيَت.
جا
ئةو حوكمةى بؤ جوولَة هةية بؤ زةمانيش هةية. ضونكة لة كاتيَكدا كة ئيَمة لة ماوةى
يةك كاتذميَر دا بة ئةندازةى ئةو شتانة دةبينين كة سواربووة خاوةن هةستةكةى ميلى
سةعاتذميَرةكة بينيوونى و حةقيقةتى تةمةنيشى هةر بة هةمان ئةندازةية،
ثيَغةمبةرى مةزنيش = صلى الله عليه وسلم = بة ويَنةى سواربووى
ميلى "عاشيرة" ذميَرةكة لة هةمان كاتى سةعاتة ديارىكراوةكةدا سوارى
بوراقى تةوفيقى خوايى دةبيَت و، وةك بةرق هةموو بازنةكانى
"مومكينات"(بةديهاتووان) دةبرِيَت و، نيشانةكانى مولك و مةلةكووت
دةبينيَت و، بؤ خالَى بازنةى "وجووب" بةرز دةبيَتةوة و، بة ديدار و
طوفتار و بينينى جوانيى خواوةند شةرةفمةند و بةهرةوةر دةبيَت و، ثةيمان و فةرمانى
خواى طةورة بؤ ئةنجامدانى ئةركيَك وةردةطريَت و، ثاشان دةطةرِيَتةوة.. هةروةك
طةرِايةوة و لة رِاستى و واقيعيشدا هةروا بووة و رِووى داوة.
هةروةها
ديَت بة خةيالأدا كة ئيَوة دةلَيَن:
بةلَآ
دروستة و لةوانةية رِوو بدات، بةلآم هةر شتيَك بطونجآ رِوو بدات مةرج نىية لة
رِاستى و واقيعدا رِوو بدات و بيَتة دى! كةواتة ضؤن دةكريَت حوكم بةسةر شتيَكدا
دةربكريَت كة ويَنةى نةبيَت، تةنها بة طريمانى ئةوةى كة دةطونجآ رِوو بدات؟
ئيَمةش
دةلَيَين:
هاوويَنةى
ميعراج ئةوةندة زؤرة لة ذمارة نايةت، ئةوةتا بؤ نموونة هةموو كةسيَك = كة تواناى
رِوانينى هةبيَت = لة ماوةى يةك ضركةدا رِوانينى خؤى لة زةوىيةوة بؤ هةسارةى
"نيبتؤن" بةرز دةكاتةوة و..
هةموو
زانايةكيش بة ذيرىيةكةى سوارى ياساكانى طةردوونناسى دةبيَت و لة ماوةى يةك
خولةكدا دةطاتة ئةولاى هةسارة و ئةستيَرةكانةوة و..
هةموو
ئيمانداريَكيش بيرى خؤى سوارى هةلَسوكةوت و رِوكنةكانى نويَذ دةكات و،
بوونةوةران لة ثشتى خؤيةوة بةجآ دةهيَلَيَت و، بة شيَوة ميعراجيَك دةرِواتة
حوزوورى خواى طةورة..
هةموو
خاوةن دلأ و وةلىيةكى كاملَيش دةتوانيَت لة ماوةى ضل رِؤذدا، بة سةير و سلووك، بة
عةرش و ناو بازنةى سيفةت و ناوةكاندا برِوات و تيَثةرِ ببيَت. تةنانةت شيَخى
طةيلانى و ئيمامى رِةببانى و طةورة ئةولياكانى هاوضةشنيان = خوايان لـآ رِازى بيَت
= لة ماوةى يةك خولةكدا بةرزبوونةوةى رِؤحىيان بةرةو عةرش بةدةست هيَناوة،
هةروةك بة ضةندين رِيوايةتى رِاست ئةم هةوالَة رِادةطةيةنن..
هةروةها
مةلائيكةتانيش، كة ضةند لةشيَكى نوورانين، لة كاتيَكى يةكجار كةمدا لة عةرشةوة بؤ
فةرش و لة فةرشةوة بؤ عةرش ديَن و دةرِؤن و..
ئةهلى
بةهةشتيش، لة ماوةيةكى طةلـآ كورتدا، لة مةيدانى مةحشةرةوة بؤ باخضةكانى بةهةشت،
سةردةكةون.
ئةم
ئةندازةية لةم نموونة زؤرانة، بة ضةشنيَكى بآطومان، دةرىدةخةن كة: ثادشاى طشت
ئةوليا و ثيَغةمبةران، عليهم السلام و، ثيَشةواى هةموو
ئيمانداران و، سةردارى سةرجةمى ئةهلى بةهةشت و، وةرطيراوى سةرانسةرى
مةلائيكةتان، كة ئةو ثيَغةمبةرة خؤشةويست و بةرِيَزةية = صلى الله عليه وسلم = بآ هيض
طومانيَك بةو ميعراجةدا سةردةكةويَت كة خولطةى سةير و سلووكى ئةوة بؤ لاى خواى
طةورة، بة ضةشنيَك كة شايانى ثلةى بةرزى ئةو بيَت.
حيكمةت
هةر ئةمةية و، بةلاى ذيرىيةوة تابلَيَى رِةواية و، بآ هيض طومانيَكيش لة رِاستى و
واقيعدا رِووى داوة.
[1] جزء من حديث أخرجه الإمام أحمد في مسنده
(2/370) والترمذي برقم (3298) وفي تحفة الأحوذي برقم (3352) وقال: هذا حديث غريب
من هذا الوجه. وعزاه صاحب التحفة لأحمد وابن أبي حاتم والبزار وفي مجمع الزوائد
(8/132) جزء من حديث رواه الطبراني في الأوسط، وفيه أبو جعفر الرازي وثقه حاتم
وغيره وضعفه النسائي وغيره، وبقية رجاله ثقات. وانظر فيه كذلك (7/121) وتفسير ابن
كثير = سورة الحديد. (وةرطيَرِ = لة ضاثة عةرةبىيةكةوة)