مةبةستي دووهةم
لة بارةى:
"بةرثابووني قيامةت" و "مردني دنيا" و "ذياني
دوارِؤذة"وة دةدويَت
(ئةم مةبةستة ثيَشةكىيةك و ضوار بنضينةى سةرةكيى
تيَداية)
ئةطةر
يةكيَك ئيدديعاى ئةوةى كرد كة: ئةم شارة، يان ئةم كؤشكة، دةرِووخيَنريَت و، ثاشان
سةرلةنوآ بة شيَوةيةكى رِيَكوثيَك بنيات دةنريَتةوة و ئاوةدان دةكريَتةوة، ئةوا
ئةو كاتة شةش ثرسيار رِوو لةم ئيدديعايةى دةكات:
ثرسيارى
يةكةم: بؤضى دةرِووخيَنريَت و بيانووى ئةم رِووخاندنة ضىية؟
ئةطةر
وةلآمى ئةمةى بة ئيجابى دايةوة، ثرسيارى دووهةم خؤى ئاراستة دةكات كة:
ئايا
ئةو كةسةى دةيرِووخيَنيَت و ثاشان دروستى دةكاتةوة، تواناى ئةم كارةى هةية؟
جا
ئةطةر سةلماندى كة بةتواناية، ثرسيارى سآهةمى لـآ دةكريَت كة:
ئايا
دةطونجآ برِووخيَنريَت؟
ثاشان
ثرسيارى ضوارةم ديَتة ثيَش كة:
ئايا
لة "رِاستى و حةقيقةت"دا دةيرِووخيَنيَت؟
جا
ئةطةر ئةمانةشى ضةسثاند، دةميَنيَتةوة دوو ثرسيارى تر:
ئايا
دةطونجآ ئةم شارة يان ئةم كؤشكة سةر لة نوآ بنيات بنريَتةوة؟ ئةطةر ئةمةش
دةطونجآ، ئايا لة "رِاستى"دا ئاوةدانى دةكاتةوة؟
جا
ئةطةر بة (بةلَآ) وةلآمى ثرسيارةكانى دايةوة و، هةموو ئةمانةى ضةسثاند، ئةوا هيض
طومانيَك رِوو ناكاتة ئةم مةسةلةية و هيض كةليَنيَكى تيَدا ناميَنيَتةوة.
لة
رِؤشنايى ئةم نموونةيةوة دةتوانين بلَيَين كة:
هؤكاريَك
هةية بؤ رِووخاندنى كؤشكى دنيا و شارى بوونةوةران و، ثاشان بؤ ئاوةدان كردنةوةشى.
يةكيَكيش هةية ئةم كارةى لة توانادا بيَت، هةر لةبةر ئةوةشة كة دةتوانيَت
بيرِووخيَنيَت و تازةيشى بكاتةوة، هةروةك لة واقيع و حةقيقةتدا ئةم كارانة دةكات
و ئةنجاميان دةدات.
ئةم
مةسةلانةش ثاش "بنضينةى يةكةم" بة باشى بؤمان دةضةسثيَنن و رِوون
دةبنةوة.
بآطومان
"رِؤح" نةمرة و هيض شوبهةيةك لةمةدا نىية، ضونكة ئةو بةلَطانةى كة لة
"مةبةستى يةكةم"دا بوونى مةلائيكةت و رِؤحانياتيان ضةسثاند، لة هةمان
كاتدا بةلَطةى مةسةلةى مانةوة و نةمريى "رِؤح"يشن. من خؤم لةو
باوةرِةدام كة ئةم مةسةلةية ئةوةندة ئاشكراية رِوونكردنةوةى شتيَكى زياد لة
ثيَويستة!
بةلَآ،
ئةو ماوة(مسافة)يةى لة
نيَوان ئيَمة و ئةو كاروانة لةذمارةبةدةرانةداية كة كؤضيان كردووة و لة جيهانى
رِؤح و بةرزةخدان و ضاوةرِيَى كؤضكردنن بؤ قيامةت، ئةو ماوةية طةلـآ ورد و كةم
و كورتة. ئةمةش ئةوةندة رِوونة كة ثيَويستيى بة هيض رِوونكردنةوة و
بةلَطةهيَنانةوةيةك نىية..
ضونكة
ئةو مولاقات و ثةيوةندىيانةى ئةوان لةطةلأ ئةهلى "كةشف و شهوود"دا و
بينينيان لة لايةن ئةوانةى كة قةبريان بؤ كةشف دةبيَت و، ثةيوةنديى زؤربةى خةلَكى
ثيَيانةوة و وتوويَذيان لةطةلَياندا لة خةونة رِاستةكان(الرؤيا الصادقة)ياندا،
هةموو ئةمانة، بةهؤى زؤريى تةواتورةوة، مةسةلةى مانةوة و نةمريى رِؤحيان كردووة
بة مةسةلةيةكى ئةوتؤ كة هةموو مرؤظايةتى ليَى تآطةيشتووة. بةلآم لةم ضةرخةى
ئيَمةدا بيرى ماددى بةشيَكى زؤرى مرؤظى سةرسام و سةرطةردان كردووة، بة رِادةيةك
كة طومانى لة ئاسايىترين شتى "بةديهى"شدا بلآو كردووةتةوة.
جا
لةبةر لابردنى ئةم لةكة و طومانانة، ثةنجة بؤ "ضوار سةرضاوة" دريَذ
دةكةين، لة نيَوان ئةو سةرضاوة زؤر و زةبةندانةى كة بؤمان رِوون دةكةنةوة: ئةم
مةسةلةية لة لايةن عةقلأ و دلأ و دةروونةوة مةسةلةيةكى مةنتيقى و سةلميَنراوة. وا
ئيَستا بة نووسينى "سةرةتايةك" رِيَطا بؤ ئةو ضوار سةرضاوةية خؤش
دةكةين. ئنجا ديَينة سةر باسى هةر ضوار سةرضاوةكة.
سةرةتا:
وةك
لة رِاستيى ضوارةمى "وتةى دةهةم"(ثةيامى حةشر)دا ضةسثاندمان:
"جـوانى"ى
بآويَنة و هةميشـةيى، داخوازى ئةوةية "شـةيداكان"يشى، كة وةك ئاويَنة
وان و ئةو جوانىيةيان تيَدا دةردةكةويَت، هةميشةيى بن.. هةروةها هةر
"سنعةتيَكى كاملَى رِيَكوثيَك"، داخوازى ئةوةية ضةند كةسيَك ببن
"باسى بكةن و ليَى تآبفكرن".. هةروةها "رِةحـمةت و ضاكةى"
هةميشةيى نةبرِاوةش، داخوازى ئةوةن كة ئةوانةى موحتاجى ئةو نيعمةتانةن و
"شوكرانةبذيَريى دةكةن"، هةميشة لةو نيعمةتانةدا بن.
جا
ئةو "شةيداية"ى كة وةك ئاويَنةى بآطةرد واية و، ئةو "باسكةرةى
كة لة تيَفكرينداية" و، ئةو "شوكرانة بذيَرة"ى كة موحتاجى ئةو
نيعمةتانةية، ثيَش هةموو شتيَك، بريتىية لة: "رِؤحى مرؤظ"! هةر لةبةر
ئةوةشة كة رِؤحى مرؤظ بة دريَذايى رِيَطاى هةميشةيى و نةمرى لةطةلأ ئةو
"جوانى و، رِيَكوثيَكى و، رِةحمةتة نةبرِاوةية"دا نةمر و
هةميشةيىية!
لة
رِاستيى شةشةمى "وتةى دةهةم"يشدا ئةوةمان ضةسثاند كة:
وةنةبآ
تةنها رِؤحى مرؤظ نةمر و هةميشةيى بيَت و بؤ نةفةوتان دروست كرابيَت، بةلَكو
ئاسايىترين بةديهيَنراوانى تريش بؤ لةناوضوون دروست نةكراون، بةلَكو جؤرة
مانةوةيةكى تايبةتىيان هةية. بؤ نموونة: طولَيَكى ئاسايى، كة وةك ئيَمةش طياندار
نىية، دةبينين كاتآ دةرِوات و لة بةرضاودا ناميَنيَت، شيَوةكةى لة ضةندين ميَشك
و زةيندا دةميَنيَتةوة، هةروةك ياساكانى ثيَكهاتنى خؤى لة سةدان تؤودا بةجآ
دةهيَلَيَت و، دةبيَتة نموونةيةك كة هةزاران جؤرى مانةوة و هةميشةيى، دةردةخات.
جا
مادةم "شيَوة"ى ئةم طولَة و "ياساكانى ثيَكهاتنى" كة تا
ئةندازةيةك لة "رِؤح" دةضن (واتة: ئةو ياسايانة) بةم جؤرة خواوةندى بة
حيكمةت و ثاريَزةر(الحفيظ) بةوثةرِى رِيَكوثيَكى بيانثاريَزيَت و، لة
نيَوان ئةو هةموو ئالأوطؤرِة زؤرانةى ديَنة رِيَى تؤوةكان، لةو تؤوة هةرة
بضووكةدا هةلَيانبطريَت، دةبآ رِؤحى مرؤظ كة ياسايةكى "ئةمرى"ى
نوورانىية و، ضىيةتىيةكى بةرزى هةية و، خاوةنى هةست و شعوور و
تايبةتكارىيةكى طشتىية و، بوونيَكى "دةرةكى"شى هةية، دةبآ بة بآ هيض
طومانيَك ئةم رِؤحةى مرؤظ = كة زؤر لةطةلأ هةميشةيىدا ثةيوةندىدارة = بؤ هةميشةيى
و نةمرى دروست كرابيَت!
جا
ئةطةر لةمة تآنةطةيت، ضؤن خؤت بة مرؤظيَكى تيَطةيشتوو لة قةلَةم دةدةيت؟
ئيتر خوايةك ئةوةندة شكؤمةند و ثاريَزةر و باقى و
بة حيكمةت بيَت، كة نةخشةى درةختيَكى طةورة و ياساكانى ثيَكهاتنى = كة لة رِؤح
دةضن = لة بضووكترين تؤودا بثاريَزيَت و هةلَىبطريَت، ضؤن ثرسيار دةكريَت كة:
(ئايا ئةم خواية ضؤن دواى مردنى مرؤظ رِؤحى دةثاريَزيَت و هةلَى دةطريَت؟) ضؤن؟!
سةرضاوةى يةكةم:
خؤيةتى(ئةنفوسى)ية
واتة
هةركام لة ئيَمة ئةطةر سةرنجيَك لة خؤى بدات و بة وردى سةيرى نةفسى خؤى بكات، بؤى
دةردةكةويَت كة رِؤحيَكى هةميشةيى هةية.
بةلَآ،
ئاشكراية كة هةموو رِؤحيَك هةرضةند بة دريَذايى سالآنى تةمةن لةشى خؤى دةطؤرِيَت،
بةلآم ئةو رِؤحة هةر دةميَنيَتةوة و هيضى بةسةردا نايةت. ئةمةش ئةوة دةطةيةنيَت كة
كاتآ لةش بة تةواوى دةمريَت، رِؤح هةر وةك خؤى دةميَنيَتةوة و هيض ئالأوطؤرِيَكى
بةسةردا نايةت. واتة هةر ئالأوطؤرِيَك بةسةر لةشدا تيَثةرِ ببيَت، هيض كاريَك
ناكاتة سةر رِؤح و ئةو لة جيَطاى خؤىدا هةر دةميَنيَتةوة، ضونكة ئةوةى رِوو
دةدات تةنها ئةوةندةية كة لةش بةرطةكانى خؤى دةطؤرِيَت و، هيض ئالأوطؤرِيَك
بةسةر رِؤحدا نايةت. بةلآم لة مردندا لةش دادةمالَريَت و رِؤح بة سةربةخؤيى
دةميَنيَتةوة.
ئيَمة
لةوةدا بآطومانين، بةلَكو لة رِيَطاى بينينةوة دةزانين كة:
"لةش"
بة رِؤحةوة بةندة، نةك بة ثيَضةوانة "رِؤح" بة لةشةوة بةند بيَت.
بةلَكو رِؤح قةوارة(كيان)ى تايبةتى خؤى هةية، كةواتة لةتلةتبوون و
ثاشان يةكطرتنةوةى ئةندامةكانى لةش، يان هةر ئالأوطؤرِيَكى تر كة بةسةر لةشدا
بيَت، بة هيض جؤريَك كار ناكاتة سةر رِؤح و سةربةخؤيىيةكةى. ضونكة لة
رِاستىدا لةش بةرط و ثؤشاكى رِؤح نىية، بةلَكو خانة و لانة و نيشتةجآيةتى،
بةلآم بةرط و ثؤشاكى رِؤح بريتىية لة بةرطيَكى تةنكى ناسك(لطيف) و تةنيَكى
ميساليى تا رِادةيةك ضةسثاو، بة جؤريَكى ئةوتؤ كة لةطةلأ رِؤحدا بطونجآ. هةر
لةبةر ئةوةشة كة لة كاتى مردنى لةشدا رِؤح بة تةواوى رِووت نابيَت، بةلَكو لةناو
بةرطة طونجاوةكةى خؤىدا دةميَنيَتةوة.
سةرضاوةى دووهةم: دةرةكى(ئافاقى)ية..
واتة
لة بينين و تاقيكردنةوة و واقيعى زؤروزةبةندةوة ثةيدا بووة.
بةلَآ،
ئةطةر تآطةيشتين لةوةى كة رِؤح وةك "تاكيَك" دةميَنيَتةوة، ئةوا طومان
لةوةدا نىية كة وةك "جؤريَك"يش دةميَنيَتةوة. ضونكة هةروةك لة
زانياريى "مةنتيق"دا زانراوة:
(هةر
تايبةتكارىيةك لة تاكيَكدا بوو، ئةوا دةتوانرآ بوتريَت لة تيَكرِاى جؤرةكةىدا
هةية). ضونكة تايبةتكارىيةكى خؤيى(خاصية ذاتية)ية. كةواتة دةبآ لة
هةموو تاكةكانىدا ببيَت.
خؤ
مةسةلةى مانةوةى رِؤح نةك هةر لة تاكيَكدا زانراوة و بةس، بةلَكو ئةو
شويَنةوار و ئاسةوارانةى كة لةسةر بناغةى بينين دةركةوتوون و، ئةو بةلَطة و
نيشانة زؤرانةش كة لة ذمارة نايةن، هةموويان بة جؤريَكى طومانلـآنةكراو مانةوةى
رِؤح دةضةسثيَنن، بة رِادةيةكى ئةوتؤ كة هةروةك هيض طومانيَكمان نىية لة بوونى
كيشوةرى ئةمريكا = كة تازةكى دؤزراوةتةوة = و ثرِبوونى لة دانيشتووان، بة هةمان
جؤر هيض طومانيَكيشمان لةوةدا نىية كة (جيهـانى رِؤح و مـةلـةكووت) ثرِن لـة
رِؤحى ئـةو مردووانةى كة كؤضيان كردووة و، ثةيوةندىيان لةطةلَماندا هةية. ضونكة
ديارىية مةعنةوىيةكانى ئيَمةيان ثآ دةطات و، ئيَمةش لة ليَشاوى بةرةكةتةكانى
ئةوان بةهرةمةند دةبين.
هةروةها
مرؤظيش بة يةقينى هةست دةكات كة ثاية و لايةنيَكى سةرةكى لة مرؤظدا دواى مردنى
هةر دةميَنيَتةوة. ئةم لايةنةش رِؤحة. ضونكة رِؤح هةلَوةشانةوة و تيَكضوون رِووى
تآناكات، لةبةر ئةوةى رِؤح شتيَكى ساكار(بسيط)ة و سيفةتى
"تاك"ى هةية، لة كاتيَكدا كة هةلَوةشاندنةوة و تيَكضوون لة رِيَطاى
شتى ثيَكهاتوو(مركب)داية، نةك
ساكار و تاك.
وةك
ثيَشتر باسمان كرد، ذيان جؤرة "تاكبوون"يَك لةناو زؤرى(الكثرة)دا دابين
دةكات. ئيتر لةم رِيَطايةوة جؤرة مانةوةيةكى دةست دةكةويَت. واتة "تاكبوون"
و "مانةوة" دوو بناغةى سةرةكين لة رِؤحدا و، لةوانةوة ثةرة دةسيَنيَت
و دةرِوات بؤ "زؤرى".
لةبةر
ئةمة، لةناوضوونى رِؤح: يان بة رِووخاندن و شىبوونةوة دةبيَت، يان بة
لةناوبردن!
سةبارةت
بة يةكةميانةوة شتيَكى نةطونجاوة، ضونكة سيفةتى "تاكبوون" لة رِؤحدا هيض
رِيَطايةك بة رِووخاندن و شىبوونةوة نادات و، ساكارىيةكةشى رِيَطاى تيَكضوونى
نادات. سةبارةت بة لةناوبردن و لةناوضوونيشى، ئةوا بةزةيى رِةها و فراوانى خواى
بةخشندة، ئةو شتةى كة بةخشيويةتى نايسيَنيَتةوة، كة بريتىية لة بةخشينى نيعمةتى
"بوون" بة رِؤحى مرؤظ، ئةو رِؤحةى كة شايستةى بوونة و هةردةم لة
تاسةداية بؤى.
سةرضاوةى سآهةم:
رِؤح
ياسايةكى "ئةمرى"[1] و زيندوو و
هةستيار و نوورانىية و، حةقيقةتيَكى طشتيى هةية و، دةتوانيَت سيفةتى هةمةكى و
ماهييةتى طشتى بطريَتةخؤ، جطة لةوةى كة بوونى دةرةكيشى لةبةر كراوة. ضونكة
ئاشكراية كة بآهيَزترين ياساى "ئةمرى" نةطؤرِان و هةميشةيى ثيَوة
ديارة، بةوةدا كة ئةطةر سةرنج بدةين بؤمان دةردةكةويَت لة نيَوان هةموو ئةو
جؤرانة(أنواع)ى طؤرِانيان
بةسةردا ديَت، حةقيقةتيَكى نةطؤرِاو و هةميشةيى هةية، ضونكة ئةو جؤرانة
هةرضةند ئالأوطؤرِى زؤر رِوويان تآدةكات، كةضى لةطةلأ ئةوةشدا ئةو حةقيقةتة هةر
دةذى و هةرطيز نامريَت و ناطؤرِيَت.
جا
ئةو ياسايانةى كة بةم ضةشنة لة "جؤر"ةكانى زيندةوةراندا ديَنةدى،
هةروةها لة "تاك"يَكى مرؤظيشدا ديَنةدى، ضونكة لةبةر ئةوةى ضىيةتيى
مرؤظ و، هةست و شعوور و، بؤضوونةكانى طشتى و فراوان و بةربلآون، ئةوا
"تاك"ى مرؤظ لة حوكمى "جؤر"ى شتانى ترداية، با خؤى لة
خؤيشىدا يةك دانة و تاك بيَت. ضونكة خواوةندى بةديهيَنةرى دانا ئةم مرؤظةى لة
شيَوةى ئاويَنةيةكى طشتىدا دروست كردووة و، ثةرستشيَكى تةواو و حةقيقةتيَكى
بةرزيشى ثآبةخشيوة.
كةواتة
حةقيقةتى رِؤح لة هيض تاكيَكى مرؤظدا = بة ويستى خوا = نامريَت، با سةدان هةزار
ويَنة و شكلأ و شيَوةش بطؤرِيَت! ئيتر رِؤحى هةموو يةكيَكى مرؤظ، وةك بة زيندوويى
دةستى ثآكردووة، هةر وةهاش بة زيندوويى دةميَنيَتةوة. كةواتة رِؤح = كة لة
رِاستىدا بريتىية لة هةست و شعوورى ئةو مرؤظة تاكة و، ماك(عنصر)ى ذيانى
ئةوة = بة ئيزن و هيَشتنةوة و فةرمانى خوا، هةر هةميشةيى دةبيَت و دةميَنيَتةوة.
سةرضاوةى ضوارةم:
ئةو
ياسايانةى كة لة جؤرةكاندا كار دةكةن، تا رِادةيةك لة "رِؤح" دةضن،
ضونكة هةردووكيان لة جيهانى "ئةمر" و "ئيرادة"وة هاتوون.
واتة: ئةو ياسايانة لةطةلأ رِؤحدا بة رِادةيةكى كةم يةكدةطرنةوة، ئةويش لةوةدا
كة هةردووكيان لة يةك سةرضاوةوة هةلَقولآون.
جا
ئةطةر سةرنج لةو ياسايانة بدةين كة لة جؤرةكاندا كار دةكةن و، هةستيَكى دياريان
نىية، بؤمان دةردةكةويَت كة: ئةطةر ئةم ياسا ئةمرىيانة بوونيَكى خاريجىيان
لةبةر بكريَت، ئةوا وةك رِؤحيان لـآ ديَت بؤ ئةو جؤرانة. ضونكة ئةو ياسايانة
نةطؤرِاو و باقى و هةميشةيين و هةر ئالأوطؤرِيَك لة جؤرةكاندا رِوو بدات هيض
كاريَك لةسةر ئةمان ناكات و ياساكان لةناو نابات. بؤ نموونة: ئةطةر دار هةنجيريَك
ثارضة ثارضة ببآ و نةميَنآ و بمريَت، ئةوا ياساى دروستبوون و طةورةبوونةكةى = كة
وةك رِؤحى واية = لة تؤوةكةىدا = كة تابلَيَى بضووكة = هةر دةميَنيَتةوة و
هةميشةيى دةبيَت. واتة: يةكيَتى(وحدة)ى ئةو ياسايانة لة نيَوان ئةو هةموو
ئالأوطؤرِانةدا نامريَت و تيَكضوونى بةسةردا نايةت.
جا
لة كاتيَكدا ئاسايىترين و لاوازترينى ئةو ياسايانةى كة لة بوونةوةردا كار
دةكةن، بةم ضةشنة ثةيوةنديى طةرموطورِى لةطةلأ مانةوة و هةميشةيىدا ببيَت،
دةبآ رِؤحى مرؤظ نةك هةر تةنها ثةيوةنديى لةطةلأ مانةوةدا ببيَت، بةلَكو دةبآ
هةتاهةتاية هةر هةميشةيى و ئةبةدى بيَت. ضونكة رِؤح، وةك قورئان دةفةرموآ: (قلِ الرّوح
مِن اَمرِ ربّي) (الاسراء:85) لة جيهانى
"ئةمر"ةوة هاتووة و، ياسايةكى خاوةن هةست و ذيانة و، خواى طةورةى
بةدةستةلآت بوونى خاريجيى ثآبةخشيوة.
كةواتة
هةروةك ئةو ياسايانةى كة خاوةن هةست و شعوور نين و لة جيهانى "ئةمر" و
سيفةتى "ئيرادة"وة هاتوون، هةميشةيين، دةبآ رِؤحيش كة وةك ئةو
ياسايانة واية و لة هةمان جيهانى "ئةمر" و سيفةتى "ئيرادة"وة
هاتووة، هةميشةيى بيَت. تةنانةت رِؤح لةو ياسايانة زياتر شايستةى هةميشيةيى و
مانةوةية، لةبةر ئةوةى خاوةنى بوونيَكى خاريجىية و، لة ياساكان بةهيَزترة و
ثلةى بةرزترة ضونكة خاوةن هةستة، لة هةمووشيان بةردةوامتر و بةنرخترة، ضونكة
خاوةن ذيانة.
زيندووبوونةوة
و ذيانيَكى نوآ شتيَكى ثيَويستة.. ئةو كةسةش كة ئةو ذيان و بةختيارىية
هةميشةيىية دةبةخشيَت خاوةنى توانا و دةستةلآتة.. لةناوضوون و كاولبوونى دنياش
شتيَكى مومكينة.. ئةو كاول بوونةش لة رِاستى و حةقيقةتدا رِوو دةدات.. ثاشان
زيندووكردنةوة و كؤكردنةوةى ئةم جيهانة سةرلةنوآ، ئةويش مومكينة.. ئةو
زيندووكردنةوة و كؤكردنةوةيةش لة رِاستى و حةقيقةتدا، رِوو دةدات.
وا بة كورتى و يةك لة دواى يةك، باسى ئةم شةش
مةسةلةية بة جؤريَك دةكةين كة "ذيريى مرؤظ" دلَنيا بكات. ئةوةشمان لة
ياد نةضيَت كة لة "ثةيامى حةشر"دا ضةند بةلَطةيةكى ئةوتؤمان بؤ ئةم مةسةلانة
هيَناوةتةوة كة قةناعةتيان بة "دلآن" بةخشى و طةياندنية ثلةى ئيمانى
تةواو. بةلآم ئةوةى ليَرةدا باسى دةكةين بة شيَوةيةكى ئةوتؤية كة
"عةقلأ" ئيقناع و بآدةنط بكات. هةروةك "سةعيدى كؤن" لة
ثةيامى "نقطة"دا هةمان
رِيَبازى لة باسكردنى ئةو بابةتانةدا طرتةبةر.
بةلَآ،
ضةند داخوازيَكى وا هةن كة ذيانى ئةودنيا بكةن بة شتيَكى ثيَويست، ئةو هؤيةش هةية
بؤ ئةوةى كة بةختةوةريى هةميشةيى بةرثا ببيَت و بيَتة كايةوة، ئةو بةلَطة بةهيَز
و ثتةوةش كة ئةم ثيَويستىية رِوون دةكاتةوة، دلَنيايىيةكة لة "دة"
خولطة و سةرضاوةوة هةلَقولآوة:
خولطةي
يةكةم:
ئةطةر
سةرنج لة هةموو لايةكى طةردوون بدةين، بؤمان دةردةكةويَت كة لة هةموو بةش و
سووضيَكةوة رِيَسا و ياسا و رِيَكوثيَكىيةكى ئامانجدار هةية.. دةبينين لة هةموو
لايةكيةوة ويست و ئيرادة و مةبةست دةردةكةويَت، بة رِادةيةك كة رِووناكيى "مةبةست"
لة هةموو شتيَكدا و، درةوشانةوةى "ويست" لة هةموو كاريَكدا و،
بريسكانةوةى "هةلَبذاردن" لة هةموو جموجوولَيَكدا و، شةوقى
"حيكمةت" لة هةموو ثيَكهاتنيَكدا، بةرضاو دةكةون و دةدرةوشيَنةوة.
بةروبوومى
ئةمانةى باسكران لة رِاستىدا تابلَيَى سةرنجرِاكيَشة!
جا
ئةطةر ذيانيَكى تر و بةختةوةرىيةكى هةميشةيى نةبيَت، ئةوا ئةم هةموو
رِيَكوثيَكىية بآويَنةية بة ضى ليَك دةدريَتةوة؟ ديارة ئةو كاتة تةنها بة ويَنة
و سيَبةريَكى لاواز و بآكةلَك لة قةلَةم دةدريَت و، رِيَسا و ياسايةكى بآبناغة و
درؤينة دةردةضآ. ئيتر هةرضى ثةيوةندى و نيسبةت و مةعنةوييات هةن = كة طيانى
ئةو رِيَسا و رِيَكوثيَكىيةن = لةناو دةضن.
واتة
تةنها ذيانى دوارِؤذ و بةختياريى هةميشةيى وايان لةم رِيَسايةى ناو طةردوون كردووة
كة لة رِاستىدا رِيَسا بيَت و واتايةكى ببيَت. هةر لةبةر ئةوةشة كة ئةم رِيَسا و
رِيَكوثيَكىيةى دنيا ثةنجة بؤ ذيان و بةختياريى هةميشةيى ئةو دنيا دريَذ دةكات.
خولطةي دووهةم:
لة
بةديهيَنانى بوونةوةراندا حيكمةتيَكى زؤر ئاشكرا دةردةكةويَت..
بةلَآ،
ئةو حيكمةتة خوايىيةى كة ثةنجة بؤ ضاوديَرىكردنى هةميشةيى خوا بؤ بةديهيَنراوانى
دريَذ دةكات، زؤر رِوون و ئاشكراية. ضونكة ضاوديَرىكردنى بةرذةوةندى و دانانى
حيكمةت لة هةموو بوونةوةريَكدا، شتيَكى رِوون و ئاشكراية لاى هةموان. ئةمةش بة
زمانى حالَى خؤى دةرىدةبرِيَت كة ذيانى ئةودنيا و بةختةوةريى هةميشةيى هةية و
ثةيدا دةبيَت. ضونكة ئةطةر ذيانيَكى تر نةبيَت، دةبآ سةرثيَضى بكةين و دان بةو
هةموو سوود و حيكمةتانةدا نةنيَين كة لةو بوونةوةرانةدا هةن.
ليَرةدا
هةر ئةمةندة لةم بارةيةوة دةدويَين و، ئةو كةسةى دةيةويَت بة تةواوى لةم بارةيةوة
ئاطادار بيَت، با سةيرى رِاستيى دةهةمى "وتةى دةهةم"(ثةيامى حةشر)
بكات. ضونكة ئةم حةقيقةتة لةوآ وةك خؤر دةدرةوشيَتةوة.
خولطةي سآهةم:
بة
ذيرى و دانايى و ثشكنين و تاقيكردنةوة ضةسثاوة كة لة دروستكردنى بوونةوةراندا
هيض ئيسراف و زيادةرِةوىيةك نىية. ئةم نةبوونةش ئاماذة بؤ بةختةوةريى هةميشةيى
و رِؤذى دوايى دةكات..
بةلَطةش
لةسةر ئةوةى كة هيض ئيسراف و زيادةرِةوىيةك لة فيطرةت و
بةديهيَنانى هيض شتيَكدا نىية، ئةوةية كة خواوةندى بةديهيَنةر بؤ دروستكردن و
بةديهيَنانى هةرشتيَك نزيكترين رِوو و رِيَطا و، نةرمترين شيَوة و، جوانترين
ضؤنيَتيى هةلَبذاردووة. ئةوةتا دةبينين تاقة يةك شت سةد ئةركى ثآ دةسثيَرريَت،
يان بضووكترين شت هةزاران ئةنجام و ئاكامى ثيَوة دةبةستريَت. ئةمةش ئةوة
دةطةيةنيَت كة هيض ئيسراف و زيادةرِةوى و طالَتةيةك نةبووةو نابيَت. كة ئةمانةش
نةبوون، ماناى واية ذيانى هةميشةيى ئةودنيا ثةيدا دةبيَت و ديَتة كايةوة. ضونكة
ئةطةر سةرلةنوآ ذيان ثةيدا نةبيَتةوة، ئةوا ئةو نةمان و نةبوونةى كة بة طويَرةى
رِوالَةت و سةيركردنى ساكارانة، بة "نةمان" و "نةبوون"
دةردةكةويَت سةبارةت بةو مردنةى كة دةكةويَتة كؤتايى ذيانى دنيا، هةرضى شت هةية
دةكاتة طالَتة و زيادةرِةوى. واتة واى لـآ ديَت كة هةرضى لةوةوثيَش بووة، هةموو
ئيسراف و زيادةرِةوى بووبن!
بةلآم
ئيَمة بة ضاوى خؤمان دةبينين و، بةثيَى زانستى "كارمةنديى ئةندامةكان"(علم وظائف
الأعضاء)
دةزانين و بآطومانين لةوةى كة هيض كام لة بةديهيَنراوان = بة تايبةتى مرؤظ = هيض
ئيسرافيَكيان تيَدا نىية. ئةمةش بؤمان دةردةخات كة هةرطيز ناطونجآ ئةو هةموو
تواناو ليَهاتن و حةز و بير و هؤش و ئاواتانةى مرؤظ = بة نةبوونى ذيانيَكى تر =
بة خؤرِايى برِؤن و ببن بة ئيسراف و زيادةرِةوى..
ضونكة
ئةو تاسة و ئارةزووة رِةسةن و بةتين و دامةزراوةى كة لة قوولآيى ناخى مرؤظدا
جيَطير بووة بؤ طةيشتن بة كةمالآت، ثيَمان سةلميَنيَت كة دةبآ جؤرة كةمالآتيَكى
تايبةتى ببيَت. هةروةها ئةو ضاوةرِوانى و ئارةزووةش كة لة مرؤظداية بؤ بةختيارى،
ثرِ بة دةم هاوار دةكات كة بةختةوةرىيةكى هةميشةيى هةية و، هةر ئةم مرؤظةشة كة
بؤ ئةو بةختةوةرىية دةستنيشان كراوة.
ئةطةر
وا نةبيَت، دةبآ ئةو مةعنةويياتة بةتين و ئاواتة بةرزانةى كة ماهييةتى
رِاستةقينةى مرؤظيان لةسةر بنيات نراوة، هةموويان بة طشتى = كة ئةمةش كاريَكة لة
خواى طةورةوة دوورة = ببنة ئيسراف و طالَتة و زيادةرِةوى و، بة خؤرايى لةدةست
بضن. بة ثيَضةوانةى ئةو حيكمةتةى كة لة طشت بةديهيَنراواندا هةية!
ليَرةدا
بةمةندة واز دةهيَنين، ضونكة زووتر لة رِاستيى يازدةهةمى "وتةى
دةهةم"دا ضةسثاندوومانة.
خولطةي
ضوارةم:
ئةو
طؤرِانكارىيانةى كة لة زؤربةى جؤرةكاندا رِوو دةدةن، تةنانةت لة شةو و رؤِذ و
زستان و بةهار و هةوادا و، تةنانةت لة لةشى مرؤظيشدا بة دريَذايى تةمةنى..
هةروةها ئةو نوستنةش كة براى مردنة.. هةريةك لةمانة، وةك زيندووبوونةوة و حةشريَك
واية و جؤرة قيامةتيَكة بؤ هةركام لةو جؤرانة و، بة هيَما ثةنجة بؤ ثةيدابوونى
قيامةتى طةورة رِادةكيَشيَتو ئةو هةوالَةمان ثآ رِادةطةيةنيَت!
هةروةك
كاتذميَرةكانمان رِؤذ و سةعات و خولةك و ضركة دةذميَرن و، بة جوولآنى هةركام
لةمانة جوولآنةوةى ئةوى تر دةزانريَت و، سةرةتاى جوولآنةوةى ئةوةى دواى خؤيةتى،
هةر بةو جؤرة، ئةم جيهانةش كة وةك سةعاتيَكى خوايى واية و، بة هاتوضؤ و
لةدواىيةكدا هاتنى رِووداوةكانى، ئةوانى تر دةزانريَن و، شةو و رِؤذ و سالآن
دةذميَريَت و هةريةك لةمانيش دةبن بة ثيَشةكى بؤ ئةوانةى دواى خؤيان، ئةم
هاتوضؤيةى كة ثيَى دةزانين رِؤذ بةدواى شةودا و، بةهار بة دواى زستاندا ديَت،
هيَمايةكة ثةنجة بؤ هاتنى بةرةبةيانى قيامةت لة دواى شةوطارى مردن رِادةكيَشيَت و
دةيضةسثيَنيَت كة ئةم كارة لة دةست ئةو توانستة رِةها و سةعاتة طةورة خوايىيةدا،
كاريَكى زؤر ئاسانة.
مرؤظ
هةر لة دريَذايى تةمةنى خؤىدا، ضةندين قيامةتى جؤراوجؤرى بةسةردا ديَت، لة
هةموو شةويَكدا جؤرة مردنيَك و لة هةموو بةيانىيةكدا جؤرة زيندووبوونةوةيةك بة
خؤيةوة دةبينيَت. واتة: مرؤظ بة ضاوى خؤى بةلَطةكانى حةشر دةبينيَت. تةنانةت
دةبينيَت كة ضؤن لة ماوةى سالَيَكدا هةموو خانة و طةرديلةكانى جةستةى دةطؤرِيَن،
بةلَكو لة ماوةى سالَيَكدا دوو جار نموونةى لةسةرخؤ(تةدريجى)ى حةشر لةو
ئالأوطؤرِانةدا دةبينيَت كة بةسةر لةشىدا تيَثةرِ دةبن.. هةروةها جؤريَكى ترى
حةشر و قيامةت لة هةموو بةهاريَكدا و لة زيندووبوونةوةى ثتر لة سآسةد هةزار جؤر
لة ئاذةلأ و رِووةكدا، دةبينيَت.
ئةم
هةموو بةلَطة و نيشانة و ئاماذة لةذمارةبةدةرانةى بوونى قيامةت، بآطومان
هةموويان ئةو رِؤذةمان بؤ دةضةسثيَنن.
جا
رِوودانى ئـةم ئـالأوطـؤرِانةى كة لة زيندووبوونةوة دةضن و لة جؤرةكاندا رِوو
دةدةن و لة لايةن خواوةندى حةكيمةوة ئةنجام دةدريَن، وةك رِوودانى ئةو جؤرة
قيامةتةى بةهاران لة لايةن خواوةندةوة، كة هةندآ رِةطى رِووةكةكان و، خودى
ئاذةلأ و زيندةوةرانو، طولأ و طةلآ و بةروبوومةكانيش بة هاوويَنة و هاوضةشنى
خؤيان، زيندوو دةكاتةوة.. هةموو ئةمانة، دةبن بة بةلَطة لةسةر زيندووبوونةوةى
هةموو "تاكيَك"ى مرؤظ لة نيَوان قيامةت و زيندووبوونةوةى طشتىدا.
بةهؤى ئةوةى "تاك" لة مرؤظدا، لة بةرامبةر "جؤر"ةوةية لة
شتانى تردا. ضونكة رِووناكيى بير و هؤش، فراوانىيةكى ئةوتؤى لة ئاوات و
بيركردنةوةى مرؤظدا دروست كردووة كة بتوانيَت رِابوردوو و داهاتوو بخاتة ذيَر
بالَى خؤيةوة، بةلَكو ئةطةر هةموو دنياشى ببيَت، هيَشتا هةر قايل نابيَت و تيَرى
ثآ ناخوات. بةلآم لة جؤرةكانى تردا، ضييةتى(ماهية) هةر
تاكيَكى "جوزئى"ية و، نرخى خؤى تةنها بة خؤيةوةية و، بير و هؤشى تا
ئةندازةيةكة و، ئاوات و ئارةزووةكانيشى كاتين. كةضى دةبينين ضييةتى و تةرازووى
مرؤظ تابلَيَى بةرزن و، نرخيان طرنطة و، نيطاى رِوانينى طشتى و فراوانة و،
كةمالآتى لة سنوور بةدةرة و، هةنديَكيش لة ئازار و ئارةزووة مةعنةوىيةكانى
هةميشةيين.. لةبةر ئةمة، هةر شتيَك لة دووثاتبوونةوةى هاوضةشنةكانى قيامةت لة
"جؤر"ةكانى تردا دةبينين، هيَماية بؤ زيندووبوونةوةى هةموو كةس و
"تاك"يَكى مرؤظ لة قيامةتى طةورةدا!
لةبةر
ئةوةى ئةمةمان لة رِاستيى نؤهةمى "وتةى دةهةم"دا وةك طوماننةكردن لة
"دوو كةرِةت دوو دةكاتة ضوار" ضةسثاندووة و رِوونمان كردووةتةوة، ئةوا
ليَرةدا بة كورتى باسمان كرد.
خولطةي ثيَنجةم:
زانا
ليَكؤلَةرةكان رِايان واية كة:
بيروبؤضوونة
لةذمارةبةدةرةكانى مرؤظ.. كة لة هيوا و ئاواتةكانيةوة ثةيدا بوون.. كة ئةوانيش
بةرهةمى ئةو حةز و ئارةزووة زؤرانةيةتى كة لة توانا و ليَهاتنى فراوان و بآ
سنووريةوة سةرى هةلَداوة.. كة ئةمانةش لة جةوهةر و حةقيقةتى رِؤحىدا ضةسثاون..
هةريةك لةمانة، بة ضاو دةرِوانيَت و، بة دةستيش ئاماذة بؤ ئةو جيهانى
بةختةوةرىية دةكات كة لة دواى ئةم جيهانةى خؤمانةوة ثةيدا دةبيَت..
ضونكة
ئةو فيطرةتةى مرؤظ كة
هةرطيز درؤ ناكات و، زؤر بة تونديش حةز و ئارةزووى لة ذيانى ثرِ بةختةوةريى
ئةودنياية، دلَنيايى بة دلأ و دةروونى مرؤظ دةدات كة ئةو بةختةوةرىية
هةميشةيىيةى ئةودنيا ديَتة كايةوة.
ليَرةدا
بةم ئةندازةية واز دةهيَنين، ضونكة رِاستيى يازدةهةمى "وتةى دةهةم" ئةم
رِاستىيةى وةكو رِؤذى رِووناك رِوون كردووةتةوة.
خولطةي شةشةم:
بةزةيى
و ميهرةبانيى بةديهيَنةرى بوونةوةر = كة خواوةندى رِةحـمان و رِةحيمة = باشترين
بةلَطةية لةسةر بةختةوةريى هةميشةيى ئةودنيا.
بةلَآ،
تةنها هةر ئةو بةختةوةرىية هةميشةيىيةية كة نيعمةتى كردووة بة نيعمةت و،
ثاراستوويةتى لةوةى كة ببيَت بة بةلآ و طيروطرفت.. هةر ئةوة كة بوونةوةرانى لة
طرية و زاريى ليَكبرِان و جودايى هةميشةيى دةرباز كردووة. ئةمةش كاريَكة تةنها
بةو ميهرةبانىية بآسنوورة دةكريَت كة ئةوةندة فراوانة هيض كةسيَكى لـآ بآبةش
نابيَت.
ضونكة
ئةطةر نيعمةتى بةختةوةريى هةميشةيى ئةودنيا = كة لة سةرووى هةموو نيعمةتيَكةوةية
و ئاكامى هةموويانة = بة مرؤظ نةبةخشريَت، واتة ئةطةر دنيا لة شيَوةى ئاخيرةتدا
زيندوو نةكريَتةوة، ئةوا هةموو ئةو نيعمةتانة دةبن بة بةلآ و طيروطرفت. ديارة
رِوودانى شتى وةهاش وا لة مرؤظ دةكات كة دان بةو ميهرةبانىية فراوان و زؤرةى
خواوةنددا نةنيَت، كة لةوثةرِى ئاشكرايى و رِوونيداية و، هةموو بوونةوةريَك
شايةتيى لةسةر دةدات و، حةقيقةتيَكى وةك خؤرى ناوجةرطةى ئاسمان درةخشان و
ثرشنطدارة.
جا
ئةطةر ئيَمة وا دابنيَين كة ذيانى مرؤظايةتى بةرةو ضارةنووسيَكى رِةشى وةك
جودايىو لةناوضوونى هةميشةيى برِوات، لة لايةكى تريشةوة سةرنجيَكى وردى ئةو
شويَنةوارة وردانةى ميهرةبانيى فراوان و نةبرِاوةى خواى طةورة بدةين لة
نيعمةتةكانى: "خؤشةويستىو سؤز و ذيرى"دا، ئةوا دةبينين ئةو
"خؤشةويستى"ية دةبيَت بة طيروطرفتيَكى طةورة و، ئةو
"سؤزة"ش دةبيَتة دةرديَكى طران و، "ذيرى"ش دةبيَت بة
بةلآيةكى طةورة بةسةر مرؤظةوة. كةضى ميهرةبانى و بةزةيى، لةبةر ئةوةى ناوةرؤكى
بةزةيى و ميهرةبانىيان طرتووةتة خؤ، هةرطيز لة بةرامبةر ئةو خؤشةويستىية
رِاستةقينةوة ثاداشتى جودايى هةميشةيى و نةبوون و فةوتان نادةنةوة! واتة دةبآ
ذيانيَكى نوآ بؤ مرؤظ دروست ببيَتةوة.
بؤية
ليَرةدا ئةم رِاستىيةمان بة كورتى باس كرد، ضونكة لة رِاستيى دووهةمى "وتةى
دةهةم"دا زؤر بة باشى رِوونمان كردووةتةوة.
خولطةي حةوتةم:
هةموو
ئةو جوانى و كةمالآت و شةوق و وردةكارى و بةزةيىيانةى كة لةم بوونةوةرانةدا
دةيانبينين، بريتين لة ضةند واتا و ناوةرؤك و، ضةند وتةيةكى مةعنةوى، كة زؤر بة
رِوونى دةرىدةبرِن بؤ "دلأ" و "ذيرى" كة هةركام لةوانة
درةوشانةوةى ضاكة و بةخشندةيى خواى بةديهيَنةر و طةورةن و، لة بةزةيى و
لوتفى هةميشةيى ئةو خوايةوة ثةيدا بوون.
جا
مادةم لةم جيهانةى ئيَمةدا حةقيقةتى طومانلـآنةكراو هةية و، ئةو بةزةيىيةش
حةقيقةتيَكى بآطومانة، ئةوا ئةو بةزةيىية دةمانطةيةنيَتة بةختةوةريى هةميشةيى.
رِاسـتيى
دووهةم و ضوارةم لة "وتةى دةهةم"دا ئةم رِاسـتىيةيان وةك خؤر ئاشكرا
كردووة و رِوونيان كردووةتةوة.
خولطةي هةشتةم:
ويجدانى
هةستيارى مرؤظ، كة بريتىية لة فيطرةتةكةى، بةلَطةيةكة لةسةر ذيانى
ئةودنياو، ضاوى لةو بةختةوةرىية هةميشةيىيةى ئةوآية.
بةلَآ،
هةركةس بة وردى طوآ بؤ "ويجدان"ى بةئاطا و بيَدارى خؤى رِابطريَت، بة
دلَنيايى زايةلَةى دةنطى: (ئةبةد.. ئةبةد)ى لـآ دةبيستآ! بة رِادةيةك كة ئةطةر
هةرضى لة بوونةوةردا هةية، بةو ويجدانة بدريَت، هيَشتا هةر ثيَويستيى بةو
ئةبةدييةتة نابرِيَتةوة و ئةو دةنطة كث نابيَت! واتة ئةم ويجدانة بؤ
"ئةبةد" دروست كراوة و، ئةم بكيَش و رِاكيَشانةش كة لة نيَوان مرؤظ و
ئةبةددا هةية تةنها بة بكيَشيَكى حةقيقى و لة مةبةستيَكى رِاستةقينةوةية.
كؤتايى
رِاستيى يازدةهةم لة "وتةى دةهةم"دا ئةم حةقيقةتةى بة جوانى رِوون
كردووةتةوة.
خولطةى نؤهةم:
فةرموودةكانى
ثيَغةمبةرى رِاستطؤمان حةزرةتى محمدى هاشمى كة هةر هةموويان رِاست و دروست و
تةسديقكراون، دةرطاكانى بةختةوةريى ئةودنيايان خستووةتة سةر ثشت و،
كلآورِؤذنةيةكن بةسةر ئةو بةختةوةرىيةى دوارِؤذدا دةرِوانن.
بةلَآ،
فةرموودةكانى ئةم ثيَغةمبةرةى كة لة هيَزى يةكدةنطى(إجماع)ى هةموو
ثيَغةمبةران و تةواتورى هةموو ئةوليا رِاستطؤكانداية، ثاش ئةو طرنطىيةى كة بة
"بوون" و "يةكتايى"ى خواى طةورةى داوة، ئةوثةرِى بايةخى بةم
مةسةلة بنةرِةتىية داوة، كة مةسةلةى زيندووبوونةوة و ذيانى ئةودنياية.
ئايا
ئيتر هيض هيَزيَك هةية بتوانيَت لةرزة بةم هيَزة ثتةوة توندوتؤلَة بخات و لة
جيَطاى خؤىدا بيجوولَيَنيَت؟
رِاستيى
دوازدةهةمى "وتةى دةهةم" ئةم رِاستىيةى بة جوانى رِوون كردووةتةوة.
خولطةي دةهةم:
مةبةست
لةم خولطةية: هةوالَدانى ئةو قورئانة ثيرؤزةية، كة بة دريَذايى سيازدة سةدةى
رِةبةق، بة حةوت شيَوة ئيعجازى خؤى ثيشان داوة و هيَشتوويةتيةوة. وةك لة
"وتةى بيستوثيَنجةم"دا ضل جؤرمان لة ئيعجازةكةى باس كردووة.
بةلَآ،
هةرتةنها هةوالَدانى ئةم قورئانة ثيرؤزة سةبارةت بة زيندووبوونةوة، سةروزيادة و
رِوونكردنةوةيةكى طةلـآ ئاشكراية، ضونكة قورئانى ثيرؤز كليلى حيكمةت و نهيَنيى
داخراوى جيهان و هةموو بوونةوةرانة.
سةرةرِاى
ئةوةش، قورئان خؤى لة ضةندين جيَطادا داواى تيَفكرين دةكات و سةرنجى مرؤظ بؤ
هةزاران بةلَطةى طومانلـآنةكراو رِادةكيَشيَت..
بؤ
نموونة، ئةم دوو ئايةتةى كة دةفةرموون:
(وَقَدْ
خَلَقَكُمْ اَطواراً) (نوح:14) و..
(قُلْ
يُحييهَا الّذي اَنْشَأها اَوّل مَرّة) (يس:79).
دوو
نموونةن بؤ بةكارهيَنانى "قياسى تةمسيلى". هةروةها ئايةتى:
(وَمَا
رَبّكَ بِظَلاّمٍ لِلعَبيد)يش (فصلت:46) نموونةيةكى ترة لة
قورئاندا و ئاماذة بؤ بةلَطةى "عةدالَةت" دةكات، كة لة بوونةوةردا
هةية.
هةروةها
ضةندين ئايةتى تر لة قورئانى ثيرؤزدا هةن كة ضةندين رِوانينطا(مراصد) و دووربينى
طةورةكةرةوةى زؤريان تيَدا دانراوة، مرؤظ دةتوانيَت بة هؤيانةوة تةماشاى
زيندووبوونةوة و بةختةوةريى ئةودنيا بكات.
لة
ثةيامى "خالَيَك لة نوورى ناسينى خواى طةورة"دا، ئةو قياسى
تةمسيلىيةمان = كة لة دوو ئايةتى ثيَشوو و ضةند ئايةتيَكى تردا هةية = رِوون
كردووةتةوة. ثوختةكةى بةم شيَوةية:
كاتآ
كة مرؤظ لة ثلةيةكةوة دةضيَتة ثلةيةكى تر، بة ضةند ئالأوطؤرِيَكى رِيَكوثيَك
و سةيردا تيَثةرِ دةبيَت. دةبينيت لة ثيَشدا "ئاو"ة، ثاشان دةبيَت
بة "زةروو"(علقة) ئنجا دةبيَت بة "ثارضةيةك
طؤشت"، ثاش ئةوةش دةبيَت بة "ئيَسك" ثاشان ئةم ئيَسكة بة طؤشت
دادةثؤشريَت، ئنجا دةبيَت بة بةديهيَنراويَكى نويَى سةربةخؤ و جياواز لة هةموو
ئةوانى تر. واتة هةتا دةبيَت بة مرؤظ، بة ضةند ياسا و رِيَبازيَكى ورددا تيَثةرِ
دةبيَت. ضونكة هةركام لةو ثلة و هةنطاوانةى كة مرؤظ لة دةمى دروستبوونىدا
ثياىدا تيَثةرِ دةبيَت، ئةوةندة هةلَسوكةوتى سةربةخؤ و ياسا و رِيَبازى تايبةتى
و ورد و ديارىكراويان هةية، كة زؤر بة جوانى رِووناكيى: "ويست و،
حيكمةت و، ئيختيار"يان تيَدا دةردةكةويَت.
هةر
بةهةمان رِيَطا، خواى طةورةى بةدةستةلآت سالآنة، بة ضةشنى طؤرِينى بةرط و ثؤشاك
جةستةى مرؤظ دةطؤرِيَت. ضونكة لةشى مرؤظ ثيَويستى بة ثيَكهاتنيَكى نوآ هةية، بؤ
ئةوةى خؤى بطؤرِيَت و هةر بة زيندوويى بميَنيَتةوة و ضةند طةرديلةيةكى كارطوزارى
نوآ برِؤنة جيَى "خانة" لةكاركةوتووةكان.
جا
هةروةك خانةكانى لةشى مرؤظ بة ياسايةكى رِيَكوثيَكى خوايى دةرِووخيَن، هةروةها
بة ياسايةكى وردى خوايىش ثيَويستيان بةوة هةية كة سةرلةنوآ تازة بكريَنةوة و
بنيات بنريَنةوة. لةبةر ئةوة، خواى طةورةى رِؤزيدةر(الرزاق) بة
ياسايةكى تايبةتى و بة رِيَذةيةكى ديارىكراو، رِؤزيى هةموو ئةندامةكانى لةش بة
طويَرةى ثيَويستى دةبةخشيَت و هيضيان بآبةش ناكات.
ئيَستا
بؤ ئةو ماددة ورد و ناسكة برِوانة كة لة لايةن خواوةندى رِؤزيدةرى داناوة بؤ ئةو
لةشة نيَرراوة. دةبينيت طةرديلةكانى ئةو ماددةية، وةك كاروانيَك وان كة بةناو
بةرطى هةوايى(غلاف
جوي)
و، زةوى و، ئاو و، هةوادا ثةرش و بلآون. بةلآم هةر كة لة شيَوةى نةفير
عاميَكدا داوايان لـآ دةكريَت كؤ ببنةوة، يةكسةر و بة ضؤنيَتىيةكى تايبةتى، كؤ
دةبنةوة. وةك ئةوةى هةريةكةيان كارمةنديَكى رِةسمى بيَت و، بؤ كاروباريَكى
تايبةتى نيَررابيَت و لةطةلأ يةكتردا كؤبووبيَتنةوة. بة جؤريَك كة ئةوة بطةيةنيَت:
بزووتنةوةى ئةمانة بزووتنةوةيةكى مةبةستدارة و بة بآ ويست و ئيرادة رِووى نةداوة.
ئةمةش ئةوة رِوون دةكاتةوة كة: يةكيَكى "خاوةن ويست" هةية بة ياسايةكى
تايبةتيى خؤى ثالأ بةو طةرديلانةوة دةنيَت و، لة جيهانى نائؤرطانىيةوة بةرةو
جيهانى زيندوويى و ئؤرطانى دةيانبات.
ئيتر
ئةو طةرديلةية كة بة شيَوةى رِؤزى رِؤشتة هةر لةشيَكةوة، بة طويَرةى ضةند ياسا و
دةستوور و، ضةند بزووتنةوة و جموجوولَيَكى تايبةتى، دةكةويَتة كار. ضونكة دواى
ئةوةى كة لة ضوار جيَطادا دةكولَيَنريَت و، بة ضوار ئالأوطؤرِى تايبةتىدا
دةرِوات و، لة ضوار ثالَيَوطةدا تيَثةرِ دةبيَت و دةثالَيَوريَت، ئنجا بةسةر
ئةندامةكانى لةشدا و بة طويَرةى ثيَويستيى هةركام لةو ئةندامانة، دابةش دةكريَت.
هةموو يةكيَك لةمانةش، لة ذيَر ضاوديَريى رِؤزيدةرى رِاستةقينةدا و، بةثيَى ياسا
رِيَكوثيَكةكانى ئةو رِوو دةدات.
جا
ئةطةر بيَت و بة ضاوى حيكمةتبينىيةوة سةرنج بدةيت، دةبينيت هةركام لةو
طةرديلانة يةكيَك بةرِيَوةيان دةبات كة لةوثةرِى رِيَكوثيَكى و ليَزانينداية و،
هةرضىيةك ثةيوةنديى بةم طةرديلانةوة ببيَت، ئةو بةوثةرِى ئاطادارىيةوة
دةيبيستيَت و طويَى لـآيةتى، بة رِادةيةكى ئةوتؤ كة نة "رِيَكةوتى
كتوكويَر"و نة "سروشتى كةرِ و لالأ"و نة "هؤكارة بآ
هةست و شعوورةكان"، هيضيان ناتوانن دةست بخةنة ناو كارةكانيةوة..
ضونكة
هةموو يةكآ لةو طةرديلانة لة هةر ثلةيةكىدا، لةو كاتةوة كة لة دةرةوةدا
توخـميَكى ثةرش و بلآو بووة، تا ئةو كاتةى رِؤشتووةتة ناو خانةكان، وةك خاوةن
هةست و ويستيَك جوولآوةتةوة و، بةثيَى ئةو ياسايانةى كة لةو ثلة و هةنطاوانةدا
هةن، هةلَسوكةوتى نواندووة، ضونكة بة جوانى دةرىدةخات كة: ئةم طةرديلةية بة
فةرمانى يةكيَكى خاوةن حيكمةت بةرِيَوة دةرِوات و دةجوولَيَتةوة. ئيتر بةم ضةشنة و
بةوثةرِى رِيَكوثيَكى و بة فةرمانى خواى طةورة ئةم طةرديلةية ثلة لة دواى ثلة
دةبرِيَت و، لة ئامانجةكانى خؤى لانادات تا دةطاتة جيَطاى تايبةتيى خؤى، بؤ
نموونة: لة طليَنةى ضاوى "تؤفيق"دا[2] ئيتر لةوآ
رِادةوةستيَت بؤ ئةوةى ئةو كار و ئةركانةى ثيَى سثيَرراوة، ئةنجاميان بدات!
بةم جؤرة، دةركةوتنى ثةروةردطاريَتيى خوا لة
رِؤزىيةكاندا رِوونى دةكاتةوة كة هةريةك لةو طةرديلانة هةر لة سةرةتاوة
دةستنيشان كراوة و كارى خؤى ثآسثيَرراوة و بةرثرس بووة ليَى و، ئامادةى ئةوة
بووة كة برِواتة ناو ئةو جيَطايةى بؤى ديارى كراوة. وةك بلَيَى هةريةكةيان
ضارةنووسى خؤى لةسةر نووسرا بيَت كة دةبآ ببيَت بة رِؤزيى فلآنة خانة لة فلآنة
جيَطادا! ديارة ئةم رِيَكوثيَكىية جوانةش ئاماذة بؤ ئةوة دةكات كة هةرضى مرؤظ
هةية ناوى لةسةر رِؤزىيةكةى خؤى نووسراوة، هةروةك ناوى رِؤزىيةكةى لةسةر
ناوضاوانى ئةو بة قةلَةمى قودرةتى خوا نووسراوة و ديارىكراوة!
ئايا
ئيتر دةطونجآ ئةو ثةروةردطارةى كة خاوةنى توانست و حيكمةتيَكى ئاوا رِةها و
فراوانة، ذيانى ئةودنيا نةهيَنيَتة كايةوة و زيندوومان نةكاتةوة؟ ياخود لة
تواناىدا نةبيَت؟ لة كاتيَكدا ئةو ثةروةردطارة خوايةكى واية كة هةرضى مولَكى
زةوى و ئاسمانةكان هةن، هةموويان لة ذيَر دةستةلآتى ئةودان و، هةر لة
"طةرديلةكان"ةوة تا دةطاتة "طةلةستيَرةكان" بة ياسايةكى
لةوثةرِى رِيَكوثيَكى و وردةكارىدا بةرِيَوة دةبات؟.. نةخيَر، شتى وا هةرطيز
ناطونجآ و مومكين نىية.
لةبةر
ئةوة دةبينين قورئانى ثيرؤز، لة زؤربةى ئايةتةكانىدا، سةرنجى مرؤظ بؤ
دروستبوونى يةكةم جار رِادةكيَشيَت و دةيكات بة نموونةيةك لةسةر طونجانى ذيانى
ئةودنيا و، وةك "تةرازوويةك" دةيخاتة ثيَشضاوى مرؤظ تاكو طونجانى
زيندووبوونةوةى ئةودنياى ثآ ليَك بداتةوة، ئةمةش بؤ ئةوةى لة زةينى مرؤظدا
نةسةلماندنى زيندووبوونةوة دوور بخاتةوة. دةبينين قورئان دةفةرموآ:
(قُلْ
يُحييهَا الّذي اَنشَأها اَوّل مَرّة)! (يس:79).
واتة:
ئةو خوايةى كة لة سةرةتاوة و لة نةبوونةوة ئيَوةى دروست كردووة، هةر ئةو خواية
لةودنياشدا زيندووتان دةكاتةوة.
يان
دةفةرموآ:
(وَهُوَ
الذي يَبْدأُ الخَلقَ ثُمّ يُعيدُهُ وَهُوَ اَهوَنُ عَليهِ) (الروم:27).
واتة:
دروستكردنةوة و زيندووكردنةوةتان لةودنيادا، لة دروست كردنى ئةم دنيا ئاسانترة.
ضونكة
هةروةك لةو كاتةدا كة سةربازةكان بؤ ثشوودان بلآوبوونةتةوة، دةتوانريَت تةنها بة
ليَدانى بووقى سةربازى هةموويان لة ذيَر ئالآى تيثةكةياندا كؤبكريَنةوة و، ئةم
كارة لة دروستكردنى هيَزيَكى سةربازيى نوآ ئاسانترة.. هةر بةو جؤرةش،
زيندووكردنةوة و ثيَكهيَنانةوة و كؤكردنةوةى طةرديلة بناغةيىيةكانى لةشى هةر
مرؤظيَك، كة ضةند كاتيَك ثيَكةوة بوون و ثةيوةندىيان لةطةلأ يةكترىدا بووة، لةو
كاتةدا كة "ئيسرافيل" فوو بة بووقةكةىدا دةكات، بآطومان بة لاى عةقلَةوة
لة دروستكردنى يةكةمجارى طةلـآ ئاسانترة.
لةوانةشة
ثيَويست بة كؤكردنةوةى هةموو طةرديلةكان نةكات، بةلَكو هةر تةنها طةرديلة
سةرةكىيةكان، ئةوانةى كة وةك تؤو و ناوك وان لة رِووةكةكاندا = كة فةرموودةى
ثيَغةمبةر بة "عُجْبُ
الذَنَبْ"[3] ناويان
دةبات = تةنها هةر ئةوانة كؤبكريَنةوةو بكريَن بة بناغةيةكى ئةوتؤ كة
زيندووبوونةوةى ئةودنياى لةسةر دابمةزريَت. واتة خواوةندى بةديهيَنةر، لةشى مرؤظ
لةسةر ئةو بنضينة و بناغةية سةرلةنوآ دروست بكاتةوة.
ئةمة
سةبارةت بة: "قياسى تةمسيلى".
سةبارةت
بة "قياسى عةدلى"شةوة كة ئايةتى ثيرؤزى: (وَمَا
ربُّكَ بِظلاّمٍ للعَبيدِ) ئاماذةى بؤ دةكات، بة كورتى بةم جؤرةى
خوارةوةية:
ئيَمة زؤر جار لة جيهان و دةوروبةرى خؤماندا،
دةبينين كة ستةمكار و خراثكاران زؤر بة خؤشى ذيان بةسةر دةبةن، بةلآم
ستةملـآكراوان و خواناسان بة ثيَضةوانةوة بة كولةمةرطى و دةردىسةرى ذيانيان لـآ
دةطوزةريَت. ئنجا كة مردنيش ديَت، بةبآ هيض جياوازىيةك، هةردوو لايان وةكو يةك
درويَنة دةكات. جا ئةطةر هةر تةنها ئةمة كؤتايىيان بيَت، ئةوا ستةم لة مةسةلةكةدا
بةرضاو دةكةويَت.
لةبةر
ئةوة، ثيَويسـتة هةردوو لايان لة ذيانيَكى تردا كـؤبكريَنةوة و يةكةميان تؤلَةى
خؤى و، دووهةميشيان ثاداشتى خؤى، وةربطريَت. ضونكة ئةو خوايةى كة بة شايةتيى
رِيَكوثيَكيى هةموو بوونةوةران: دادطةر و داناية و هيض ضةشنة ستةميَكى لـآ
ناوةشيَتةوة، هةرطيزاوهةرطيز "دادطةرى" و "دانايى" ئةو خواية
بةو ستةمة رِازى نابن.
كةواتة
دةبآ ذيانيَكى نوآ دروست بكات و، هةركةس بةثيَى رِةفتار و هةلَسوكةوتةكانى،
تؤلَة يان ثاداشتى خؤى بدريَتآ و كؤتايى بة كيَشةى هةردوو لايان بهيَنريَت. ضونكة
ئةطةر باباى ستةمليَكراو بة ضاوى خؤى ئةوةى بينى كة تؤلَةى بؤ سةندراوةتةوة،
دةبيَت بة رِةمزيَك بؤ عةدالَةت و، دةضيَتة رِيزى هةموو دياردة ثرِ لة
دادطةرىيةكانى طشت بوونةوةر و، حيكمةتى خواى طةورةى تيَدا دةردةكةويَت و،
دةبيَت بة براطةورةى بوونةوةرة ثرِ لة حيكمةتةكانى ئةم طةردوونة.
بةلَآ، ذيانى ئةم جيهانة هيَندة كورتة كة بةشى
ئادةميزاد ناكات و جيَطاى ئةو هةموو ئامادةيى و ليَهاتنانةى رِؤحى مرؤظ و
بةروبوومةكانى تيَدا نابيَتةوة. كةواتة دةبآ ئةم مرؤظة بؤ جيهانيَكى تر بنيَرريَت.
بةلَآ، جةوهةر و حةقيقةتى مرؤظ زؤر طةورة و طرنطة، بؤية رِةمزى هةميشةيى و
دةستنيشانكراوى ذيانى هةتاهةتايىية..
هةروةها
ضييةتى(الماهية)يةكةى لة
رِادةيةكى زؤر بةرزداية، كةواتة ئةطةر تاوان بكات، تاوانةكةى طةلـآ بة طةورة لة
قةلَةم دةدريَت.
هةروةها
رِيَبازى ذيانى زؤر ورد و جوانة، كةواتة بة بآ رِيَكوثيَكى و ياسا، كؤتايى ثآ
ناهيَنريَت و بة لةناوبردن حوكمى لةسةر دةرناكريَت.
بةلَكو:
دؤزةخ
دةمى بؤ كردووةتةوة و ضاوةرِوانيى دةكات..
هةروةها
بةهةشتيش باوةشى بؤ كردووةتةوة.
ئةمةى
كة لةم سةرضاوةى دةهةمةدا بة كورتى باسمان كرد، لة رِاستيى سآهةمى "وتةى
دةهةم"دا زؤر بة رِوونى باسكراوة.
ليَرةدا
تةنها دوو ئايةتمان بة نموونة هيَنايةوة، دةتوانيت بؤ خؤت لة ئايةتة ثيرؤزةكانى
ترى قورئاندا = كة ثرِن لة بةلَطةى عةقلَى = بطةرِيَيت و شتى تر بؤ خؤت
دةربهيَنيت و بدؤزيتةوة.
* * *
ئةمانةى
باسكران (دة) سةرضاوةى وان كة يةقين و بةلَطةى بآطومان لةسةر حةشر و زيندووبوونةوة
بة دةستةوة دةدةن.
جا
هةروةك يةقين و بةلَطةى بآطومان دةريانخست كة زيندووبوونةوة هةية و، داخوازى
ئةو زيندووبوونةوةية بوون، هةر بةو جؤرة ناوةجوانةكانى خواى طةورة(الأسماء
الحسنى)ش
وةك نـاوةكانى: "الحكيم، الرحيم، الحفيظ، العادل" و زؤربةى
ناوة جوانةكانى ترى خواى طةورة، داخوازى بوونى قيامةت و ثةيدابوونى بةختةوةريى
هةميشةيين و، بة بةلَطةى بةهيَز و مةحكةم رِؤذى دوايى دةضةسثيَنن و، هيض
طومانيَكى تيَدا ناهيَلَنةوة، وةك لة وتةى دةهةمدا ئةمةمان ضةسثاند.
كةواتة
ئيَمة ئةوةندة بةلَطةى بةهيَز و ثتةوى وامان بةدةستةوةية لةسةر زيندووبوونةوة و
ثةيدابوونى رِؤذى حةشر، كة هيض شوبهة و طومانيَك بة هيض جؤرآ، نةتوانيَت شان لة
شانى ئةو بةلَطانة بدات و، جيَطاى خؤى لة دلَماندا بكاتةوة.
بةلَآ،
هةروةك طومان لة داخوازىيةكانى "حةشر"دا نىية، طومان لة دةستةلآت و
تواناى ئةو كةسةشدا نىية كة ئةم كارانة ئةنجام دةدات و، هيض كةموكورِىيةك
رِوو ناكاتة تواناى ئةو. ضـونكة طةورة و بضووك لة لاى ئةو يةكســانن و،
دروسـتكردنى وةرزى بةهار و تاقةطولَيَكى بةلاوة وةك يةك واية.
بةلَآ،
ئايا هيض وةهم و خةيالأ و دوودلَىيةك دةتوانيَت زيندووكردنةوةى دوارِؤذ لة
دةسـتةلآتى ئةو بةتوانا و خاوةن دةسـتةلآتةوة بة دوور بزانيَت كـة ئةم طـةردوونة
بة زمانى خؤر و ئةستيَرةكانى تةنانةت طةرديلةكانيشى، شايةتى لةسةر توانست و
دةستةلآتى رِةهاى ئةو دةدةن؟!
ئةو
خواوةندة بةدةستةلآتةى كة لة هةموو ضةرخ و سالأ و، تةنانةت لة هةموو رِؤذيَكدا
جؤرةها دنياى طةرِؤك و جيهانى تازة و شتى نوآ و رِيَكوثيَك بةدىدةهيَنيَت و،
يةك لة دواى يةك لةسةر رِووى زةوى و ئاسمانةكاندا، بةوثةرِى دانايى،
ئالأوطؤرِيان ثآ دةكات. بةم جؤرة و بة ئةندازةى ذمارةى ضةرخ و سالَةكان، بةلَكو
رِؤذةكانيش، جيهانى نوآ دروست دةكات و، بةسةر تةناف و مةسارى زةماندا
هةلَياندةواسيَت و، بةمةش مةزنيى توانست و دةستةلآتى خؤى دةردةخات..
ئةو
خوايةى كة باخضةى وةرزى بةهارى بة سةدان هةزار نةخش و نيطارى حةشر خةملآندووة و،
كردوويةتى بة تاجيَكى جوان و سةرى ئةو طؤى زةوىيةى ثآ رِازاندووةتـةوة كـة وةك
تاقـة طولَيَك واية لةناو طولَزارى بوونةوةراندا. بةمةش = ئةو خواية = جوانى و
رِيَكوثيَكيى بةديهيَنراوةكانى خؤيمان ثيشان دةدات..
ئايا
ئيتر دةبآ كآ بيَت ثرِكيَشى بكات و سةبارةت بةم شكؤمةندة خاوةن توانايةوة بلَيَت:
ضؤن قيامةت دروست دةكات؟.. يان ضؤن دنيا بةو دوارِؤذة دةطؤرِيَت؟
خؤ
ئةم ئايةتة ثيرؤزةى كة دةفةرموآ:
(ما
خَلْقُكُم ولا بَعْثُكُمْ اِلاّ كَنَفْسٍ واحِدَةٍ) (لقمان:28)..
ئةوة
دةردةبرِيَت كة ئةم خواوةندة بةدةستةلآتة هيض شتيَكى لة لا طران نىية و، طةورة و
بضووكى وةك يةك لة لا ئاسانة و، كؤمةلَيَكى زؤرى لةذمارةبةدةرى بةلاوة وةك تاكيَك
واية.
حةقيقةتى
ئةم ئايةتةشمان بة ثوختى لة كؤتايى "وتةى دةهةم"دا لة ثةيامى
"خالَيَك لة نوورى ناسينى خواى طةورة" و "مةكتووبى بيستةم"دا
باس كردووة. بةلآم ليَرةدا بة ثوختى لة "سآ" مةسةلةدا رِوونى دةكةينةوة:
يةكةم:
توانستى خواى طةورة شتيَكى خؤيى(ذاتي)ية و بة هيض جؤريَك لاوازى رِووى
تآناكات.
دووهةم:
ئةو دةستةلآتة ثةيوةنديى بة "مةلةكووتىيةتى" شتةكانةوة هةية، ئةمةش
ماناى واية هيض بةربةستيَك رِيَى لـآ ناطريَت.
سآهةم:
رِيَذةى ئةم دةستةلآتةش، رِيَذةيةكى قانوونىية. واتة "هةند"ى هةر
شتيَك لة ضاويا وةك "هةموو"ى واية و، "هةندةكى" و
"هةمةكى"يةكانيش لة ضاو ئةو دةستةلآتةدا لة يةك رِيزدان.
وا
ئيَستاش ئةم سآ مةسةلةية، يةك لة دواى يةك، رِوون دةكةينةوة و دةيانضةسثيَنين.
مةسةلةي
يةكةم:
بوونى سيفةتى توانست و دةستةلآت(القدرة) شتيَكى ثيَويستة بؤ
زاتى ثاك و خاويَنى خواى طةورة.
واتة
ئةم سيفةتة بة هيض جؤريَك لة زاتى ثيرؤزى خواى طةورة دوور ناكةويَتةوة و جيا
نابيَتةوة. كاتآ كة ئةمةمان زانى، دةشزانين كة ئةو شتةى ثيَضةوانة و دذى قودرةتة
(واتة: نةتوانين و بآدةستةلآتى) هةرطيز نابيَتة سيفةت بؤ ئةو خوايةى كة سيفةتى
قودرةت و دةستةلآتى بؤ خؤى برِيار داوة. ضونكة ئةطةر وا نةبيَت، ئةوا دةبآ دوو شتى
دذ بة يةك كؤ ببنةوة، ديارة ئةمةش شتيَكى مةحالَة.
لة
كاتيَكدا كة نةطونجآ "بآدةستةلآتى" ببيَتة سيفةت بؤ خوا، ناشتوانيَت
ئاويَتةى دذةكةى ببيَت كة "توانا و دةستةلآتة". خؤ كة ئةمةشى نةتوانى،
ئةوا دةردةكةويَت كة ئةو دةستةلآتة خؤيى(القدرة الذاتية)يةى خواى
طةورة ثلةثلة(مراتب) نىية.
ضونكة ثلةثلةبوون لة هةر شتيَكدا بةوة دةبيَت كة دذةكةى، بة رِيَذةيةكى كةم يان
زؤر، تيَكةلَى بووبيَت، وةك: ثلةكانى "طةرما" كة بة تيَكةلأبوونى
رِيَذةيةكى "سةرما" دةردةكةون و، ثلةكانى "جوانى"ش كة بة
تيَكةلأبوونى رِيَذةيةكى تايبةتيى "ناشيرينى" دةناسريَن... هتد.
بةلآم
لة بوونةوةرة بةديهاتووةكاندا كة لة بةشى طونجاوةكان(الممكنات)ن، لةبةر
ئةوةى ثيَويستيى زاتةكان بؤ سيفةتةكان ثيَويستىيةكى رِاستةقينة نىية، ئةوا
دةبينين ئةو شتانةى كة دذى يةكترين، تيَكةلأ بة يةكتر دةبن و، لةمةشةوة ثلةكان
دروست دةبن و ئالأوطؤرِ و جياوازىيةكانيش ديَنة كايةوة.
جا
لةبةر ئةوةى لة دةستةلآتى ئةزةليى خوادا ثلة و بةرزى و نزمى نىية، ئةوا هةر
شتيَك ئةو دةستةلآتة بةديىبهيَنيَت، ض زؤر طةورة بآ و ض زؤر بضووك، وةكو يةك
دةبن و بةلايةوة يةكسان دةبيَت.. "ئةستيَرةكان" و
"طةرديلةكان" لةضاو ئةو توانستةدا وةك يةك وان و.. زيندووكردنةوةى هةموو
طرؤى مرؤظ وةك زيندووكردنةوةى تاكة كةسيَك واية و.. دروستكردنى وةرزى بةهارى وةك
دروستكردنى تاقة طولَيَك بةلاوة ئاسانة.
بةلآم
ئةطةر بةديهيَنان نةدريَتة ثالأ ئةو توانستة رِةهاية و، بدريَتة دةستى هؤكارة
ماددىيةكان، ئةوا دروستكردنى تاقة طولَيَك بة ئةندازةى دروستكردنى وةرزى بةهار
طران و لةتوانابةدةر دةبيَت!
لة
ثةراويَزى دواهةمين برِطـةى ثلةى ضوارةمى ثلةكانى "الله
اكبر"ى
مةقامى دووهةمى ئةم وتةية و.. لة "وتةى بيستودووهةم" و..
"مةكتووبى بيستودووهةم و ثاشكؤكةى"دا، بة ضةندين بةلَطةى ضةسثيَنةرى
بآطومان ئةوةمان ضةسثاند كة هةركات بةديهيَنان(الخلق)ى شـتان
بدريَتة ثالأ خوايةكى تاك و تةنيا، ئةوا دروستكردنى هةموو شتيَكى بة ئةندازةى
دروستكردنى يةك دانة شت بةلاوة ئاسان دةبيَت. دةنا ئةطةر بةديهيَنانى ئةو يةك
دانة شتة بدريَتة دةستى هؤكارة ماددىيةكان، ئةوا هيَندة طران دةبيَت، كة بة
ئةندازةى بةديهيَنانى هةموان مةسةلةكة ئالَؤز دةردةضيَت و كيَشةى تيَدا دروست
دةبيَت.
مةسةلةي
دووهةم:
قودرةت و توانستى خواى طةورة ثةيوةنديى بة ديوى "مةلةكووت"ى شتانةوة
هةية..
بةلَآ،
هةموو شتيَكى ئةم بوونةوةرة وةك ئاويَنة واية، دوو رِووى هةية:
يةكةميان:
رِووى دةرةوة(المُلك) ئةم رِووة
وةك رِووى بؤيةكراوى ئاويَنة واية.
دووهةميان:
رِووى ناوةوة(الْمَلَكُوت) ئةم
رِووةيان وةك ديوى ثيشاندةرى سافى ئاويَنة واية.
رِووى
يةكةميان، كة رِووى "مولك"ة"، جيَطاى ضةندين شتى ثيَضةوانة و
دذى يةكترين كة لةم رِووةدا كؤبوونةتةوة. وةك: جوانى و ناشيرينى، ضاكة و خراثة،
طةورة و بضووك، ئاسان و طران... هتد.
جا
لةبةر ئةوةى ئةم لايةنةى بوونةوةر بةم جؤرةية، ئةوا خواوةندى بةديهيَنةرى دانا،
كاروبارةكانى خؤى لةم رِووةدا بة ضةند هؤكاريَكى رِووكةش داثؤشيوة و، ئةو
هؤكارانةى كردووة بة ضةند ثةردةيةك كة لة ثشتيانةوة كارى خؤى ئةنجام دةدات. بؤ
ئةوةى دةستى قودرةتى خوا رِاستةوخؤ لةو شتة بضووكانةدا دةرنةكةويَت كة بة لاى
ئةوانةى كةم فامن و تةنها شتى ئاشكرا دةبينن، بة ناشيرين و كةمنرخ ديَنة
بةرضاويان و، ثيَيان واية شياوى ئةو دةستةلآتة نين. ضونكة "عيززةت" و
"طةورةيى" خواوةند خواستيان لةسةر شاردنةوةى دةستى قودرةتى رِاستةوخؤى
خواية لة ثشت ئةو ثةردانةوة. بةلآم دةبآ ئةوةش بزانين كة لةبةر ئةوةى "تاك و
تةنيايى" خوا رِيَطا بة شةريك و هاوبةش نادات، ئةوا كاريطةريى رِاستةقينةى
لةو شتانةشدا بةو هؤكارانة نةداوة، بةلَكو كاريطةريى رِاستةقينة هةر لة لايةنى
خواى طةورةى دانا خؤيةوةية.
بةلآم
ديوى "مةلةكووت" رِوويةكى ثاك و بآطةرد و رِوون(شفاف)ة و، هيض
رِةنط و زرق و برقيَكى تيَكةلأ نابيَت. لايةنيَكى ئةوتؤية كة بةبآ بوونى هيض
هؤكاريَك تةنها رِووى لة خواى خؤيةتى. وةك لاكةى تر نىية تا لة رِيَطاى زنجيرةى
هؤكارةكانةوة شتان ئةنجام بدريَن، ضونكة "هؤكار" و
"بةهؤكراو" تيَكةلأ بةم لايةنة نابن و، هيض تةطةرةيةك رِيَطا لة شتيَكى
تر ناطريَت و كؤسثى لة بةردةمدا دانانيَت، بةلَكو "طةورة" و
"بضووك" وةك يةك وان و "خؤر" و "طةرديلة" لة
بةرضاوىدا براى يةكترين.
لةمةى
ثيَشةوة دةطةينة ئةو ئةنجامةى كة:
دةستةلآت
و توانستى خواى طةورة تاكة، واتة لة ضةند شتيَك ثيَك نةهاتووة. هةروةها خؤيى(ذاتي)ية و،
رِةها و بآسنوورة. ثةيوةنديشى بة شتانةوة بة بآ هيض نيَوةند و هؤكاريَكة.
هةروةها ثاك و بآطةردة و هيض ثةردةيةك بةسةر رِووىدا دانةدراوة و، دواكةوتن
رِووى تآناكات و، هةرضىيةكى بوآ، دةست بةجآ دةيكات. لةبةر هةموو ئةمانة، لة
بةرامبةر دةستةلآتى خواوة، طةورة لة بةردةم بضووكدا خؤى نانويَنيَت و، كؤمةلأ
بةسةر دانة و تاكدا ثيَش ناخريَت و، شتى طشتى بةسةر بةشيَكى خؤىدا خؤى بة
طةورةتر نازانيَت.
جا
بؤ ئةوةى ئةم مةسةلة ئالَؤزة لة زةينى مرؤظةوة نزيك بخةينةوة، وا ضةند نموونةيةك
بؤ رِوونكردنةوةى دةهيَنينةوة. ضونكة ضةند شتيَك لة بوونةوةردا هةن كة طةورة و
بضووك و كةم و زؤريان لة لا يةكسانة، وةك:
رِوونى(الشفافية)..
بةرامبةرى(المقابلة)..
هاوسةنطى(الموازنة)..
رِيَكوثيَكى(الإنتظام)..
دةستبةردارى(التجرد)..
طوآرِايةلَى(الطاعة).
ئةمانةش
نموونةكانن:
نموونةى
يةكةم:
"رِوونى = الشفافية".
رِووناكيى
تيشكى خؤر هةروةك لة خؤىدا دةردةكةويَت، لةسةر رِووى دةريا و تةنانةت لةسةر
هةموو دلَؤثيَكى دةرياشدا دةردةكةويَت.
طريمان
رِووى طؤى زةوى لة وردة شووشة ثيَكهاتبيَت و، هيض ثةردةيةكيش لة نيَوان زةوى و
خؤردا نةبيَت، ئةوا درةوشاندنةوةى رِووناكى و تيشكى خؤر بةسةر هةموو زةوىدا لة
هةموو يةكيَكى ئةو وردة شووشانةدا يةكسان دةبيَت، بآ ئةوةى جيَطا بة يةكترى ليَذ
بكةن يان لة بةشى يةكتر كةم بكةنةوة! جا ئةطةر وا دابنيَين "خؤر" بة
هةست و ويستى خؤى كار بكات و هةرضى رِووناكى و تيشكى خؤى هةية بة ويستى خؤى بة
زةويى بدات، ئةوا ئةو كاتة بةخشينى رِووناكيى خؤى بة تيَكرِاى زةوى، بة لايةوة
طرانتر نابيَت لةوةى كة تةنها بة يةك دانة طةرديلةى ببةخشيَت، بةلَكو وةكو يةك
ئاسان دةبن.
نموونةى
دووهةم:
"بةرامبةرى = المقابلة".
ئةطةر
تاقميَكى زؤر لة شيَوةى بازنةيةكى طةورةدا دانيشتبن و هةريةكةيان ئاويَنةيةكى
بةدةستةوة بيَت و، لة ناوةرِاستى بازنةكةشدا يةكيَك مؤميَكى داطيرساوى بة
دةستةوة طرتبيَت، ئةوا رِووناكيى ناوةرِاستى بازنةكة وةك يةك و بة يةك رِيَذة
لةناو ئاويَنةكاندا دةردةكةويَت، بة بآ لةناوضوون و كةمبوونةوة و، بآئةوةش
جيَطا بة يةكترى ليَذ بكةن.
نموونةى
سآهةم:
"هاوسةنطى = الموازنة".
ئةطةر
تةرازوويةكى زؤر طةورة و يةكجار هةستيارمان لة لا بيَت و، لة تاكانىدا دوو خؤر،
يان دوو ئةستيَرة، يان دوو ضيا، يان دوو هيَلكة، يان دوو طةرديلةى تيَدا
دابنريَت، ئةوا ئةو هةولَةى بؤ بةرزكردنةوةى يةكيَكيان دةدريَت، هةمان هةولَة بؤ
نزمكردنةوةى ئةوى تريان.
نموونةى
ضوارةم:
"رِيَكوثيَكى = الإنتظام".
طةورةترين
كةشتى = كة رِيَكوثيَك بيَت = دةتوانريَت وةك بضووكترين بووكة شووشة(ئاميَرى
يارى)ى منالآن بخريَتةطةرِ و هةلأبسوورِيَنريَت.
نموونةى
ثيَنجةم:
"دةستبةردارى = التجرد".
"ميكرؤب"
وةك "كةركةدةن" هةلَطرى هةمان ماهييةت و ئةدطار(خصائص)ى
"زيندةوةرى"ية و، بضووكترين "ماسى" وةك "نةهةنط"يَكى
طةورة داراى هةمان ماهييةتو ئةدطارة. ضونكة ماهييةتى رِووتكراو لة شيَوة و
رِوخسار و دةستبةردار لة بةرجةستةبوون و ثةيكةرطيرى(التجسم)، هةموو
طةرديلةكانى لةش = هةر لة بضووكترينى شتى بضووكةوة تا دةطاتة طةورةترينى شتى طةورة
= دةطريَتةوة و رِووى تآدةكات، بآ كةمكردن و بةبآ دابةشبوون.
ضونكة ئةدطارةكانى دةستنيشانكارى و[4] سيفاتة
رِوالَةتىيةكانى لةش، لةطةلأ ماهييةت و ئةدطارى رِووتدا تيَكهةلَكيَش نابن و
ئالَؤزى ناكةن.
نموونةى
شةشةم:
"طوآرِايةلَى = الطاعة".
هةروةك
سةركردةى سوثا دةتوانيَت فةرمان بدات و بلَيَت: "برِؤ.. ثيَشكةوة" و،
بةم فةرمانة تةنيا يةك سةرباز ببزويَنيَت و بيخاتة كاركردن، دةشتوانيَت بة هةمان
فةرمان سوثايةكى طةورة بخاتة طةرِ و لة جيَطاى خؤىدا بىبزويَنيَت!
حةقيقةتى
نهيَنيى طوآرِايةلَى لةوةداية كة:
هةروةك بة بينين و
تاقيكردنةوة زانراوة، هةموو شتيَك لةم بوونةوةرةدا خالَيَكى "كةمالأ"ى
هةية و حةزى ثآ دةكات. زيادبوونى ئةم حةزةش "ثيَويستى" بةرهةم
دةهيَنيَت و، زيادبوونى ثيَويستيش شةوق و تاسة دروست دةكات و، زيادبوونى شةوق و
تاسةش كيَشبوون(الانجذاب) ثيَكدةهيَنيَت.. جا رِاكيَشان و، شةوق و،
ثيَويستى و، حةزكردن، لةبةر ئةوةى ضييةتى(ماهية)ى شتانن،
ئةوا تؤوى بةجآهيَنانى فةرمانة تةكوينىيةكانى خواوةندن[5].
كةمالَى
رِةهـا(مطلق)ى
ضييةتىيةكانى بوونةوةران "وجوودى موتلَةق"ة (كة خواى طةورةية). بةلآم
كةمالَى هةركام لة بوونةوةران، "بوون"ة تايبةتىيةكةى خؤيةتى. لةبةر
ئةوةش بوونى تايبةتيى ثآبةخشراوة تاكو هةر ليَهاتوويى و توانايةكى فيطريى هةية،
بيهيَنيَتة دةرةوة و بة كردار دةرىببرِيَت[6]. جا
طوآرِايةلَيى سةرجةمى بوونةوةران بؤ فةرمانى: "ببة = كُن" وةكو
طوآرِايةلَيى يةك دانة طةرديلة واية، كة بة ويَنةى تةنيا سةربازةكةى نموونةكةى
سةرةوةية.
ئنجا
كاتآ كة بوونةوةران طوآرِايةلَيى ئةو فةرمانة دةكةن لة لايةن ويستى ثةروةردطارةوة
بؤيان دةرضووة، هةموو ئةو حةز و ثيَويستى و ئارةزووانة، كة هةركام لةوانة يةكيَكن
لة درةوشانةوةكانى هةمان ويستى خوايى، يةك دةطرن. ئةمةش لة رِادةيةكى واداية كة
ئاوى رِوون و رِةوان هةركات فةرمانى ثآ دةدريَت ببةستآ، وةها طوآرِايةلَيى تيَدا
دةردةكةويَت، كة دةتوانيَت ئاسن ثةراشثةراش بكات!
جا
ئةطةر ئةم شةش نموونةية ئةوةى بؤ رِوون كردبيَتينةوة كة هيَز و توانا و كردارى
بوونةوةران ضؤنة و تا ض رِادةيةكة، لة كاتيَكدا كة بآهيَز و لاواز و
كةمدةستن و، كاريطةريى رِاستةقينةشيان لة هيض شتيَكدا نىية.. ئةوا دةبآ لة
بةردةم ئةو دةستةلآتةى خواوةنددا، كة شويَنةوارى طةورةيىيةكةى بة ئاشكرا ديارة،
هةموو شتيَك (بة طةورة و بضووكةوة) يةكسان بن.. ئةو توانست و دةستةلآتةى كة
ئةزةلىية و هةروةها بآكؤتاييشةو، بوونةوةرانى لة نةبوونةوة هيَناوةتة بوون و
هةزاران عةقلَى لةمةدا سةرسام كردووة.
كةواتة
دةستةلآتى خوا هيض شتيَكى بةلاوة طران نىية.
دةبآ
ئةوةشمان لة ياد نةضيَت كة دةستةلآت و توانستى رِةها و طةورةى خوا، هةرطيز بة
تةرازووة لاوازةكانى ئيَمة ليَك نادريَتةوة و بةراورد ناكريَت و هيض
موناسةبةتيَكيان لة نيَواندا نىية. تةنها بؤ ئةو مةبةستة باس دةكريَت كة لة
تيَطةيشتن و زةينى مرؤظةوة نزيك بخريَنةوة و، زةينى مرؤظ بة شتيَكى دوورى
نةزانيَت.
ئاكام و كورتةى بنضينةى سآهةم:
مادةم
توانستى خوا رِةها و نةبرِاوةية و ثيَويستة بؤ زاتى ثيرؤزى خواى طةورة..
مادةم
هةر شتيَك كة لة لايةنى "مةلةكووت"ةوة رِوو بكاتة ئةو دةستةلآت و
توانستة، بة بآ هيض ثةردة و رِووكةشيَك رِووى تآ دةكات..
مادةم
هةردوو لايةنى هةر شتيَك لةضاو ئةو توانستةدا هاوسةنطى يةكترين..
مادةم
ئةو رِيَسا فيترىيةى كة خواى طةورة لة طةردووندا دايناوة، طوآرِايةلَى سةرجةم
فةرمان و ياساكانى خواوةندة..
مادةم
لايةنى "مةلةكووت" لايةنيَكى ساف و بآطةردة و، شتى تايبةتكارى لةوآدا
نىيةو، هيض كؤسثيَكيش رِيَطاى لـآ ناطريَت..
لةبةر
هةموو ئةمانة، طةورة و بضووك لة بةردةم ئةو توانستةدا وةك يةك وان و، هيض شتيَك
= با هةر شتيَك بيَت = ناتوانيَت سةرثيَضى لة فةرمانةكانى ئةو بكات. ضونكة
زيندووكردنةوةى هةموو طيانداران لةودنيادا وةك زيندووكردنةوةى تاقة ميَشيَك لة
بةهاردا بةلايةوة ئاسانة. هةر لةبةر ئةوةشة كة هيض طومان و دوودلَى و
زيادةرِةوىيةك لة ئايةتى ثيرؤزى: (مَا خَلْقُكُمْ وَلا بَعْثُكُم اِلاّ
كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ)دا (لقمان:28) نىية.
بةم
رِوونبوونةوةية، ئةوةمان بؤ ضةسثا كة ئةو كةسةى ئةم كارانة ئةنجام دةدات،
لةوثةرِى توانست و دةستةلآتداية و هيض شتيَك ناتوانيَت رِيَى هيض كاريَكى لـآ
بطريَت!
هةروةك
لة باسةكانى ثيَشوودا زانيمان كة ضةند هؤيةكى ئةوتؤ هةن داخوازى بوونى قيامةت و
زيندووبوونةوةى مرؤظ بن و، زانيشمان ئةو كةسةى ئةم كارة ئةنجام دةدات خاوةنى
توانست و دةستةلآتة.. هةروةها دةبآ بيشزانين كة ئةم دنياية حةشر و قيامةتى لةباردا
هةية و شياويةتى.
ئةم
دةعوايةشمان "واتة شياويى دنيا بؤ حةشر و قيامةت" ضوار مةسةلةى تيَداية:
يةكةم: مردنى ئةم دنياية كاريَكى مومكينة و مةحالأ
نىية.
دووهةم: رِوودانى ئةم مردنة لة رِاستى و واقيعدا.
سآهةم: زيندووبوونةوةى دنيا لة ثاش مردن و، ئاوةدان
بوونةوةى لة شيَوةى دوارِؤذدا شتيَكى مومكينة.
ضوارةم: رِوودانى واقيعيى ئةم زيندووبوونةوة و ئاوةدان
كردنةوةية.
مةسةلةي
يةكةم:
(مردنى ئةم جيهانة و لةناوضوونى بوونةوةران شتيَكى مومكينة).
ضونكة
ئةطةر هةر شتيَك ياسـاى رِةخسين(قانون التكامل) بيطريَتةوة، ئةوا لة
هةموو حالَةتيَكىدا لة نةشونماداية. ئةم نةشونماكردنةش ئةوة دةطةيةنيَت كة ئةو
شتة لة هةر حالَةتيَكىدا تةمةنيَكى سروشتيى هةية، واتة هةركام لةو حالَةتانة
ئةجةليَكى سروشتى و كاتيَكى ديارىكراوى هةية بؤ تةواوبوون و كؤتايى ثآهاتنى.
كةواتة هيض شتيَك نىية بتوانيَت لة مردن رِزطارى ببيَت. ئةمةش شتيَكة بة
بينين و بؤطةرِان(الاستقراء) ضةسثاوة و هيض طومانيَكى تيَدا نىية.
بةلَآ،
هةروةك مرؤظ، كة جيهانيَكى بضووكة، ناتوانيَت لة مردن دةرباز ببيَت، بةهةمان
جؤر ئةم جيهانةش = كة مرؤظيَكى زةبةلاحة = لة دةست مردن رِزطارى نابيَت، بةلَكو
دةبآ بمريَت و ثاشان زيندوو بكريَتةوة. يان دةخةويَت و ثاشان ضاوةكانى بةسةر
ديمةنى بةرةبةيانى حةشردا دةكاتةوة.
هةروةك
درةخت نوسخةيةكى بضووكى بوونةوةرانة و ناتوانيَت لة دةست ثتوركان و دارِزان دةرباز
ببيَت، بة هةمان جؤر زنجيرةى بوونةوةرانيش كة لة درةختى دروستبووان(شجرة
الخليقة)ةوة
ثةيدا بوون، ناتوانن خؤيان لةو مردن و لةناوضوونة رِزطار بكةن، كة بؤ مةبةستى
ئاوةدانكردنةوة و تازةكردنةوةية.
جا
ئةطةر دنيا، ثيَش ئةجةل و تةواوبوونى ماوةكةى خؤى، كارةساتيَكى رِووخيَنةر، يان
نةخؤشىيةكى خاريجى = بة ئيزنى خوا خؤى = نةيةتة رِيَى، ياخود خواى طةورة خؤى ئةم
رِيَسايةى بوونةوةر تيَك نةدات، ئةوا هةر بة حسابيَكى زانستى دةبآ رِؤذيَك بيَتة
كايةوة كة زايةلَةى ئةم دةنطةى تيَدا بزرنطيَتةوة:
(
اِذَا
الشّمسُ كُوِّرت * وَاِذَا النُّجُوم انكَدَرَتْ * وَاِذَا
الْجِبَالُ سُيّرَتْ) (التكوير:1=3).
(
اِذا
السّماءُ انْفَطَرَتْ * وَاِذَا الكَواكِبُ
انْتَثَرَتْ * وَاِذَا البِحَارُ فُجِّرَتْ) (الإنفطار:1=3).
ئيتر
ئةو كاتة بة ئيزنى خواوةندى ئةزةلى و خاوةن توانست، واتا و نهيَنىيةكانى ئةم
ئايةتانة دةردةكةون و، ئةم دنياية = كة وةك مرؤظيَكى طةورة واية = دةكةويَتة
طياندان و هاوار و، ثرخة و نالَةى لـآ هةلأدةستيَت و، ثاشان دةمريَت.. ئنجا
بة فةرمانى خواى طةورة زيندوو دةكريَتةوة!
* مةسةلةيةكى رِةمزيى ورد:
هةروةك
بايةخدان بة وشة و ئةستووركردنى ئةم لايةنة زيان بة ناوةرؤك و واتاكةى
دةطةيةنيَت..
هةروةك
كاكلأ و ناوةرؤك لةسةر حسابى تويَكلأ و رِوخسار بةهيَز دةبن..
هةروةك
رِؤح لة ثيَناوى لةشدا لاوازى رِووى تآدةكات و، لةشيش بةهؤى هةولَدانةوة بؤ
بةهيَزكردنى رِؤح لاواز دةبآ..
بة
هةمان جؤر، ئةم جيهانة ضرِةى ئيَمةش هةتا زياتر لايةنةكانى ذيان كارى تيَدا
بكات، زياتر لة رِيَطاى ضوونىدا بؤ جيهانى نةرم و ناسكى قيامةت، نةرمتر دةبيَت
و ئامادةيى ثةيدا دةكات.
توانا
و دةستةلآتى خواوةنديش = كة بة جؤريَكى سةرسوورِهيَنةر لةكارداية = رِووناكيى ذيان
بةسةر لايةنة وشك و كوذاوة و مردووةكاندا، بلآو دةكاتةوة و، بةمةش نةرم دةبن و
دةتويَنةوة و، ئةو لايةنانة بة رِووناكيى ذيان رِؤشن دةكاتةوة، بؤ ئةوةى حةقيقةت
و ناوةرؤكيان بةهيَز بكات و "ئامادةيى" بؤ ذيانى ئةو جيهانة نةرم و جوان
و ناسكةى قيامةت ثةيدا بكةن.
بةلَآ،
حةقيقةت و ناوةرؤك = با زؤر لاوازيش بن = هةرطيز نامرن، بة ثيَضةوانةى رِوخسار و
تويَكلأ و ويَنةى دةرةوة. بةلَكو حةقيقةت هةر لةناو ويَنة و شكلأ و تويَكلأ و رِوخسارةكانداية
و، تا زياتر بميَنيَتةوة و بةرةو ثيَشتر برِوات، ثتر رِوون و طةورةتر دةبيَت. بة
ثيَضةوانةى تويَكلأ و ويَنةى دةرةوة، كة كؤن دةيَت و دادةرِزيَت، ثاشان بة
شيَوةيةكى نوآ خؤى دةردةخاتةوة، بؤ ئةوةى لة كالآ و بةرطيَكى شياوى حةقيقةتدا
بيَت، ئةو حةقيقةتة ضةسثاوةى كة هةردةم لة طةشةكردنداية.
كةواتة
ئةم دوانة (حةقيقةت و شكلَى دةرةوةى حةقيقةت) لة رِيَذةيةكى ثيَضةوانةى يةكتريدان.
واتة ئةطةر يةكيَكيان بةرةو كةمى برِوات، ئةوى تريان لة زيادبووندا دةبيَت و،
تا ويَنةى دةرةوة ضرِتر و زبرتر بيَت، ئةوا ناوةرؤك نةرمتر و تةنكتر دةبيَت و،
تا ويَنةى دةرةوة لاوازتر بيَت، بة هةمان رِيَذة، ناوةرؤك بةهيَزتر دةبيَت.
ئةمةش
ياسايةكى طشتىية بؤ هةموو ئةو شتانةى كة ياساى رِةخسين(قانون التكامل)
دةيانطريَتةوة.
كةواتة
بآ هيض طومانيَك كاتيَك ديَت كة "بة ئيزن و فةرمانى خوا" جيهانى بينراوى
ئيَستامان = كة ويَنة و تويَكلَى حةقيقةتى بوونةوةرانة = لةتلةت ببيَت و، ثاشان
لة شيَوةيةكى جوانتردا نوآ ببيَتةوة. ئةو كاتةش حيكمةتى ئةم ئايةتة ثيرؤزة ديَتةدى
كة دةفةرموآ:
(يَوْمَ
تُبَّدلُ الاَرضُ غَيْرَ الاَرْضِ... ) (إبراهيم:48).
لةمانةى
ثيَشـةوة دةطةينة ئةو ئةنجامةى كة: مردن و تيَكضوونى ئةم دنياية شـتيَكى مومكينة و
هيض طومانيَكى تيَدا نىية.
مةسةلةي
دووهةم:
(ئةم دنياية دةمريَت و كاول دةبيَت).
بةلَطةش
لةسةر ئةم مةسةلةية زؤرة:
يةكدةنطى(اجماع)ى هةموو
ئايينة ئاسمانىيةكان..
شايةتيى
هةموو فيطرةتيَكى ساغ و
بآعةيب..
ئالأوطؤرِى
ناو بوونةوةران..
مردنى
جيهانى زيندةوةران و ئةو شتانةى لةم بوونةوةرةدا لة جموجوولَدان، كة بة
ئةندازةى ذمارةى ضةرخ و سالَةكانن..
هةموو
ئةمانة، بةلَطةن لةسةر مردنى ئةم دنيايةى خؤشمان كة وةك مةنزلَطاى رِيَبواريَك
واية.
ئةطةر
دةتةويَت تةسةوورى مردن و سةرةمةرطى ئةم دنياية بكةيت بةو جؤرةى كة ئايةتةكانى
قورئانى ثيرؤز ئاماذةيان بؤ كردووة، ئةوا بة وردى سةرنج بدة لةوةى كة:
هةموو
بةشةكانى ئةم طةردوونة، بة ياسايةكى زؤر بةرز و ورد و، بة شيَوةيةكى ناديار و ناسك،
ثةيوةندىيان لةطةلأ يةكتردا هةية و ثةيوةستى يةكترين. ئةمةش بة رِادةيةكى واية كة
ئةطةر بيَت و تةنها يةك قةبارة(جُرم) لةناو ئةواندا فةرمانى "كُنْ" يان:
"لة خولطةى خؤت دةربضـؤ" لـة لايةن خـواى طةورةوة وةربطريَت، ئةوا
هةموو جيهان دةكـةويَتة سةرةمةرطةوة و، سةرجةمى ئةستيَرة و قةبارة و تةنة
ئاسمانىيةكان دةكةون بة يةكدا و، بة ئةندازةى دةنطى مليؤنةها تؤث دةنط و
نةعرةتةيان لـآ ثةيدا دةبيَت و، ثارضة ئاطر و ثزيسكى وةهايان لـآ دةبيَتةوة و لةم
فةزا فراوانةدا بلآو دةبنةوة كة هةريةكةيان بة ئةندازةى قةبارةى ئةم زةوىيةى
خؤمان بةلَكو طةورةتريش بيَت. ضياكانيش هةثروون هةثروون دةبنو، دةرياكانيش
ئاويان تيَدا ناميَنيَت و يةكثارضة دةبن بة كلَثةى ئاطر و، زةويش لة جيَطاى
خؤىدا تةخت دةبيَت!
بةم
جؤرة، خواى طةورةى خاوةن توانستى ئةزةلى، ئةم بوونةوةرة بةم ثارضة مردووانة دةجوولَيَنيَت
و رِاياندةذةنيَت و تيَكةلَى ئةم سةرةمةرطةيان دةكات. ئيتر بوونةوةران ثاك
دةكريَنةوة و هةريةكةيان لةوانى تر جيا دةبيَتةوة. دؤزةخيش بة كةرةسة و سةرنشينانى
سوور دةكريَتةوة و، بةهةشتيش دةردةكةويَت و نزيك دةخريَتةوة و ئةوةى لةطةلَىدا
بطونجيَت دةضيَتة ناويةوة.. ئيتر ئةو كاتة جيهانى ئةودنيا، بؤ بوونى هةميشةيى
ديَتة كايةوة.
مةسةلةي
سآهةم:
(طونجانى زيندووكردنةوةى ئةو جيهانةى كة دةمريَت).
ئةوةبوو
ثيَش ئيَستا لة بنضينةى دووهةمدا ضةسثاندمان كة "توانستى خواى طةورة"
هيض ناتةواوىيةكى نىية و هؤى زؤر بةهيَزيش بؤ دروستبوونى قيامةت هةية. هةروةها
ئةوةشمان ضةسثاند كة ئةم مةسةلةية يةكيَكة لة مةسةلة طونجاو(ممكنات)ةكان.
جا
مادةم مةسةلةيةكى طونجاو بيَت و، هؤى بةهيَز و طرنطيش بؤ دروستبوونى ببيَت،
ئنجا لة لايةكى تريشةوة ئةو كةسةى كة ئةم كارة ئةنجام دةدات لةوثةرِى توانستى
رِةها(مطلق)دا بيَت،
ئةوا ئيتر نابآ لةو طؤشةيةوة سةيرى مةسةلةكة بكريَت كة: شتيَكى طونجاوة و بةس،
بةلَكو دةبآ وا بزانريَت كة شتيَكة واقيعة و رِووى داوة!
* سةرنجيَكى رِةمزى:
ئةطةر
بة وردى سةرنج لةم طةردوونة بدةين، دةبينين دوو ماك(عُنْصُر) هةن كة رِةطيان
داكوتاوة و بة هةموو لايةكدا بلآو بوونةتةوة. وةك: "خيَر و شةرِ"،
"جوانى و ناشيرينى"، "سوود و زيان"، "كةمالأ و
ناتةواوى"، "رِووناكى و تاريكى"، "رِيَطاى رِاست و
طومرِايى"، "رِووناكى و ئاطر"، "ئيمان و كوفر"،
"طوآرِايةلَى و سةرثيَضى"، "ترس و خؤشةويستى"..
جا
ئةنجام و شــويَنةوارى ئةم شـتة دذ بة يةكانة تيَكةلأ بة يـةكترى دةبن و دةكةون بة
يةكدا و، لةمةوة ئالأوطؤرِة هةمةجؤر و بةردةوامةكان دةردةخةن، وةك بلَيَى
خؤيان بؤ جيهانيَكى تر ئامادة بكةن. كةواتة دةبآ ئاكام و كؤتايى ئةم دوو ماكة دذ
بةيةكة رِادة و سنووريَكى ببيَت و لةوآ لة يةكتر جيا ببنةوة و، هةريةكةيان لة
شيَوةى "بةهةشت" ياخود "دؤزةخ"دا دةربكةون.
جا
لةبةر ئةوةى جيهانى هةميشةيى ئةولا، لة جيهانة تيَكضووة لةناوضووةكةى ئةم لا
دروست دةكريَتةوة، ئةوا بة يةقينى ماكة سةرةكىيةكانى ئةم جيهانة، بؤ جيهانى
هةميشةيى ئةولا دةنيَرريَن.
بةلَآ،
"بةهةشت و دؤزةخ" بةروبوومى ئةو لقة دريَذ و بلآوةن كة لة درةختى
دروستبووان(شجرة
الخليقة)ةوة
ثةلى هاويشتووة و تا دةطاتة "ئةبةد" بلآو بووةتةوة. هةروةها ئةم دوانة
كؤتايى زنجيرةى بوونةوةران و، طؤم و طةنجينةى لافاوى كاروبارة خوايىيةكانن و،
دوو درةوشـانةوة(التجلي)ن لة درةوشانةوةكانى "لوطف" و
"قةهر"ى خواى طةورة.
جا هةركات كة دةستى قودرةت بة توندى ئةم
طةردوونةى رِاتةكاند، ئةوا هةريةكة لةو دوو طؤمة بةو ماددة و ماكانة ثرِ دةبيَت
كة لةطةلَىدا دةطونجيَن.
رِوونكردنةوةى ئةم سةرنجة رِةمزىية:
خواوةندى
داناى ئةزةلى، بة خواستى دانايى و ضاوديَريى ئةزةليى خؤى، ئةم دنيايةى بة جؤريَك
بةدىهيَناوة كة جيَطا و مةلَبةندى تاقيكردنةوةى مرؤظ بيَت و، ببيَت بة
ئاويَنةيةك بؤ ثيشاندانى درةوشانةوةى ناوة جوانةكانى و، لاثةرِةى تيانووسينى قةلَةمى
"قةدةر" و "قودرةت"ى خؤى بيَت.
ئةم
تاقيكردنةوانةش هؤن بؤ نةشونماكردن.. ئةويش هؤية بؤ دةركةوتنى ئامادةيى و
ليَهاتنى هةر شتيَك.. ئةويش هؤية بؤ دةركةوتنى توانا و ليَهاتنةكانى مرؤظ.. كة
ئةويش دةبيَت بةهؤى دةركةوتنى رِاستىية نيسبىيةكان.. ئةوانيش هؤن بؤ دةركةوتنى
درةوشانةوةى نةخشة رِةنطينةكانى ناوة جوانةكانى بةديهيَنةرى طةورة و ثةروةردطار،
تاكو ئةم بوونةوةرانة شيَوة و رِوخسارى نووسراوةكانى خواى طةورةى
"صةمةد" و ثةروةردطار بطرنةخؤ.
كةواتة
نهيَنيى تةكليف و ئةركثآسثاردن و حيكمةتى تاقيكردنةوةى مرؤظ لةوةداية كة: جةوهةر
و حةقيقةتى رِؤحيانةتة ثاكةكان، كة وةك ئةلَماس وان، ثاك دةكةنةوة و، لةو
رِؤحيانةتانة جيايان دةكةنةوة كة وةك خةلَووز رِةش داطيرساون.
بةم
نهيَنىيانة و هاوضةشنيان كة باسكران و، بةو حيكمةتة ورد و جوانانةش كة ئيَمة
ليَيان بآئاطاين، خواى بةتواناى دانا ئةم جيهانةى لةم شيَوةيةدا دروست كردووة
و، ويستى بة ئالأوطؤرِى ئةم جيهانة بووة و، لةبةر ئةم ئالأوطؤرِةش شتانى دذ بة
يةكى ئاويَتةى يةكترى كردووة. ئةوةتا سوودةكان لةطةلأ زيانةكاندا تيَكةلأ كراون
و، خراثة لةطةلأ ضاكةدا تيَهةلَكيَش كراوة و، شتة ناشيرينةكانيش لةطةلأ
جوانةكاندا كؤكراونةتةوة.. بةم ضةشنة، دةستى قودرةتى خواى طةورة، ئةم شتة
دذبةيةكانةى ثيَكةوة شيَلاوة و، هةموو بوونةوةرانى وا لـآ كردووة كة
شــويَنكةوتةى ياسـاكانى رِةخسـين(التكامل) و ئالأوطؤرِ بن و
ليَيان لانةدةن.
جا
هةركات كة:
كؤرِى
ئيمتيحان تةواو بوو..
كاتى
تاقيكردنةوة دوايى هات..
ناوة
جوانةكانى خواى طةورة كارى خؤيان جآبةجآ كرد..
قةلَةمى
قةدةرى خوا لة نووسين بووةوة..
قودرةتى
خوا نةخش و نيطارى داهيَنانى خؤى تةواو كرد..
بوونةوةران
فةرمانبةريَتيى ئةستؤيان ئةنجام دا..
بةديهيَنراوان
ئةركى سةرشانى خؤيانيان تةواو كرد..
هةرضى
شت هةية واتا و ناوةرؤكى خؤى دةربرِى..
ئةم
دنياية نةمامى ئةو دنياى سةوز كرد..
سةرزةوى
هةموو موعجيزاتى توانستى بةديهيَنةرى بةتوانا و شتة لةعادةتبةدةرةكان(الخوارق)ى سنعةتى
ئةوى ثيشان دا..
ئةم
جيهانة فانىيةش، تابلؤ هةميشةيىيةكانى لةسةر شريتى زةماندا ضةسثاند..
ئةوا
ئةو كاتة حيكمةتى هةميشةيى و ضاوديَريى ئةزةليى خواوةندى شكؤمةند، خواستيان بةوة
دةبيَت كة:
رِاستىيةكانى
ئةنجامى ئةو تاقيكردنةوةية و.. حةقيقةتةكانى درةوشانةوةى ناوة جوانةكانى خوا و..
حةقيقةتى نووسراوةكانى قةلَةمى قةدةر و.. بنضينةى نةخش و نيطارى داهيَنانى قودرةت
و ســنعةتى خــواى طةورة و.. ســوود و ئاكامى فـةرمانبةريَتيى بوونةوةران و..
ثاداشتى ئةو فةرمانبةريَتىيانة و.. حةقيقةتى واتا و ناوةرؤكى وشةكانى كتيَبى
طةورةى طةردوون، دةربكةون..
هـةروةها
خـواسـتيان بةوة دةبيَت كـة طولَى تؤوى ئامــادةيىيـة فيـطرىيةكان
بثشكووتيَن و.. دةرطاكانى دادطاى طةورة بكريَنةوة و.. ويَنةى ئةو ديمةنة
ميسالىيانةى كة لة دنيادا طيراون، ثيشان بدريَن و.. ثةردةى هؤكارة ئاشكراكان
بدرِيَنريَن و.. هةموو شتيَك رِاستةوخؤ سةر بؤ فةرمانى خواى خؤى كةض بكات..
ئةو
رِؤذةى كة ويستى خواوةند رِوو دةكاتة ئةوةى كة: ئةو حةقيقةتانة دةربخريَن و ثةردة
لةســةر رِوويان هةلَبمالَريَت، بؤ ئـةوةى بوونةوةران لة ئالأوطؤرِ و لةناوضوون
رِزطار بكات و هةميشةيىيان ثآ ببةخشآ و، ئةو شتانةش كة دذ بة يةكترين و ئةو
هؤكارانةش كة ئالأوطؤرِ دروست دةكةن، ليَك جيا بكريَنةوة..
لةو
رِؤذةدا:
خواى
طةورة = بة حةتمى = قيامةت دةهيَنيَتة كايةوة و، كؤتايى بة هةموو كارةكان
دةهيَنيَت بة دةركةوتنى ئاكامةكانيان. ئيتر بة طويَرةى ئةو ئاكام و ئةنجامانة
دؤزةخ شيَوةيةكى ترسيَنةر و هةميشةيى وةردةطريَت و، دانيشتووانى خؤى بة: (وَامْتازُوا
اليوْمَ اَيُّهَا الْمُجرِمُونَ) (يس:59) دةترسيَنيَت
و، بةهةشتيش بة خؤشى و جوانى و دلَرِفيَنى بؤ هةتاهةتايى خؤى دةرِازيَنيَتةوة و،
دةرطاوانةكانى رِوو لة دانيشتووانى دةكةن و دةلَيَن:
(سَلامٌ
عَلَيكُمْ طِبْتُمْ فادْخُلُوهَا خَالِدينَ) (الزمر:73).
ئيتر
= لةو رِؤذةدا = خواى طةورةى بةتواناى دانا، بوونى هةميشةيى بةم دوو جيَطاية
دةبةخشيَت و، هةرطيز ئالأوطؤرِ و نةمان و ثيرى و فةوتانيان بةسةردا ناهيَنيَت.
ضونكة ئةو كاتة هيض هؤكاريَك بؤ ئالأوطؤرِ ناميَنيَت كة سةرى لة فةوتان و
لةناوضوونةوة دةردةضيَت. وةك لة "ثرسيارى دووهةمى، مةقامى يةكةمى، وتةى
بيستوهةشتةم"دا بةلَطةى لةسةر هيَنراوةتةوة.
مةسةلةي
ضوارةم:
(زيندووبوونةوة شتيَكى حةتمىية).
بةلَآ،
دواى ئةوةى "دنيا" مرد و كاول بوو، سةرلةنوآ لة شيَوةى "دوارِؤذ"دا
زيندوو دةكريَتةوة. ئةو بةديهيَنةرة بةتوانايةش كة بؤ يةكةم جار دروستى كردووة،
هةر ئةو لة يةكةم جار جوانتر دروستى دةكاتةوة و، دةيكات بة يةكيَك لة
مةنزلَطاكانى قيامةت.
باشترين
بةلَطةش لةسةر ئةوة:
يةكةم:
قورئانى ثيرؤزة، كة ئايةتةكانى بة هةزاران بةلَطةى عةقلَى
"زيندووبوونةوة" دةضةسثيَنن..
هةروةها:
هةموو كتيَبة ئاسمانىيةكانى تر، كة لةم مةسةلةدا لةطةلأ قورئان يةكدةطرنةوةو
تياىدا هاودةنطن..
هةروةها:
هةموو سيفةتةكانى: شكؤمةندى(الجلال) و جوانى(الجمال) و، طشت
ناوة جوانةكانى ترى خواى طةورةش، بةلَطةى طومانلـآنةكراون لةسةر رِوودانى ئةم
زيندووبوونةوةية..
هةروةها:
خواوةندى ميهرةبان لة هةموو ئةو فةرمانانةىدا كة بؤ ثيَغةمبةرانى خؤى = عليهم
الصلاة والسلام = ناردوون، بةلَيَنى زيندووكردنةوة و قيامةتى داوة. جا لةبةر
ئةوةى بةلَيَنى داوة، ئةوا بة حةتمى بةلَيَنةكةى دةباتة سةر. (سةيرى رِاستيى
نؤهةمى وتةى دةهةم بكة)..
هةروةها:
هةوالَدانى ثيَغةمبةرمان حةزرةتى "محمد صلى الله عليه وسلم" كة هةزاران
موعجيزة لةسةر رِاستطؤيى ئةو هةية، ئةم هةوالآنةى ثيَغةمبةر كة مزطيَنيى
زيندووبوونةوةمان دةدةنآ، لةطةلأ هةوالَدانى ثيَغةمبةرةكانى تر و ئةوليا و
ثياوضاك و صيدديقةكاندا، يةك دةطرنةوة..
ئةمة
جطة لةوةى كة هةموو ئايةتة تةكوينىيةكانى ئةم طةردوونة، هةمان مزطيَنى و
هةوالَمان ثآ رِادةطةيةنن.
ئةنجام:
هةموو
رِاستىيةكانى "وتةى دةهةم = ثةيامى حةشر" و، طشت بةلَطةكانى ثةيامى
"لاسيما" لة
مةقامى دووهةمى وتةى بيستوهةشتةم، كة بة زمانى عةرةبى لة "المثنوي
العربي النوري"دا
نووسـراون.. هةموو ئةمانة، بةوثةرِى بآطومانى و وةك هةلَهاتنى خؤر ضةسثاندوويانة
كة:
(ثاش
ئاوابوونى ذيانى دنيا، خؤرى حةقيقةت لة شيَوةى ذيانيَكى ترى نوآدا هةلَديَتةوة)!
* * *
بةم
جؤرة، لة سةرةتاى ئةم ضوار بنضينةيةوة تا ئيَستا هةرضىيةكمان رِوونكردةوة،
تةنها يارمةتىوةرطرتن(استمداد)يَك بوو لة ناوى "الحيكم"ى
خواى طةورة و، سووديَك بوو كة لة بةرةكةت و ليَشاوى نوورى قورئانى ثيرؤز وةرمان
طرت، تةنها بؤ ئةوةى كة "دلأ" وةرىبطريَت و، "نةفس"
تةسليم ببيَت و "عةقلأ"يش ملى بؤ كةض بكات..
دةنا
دةبآ ئيَمة ضى بين تا قسة لة مةسةلةيةكى وةهادا بكةين كة دةبآ هةر تةنها خاوةنى
ئةم دنياية قسةى تيَدا بكات؟ ئةو كةسةى كة بةديهيَنةر و خاوةنى ئةم طةردوونةية.
ئيَمة ئةوةندةمان بؤ هةية كة ملكةض و طوآرِايةلأ بين، ضونكة كاتآ كة ئةو دةدويَت
و قسة دةكات لةو زياتر كآ مافى دوان و قسةكردنى هةية؟
خؤ
ئةم خوايةى كة بةديهيَنةر و خاوةنى بوونةوةرة، هةر لة ئةزةلةوة رِوو لة هةموو
جؤرةكانى بوونةوةر دةكات لة طؤرِةثانى مزطةوتى دنيا و قوتابخانةى سةرزةوىدا، كة
لة ثشت ثةردةى هةموو ضةرخةكانةوةن، رِوويان تآ دةكات و هةموو بوونةوةر
دةلةريَنيَتةوة و دةفةرموآ:
(اِذا
زُلزِلَتِ الاَرضُ زِلزَالَهَا * وَاَخْرَجَتِ الاَرضُ
اَثقالَهَا * وَقَالَ الاِنسَانُ مَالَها * يَومَئِذٍ
تُحَدِّثُ اَخْبارَهَا * بِاَنَّ رَبَّكَ
اَوْحى لَهَا * يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النّاسُ اَشْتَاتاً
لِيُرَوا اَعمالَهُمْ فَمَنْ يَعْمَلْ مِثقالَ ذَرَّةٍ خَيراً يَرَهُ * وَمَنْ
يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً يَرَهُ) (الزلزلة).
بة
ضةشنيَكى وةهاش لةطةلَياندا دةدويَت كة هةموو بوونةوةران دةخاتة تاسةوة و،
دةفةرموآ:
(وَبَشِّرِ
الذينَ آمَنوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ اَنّ لَهُمْ جَناتٍ تَجري مِن تَحتِها
الاَنـهارُ كُلّمَا رُزِقُوا مِنها مِنْ ثَمَرةٍ رِزقاً قالُوا هَذا الذي رُزِقْنا
مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهاً وَلَهُمْ فِيها اَزواجٌ مُطَهَّرةٌ وَهُمْ
فِيها خَالِدونَ) (البقرة:25).
كةواتة
ئيَمة ئةوةندةمان لةسةرة طوآبيست و طوآرِايةلَى ئةو فةرموودةية بين كة لة لايةن
خاوةنى مولَكى دنيا و قيامةتةوة دةرضووة و بلَيَين:
= آمَنّا.. وصَدَّقْنا..
(سُبْحانكَ
لا عِلْمَ لَنا اِلاّ مَا عَلّمتَنا اِنّكَ اَنتَ العَليمُ الحَكيمُ).
(رَبَّنَا
لا تُؤَاخِذْنا اِنْ نَسينَا اَوْ اَخْطَأْنا).
اللّهم صلّ على سيّدنا محمّد وعلى آل سيدنا
محمد، كما صلّيت على سيدنا ابراهيم وعلى آل سيدنا ابراهيم، إنّك حميد مجيد.
* * *
[1] خواى طةورة دةفةرموآ: (إنّما أمره
اذا أراد شيئاً أن يقول له كن فيكون) (يس:82)، (قل الرّوح
من أمر ربّي) (الاسراء:85)، (ألا له
الخلق والأمر) (الاعراف:54). ئيمامى غةزالى = خواى
لـآ رِازى بيَت = سةبارةت بة رِؤح دةفةرموآ: "وهو أمر عجيب رباني
تعجز اكثر العقول عن درك حقيقته". برِوانة:"إحياء علوم
الدين" ج3/ص4. ئيمامى رِةببانيش = خواى لـآ رِازى بيَت = دةفةرموآ:
"ثيَنج شت هةن ثيَيان دةوتريَت: "الجواهر الخمسة الأمرية" كة بريتين
لة: "القلب،
الروح، السرّ، الخفي، الأخفى". ثاشان دةفةرموآ: "والاطلاع
علـى حقائقها
(واتة حةقيقةتى ئةم ثيَنجة) انما هو نصيب كمل تابعي النبي صلى الله
عليه وسلم". برِوانة: مكتوبات
الامام الرباني ج1/ص48. (وةرطيَرِ)
[2] تؤفيق: يةكيَكة لة
قوتابىيةكانى مامؤستا نوورسى. (وةرطيَرِ)
[3] عن أبي هريرة رضي الله عنه قال: قال رسول
الله صلى
الله عليه وسلم:
"كل ابن آدم يأكله التراب إلاّ عجب الذَّنَبِ منه خلق ومنه يركب" رواه
مسلم وأبوداود وابن ماجه. والعجب: أصل الذنب. (وةرطيَرِ = لة ضاثة
عةرةبىيةكةى "الكلمات"ةوة).
[4] واتة: ئةو
تايبةتكارىيانةى كة هةر لةشيَك لةوىتر جيا دةكةنةوة و دةستنيشانى دةكةن.
(وةرطيَرِ)
[5] فةرمانةكانى خوا بة طشتى دوو جؤرن:
جؤريَكيان ثيَيان دةوتريَت: فةرمانة شةرعىيةكان(الأوامر الشرعية) كة لة
سيفةتى "الكلام"ى
خواوة دةردةضن. جؤرى دووهةميان: ئةو فةرمانانةية كة بؤ دروستكردنى بوونةوةران لة
لايةن سيفةتى "الارادة"ى خواوة دةردةضن و ثيَيان دةوتريَت: (الأوامر
التكوينية)
كة بؤ دةربرِينى ضؤنيَتيى ئةم جؤرة فةرمانة رِستةى: "كُن،
فيكون"
بةكار دةهيَنريَت. واتة كة خواى طةورة ويستى شتيَك دروست بكات ثيَى دةفةرموآ:
"ببة" ئةويش "يةكسةر دةبآ". (وةرطيَرِ)
[6] بوون(الوجود) دوو جؤرة.
يةكةميان: ئةو بوونةى كة لة تواناداية(الوجود بالقوة). دووهةميان: ئةو
بوونةى كة لة واقيعدا هةية(الوجود بالفعل). بؤ نموونة: سيفةتى
ئاخاوتن واتة قسةكردن سيفةتيَكة لة مرؤظدا هةية، بةلآم لة كاتيَكدا كة بآدةنطة،
ئةوا بوونى ئةم ســيفةتة بوونيَكى توانـايى(وجود بالقوة)ية، كـة
لـةو كاتـةشدا مـرؤظ دةدويَت و دةست بة قسةكردن دةكات ئةوا ئةم سيفةتة بوونى
واقيعى(وجود
بالفعل)
وةردةطريَت. (وةرطيَرِ)