(ئةم مةبةستة
ضوار سةرنج و بنضينةى سةرةكيى تيَداية)
كةمالَى
"بوون" بة ذيانةوةية، تةنانةت بوونى رِاستةقينةى "بوون"
بةندة بة "ذيان"ةوة. ضونكة ذيان رِووناكيى بوونةوةرة و، هةست و
شعووريش رِووناككةرةوةى ذيانة. هةروةها ذيان بناغة و بنضينةى هةموو شتيَكة و،
هةر ئةوة كة هةموو شتيَك دةكات بة مولَكى هةموو طيانداريَك، واتة شتى خاوةن
ذيان(زيندةوةر) وةك خاوةنى هةموو شتيَك لـآ دةكات و، هةر تةنها بةهؤى ذيانةوةية
كـة ئةو زيندةوةرة دةتوانآ بلَيَت: (ئةم شـتانة هى منن و، دنيا مالأ و جيَطامة
و، بوونةوةريش مولَكيَكة خاوةنةكةم ثيَى بةخشيوم).
هةروةك
"رِووناكى" هؤى بينينى هةر جةستةيةكة و هؤكارى دةركةوتنى رِةنطةكانة،
بةثيَى وتةى هةندآ لة زانايان، بة هةمان جؤر "ذيان"يش هؤكار و دةرخةر
و ثيشاندةرى بوونةوةرانة و، هؤى هاتنةديى جؤراوجؤرىيةكان(نوعيات)ة.. هةر
ذيانة كة بةشيَكى كةمى هةندةكى(جُزئي) دةكاتة طشتى و
هةمةكى(كُلّي) و، شتى
طةورة و هةمةكيش لة بةشيَكى بضووكدا جآ دةكاتةوة.. هةر ذيانة هؤى كةمالَى بوون و
بوونةوةرة، ضونكة ذيان هةموو شتيَكى تر دةكاتة هاوبةشى يةكترى و يةكيَتى دةخاتة
نيَوان شتانى زؤر و زةبةندة و دةيانكات بة خولطةى "تاكى"ى
"تةنيا"يةك، تةنانةت "ذيان" جؤريَكة لة درةوشانةوةى ئةو
"تةنيا"ية لةناو ضينة زؤرةكانى بوونةوةردا و، ئاويَنةيةكة ئةو تاك و
تةنيايىيةى تيَدا دةردةكةويَت.
با
ئيَستا ئةم قسةية رِوون بكةينةوة:
سةيرى تةنيَكى بآطيان(جامد) بكة، با ضيايةكى
طةورةش بيَت، لة رِاستىدا: نامؤية.. هةتيوة.. تةنياية! ضونكة ثةيوةنديى ئةو
تةنها لةطةلأ جيَطاكةى خؤيداية و زياتر تيَثةرِ ناكات و، هةر شتيَكى تر كة لة
بوونةوةرانى تردا هةن سةبارةت بةم وةك نةبوو وان، ضونكة نة "ذيان"ى
هةية تا بتوانيَت ثةيوةندىيان لةطةلأدا ثةيدا بكات، نة خاوةنى هةست و شعووريشة
تا بةهؤيةوة ثةيوةستيان بيَت و ئةو ثةيوةندىيةيان لةطةلأدا ببةستيَت.
بةلآم
تةماشاى تةنيَكى بضووكى زيندووى خاوةن ذيانى = بؤ نموونة = وةك "هةنط"
بكة. دةبينيت هةر كة ذيانى تآدةضيَت، يةكسةر ثةيوةندى و عةقديَكى بازرطانى لةطةلأ
هةموو بوونةوةران، بة تايبةتى لةطةلأ رِووةك و طولَةكانى زةوىدا دةبةستيَت، بة
رِادةيةك كة دةتوانيَت بلَيَت: (هةموو سةرزةوى باخضة و جيَطاى بازرطانيمة).
كةواتة
جطة لة هةستة ديار و ناديارةكانى زيندةوةران، ضةند ثالأثيَوةنةريَكى فيتريى
ناديارى هاندةر و رِيَطاخؤشكةر هةن كة ثالأ بة هةنطةوة دةنيَن و رِيَطاى بؤ ئاسان
دةكةن تا بتوانيَت تيَكـةلآوى و هةلَسوكـةوت و ئـالأوطؤرِ لةطـةلأ زؤربةى
بوونـةوةرانى دنيادا بكات و خؤى لةطةلَياندا بطونجيَنيَت.
"ذيان"
كة بتوانيَت = بةو جؤرة = كاريطةريى خؤى لة زيندةوةريَكى بضووكى وةك هةنطدا
دةربخات، ئةوا ديارة تا ذيانى ئةو زيندةوةرة طةورةتر و ثلةى بةرزتر بيَت تا
دةطاتة ثلةى "ئادةمى" كة بةرزترين ثلةية، ئةو كاريطةرىيةى ثتر فراوان
و طةورة و رِووناكىبةخش دةبيَت. بة جؤريَك كة مرؤظ بة عةقلأ و هةست و شعوورى خؤى =
كة ئةم هةست و شعوورةش رِووناكيى ذيانة = دةتوانيَت بة ناو هةموو جيهانة بةرز و
رِؤحى و ماددىيةكاندا بطةرِيَت، وةك بة ناو ذوورةكانى خانووى خؤىدا هاتوضؤ
بكات. ئةمةش ئةوة دةطةيةنيَت كة هةروةك ئةو خاوةن هةست و شعوورة بة ضةشنيَكى
مةعنةوى (بة عةقلأو شعوور) دةرِواتة ناو ئةو جيهانانةوة، ئةو جيهانانةش دةبن بة
ميوان و لةسةر ئاويَنةى رِؤحى ئةودا دةردةكةون.
ذيان
(خؤى لة خؤىدا) رِووناكترين بةلَطةى تاك و تةنيايى خواى بالآدةستة و، فـراوانترين
جيَطاى تيادةركـةوتنى نيعمـةتة طـةورةكانيةتى و، ناســكترين جيـلوةى ميهرةبانى
و، وردترينى نةخش و نيطارة شاراوة و خاويَنةكانى ئةو خواوةندة بةدةستةلآتةية.
بةلَآ،
ذيان شاراوةترين و وردترينى ئةو نةخش و نيطارانةية كة لة دروستكراوةكانى خوادا
دةردةكةون. ضونكة بيَداربوونةوة و دةمكردنةوةى خونضةى ذيان لة "تؤو"دا
= كة يةكةم ثلةى ذيانة لة رِووةكدا، كة رِووةكيش نزمترين ثلةكانى ذيانى تيَداية
= هةر لة سةردةمى حةزرةتى ئادةمةوة = سلآوى خواى لـآ بيَت = تا ئيَستا، لةطةلأ
ئةو ئاشكرايى و زؤرى و رِاهاتنةش لةطةلَىدا، كةضى لة زانياريى مرؤظدا هةر
نهيَنى بووة و حةقيقةتةكةى بة ئاشكرا و تةواوى بؤ عةقلَى مرؤظ رِوون
نةبووةتةوة!
هةروةها
ذيان خاويَنترينيشيانة، بة ضةشنيَك كة هةردوو رِووةكةى: بينراو و نةبينراو(المُلْك
والمَلكوت)
زؤر رِوون و بآطةردن. ضونكة دةستى توانستى خوا بة بآ بةكارهيَنانى هيض هؤكاريَك
كارى خؤى لة ذياندا دةكات، بةلآم لة شتى تردا هةمان دةستى توانست هؤكارة
ئاشكراكان دةكات بة ثةردة و لة ثشتيانةوة كارى خؤى رِايى دةكات، بؤ ئةوةى ئةو
هؤكارانة ببن بة سةرضاوةى ئةو كاروبار و ضؤنيَتىيانةى كة بة ضةشنيَكى بآطةرد
ثيَشضاو ناكةون و، بة رِوالَةت لةطةلأ طةورةيى و شكؤمةنديى ئةو توانستةدا
ناطونجيَن.
بة
ثوختى:
دةتوانريَت بوترآ: طةر ذيان لةكايةدا نةبيَت، "بوون"يش بوونى نابيَت،
بةلَكو هيض جياوازىيةكى لةطةلأ "نةبوون"دا نابيَت. ضونكة ذيان
رِؤشنايى "رِؤح"ة و هةست و شعووريش رِووناكيى "ذيان"ة.
جا
مادةم ذيان و هةست و شعوور ئةوةندة طرنطىيان هةية و، مادةم ئيَمة ئةم
رِيَكوثيَكىو وردةكارى و توندوتؤلَى و ثيَكةوةطونجانةى هةموو بةشةكانى طةردوون
دةبينين و، مادةم ئةم سةرزةوىيةى خؤمان = كة وةك طةرديلةيةك واية لةضاو هةموو بوونةوةردا
= ثرِة لة طياندارى خاوةن ذيان و هةست و شعوور، بآطومان دةبآ، بة حوكمى يةقين و
ذيرى، هةموو طؤشة و كةنار و جيَطايةكى ترى ئةم كؤشك و بورجة طةورانةى ئاسمان ثرِ
بن لة ضةندين طياندارى خاوةن هةست و شعوور، بة جؤريَكى ئةوتؤ كة لةطةلأ ئةو
دةوروبةرةى خؤياندا بطونجيَن و لةطةلَياندا شياو بن. ضونكة هةروةك
"ماسى" لةناو ئاودا دةذى، بة هةمان جؤر دةطونجآ لةناو بلَيَسةى طةرماى
"خؤر"يشدا ضةندين جؤر سةرنشينى "نوورانى" ببن كة لةطةلأ ئةو
دةوروبةرةى خؤياندا بطونجيَن. (ضونكة ئاطر رِووناكى ناسووتيَنيَت بةلَكو ثةرةى ثآ
دةسيَنيَت).
هةروةها
مادام توانستى خواى طةورة لة جؤرةها ماددةى ئاسايى، تةنانةت لة ضرِترين جؤرى
ماكةكانى بوونةوةر، زيندةوةرى لةذمارةبةدةر دروست دةكات و، مادةم هةمان توانست
ضرِترين ماددة دةطؤرِيَت و ذيانى بة بةردا دةكات و بةوثةرِى وردةكارى ماددةيةكى نةرم
و ناسكى لـآ ثيَك دةهيَنيَت و، رِووناكيى ذيان لة هةموو شتيَكدا بلآودةكاتةوة و،
بة رِؤشنايى هةست و شعوور زؤربةى شتى بوونةوةران دةرِازيَنيَتةوة.. ئةوا دةبآ هةر
خاوةنى ئةم توانستة داناية: رِووناكى و هةوا و "ئةثير" و
شتانى ترى هاوضةشنيان، كة لةطةلأ رِؤح و ذياندا زياتر دةطونجيَن، لة
"ذيان" بآبةش نةكات و دةستيان لـآهةلَنةطريَت و بة بآ هةست و شعوور
نةيانهيَلَيَتةوة. بةلَكو رِةواتر واية كة ئةم توانستة رِةهاية ضةندين طياندار
و شتى خاوةن هةست و شعوور لةو ماددة ديارىكراوانة دروست بكات، بةلَكو لة ماددةى
نوور و لة تاريكى و لة ماددةى "ئةثير" و تةنانةت لة
هةوا و لة جيهانى "مةعنا"يش ضةندين جؤر شتى ئةوتؤ دروست بكات كة
رِؤحيان لة يةكتر جياواز بيَت بة ضةشنى جياوازيى جؤرةكانى طيانداران، بةم ثآية
هةنديَكيان بكات بة "مةلائيكةت" و هةنديَكى تريش بكات بة
"جيننى" و "جيهانى رِؤحانى".
سةرةرِاى
ئةمةش، دةتوانيت لة رِوانطةى ئةم نموونةيةى خوارةوة بآطومانى و ئاشكرايى بوونى
مةلائيكةت و رِؤحانىيانت بؤ دةربكةويَت، وةك قورئانى ثيرؤز رِوونى كردووةتةوة.
هةروةها ثووضةلَى و طومرِايى ئةو بؤضوونةشت بؤ دةربكةويَت كة دان بةمةدا نانيَت
و، بزانيت ضةندة لة حيكمةت و رِاستىيةوة دوورة:
لة
طةشتيَكدا دوو كةس، كة يةكيَكيان: نةزان و دةشتةكى، ئةوىتريشيان: شارةزا و
خةلَكى شار بوو، ثيَكةوة بةرةو شاريَكى طةورةى وةك ئةستةمبوولأ كةوتنةرِآ. بةلآم
ثيَش ئةوةى بطةنة ناو شار و، لة سووضيَكيةوة، رِآيان كةوتة خانوويةكى بضووك و
وةرشةيةكى ثيس و ضةثةلأ. سةيريان كرد ئةم خانووة ثرِة لة كريَكارى ماندوو كة
هةريةكةيان سةرطةرمى كاروبارى خؤيةتى لةم كارطة سةير و نامؤيةدا. لة دةرةوة و
دةوروثشتى ئةم خانووةشدا ضةندين ئاذةلأ و زيندةوةرى جياجيايان بينى كة هةريةكةيان
بة طويَرةى ثيَويستى و مةرجةكانى ذيانى خؤى، خةريكى لةوةرِ و خواردن بوون،
هةنديَكيان رِووةكى دةخوارد و، هةنديَكى تر ماسى و... هتد. ثاش بينينى ئةمة،
سةريان بةرز كردةوة، هةزاران تةلارى رِازاوة و كؤشكى بةرزيان لة دوورةوة بينى،
كة لة نيَوان هةريةكة و ئةوانى تردا ضةندين طؤرِةثانى طةورة و فراوان هةبوون،
بةلآم دانيشتووانى ئةم كؤشكانة بة ضاو نةدةبينران، ض لةبةر دوورىيان، ض لةبةر
كزيى ضاوى ئةمان، يان لةبةر ئةوةى ئةو دانيشتووانة خؤيان دةرنةدةخست و مةرجةكانى
ذيانيش، كة لةم كارطة ثرِ لة ضةثةلَىيةدا هةية، لةوآدا نةبوو..
ليَرةدا
دةشتةكىيةكةيان = كة تا ئيَستا شارى نةديبوو = وتى: (ئةو كؤشكانة هيض
طيانلةبةريَكيان تيَدا نىية و ضؤلَن، ضونكة من نايانبينم و هيض شتيَكيش لةو
كؤشكانةدا نىية = وةك ئيَرة = ثةنجة بؤ بوونى ذيان رِابكيَشيَت تياىدا). ئيتر
بةم جؤرة ورِيَنةية بآعةقلَىو نةزانيى خؤى ئاشكرا كرد!
هاوةلَة
شارةزا و عاقلَةكةى، بة لةسةرخؤيىيةوة، ثيَىوت:
(كاكى
خؤم! ئايا ئةم خانووة بضووك و كةمنرخة نابينيت كة ثرِة لة زيندةوةران؟ ئايا
نابينيت ئةوانة يةك بست ضؤلآيىيان نةهيَشتووةتةوة و، يةكيَك هةية هةردةم دةيانطؤرِيَت
و هىتر دةهيَنيَت و دةيانخاتة سةر كار؟ باشة ئايا دةطونجآ ئةو تةلارة
رِيَكوثيَك و كؤشكة رِازاوة دوورانة كةسيان تيَدا نةبيَت كة لةطةلأ ئةو
دةوروبةرةدا بطونجآ؟.. نةخيَر! ئةمة شتيَكى مةحالَة، بةلَكو دةبآ ئةو كؤشكانة ثرِ
بن لة طياندارى ئةوتؤ كة مةرجةكانى ذيانى خؤيانيان تيَدا بيَت، بةلآم نةبينينيان
لةبةر دوورى، يان كزيى ضاو، يان لةبةر دةرنةكةوتنيان، هةرطيزاوهةرطيز نابيَت بة
بةلَطة لةسةر نةبوونيان. ضونكة هيض كاتيَك نةبينين و دةرنةكةوتن نةبووة و نابيَتة
بةلَطة لةسةر "نةبوون"ى هيض شتيَك)!
لةبةر
رِووناكيى ئةم نموونة ئاشكرا و ئاسايىيةدا دةتوانين بلَيَين:
ئةم
سةرزةوىيةى ئيَمة كة يةكيَكة لة قةبارةكانى ئةم ئاسمانة طةورةية، هةرضةندة لةضاو
قةبارةكانى تردا بضووكة، كةضى دةبينين بووة بة مةلَبةنديَك بؤ جؤرةها جؤرى لةذمارةبةدةرى
طياندار و خاوةن هةست و شعوورةكان، تةنانةت ضةثةلَترين جيَطاى زةوى بووة بة
سةرضاوة و ثيشانطا و كانطايةكى طةورةى بةشيَكى زؤر لة طياندارة ورد و
بضووكةكان.. جا زةوىيةك كة بةم جؤرة بيَت، دةبآ بة حوكمى ذيرى و زةروورةت و
يةقينى بآطومان، ئةم فةزا و بؤشايىية فراوانةى ئاسمان و، ئةم ئاسمانة خاوةن
بورج و ئةستيَرة و هةسارة طةورانة، ثرِ بن لة طياندار و شتى خاوةن هةست و شعوور.
قورئانى ثيرؤز و شةريعةتى ثاكى ئيسلام ئةو خاوةن طيان و هةست و شعوورانة، كة لة
رِووناكى و ئاطر و تاريكى و هةوا و دةنط و بؤن و وتة و ئةثير و تةنانةت
لة كارةبا و هةموو شتة ناسكو رِةوانةكانى تر دروست كراون، ناو دةنيَن بة:
"مةلائيكةت" و "جان" و "رِؤحانىيةكان"..
بةلآم
ئةوةندة هةية، وةك هةر تةنيَك لة يةكيَكى تر جياوازة، هةروةها مةلائيكةتيش وان،
ضونكة جؤرى ئةو مةلائيكةتةى كة كاروبارى دلَؤثى بارانى ثآ سثيَرراوة، جياوازة
لةوةى كة كاروبارى خؤرى ثآ سثيَرراوة.. هةروةها "جيننى" و
"رِؤحانى"يةكانى تريش، رِةطةز و جؤريان لة يةكتر جياوازة.
كؤتايى
ئةم بنضينة سةرةكىية:
بة
تاقيكردنةوة ضةسثاوة كة: "ماددة" ئةسلأ و بنضينة نىية تاكو هةموو شتيَك
ببيَت بة شويَنكةوتةى ماددة و لة ذيَر فةرمانى ئةودا بيَت. بةلَكو ماددة بة
"مةعنا"يةكةوة بةستراوة و رِاوةستاوة كة بريتىية لة: ذيان.. لة:
رِؤح..
هةروةها
بة بينين و سةرنجدان بؤمان دةردةكةويَت كة ماددة شتيَكى ئةوتؤ نىية نةتوانريَت
بآطويَيى بكريَت و هةموو شتيَك لة كاروبار و فرمانةكانىدا ثيَويست بيَت بؤ لاى
ئةو بطةرِيَتةوة، بةلَكو ماددة: هؤكار و خزمةتكاريَكى طوآرِايةلَة بؤ تةواوكردنى
حةقيقةتيَكى تايبةتى، كة بريتىية لة: ذيان.. كة بناغةى ئةو حةقيقةتةش:
"رِؤح"ة..
هةروةها
ئاشكراية كة ماددة فةرمانرِةوايةك نىية خاوةنى بةخشندةيى بيَت و كةمالآت و
رِةوشتى بةرزى لـآ داوا و ضاوةرِوان بكريَت، بةلَكو ماددة شتيَكى
فةرمانبةسةردادراوة و بة ئاماذة(اشارة)ى شتيَكى بنةرِةتى و
تايبةتىيةوة دةرِوات و دةجوولَيَتةوة، ئةو شتة بنةرِةتىيةش بريتىية لة: ذيان..
لة: رِؤح.. لة: هةست و شعوور..
هةروةها "زةروورةت" داخوازى ئةوةية كة
هيض كردار و رِةوشتيَك بة ماددةوة نةبةستريَت و لة رِؤشنايى ئةودا بنيات نةنريَت،
ضونكة ماددة كاكلأ و ئةسلأ و بنضينة و بناغةيةكى نةجوولآو نىية، بةلَكو تويَكلأ
و بةرط و كةف و ويَنةيةكة لةتلةتبوون و تواندنةوةى لة رِيَطاداية و ثرتووكان و
رِزينى بةسةردا ديَت.
ئايا
نابينيت ئةو طيانلةبةرة ورديلانةى كة بة ضاو نابينريَن، ضةند هةستيَكى ئةوةندة
ناسك و تيذيان هةية كة ضثةى هاوجؤرةكانى خؤيانى ثآ دةبيستن و سةرضاوةى رِؤزيى
يةكترى ثآ دةبينن؟!
ئةمة
بؤمان رِوون دةكاتةوة كة ماددة تاكو وردتر و بضووكتر بيَت، زياتر شويَنةوار و
شةقلَى ذيانى ثيَوة ديار دةبيَت و زياتر و توندتر رِووناكيى رِؤحى لـآ
دةدرةوشيَتةوة. ضونكة ماددة تا وردتر بيَت و لة مادديةتى ئيَمة دوورتر بكةويَتةوة،
ثتر لة جيهانى رِؤح و ذيان و هةست و شعوورةوة نزيك دةبيَتةوة و، رِووناكيى ذيان و
طةرميى رِؤحى زياتر لـآ دةردةكةويَت.
جا ئايا
دةطونجآ ئةم هةموو نمانةى كة لة ذيان و هةست و رِؤحةوة ثالَيَوراون و بةضاو
دةيانبينين و هةستيان ثآ دةكةين و نم نم لة ماددةوة داضؤرِاون، هةر تةنها بة
جيهانى ماددةوة بةند بن و ئيتر جيهانى شارراوةى ثشت ثةردةى ماددة ثرِ نةبيَت لة
خاوةن رِؤح و هةست و شعوورةكان؟!
ئايا
دةطونجآ هةرضى "واتا" و "رِؤح" و "حةقيقةت" و
سةرضاوةكانيان هةية، تةنها بؤ ماددة و جموجوولَةكانى لة جيهانى بينراودا
بطةرِيَنةوة و، هةر بةو جيهانة رِووناك ببنةوة و دةربكةون؟!
نةخيَر
هةرطيز وا نىية. بةلَكو هةموو ئةمانة بؤمان دةردةخةن كة جيهانى بينراوى
"ماددة" بريتىية لة ثةردةيةكى رِازاوةى ئةوتؤ كة بةسةر رِوخسارى
شارراوةى "مةلةكووت" و جيهانى "رِؤح"دا دادراوةتةوة!
دةتوانين
بلَيَين: جؤرة يةكدةنطىيةك لة نيَوان هةموو رِيَرِةوانى فةلسةفة و ئاييندا هةية
لةسةر بوونى حةقيقةتى مةلائيكةت و جيهانى رِؤحانى، هةرضةندةش هةريةكةيان بة
شيَوةيةكى جياواز ئةمةيان دةربرِيوة، ئةمةش بة خؤيان زانيبيَت يان نا.. بة
رِادةيةك ئةو فةيلةسووفانةش كة رِيَرِةوى طةرِؤكايةتى(المشائية)يان لة
فةلسةفةى ورشةيى(إشراقي)دا طرتبووةبةر، كة تابلَيَى لة مةسةلةى
ماددةدا رِؤضووبوون، تةنانةت ئةوانيش ئينكاريى "مةعنا"ى مةلائيكةتيان
نةكردووة، ئةوةتا لةم بارةيةوة وتوويانة: "هةموو جؤر(نوع)يَك
ضىيةتى(ماهية)يةكى
سةربةخؤى رِؤحيى هةية"! هةنديَكى تريش لة فةيلةسووفة ئيشراقىيةكان، كاتآ كة
ناضار بوون دان بة شتيَك لة واتاى "مةلائيكةت"دا بنيَن، وتوويانة:
"ئةمانة ثيَيان دةوتريَت: دة ذيرىيةكان(العقول العشرة) و خاوةنى
جؤرةكان"..
سةبارةت
بة ئايينيشةوة، ئاشكراية كة رِيَرِةوانى هةموو ئايينةكان باوةرِيان بةوة هةية كة
هةموو "جؤر"يَك لة جؤرةكانى بوونةوةر مةلائيكةتى سةرثةرشتيكارى خؤى
هةية كة لة ذيَر فةرمان و رِابةريى "وةحى"ى خواى طةورةدا كاروباريان
بةرِيَوة دةبةن. دةبينين بة هةنديَكيان دةلَيَن: "مَلَك
الجبال"
و هـةنديَكى تر: "مَلَك البحار" هةنديَكى تريش: "مَلَك
الأمطار"... هتد.
تةنانةت
ماددى و سروشتىيةكانيش، ئةوانةى كة ذيرىيان دابةزيوةتة ضاويان و لة ناوةرؤكى
مرؤظايةتى دامالَراون و طةيشتوونةتة ثلةى: "جمادات"،
نةيانتوانيوة "واتا"ى مةلائيكةت نةسةلميَنن! ئةوةتا ناوى: هيَزة
سارىيةكان(القوى
السارية)
لةو ياسايانة دةنيَن كة لة سروشتدا كار دةكةن. خؤ هةرضةندةش ئةمة مةبةستةكة بة
جوانى رِوون ناكاتةوة، بةلآم هةرضؤن بيَت داننانيَكى ناضارىية لة لايةن
ئةوانةوة بة بوونى شتيَك لة واتاى مةلائيكةتدا!
جا
ئةى ئةو كةسةى كة لة باوةرِهيَناندا بة بوونى "مةلائيكةت" و
"جيهانى رِؤحانى" لة دوودلَىدايت!
لةم
هةلَويَستةتدا ثشت بة ضى دةبةستيت و، بة ض رِاستىيةكةوة دةنازيت تاكو بتوانيت
لة بةرامبةر ئةم يةكدةنطىيةى هةموو ذيران و فةيلةسووفانى جيهانةوة رِابووةستيت؟
لة كاتيَكدا كة ئةوان = بة خؤيان زانيبيَت يان نا = ئةو رِاستىيةيان دةبربرِيوة
و بوونى مةلائيكةت و جيهانى رِؤحانىيان سةلماندووة؟
مادةم
"ذيان" دةرخةر و ئاكام و ثوختة و كاكلَى تيَكرِاى بوونةوةران بيَت = وةك
لة بنضينةى يةكةمدا رِوونمان كردةوة = ئنجا هةموو ذيرانى جيهانيش قسةيان لةسةر
ئةوة يةكانطير بووبيَت كة شتيَك لةو واتايةدا هةية كة ئايين بة
"مةلائيكةت" ناوى دةبات.. مادةم ئةم سةرزةوىيةى ئيَمةش ثرِة لةم
طياندار و خاوةن ذيانة جؤراوجؤرانةى كة دةيانبينين، كةواتة ضؤن دةبآ ئةم فةزا
فراوان و ئاسمانة رِيَكوثيَكانة ضؤلأ بن و كةس نةبيَت ئاوةدانيان بكاتةوة؟!
هةرطيز
ئةوةشت بة خةيالأدا نةيةت كة ئةو ياسايانةى لة جيهاندا هةن، بةس بن بؤ ئةوةى
ذيان بة بوونةوةران ببةخشن، ضونكة ئةو ياسايانة ضةند شتيَكى طويَرةيى و
برِياردراون و ضةند ياسايةكى وةهمين، بايةخيان نىية، بةلَكو هةر بة شتيش
ناذميَرريَن.
خؤ
ئةطةر ضةند بةندةيةكى خواوةند نةبن ئةم ياسايانة بةرِيَوة ببةن و دةريانببرِن،
هةرطيز ئةو ياسايانة نةدةبوون و نةدةناسران، ضونكة هيضيان بوونى دةرةكى(حةقيقةتى
خاريجى)يان نىية. بةلآم "ذيان" حةقيقةتى خاريجيى هةية. خؤ ئاشكرايشة
"شتى وةهمى" ناتوانيَت شتيَك بطريَتةخؤ و هةلَى بطريَت كة حةقيقةتى
خاريجيى ببيَت.
لةمةوة
دةطةينة ئةو ئةنجامةى كة: مادةم هةموو رِيَرِةوانى ذيرى و حيكمةت و عةقلأ
و ئايين لةوةدا يةكيان طرتووة كة "بوون" تةنها بريتى نىية لة جيهانى
بينراو.. مادةم جيهانى بينراويش سةبارةت بة هةلَطرتنى رِؤح، بة رِوالَةت رِةق و
نةشياو ديارة، كةضى دةبينين ثرِة لة ضةندين جؤرى لةذمارةبةدةرى خاوةن رِؤح و
ذيان.. لةبةر ئةمانة، هةرطيز ناطونجآ كة "بوون" تةنها لةم جيهانةدا
بيَت و بةس. بةلَكو ضةندين جؤرى ترى "بوون" هةن كة جيهانى بينراو لة
ضاوياندا وةك ثةردةيةكى رِازاوة واية بةسةر رِوخسارياندا دادرابيَتةوة.
هةروةها
مادةم جيهانى شارراوةى "غةيب" و "مةعنا"، بة ويَنةى شياويى
دةرياكان بؤ ماسى، لةطةلأ "رِؤح"دا تةبا و شياون، ئةوا دةبآ ئةم
جيهانانة ثرِ بن لة ضةندين جؤرى ئةوتؤى رِؤح كة لةطةلأ دةوروبةرةكانياندا
بطونجيَن.
ئيَستاش
مادةم هةموو شتيَك شايةتيى خؤى لةسةر بوونى "مةلائيكةت" و "جيهانى
رِؤحانى" دا، ئةوا هيض طومانيَك لةوةدا نىية كة باشترين شيَوة و ضؤنيَتى لة
باسكردنياندا، بة ضةشنيَك كة هةموو خاوةن هؤشيَكى ذير بتوانيَت وةرىبطريَت،
ئةوةية كة قورئانى ثيرؤز لة بارةيانةوة دواوة و رِوونى كردووةتةوة. ئةوةتا قورئانى
ثيرؤز مةلائيكةت بة: (عِبادٌ مُكْرَمُون) (الأنبياء:26) و (لا
يَعْصُونَ الله ما اَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ) (التحريم:6) ناو دةبات.
مةلائيكةت
ضةند جةستةيةكى نوورانين كة دةكريَن بة ضةند بةشيَكةوة..
بةلَآ،
هةروةك مرؤظ نةتةوةيةكة جآبةجآكردنى ئةو فةرمان و شةريعةت و ياسايانةى لة ئةستؤ
نراوة كة لة كانطاى سيفةتى: "الكلام"ى خواوة هاتوون،
مةلائيكةتيش نةتةوةيةكى هيَندة طةورة و زؤرن، كة تةنها تاقمى كارطيَرِانيان ئةو
فةرمان و ياسا "تةكوينى"يانةى خواوةند جآبةجآ دةكةن كة لة سةرضاوةى
سيفةتى: "الإرادة"ى خواوة
هاتوون. مةلائيكةت جؤريَكن لةو بةندة طوآرِايةلآنةى خواوةند كة هةميشة لة
بةجآهيَنانى فةرمانةكانى ئةودان، بة رِادةيةكى وا كة هةريةكة لةو قةبارانةى
ئاسمانيان كردووة بة مزطةوت و ثةرستطاى خؤيان.
مةسةلةى
بوونى مةلائيكةت و جيهانى رِؤحانى، يةكيَكة لةو مةسةلانةى كة ئةم قاعيدة
مةنتيقىية دةيطريَتةوة كة دةلَيَت:
(سةلماندن
و ثيَزانينى بةشيَك لة هةر شتيَك، بةسة بؤ سةلماندن و ثيَزانينى سةرجةمى ئةو
شتة)!
واتة:
بة بينينى "يةكيَك" لة مةلائيكةت لة لايةنى كةسيَكةوة، دةزانريَت كة
"جؤر"ى مةلائيكةت هةن، ضونكة نةسةلماندنى بوونى يةكيَك ماناى
نةسةلماندنى هةموويانة. جا ئةطةر مرؤظ بوونى يةكيَكى لةوان سةلماند، دةبآ
هةمووشيان بسةلميَنيَت..
كةواتة
سةرنج بدة:
ئايا
نةتبينيوة و نةتبيستووة كة هةموو خاوةن ئايينةكانى هةموو سةردةميَك، هةر لة
سةردةمى ئادةم ثيَغةمبةرةوة = دروودى لةسةر بيَت = تا ئةمرِؤ، هةموويان بة يةك
دةنط دةلَيَن: "مةلائيكةت" و "جيهانى رِؤحانى" هةن؟ هةروةها
بةشيَك لة مرؤظةكانيش قسةيان لةسةر ئةوة يةكانطير بووة كة دةطونجيَت مةلائيكةتان
ببينريَن و قسةيان لةطةلأدا بكريَت و قسةيان لـآ وةربطيريَت؟
ئايا
ئةطةر لة رِاستىدا يةكيَك لة مةلائيكةتان نةبينراباية، يان بة جؤريَكى بآطومان
نةزانراباية كة مةلائيكةت هةية، ضؤن ئةم "يةكدةنطى"و يةك قسةيىيةى
ئةوان = كة بة "تةواتور" ثيَمان طةيشتووة = لة بابةتيَكى ئاوا
"وجوودى" و "ئيجابى"دا[1] رِووى دةدا؟
يان ضؤن تا ئيَستا بة بةردةوامى دةمايةوة؟ ئايا دةطونجآ ئةم بيرورِا طشتىية لة
ضةند بنةمايةكى زةروورى و بةديهىيةوة ثةيدا نةبووبيَت؟ ئايا دةطونجيَت
خةيالَيَك، كة لة رِاستى بآبةش بيَت، لةناو بير و باوةرِةكانى دريَذايى ميَذووى
مرؤظ و لة نيَوان تةثاوتلى رِووداوةكانى دنيادا هةروا وةك خؤى بميَنيَتةوة؟
ئايا
دةطونجيَت ئةم يةكدةنطىية طةورة و طرنطةى خاوةن ئايينةكان ثشتى بة ضةند
بةلَطةيةكى عةقلَى و يةقينى بآطومان و بينراو نةبةستبيَت؟.. ئايا دةطونجيَت ئةم
بةلَطة عةقلَى و يةقينىية بينراوانةش ثشتيان بة ضةندةها بةلَطة و نيشانةى جؤراوجؤر
نةبةستبيَتو، ئةم نيشانة و بةلَطانةش ثشتيان بة بينين و "شهوود"ى
واقيعى نةبةستبيَت و، ئةم بينينةش ثالَى بة ضةند بنةمايةكى طومانلـآنةكراوى
يةقينىيةوة نةدابيَت؟
كةواتة
ئةم بيروباوةرِة طشتىيةى خاوةن ئايينةكان ثشتى بة ضةندين بنضينة و بنةماى زةرووريى
ئةوتؤ بةستووة كة ئةوانيش سةريان لةو تةواتورة مةعنةوىيةوة هةلَداوة كة لة بينينى
ضةندين جارةى مةلائيكةت و رِؤحانىيةكانى ترةوة ثيَدا بووة. ديارة ئةمانةش ضةند
بناغةيةكى ئةوتؤن كة طومانيان لـآ ناكريَت.
ئايا
ئيتر دةكريَت هيض شوبهة و طومانيَك ئاويَتةى هةوالَدان و بينينى ئةو ثيَغةمبةر و
ثياوضاكانة ببيَت كة بة "تةواتور" و يةكدةنطى لة بارةى بوونى
مةلائيكةتةوة دواون و باسيان كردووة؟ لة كاتيَكدا كة ئةو ثيَغةمبةر و ثياوضاكانة:
خؤر و ئةستيَرةى تيشكبةخشى ذيانى كؤمةلآيةتيى مرؤظايةتين و، بة تايبةتى ئةوان لةم
بابةتانةدا ثسثؤرِى ئةم بوارةن، كة شتيَكى ئاشكرايشة وتةى دوو ثسثؤرِى بابةتيَك
بةسةر وتةى هةزارانى تردا سةردةخريَت[2].. هةروةها
ئةوان لةم مةسةلةيةدا لايةنى ضةسثيَنةر(أهل الاثبات)ن، لة كاتيَكدا كة
ئاشكراية وتةى دوو كةس لة ضةسثيَنةران وةردةطيريَت و قسةى هةزاران نةسةلميَنةر
ثشتطوآ دةخريَت[3].
ئايا دةطونجيَت هيض طومانيَك خؤى بطةيةنيَتة ئةم
مةسةلةية، لة كاتيَكدا ئةو قورئانة ثيرؤزة خاوةن ئيعجازةى كة لة ئاسمانى
بوونةوةراندا هةميشة بة بآ ئاوابوون دةدرةوشيَتةوة، باسى كردووة و ليَى دواوة؟
ياخود لة كاتيَكدا ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = كة خؤرى ثرشنطدارى ئةم
ئايينةية، ديويةتى و شايةتيى لةسةر داوة؟
جا
لةبةر ئةوةى ضةسثاندنى تاكيَك لةوانةى جيهانى رِؤح = لة هةر كاتيَكدا = دةبيَت بة
بةلَطة لةسةر بوونى هةموو جؤرةكة = وةك لة رِاستىدا ئةمة ضةسثاوة = كةواتة
جوانترين شيَوة و ضؤنيَتى كة لة عةقلأ و ذيرىيةوة نزيك بيَت و باسى بوونيان
بكات، دةبيَت ئةوةبيَت كة شةريعةتى ئيسلام و قورئانى ثيرؤز باسيان كردووة و،
خاوةنى ميعراجيش = صلى الله عليه وسلم = ديويةتى.
ئةطةر
سةرنج لة بوونةوةرانى ئةم طةردوونة بدةين، دةبينين:
"ئةو
شتانةى كة هةمةكين(الكليات) بة ويَنةى هةندةكىيةكان(الجزئيات)
كةسيَتىيةكى مةعنةوىيان هةية، بة جؤريَك كة فةرمانبةريَتيى طشتيى ئةوان
دةربخات".
بؤ
نموونة: هةروةك "طولأ" لة رِيَطةى دةرخستنى وردةكاريى دروستكردنيةوة،
بة زمانى حالأ تةسبيحاتى ناوةكانى بةديهيَنةرى خؤى دةكات، هةموو باخضةكانى سةر
رِووى زةويش، لة رِوانطةى ئةم طولَةوة، فةرمانبةرىيةكةيان بريتىية لة
تةسبيحاتيَكى طشتى لةوثةرِى رِيَكوثيَكىدا..
هةروةك
بةرى درةخت بة رِيَكوثيَكىية بآويَنةكةى، تةسبيحات و ثةرستشى خؤى دةردةبرِيَت،
بة هةمان جؤر درةختيش = بة طشتى = فةرمانبةرى و ثةرستشيَكى فيتريى هةية لةوثةرِى
رِيَسا و رِيَكوثيَكىدا.
جا
هةروةك درةخت بةو جؤرةى كة باس كرا و، بة وشةى طةلآ و بةروبووم و
طولَةكانى، تةسبيحات و سوثاسى خواى خؤى دةكات، هةر بةو ضةشنةيش هةموو ئاسؤ و سووض
و كةناريَكى ئاسمان، بة ئةندازةى وشةى "خؤر و، مانط و، ئةستيَرةكان"
تةسبيحاتو سوثاسى خواى بةديهيَنةرى داناى خؤيان دةكةن.. هةروةها هةموو ئةو
بوونةوةرانةى بوونى دةرةكىيان هةية = هةرضةند لة رِوالَةتدا رِةق و بآطيان ديارن
= ئةوانيش بةوثةرِى هةست و شعوورةوة، ئةرك و تةسبيحات و سوثاسطوزارى و ثةرستشى
خؤيان هةية و بةجآيان دةهيَنن.
جا
لةكاتيَكدا كة "مةلائيكةت" لة جيهانى شارراوةى "مةلةكووت و
غةيب"دا نويَنةرى تةسبيحاتى بوونةوةرانن، لة هةمان كاتدا بوونةوةرانيش لة
حوكمى مزطةوت و ثةرستطاى ئةو مةلائيكةتانةدان لة جيهانى: "مولك و
شةهادةت"دا.
لة
"لقى ضوارةمى وتةى بيستوضوارةم"دا، رِوونمان كردووةتةوة كة: خاوةن و
بةديهيَنةرى ئةم كؤشكةى جيهان، بؤ مةبةستى ئاوةدانكردنةوةى ولآتةكةى خؤى ضوار
جؤر كريَكار بةكاردةهيَنيَت و دةيانخاتة سةر كار، كة لة ثيَشةكيى ئةم ضوار جؤرة
كارطوزارةوة مةلائيكةت و جيهانى رِؤحانين.
"رِووةك
و بآطيانةكان(الجمادات)" كة
كاروبارى خؤيان ئةنجام دةدةن، هيض ئاطايةكيان لة مةبةستى خاوةنى ئةو كؤشكة نىية
و، بة بآ ضاوةرِوانىكردنى وةرطرتنى هيض ثاداشتيَك لة بةرامبةر ئةو كار و
فرمانانةى كةوتووةتة ئةستؤيانةوة، كارى خؤيان جآبةجآ دةكةن، بةلآم بة فةرمانى
يةكيَك ئةنجامى دةدةن كة ئاطاى لة مةبةستى خاوةنةكةيانة.
"ئاذةلَةكانيش"
بة بآ ئةوةى لة مةبةستى خاوةنى ئةم كؤشكةى جيهان ئاطادار بن، كاروبارى خؤيان
ئةنجام دةدةن، بةلآم ئةوةندة هةية ثاداشتيَكى كةميان دةدريَتآ..
"طرؤى
مرؤظيش" كاتآ لة ضةند ئيشيَكدا دةخريَنة كار، هةست بة مةبةستى بةديهيَنةرى
شكؤمةند و خاوةنى ئةم كؤشكة دةكةن لةو كار و ئةركانةدا، ئةمةش لة بةرامبةر
وةرطرتنى دوو جؤر ثاداشتى نزيك و دوور (دنيا و ئاخيرةت)، جطة لةوةى كة مرؤظ لة
هةر شتيَكدا بةشى خؤى وةردةطريَت و، ضاوديَريى كارمةندانى تريش: (واتة: رِووةك و
ئاذةلَةكان) دةكات.
جا
مادةم بةكارهيَنانى ئةم سآ جؤرة كارمةندانة لة ئاوةدانكردنةوةى كؤشكى طةردووندا
شتيَكى ئاشكرا و ديار و بآطومانة، دةبآ جؤريَكى ترى ضوارةم ببيَت كة لة ثيَشةكيى
جؤرةكانى ترةوة بيَت. ئةوانيش لةوةدا لةطةلأ مرؤظ يةك دةطرنةوة كة هةردوو لايان
مةبةست و ئامانجى خاوةنى ئةم كؤشكة دةزانن، بةلآم لةوةدا لة يةكتر جيا دةبنةوة كة
ثةرستشى ئةمان هيض بةشيَكى خؤيانى تيَدا نىية و بةبآ وةرطرتنى هيض ثاداشتيَك
كاروباريان ئةنجام دةدةن. ضونكة ئةوان بة دواى ثاداشتى تايبةتىدا ناطةرِيَن و،
ئةوةندةيان بةسة كة هةست دةكةن و دةزانن خواوةند ليَيانةوة نزيكة و ضاوى رِةحـمةت
و ميهرةبانيى لـآيانة و، لةزةت و خؤشى لةوةدا دةبينن كة فةرمانةكانى خواوةند
جآبةجآ دةكةن. لةبةر ئةوة، هةر كاروباريَكيان ثآ دةسثيَرريَت، بةوثةرِى دلَسؤزى و
لـآبرِانةوة جآبةجيَى دةكةن.. ئةمانةش ثيَيان دةوتريَت: "مةلائيكةت".
جا
ئةم مةلائيكةتانة، بة طويَرةى دةستة و تاقم و جؤرةكانى خؤيان و رِةطةز و جؤرةكانى
بوونةوةران، فةرمانبةرى و كاروباريان جؤراوجؤر و لة يةكتر جياوازة. هةروةك
فةرمانطةكانى دةولَةت هةريةكةيان كارمةندى و فةرمانبةريَتىيةكى تايبةتىيان هةية،
هةر بةو جؤرةش فةرمانبةريَتيى فةرمانطةكانى ثةروةردطاريَتيى خوا و ئةو ثةرستشانةى
ثيَشكةشى ئةو دةكريَن، لة يةكتر جياوازن و هةريةكةيان بة ضةشنيَكى تايبةتىية.
بؤ
نموونة: حةزرةتى ميكائيل = دروودى لةسةر بيَت = بة فةرمانى خوا و لة ثيَناوى
ئةودا، وةك ضاوديَريَكى طشتى واية = طةر ئةم تةعبيرة دروست بيَت = بةسةر هةموو
ئةو بةديهيَنراوانةى خواوةندةوة كة لةسةر رِووى زةوىدا ضيَنراون. واتة وةك
سةركردةيةكى ئةو مةلائيكةتانة واية كة كاروبارى رِووةكةكانيان دراوةتة دةست..
هةروةها
خواى طةورة مةلائيكةتى ترى هةية سةركردةيى ئةو مةلائيكةتانةى ثآ سثيَرراوة، كة
بوون بة ضةند شوانيَكى ضاوديَرى مةعنةويى سةرجةم طيانلةبةرة جؤراوجؤرةكان.
جا
مادةم بةم جؤرة بؤمان دةركةوت كة هةر جؤريَك لة بوونةوةرة ئاشكراكان
مةلائيكةتيَكيان هةية و، لة جيهانى مةلةكووتدا نويَنةرى ثةرستشةكانيانة و = بة
زانين و ئاطالـآبوونةوة = لةوآ ثةرستشةكانى ئةوان ثيَشكةشى خواوةند دةكات، ئةوا
دةبيَت لةم رِيَطايةوة لةو فةرموودانةى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم =
تآبطةين، كة لة بارةى مةلائيكةتةوة فةرموونى و لةم رِووةوة ويَنةيةكى وردى جوانى
ئةوتؤى كيَشاوة كة زؤر شياو بيَت و تابلَيَى لة عةقلَةوة نزيك بيَت. وةك ئةوةى لة
"واتا"ى يةكيَك لة فةرموودةكانىدا دةفةرمويَت: (خواى طةورة
مةلائيكةتيَكى هةية، ضل = ياخود ضل هةزار = سةرى هةية، هةريةك لةو سةرانة ضل
هةزار دةمى هةية، هةر دةميَك ضل هةزار زمانى هةية، هةريةك لةم زمانانةش ضل هةزار
جؤر ويردو تةسبيحاتى تايبةتىيان هةية).
حةقيقةتى
ئةم فةرموودةية، رِوخسار و ناوةرؤكى هةية..
ناوةرؤكةكةى
بريتىية لةوةى كة: ثةرستشى مةلائيكةتان لةوثةرِى رِيَكوثيَكى و كةمالأ و فراوانى
و طشتىداية.
سةبارةت
بة شيَوة و رِوخسارةكةشى، ئةوا بريتىية لةوةى كة: هةندآ لة بةديهيَنراوة
طةورةكانى خواى كردطار بة ضل هةزار سةر و بة ضل هةزار شيَوة فةرمانبةريى ثةرستش
بةرِيَوة دةبةن..
بؤ
نموونة: دةبينين ثةرستشى "ئاسمان" بريتىية لة تةسبيحاتكردن بة وشةى
"خؤر" و "ئةستيَرةكان". هةروةها "زةوى"ش هةرضةند
تةنهاية، بةلآم بة سةد هةزار سةر ثةرستشى خؤى ثيَشكةش دةكات و، هةريةك لةو
سةرانةش بة سةدان هةزار دةم و، هةريةك لةو دةمانةش بة سةدان هةزار زمان ستايش و
ثةرستشى خواى خؤيان دةكةن..
جا
بؤ ئةوةى ئةو مةلائيكةتةى كة كاروبارى "زةوى"ى ثآ سثيَرراوة بتوانيَت
ئةم واتا و ناوةرؤكة لة جيهانى شارراوةى "مةلةكووت"دا دةرببرِيَت،
دةبيَت هةر بة هةمان شكلأ و رِوخساريش لةوآ دةربكةويَت.
ئةمةشت
بةلاوة سةير نةبيَت، من خؤم جاريَكيان نزيكةى ضل لقم = كة لةسةر بضيَت= بة
درةختيَكى مامناوةنديى"ضوالة"وة ذمارد، كة تةماشاى يةكيَك لةو لقانةم
كرد، نزيكةى ضل ثةلى بضووكم ذمارد كة لة "سةر" دةضوون و لةو لقة
بووبوونةوة، ثاشان ضل دانة طولَم بة يةكيَك لةو ثةلانةوة ذمارد كة هةموويان
"دةم"يان كردبووةوة، كة سةرنجم لةو طولآنةشدا بينيم هةريةكةيان نزيكةى
ضل تالَى باريكى رِةنطاورِةنطيان بةسةردا بلآو بووبووةوة، بة جؤريَك كة
هةريةكةيان درةوشانةوةى يةكيَك لة ناوة جوانةكانى خوايان دةدايةوة و رِوونيان
دةكردةوة و دةيانخستة طوفتار.
جا
ئايا دةطونجآ خواوةندى بةديهيَنةرى شكؤمةند و جوان و دانا و خاوةنى ثةروةردةكارى
درةختى ضوالة، لة كاتيَكدا ئةم درةختةى بةم شيَوة و رِوخسارة دروست كردبيَت و
ئةو هةموو كار و ئةركانةى ثآ سثاردبيَت، ثاشان مةلائيكةتيَك، كة لةطةلَىدا
بطونجيَت و وةك رِؤحى ئةو درةختة وابيَت، نةكات بة سةرثةرشتيكارى و، ئةو
مةلائيكةتة واتا و ناوةرؤكى ئةو درةختة بة بوونةوةران نةطةيةنيَت و ثةرستشةكانى
ثيَشكةشى خواى طةورة نةكات؟!
* * *
هاورِيَى
ئازيزم!
ئةمةى تا ئيَستا باسمان كرد، تةنها سةرةتايةك
بوو رِيَطاى تةخت و ئاسان كرد بؤ ئةوةى "دلأ" بؤ وةرطرتن ئامادة ببيَت
و، "نةفس" بؤ تةسليمبوون ملكةض ببيَت و، "عةقلأ"يش هيض
سةرثيَضىيةكى نةميَنيَت و سةر بؤ "رِاستى" دابنةويَنيَت.. جا ئةطةر
لةمانةى ثيَشوو تيَطةيشتوويت و حةز دةكةيت بة "مةلائيكةت" بطةيت و
ثيَيان شاد ببيت، ئةوا ثيَش هةموو شتيَك خؤت لة هةموو خةيالَيَكى نزم وخراث ثاك
بكةرةوة. ثاشان بزانة كة بةهةشتى رِازاوةى زانيارىيةكانى قورئانى ثيرؤز هةميشة
دةرطاى لةسةر ثشتة، تؤش فةرموو برِؤرة ناويةوة و لةم بةهةشتة رِازاوةيةى قورئانى
ثيرؤزدا سةيرى جوانترين شيَوةى مةلائيكةت بكة، ضونكة هةريةكة لة ئايةتةكانى
قورئانى ثيرؤز ثةنجةرة و كلآورِؤذنةيةكى رِووناكة. دةسا تؤش فةرموو لةوآ
رِابووةستة و.. سةير بكة و.. لةزةت بضيَذة و سوود وةربطرة:
(والْمُرسَـلاتِ
عُرْفاً *
فَالْعَاصِفاتِ عَصْفاً * والنّاشِراتِ نَشْراً
*
فَالْفَارِقاتِ فَرْقاً * فالْمُلقيِاتِ
ذِكْراً)
(المرسلات:1=5).
(والنَّازِعاتِ
غَرْقاً *
وَالنَّاشِطاتِ نَشْطاً * وَالسَّابِحَاتِ
سَبْحاً *
فالسَّابِقاتِ سَبقاً * فَالْمدبِّراتِ
أمْراً)
(النازعات:1=5).
(تَنَـزَّلُ
الْملائكةُ وَالرُّوحُ فيها بِاِذنِ رَبِّهمْ) (القدر:4).
(…
عَلَيْهَا مَلائِكةٌ غِلاظٌ شِدَادٌ لا يَعْصُونَ اللهَ مَا اَمَرَهُمْ
وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ) (التحريم:6).
ثاشان
طوآ بؤ ستايشيان رِابطرة:
(سُبْحانَهُ
بَلْ عِبادٌ مُكْرَمُونَ * لا يَسْبِقُونَهُ
بِالْقَولِ وَهُم بِاَمْرِهِ يَعْمَلُونَ) (الأنبياء:26=27).
ئةطةر حةزيشت لة موقابةلةكردنى جيننىية، ئةوا
بضؤرة ناو قةلآى سوورةتى:
(قُلْ أُوحِيَ
اِليَّ اَنّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ..) (الجن:1).
ثاشان
طوآ بؤ قسةكانيان رِابطرة و ثةند وةربطرة، بزانة دةلَيَن:
(... اِنَّا
سَمِعْنَا قُرْآناً عَجَباً * يَهْدي اِلى
الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ وَلَنْ نُشْرِكَ بِرَبِّنَا أحَداً) (الجن:1=2).
[1] واتة: بابةتةكة بابةتى
"ئيجابة" نةك "نةفى". ديارة تا بابةتى ئيجابى وةستابيَت بايةخ
بة بابةتى نةفى نادريَت. ضونكة بابةتى ئيجاب "بةلَطة" دةيكات بة ئيجاب،
بةلآم نةفى بآ بةلَطةية! (وةرطيَرِ)
[2] بؤ نموونة: لة
دةستنيشانكردنى نةخؤشىيةكدا قسةى ثزيشكيَك بةسةر قسةى هةزاران ئةندازياردا
ثيَشدةخريَت. (وةرطيَرِ)
[3] وةك لة بينينى مانطى
يةكشةوة(هلال)ى رِةمةزان و جةذندا قسةى دوو شايةت وةردةطيريَت، بةلآم نةبينينى
هةزاران كةسى تر ناكريَت بة شايةت و قسةيان ثشتطوآ دةخريَت. (وةرطيَرِ