مةبةستي يةكةم

"باوةرِ بة مةلائيكةت" يةكيَكة لة ثايةكاني ئيمان

(ئةم مةبةستة ضوار سةرنج و بنضينةى سةرةكيى تيَداية)

بنضينةي يةكةم

كةمالَى "بوون" بة ذيانةوةية‏، تةنانةت بوونى رِاستةقينةى "بوون" بةندة بة "ذيان"‏ةوة. ضونكة ذيان رِووناكيى بوونةوةرة و،‏ هةست و شعووريش رِووناك‏كةرةوةى ذيانة. هةروةها ذيان بناغة و بنضينةى هةموو شتيَكة و،‏ هةر ئةوة كة هةموو شتيَك دةكات بة مولَكى هةموو طيانداريَك،‏ واتة شتى خاوةن ذيان(زيندةوةر) وةك خاوةنى هةموو شتيَك لـآ دةكات و،‏ هةر تةنها بةهؤى ذيانةوةية كـة ئةو زيندةوةرة دةتوانآ بلَيَت: (ئةم شـتانة هى منن و،‏ دنيا مالأ‏ و جيَطامة و،‏ بوونةوةريش مولَكيَكة خاوةنةكةم ثيَى بةخشيوم).

هةروةك "رِووناكى" هؤى بينينى هةر جةستةيةكة و هؤكارى دةركةوتنى رِةنطةكانة‏، بة‏ثيَى وتةى هةندآ لة زانايان‏، بة هةمان جؤر "ذيان"‏يش هؤكار و دةرخةر و ثيشاندةرى بوونةوةرانة و،‏ هؤى هاتنةديى جؤراوجؤرىيةكان(نوعيات)‏ة.. هةر ذيانة كة بةشيَكى كةمى هةندةكى‏(جُزئي) دةكاتة طشتى‏ و هةمةكى‏(كُلّي‏) و‏، شتى طةورة و هةمةكيش لة بةشيَكى بضووك‏دا جآ دةكاتةوة.. هةر ذيانة هؤى كةمالَى بوون و بوونةوةرة،‏ ضونكة ذيان هةموو شتيَكى تر دةكاتة هاوبةشى يةكترى و يةكيَتى دةخاتة نيَوان شتانى زؤر و زةبةندة و دةيانكات بة خولطةى "تاكى"‏ى "تةنيا"‏يةك،‏ تةنانةت "ذيان" جؤريَكة لة درةوشانةوةى ئةو "تةنيا"‏ية لةناو ضينة زؤرةكانى بوونةوةردا و،‏ ئاويَنةيةكة ئةو تاك و تةنيايى‏يةى تيَدا دةردةكةويَت.

با ئيَستا ئةم قسةية رِوون بكةينةوة:

سةيرى تةنيَكى بآطيان‏(جامد) بكة،‏ با ضيايةكى طةورةش بيَت،‏ لة رِاستى‏دا‏: نامؤية‏.. هةتيوة‏.. تةنياية‏! ضونكة ثةيوةنديى ئةو تةنها لةطةلأ جيَطاكةى خؤيداية ‏و زياتر تيَثةرِ ناكات و،‏ هةر شتيَكى تر كة لة بوونةوةرانى تردا هةن سةبارةت بةم وةك نةبوو وان، ضونكة نة "ذيان"‏ى هةية تا بتوانيَت ثةيوةندىيان لةطةلأ‏دا ثةيدا بكات،‏ نة خاوةنى هةست و شعووريشة تا بةهؤيةوة ثةيوةستيان بيَت و ئةو ثةيوةندى‏يةيان لةطةلأ‏دا ببةستيَت.

بةلآم تةماشاى تةنيَكى بضووكى زيندووى خاوةن ذيانى = بؤ نموونة = وةك "هةنط" بكة. دةبينيت هةر كة ذيانى تآدةضيَت،‏ يةكسةر ثةيوةندى و عةقديَكى بازرطانى لةطةلأ هةموو بوونةوةران،‏ بة تايبةتى لةطةلأ رِووةك و طولَةكانى زةوىدا دةبةستيَت،‏ بة رِادةيةك كة دةتوانيَت بلَيَت: (هةموو سةرزةوى باخضة و جيَطاى بازرطانيمة).

كةواتة جطة لة هةستة ديار و ناديارةكانى زيندةوةران،‏ ضةند ثالأ‏ثيَوةنةريَكى فيتريى ناديارى هاندةر و رِيَطاخؤشكةر هةن كة ثالأ بة هةنطةوة دةنيَن و رِيَطاى بؤ ئاسان دةكةن تا بتوانيَت تيَكـةلآوى و هةلَس‏و‏كـةوت و ئـالأوطؤرِ لةطـةلأ زؤربةى بوونـةوةرانى دنيادا بكات‏ و خؤى لةطةلَيان‏دا بطونجيَنيَت.

"ذيان" كة بتوانيَت = بةو جؤرة = كاريطةريى خؤى لة زيندةوةريَكى بضووكى وةك هةنط‏دا دةربخات،‏ ئةوا ديارة تا ذيانى ئةو زيندةوةرة طةورةتر و ثلةى بةرزتر بيَت تا دةطاتة ثلةى "ئادةمى" كة بةرزترين ثلةية‏، ئةو كاريطةرى‏يةى ثتر فراوان و طةورة و رِووناكىبةخش دةبيَت. بة جؤريَك كة مرؤظ بة عةقلأ و هةست و شعوورى خؤى = كة ئةم هةست و شعوورةش رِووناكيى ذيانة = دةتوانيَت بة ناو هةموو جيهانة بةرز و رِؤحى‏‏ و ماددى‏يةكان‏دا بطةرِيَت،‏ وةك بة ناو ذوورةكانى خانووى خؤى‏دا هاتوضؤ بكات. ئةمةش ئةوة دةطةيةنيَت كة هةروةك ئةو خاوةن هةست و شعوورة بة ضةشنيَكى مةعنةوى (بة عةقلأ‏و شعوور) دةرِواتة ناو ئةو جيهانانةوة، ئةو جيهانانةش دةبن بة ميوان و لةسةر ئاويَنةى رِؤحى ئةودا دةردةكةون.

ذيان (خؤى لة خؤى‏دا) رِووناكترين بةلَطةى تاك و تةنيايى خواى بالآ‏دةستة و،‏ فـراوانترين جيَطاى تيادةركـةوتنى نيعمـةتة طـةورةكانيةتى و،‏ ناســكترين جيـلوةى ميهرةبانى و،‏ وردترينى نةخش و نيطارة شاراوة و خاويَنةكانى ئةو خواوةندة بة‏دةستةلآتةية.

بةلَآ،‏ ذيان شاراوةترين و وردترينى ئةو نةخش و نيطارانةية كة لة دروستكراوةكانى خوادا دةردةكةون. ضونكة بيَداربوونةوة و دةمكردنةوةى خونضةى ذيان لة "تؤو"‏دا = كة يةكةم ثلةى ذيانة لة رِووةك‏دا،‏ كة رِووةكيش نزمترين ثلةكانى ذيانى تيَداية = هةر لة سةردةمى حةزرةتى ئادةمةوة = سلآوى خواى لـآ بيَت = تا ئيَستا‏،‏ لةطةلأ ئةو ئاشكرايى ‏و‏ زؤرى‏ و رِاهاتنةش لةطةلَى‏دا، كةضى لة زانياريى مرؤظ‏دا هةر نهيَنى بووة‏‏ و حةقيقةتةكةى بة ئاشكرا‏ و تةواوى بؤ عةقلَى مرؤظ رِوون نةبووةتةوة‏!

هةروةها ذيان خاويَنترينيشيانة،‏ بة ضةشنيَك كة هةردوو رِووةكةى: بينراو و نةبينراو(المُلْك والمَلكوت) زؤر رِوون و بآطةردن. ضونكة دةستى توانستى خوا بة بآ بةكارهيَنانى هيض هؤكاريَك كارى خؤى لة ذيان‏دا دةكات‏، بةلآم لة شتى تردا هةمان دةستى توانست هؤكارة ئاشكراكان دةكات بة ثةردة‏‏ و لة ثشتيانةوة كارى خؤى رِايى دةكات،‏ بؤ ئةوةى ئةو هؤكارانة ببن بة سةرضاوةى ئةو كاروبار و ضؤنيَتى‏يانةى كة بة ضةشنيَكى بآطةرد ثيَش‏ضاو ناكةون و،‏ بة رِوالَةت لةطةلأ طةورةيى و شكؤمةنديى ئةو توانستةدا ناطونجيَن.

بة ثوختى: دةتوانريَت بوترآ: طةر ذيان لةكايةدا نةبيَت،‏ "بوون"‏يش بوونى نابيَت،‏ بةلَكو هيض جياوازى‏يةكى لةطةلأ "نةبوون"‏دا نابيَت. ضونكة ذيان رِؤشنايى "رِؤح"‏ة و هةست و شعووريش رِووناكيى "ذيان"‏ة.

جا مادةم ذيان و هةست و شعوور ئةوةندة طرنطى‏يان هةية و،‏ مادةم ئيَمة ئةم رِيَك‏وثيَكى‏و وردةكارى و توندوتؤلَى و ثيَكةوةطونجانةى هةموو بةشةكانى طةردوون دةبينين و،‏ مادةم ئةم سةرزةوى‏يةى خؤمان = كة وةك طةرديلةيةك واية لةضاو هةموو بوونةوةردا = ثرِة لة طياندارى خاوةن ذيان‏‏ و هةست و شعوور، بآطومان دةبآ،‏ بة حوكمى يةقين و ذيرى،‏ هةموو طؤشة و كةنار و جيَطايةكى ترى ئةم كؤشك و بورجة طةورانةى ئاسمان ثرِ بن لة ضةندين طياندارى خاوةن هةست و شعوور،‏ بة جؤريَكى ئةوتؤ كة لةطةلأ ئةو دةوروبةرةى خؤيان‏دا بطونجيَن و لةطةلَيان‏دا شياو بن. ضونكة هةروةك "ماسى" لةناو ئاودا دةذى، بة هةمان جؤر دةطونجآ لةناو بلَيَسةى طةرماى "خؤر"‏يش‏دا ضةندين جؤر سةرنشينى "نوورانى" ببن كة لةطةلأ ئةو دةوروبةرةى خؤيان‏دا بطونجيَن. (ضونكة ئاطر رِووناكى ناسووتيَنيَت بةلَكو ثةرةى ثآ دةسيَنيَت).

هةروةها مادام توانستى خواى طةورة لة جؤرةها ماددةى ئاسايى،‏ تةنانةت لة ضرِترين جؤرى ماكةكانى بوونةوةر،‏ زيندةوةرى لةذمارةبةدةر دروست دةكات و،‏ مادةم هةمان توانست ضرِترين ماددة دةطؤرِيَت و ذيانى بة بةردا دةكات و بةوثةرِى وردةكارى ماددةيةكى نةرم و ناسكى لـآ ثيَك دةهيَنيَت و،‏ رِووناكيى ذيان لة هةموو شتيَك‏دا بلآودةكاتةوة و، بة رِؤشنايى هةست و شعوور زؤربةى شتى بوونةوةران دةرِازيَنيَتةوة.. ئةوا دةبآ هةر خاوةنى ئةم توانستة داناية: رِووناكى و هةوا‏ و "ئةثير" و شتانى ترى هاوضةشنيان،‏ كة لةطةلأ رِؤح و ذيان‏دا زياتر دةطونجيَن،‏ لة "ذيان" بآبةش نةكات‏ و دةستيان لـآ‏هةلَنةطريَت و بة بآ هةست و شعوور نةيان‏هيَلَيَتةوة‏. بةلَكو رِةواتر واية كة ئةم توانستة رِةهاية ضةندين طياندار‏ و شتى خاوةن هةست و شعوور لةو ماددة ديارى‏كراوانة دروست بكات،‏ بةلَكو لة ماددةى نوور و لة تاريكى و لة ماددةى "ئةثير" و تةنانةت لة هةوا و لة جيهانى "مةعنا"‏يش ضةندين جؤر شتى ئةوتؤ دروست بكات كة رِؤحيان لة يةكتر جياواز بيَت بة ضةشنى جياوازيى جؤرةكانى طيانداران،‏ بةم ثآية هةنديَكيان بكات بة "مةلائيكةت" و هةنديَكى تريش بكات بة "جيننى" و "جيهانى رِؤحانى".

سةرةرِاى ئةمةش،‏ دةتوانيت لة رِوانطةى ئةم نموونةيةى خوارةوة بآطومانى و ئاشكرايى بوونى مةلائيكةت و رِؤحانىيانت بؤ دةربكةويَت،‏ وةك قورئانى ثيرؤز رِوونى كردووةتةوة. هةروةها ثووضةلَى و طومرِايى ئةو بؤضوونةشت بؤ دةربكةويَت كة دان بةمةدا نانيَت و،‏ بزانيت ضةندة لة حيكمةت و رِاستى‏يةوة دوورة:

لة طةشتيَك‏دا دوو كةس،‏ كة يةكيَكيان: نةزان و دةشتةكى،‏ ئةوى‏تريشيان: شارةزا و خةلَكى شار بوو، ثيَكةوة بةرةو شاريَكى طةورةى وةك ئةستةمبوولأ كةوتنةرِآ. بةلآم ثيَش ئةوةى بطةنة ناو شار و،‏ لة سووضيَكيةوة،‏ رِآيان كةوتة خانوويةكى بضووك و وةرشةيةكى ثيس و ضةثةلأ. سةيريان كرد ئةم خانووة ثرِة لة كريَكارى ماندوو كة هةريةكة‏يان سةرطةرمى كاروبارى خؤيةتى لةم كارطة سةير و نامؤيةدا. لة دةرةوة‏ و دةوروثشتى ئةم خانووةش‏دا ضةندين ئاذةلأ‏‏ و زيندةوةرى جياجيايان بينى كة هةريةكةيان بة طويَرةى ثيَويستى‏ و مةرجةكانى ذيانى خؤى،‏ خةريكى لةوةرِ و خواردن بوون،‏ هةنديَكيان رِووةكى دةخوارد و،‏ هةنديَكى تر ماسى و... هتد. ثاش بينينى ئةمة،‏ سةريان بةرز كردةوة،‏ هةزاران تةلارى رِازاوة و كؤشكى بةرزيان لة دوورةوة بينى‏، كة لة نيَوان هةريةكة‏ و ئةوانى تردا ضةندين طؤرِةثانى طةورة و فراوان هةبوون،‏ بةلآم دانيشتووانى ئةم كؤشكانة بة ضاو نةدةبينران،‏ ض لةبةر دوورىيان،‏ ض لةبةر كزيى ضاوى ئةمان،‏ يان لةبةر ئةوةى ئةو دانيشتووانة خؤيان دةرنةدةخست و مةرجةكانى ذيانيش،‏ كة لةم كارطة ثرِ لة ضةثةلَى‏يةدا هةية،‏ لةوآدا نةبوو..

ليَرةدا دةشتةكى‏يةكةيان = كة تا ئيَستا شارى نةديبوو = وتى: (ئةو كؤشكانة هيض طيانلةبةريَكيان تيَدا نى‏ية و ضؤلَن،‏ ضونكة من نايان‏بينم و هيض شتيَكيش لةو كؤشكانةدا نى‏ية = وةك ئيَرة = ثةنجة بؤ بوونى ذيان رِابكيَشيَت تياى‏دا). ئيتر بةم جؤرة ورِيَنةية بآعةقلَى‏و نةزانيى خؤى ئاشكرا كرد!

هاوةلَة شارةزا و عاقلَةكةى،‏ بة لةسةرخؤيى‏يةوة،‏ ثيَى‏وت:

(كاكى خؤم! ئايا ئةم خانووة بضووك و كةم‏نرخة نابينيت كة ثرِة لة زيندةوةران؟ ئايا نابينيت ئةوانة يةك بست ضؤلآيى‏يان نةهيَشتووةتةوة و،‏ يةكيَك هةية هةردةم دةيانطؤرِيَت و هى‏تر دةهيَنيَت و دةيانخاتة سةر كار؟ باشة ئايا دةطونجآ ئةو تةلارة رِيَك‏و‏ثيَك و كؤشكة رِازاوة دوورانة كةسيان تيَدا نةبيَت كة لةطةلأ ئةو دةوروبةرةدا بطونجآ؟.. نةخيَر! ئةمة شتيَكى مةحالَة،‏ بةلَكو دةبآ ئةو كؤشكانة ثرِ بن لة طياندارى ئةوتؤ كة مةرجةكانى ذيانى خؤيانيان تيَدا بيَت،‏ بةلآم نةبينينيان لةبةر دوورى، يان كزيى ضاو، يان لةبةر دةرنةكةوتنيان،‏ هةرطيزاوهةرطيز نابيَت بة بةلَطة لةسةر نةبوونيان. ضونكة هيض كاتيَك نةبينين و دةرنةكةوتن نةبووة و نابيَتة بةلَطة لةسةر "نةبوون"‏ى هيض شتيَك)!

لةبةر رِووناكيى ئةم نموونة ئاشكرا و ئاسايى‏يةدا دةتوانين بلَيَين:

ئةم سةرزةوى‏يةى ئيَمة كة يةكيَكة لة قةبارةكانى ئةم ئاسمانة طةورةية،‏ هةرضةندة لةضاو قةبارةكانى تردا بضووكة‏،‏ كةضى دةبينين بووة بة مةلَبةنديَك بؤ جؤرةها جؤرى لةذمارةبةدةرى طياندار و خاوةن هةست و شعوورةكان،‏ تةنانةت ضةثةلَترين جيَطاى زةوى بووة بة سةرضاوة و ثيشانطا‏ و كانطايةكى طةورةى بةشيَكى زؤر لة طياندارة ورد‏ و بضووكةكان‏.. جا زةوى‏يةك كة بةم جؤرة بيَت،‏ دةبآ بة حوكمى ذيرى و زةروورةت و يةقينى بآطومان،‏ ئةم فةزا و بؤشايى‏ية فراوانةى ئاسمان و،‏ ئةم ئاسمانة خاوةن بورج و ئةستيَرة و هةسارة طةورانة،‏ ثرِ بن لة طياندار و شتى خاوةن هةست و شعوور. قورئانى ثيرؤز و شةريعةتى ثاكى ئيسلام ئةو خاوةن طيان و هةست و شعوورانة،‏ كة لة رِووناكى و ئاطر و تاريكى‏ و هةوا و دةنط و بؤن و وتة و ئةثير و تةنانةت لة كارةبا و هةموو شتة ناسك‏و رِةوانةكانى تر دروست كراون،‏ ناو دةنيَن بة: "مةلائيكةت" و "جان" و "رِؤحانى‏يةكان"..

بةلآم ئةوةندة هةية،‏ وةك هةر تةنيَك لة يةكيَكى تر جياوازة، هةروةها مةلائيكةتيش وان، ضونكة جؤرى ئةو مةلائيكةتةى كة كاروبارى دلَؤثى بارانى ثآ سثيَرراوة،‏ جياوازة لةوةى كة كاروبارى خؤرى ثآ سثيَرراوة‏.. هةروةها "جيننى" و "رِؤحانى"‏يةكانى تريش‏، رِةطةز‏‏ و جؤر‏‏‎‎يان لة يةكتر جياوازة.

كؤتايى ئةم بنضينة سةرةكى‏ية:

بة تاقيكردنةوة ضةسثاوة كة: "ماددة" ئةسلأ و بنضينة نى‏ية تاكو هةموو شتيَك ببيَت بة شويَن‏كةوتةى ماددة و لة ذيَر فةرمانى ئةودا بيَت. بةلَكو ماددة بة "مةعنا"‏يةكةوة بةستراوة و رِاوةستاوة كة بريتى‏ية لة: ذيان.. لة: رِؤح..

هةروةها بة بينين و سةرنجدان بؤمان دةردةكةويَت كة ماددة شتيَكى ئةوتؤ نى‏ية نةتوانريَت بآطويَيى بكريَت و هةموو شتيَك لة كاروبار و فرمانةكانى‏دا ثيَويست بيَت بؤ لاى ئةو بطةرِيَتةوة،‏ بةلَكو ماددة: هؤكار و خزمةتكاريَكى طوآرِايةلَة بؤ تةواوكردنى حةقيقةتيَكى تايبةتى،‏ كة بريتى‏ية لة: ذيان.. كة بناغةى ئةو حةقيقةتةش: "رِؤح"ة..

هةروةها ئاشكراية كة ماددة فةرمانرِةوايةك نى‏ية خاوةنى بةخشندةيى بيَت‏‏ و كةمالآت و رِةوشتى بةرزى لـآ داوا و ضاوةرِوان بكريَت،‏ بةلَكو ماددة شتيَكى فةرمان‏بةسةردادراوة و بة ئاماذة(اشارة)‏ى شتيَكى بنةرِةتى و تايبةتى‏يةوة دةرِوات و دةجوولَيَتةوة،‏ ئةو شتة بنةرِةتى‏يةش بريتى‏ية لة: ذيان.. لة: رِؤح.. لة: هةست و شعوور..

هةروةها "زةروورةت" داخوازى ئةوةية كة هيض كردار و رِةوشتيَك بة ماددةوة نةبةستريَت و لة رِؤشنايى ئةودا بنيات نةنريَت،‏ ضونكة ماددة كاكلأ و ئةسلأ و بنضينة و بناغةيةكى نةجوولآو نى‏ية،‏ بةلَكو تويَكلأ و بةرط و كةف و ويَنةيةكة لةت‏لةت‏بوون و تواندنةوةى لة رِيَطاداية و ثرتووكان و رِزينى بةسةردا ديَت.

ئايا نابينيت ئةو طيانلةبةرة ورديلانةى كة بة ضاو نابينريَن،‏ ضةند هةستيَكى ئةوةندة ناسك‏‏ و تيذيان هةية كة ضثةى هاوجؤرةكانى خؤيانى ثآ دةبيستن و سةرضاوةى رِؤزيى يةكترى ثآ دةبينن؟!

ئةمة بؤمان رِوون دةكاتةوة كة ماددة تاكو وردتر و بضووكتر بيَت،‏ زياتر شويَنةوار و شةقلَى ذيانى ثيَوة ديار دةبيَت و زياتر و توندتر رِووناكيى رِؤحى لـآ دةدرةوشيَتةوة. ضونكة ماددة تا وردتر بيَت و لة مادديةتى ئيَمة دوورتر بكةويَتةوة، ثتر لة جيهانى رِؤح و ذيان و هةست و شعوورةوة نزيك دةبيَتةوة و،‏ رِووناكيى ذيان و طةرميى رِؤحى زياتر لـآ دةردةكةويَت.

جا ئايا دةطونجآ ئةم هةموو نمانةى كة لة ذيان و هةست و رِؤحةوة ثالَيَوراون و بةضاو دةيان‏بينين و هةستيان ثآ دةكةين و نم نم لة ماددةوة داضؤرِاون،‏ هةر تةنها بة جيهانى ماددةوة بةند بن و ئيتر جيهانى شارراوةى ثشت ثةردةى ماددة ثرِ نةبيَت لة خاوةن رِؤح و هةست و شعوورةكان؟!

ئايا دةطونجآ هةرضى "واتا" و "رِؤح" و "حةقيقةت" و سةرضاوةكانيان هةية،‏ تةنها بؤ ماددة و جم‏و‏جوولَةكانى لة جيهانى بينراودا بطةرِيَنةوة و،‏ هةر بةو جيهانة رِووناك ببنةوة و دةربكةون؟!

نةخيَر هةرطيز وا نى‏ية. بةلَكو هةموو ئةمانة بؤمان دةردةخةن كة جيهانى بينراوى "ماددة" بريتى‏ية لة ثةردةيةكى رِازاوةى ئةوتؤ كة بةسةر رِوخسارى شارراوةى "مةلةكووت" و جيهانى "رِؤح"‏دا دادراوةتةوة!

بنضينةي دووهةم

دةتوانين بلَيَين: جؤرة يةكدةنطى‏يةك لة نيَوان هةموو رِيَرِةوانى فةلسةفة و ئايين‏دا هةية لةسةر بوونى حةقيقةتى مةلائيكةت و جيهانى رِؤحانى،‏ هةرضةندةش هةريةكةيان بة شيَوةيةكى جياواز ئةمةيان دةربرِيوة‏‏، ئةمةش بة خؤيان زانيبيَت يان نا.. بة رِادةيةك ئةو فةيلةسووفانةش كة رِيَرِةوى طةرِؤكايةتى(المشائية)يان لة فةلسةفةى ورشةيى‏(إشراقي)‏دا طرتبووةبةر،‏ كة تابلَيَى لة مةسةلةى ماددةدا رِؤضووبوون،‏ تةنانةت ئةوانيش ئينكاريى "مةعنا"‏ى مةلائيكةتيان نةكردووة،‏ ئةوةتا لةم بارةيةوة وتوويانة: "هةموو جؤر(نوع)يَك ضى‏يةتى(ماهية)يةكى سةربةخؤى رِؤحيى هةية"! هةنديَكى تريش لة فةيلةسووفة ئيشراقى‏يةكان،‏ كاتآ كة ناضار بوون دان بة شتيَك لة واتاى "مةلائيكةت"‏دا بنيَن،‏ وتوويانة: "ئةمانة ثيَيان دةوتريَت: دة ذيرىيةكان(العقول العشرة) و خاوةنى جؤرةكان"..

سةبارةت بة ئايينيشةوة،‏ ئاشكراية كة رِيَرِةوانى هةموو ئايينةكان باوةرِيان بةوة هةية كة هةموو "جؤر"‏يَك لة جؤرةكانى بوونةوةر مةلائيكةتى سةرثةرشتيكارى خؤى هةية كة لة ذيَر فةرمان و رِابةريى "وةحى"‏ى خواى طةورةدا كاروباريان بةرِيَوة دةبةن. دةبينين بة هةنديَكيان دةلَيَن: "مَلَك الجبال" و هـةنديَكى تر: "مَلَك البحار" هةنديَكى تريش: "مَلَك الأمطار"... هتد.

تةنانةت ماددى و سروشتى‏يةكانيش،‏ ئةوانةى كة ذيرىيان دابةزيوةتة ضاويان و لة ناوةرؤكى مرؤظايةتى دامالَراون و طةيشتوونةتة ثلةى: "جمادات"،‏ نةيانتوانيوة "واتا"‏ى مةلائيكةت نةسةلميَنن! ئةوةتا ناوى: هيَزة سارىيةكان(القوى السارية) لةو ياسايانة دةنيَن كة لة سروشت‏دا كار دةكةن. خؤ هةرضةندةش ئةمة مةبةستةكة بة جوانى رِوون ناكاتةوة،‏ بةلآم هةرضؤن بيَت دان‏نانيَكى ناضارى‏ية لة لايةن ئةوانةوة بة بوونى شتيَك لة واتاى مةلائيكةت‏دا!

جا ئةى ئةو كةسةى كة لة باوةرِهيَنان‏دا بة بوونى "مةلائيكةت" و "جيهانى رِؤحانى" لة دوودلَى‏دايت!

لةم هةلَويَستةت‏دا ثشت بة ضى دةبةستيت و،‏ بة ض رِاستى‏يةكةوة دةنازيت تاكو بتوانيت لة بةرامبةر ئةم يةكدةنطى‏يةى هةموو ذيران و فةيلةسووفانى جيهانةوة رِابووةستيت؟ لة كاتيَك‏دا كة ئةوان = بة خؤيان زانيبيَت يان نا = ئةو رِاستى‏يةيان دةبربرِيوة و بوونى مةلائيكةت و جيهانى رِؤحانىيان سةلماندووة؟

مادةم "ذيان" دةرخةر و ئاكام و ثوختة و كاكلَى تيَكرِاى بوونةوةران بيَت = وةك لة بنضينةى يةكةم‏دا رِوونمان كردةوة = ئنجا هةموو ذيرانى جيهانيش قسةيان لةسةر ئةوة يةكانطير بووبيَت كة شتيَك لةو واتايةدا هةية كة ئايين بة "مةلائيكةت" ناوى دةبات.. مادةم ئةم سةرزةوى‏يةى ئيَمةش ثرِة لةم طياندار و خاوةن ذيانة جؤراوجؤرانةى كة دةيانبينين، كةواتة ضؤن دةبآ ئةم فةزا فراوان و ئاسمانة رِيَك‏وثيَكانة ضؤلأ بن و كةس نةبيَت ئاوةدانيان بكاتةوة؟!

هةرطيز ئةوةشت بة خةيالأ‏دا نةيةت كة ئةو ياسايانةى لة جيهان‏دا هةن،‏ بةس بن بؤ ئةوةى ذيان بة بوونةوةران ببةخشن،‏ ضونكة ئةو ياسايانة ضةند شتيَكى طويَرةيى‏‏ و برِياردراون و ضةند ياسايةكى وةهمين‏، بايةخيان نى‏ية‏، بةلَكو هةر بة شتيش ناذميَرريَن.

خؤ ئةطةر ضةند بةندةيةكى خواوةند نةبن ئةم ياسايانة بةرِيَوة ببةن و دةريان‏ببرِن،‏ هةرطيز ئةو ياسايانة نةدةبوون و نةدةناسران،‏ ضونكة هيضيان بوونى دةرةكى‏(حةقيقةتى خاريجى)يان نى‏ية. بةلآم "ذيان" حةقيقةتى خاريجيى هةية. خؤ ئاشكرايشة "شتى وةهمى" ناتوانيَت شتيَك بطريَتةخؤ و هةلَى بطريَت كة حةقيقةتى خاريجيى ببيَت.

لةمةوة دةطةينة ئةو ئةنجامةى كة: مادةم هةموو رِيَرِةوانى ذيرى و حيكمةت و عةقلأ و ئايين لةوةدا يةكيان طرتووة كة "بوون" تةنها بريتى نى‏ية لة جيهانى بينراو.. مادةم جيهانى بينراويش سةبارةت بة هةلَطرتنى رِؤح،‏ بة رِوالَةت رِةق و نةشياو ديارة،‏ كةضى دةبينين ثرِة لة ضةندين جؤرى لةذمارةبةدةرى خاوةن رِؤح و ذيان.. لةبةر ئةمانة‏، هةرطيز ناطونجآ كة "بوون" تةنها لةم جيهانةدا بيَت و بةس‏‏. بةلَكو ضةندين جؤرى ترى "بوون" هةن كة جيهانى بينراو لة ضاويان‏دا وةك ثةردةيةكى رِازاوة واية بةسةر رِوخساريان‏دا دادرابيَتةوة.

هةروةها مادةم جيهانى شارراوةى "غةيب" و "مةعنا"، بة ويَنةى شياويى دةرياكان بؤ ماسى، لةطةلأ "رِؤح"‏دا تةبا و شياون، ئةوا دةبآ ئةم جيهانانة ثرِ بن لة ضةندين جؤرى ئةوتؤى رِؤح كة لةطةلأ دةوروبةرةكانيان‏دا بطونجيَن.

ئيَستاش مادةم هةموو شتيَك شايةتيى خؤى لةسةر بوونى "مةلائيكةت" و "جيهانى رِؤحانى" دا،‏ ئةوا هيض طومانيَك لةوةدا نى‏ية كة باشترين شيَوة و ضؤنيَتى لة باسكردنيان‏دا،‏ بة ضةشنيَك كة هةموو خاوةن هؤشيَكى ذير بتوانيَت وةرى‏بطريَت،‏ ئةوةية كة قورئانى ثيرؤز لة بارةيانةوة دواوة و رِوونى كردووةتةوة. ئةوةتا قورئانى ثيرؤز مةلائيكةت بة: (عِبادٌ مُكْرَمُون) (الأنبياء:26) و (لا يَعْصُونَ الله ما اَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ) (التحريم:6) ناو دةبات.

مةلائيكةت ضةند جةستةيةكى نوورانين كة دةكريَن بة ضةند بةشيَكةوة..

بةلَآ،‏ هةروةك مرؤظ نةتةوةيةكة جآبةجآكردنى ئةو فةرمان و شةريعةت و ياسايانةى لة ئةستؤ نراوة كة لة كانطاى سيفةتى: "الكلام"‏ى خواوة هاتوون،‏ مةلائيكةتيش نةتةوةيةكى هيَندة طةورة و زؤرن،‏ كة تةنها تاقمى كارطيَرِانيان ئةو فةرمان و ياسا "تةكوينى"‏يانةى خواوةند جآبةجآ دةكةن كة لة سةرضاوةى سيفةتى: "الإرادة"‏ى خواوة هاتوون. مةلائيكةت جؤريَكن لةو بةندة طوآرِايةلآنةى خواوةند كة هةميشة لة بةجآهيَنانى فةرمانةكانى ئةودان،‏ بة رِادةيةكى وا كة هةريةكة لةو قةبارانةى ئاسمانيان كردووة بة مزطةوت و ثةرستطاى خؤيان.

بنضينةي سآهةم

مةسةلةى بوونى مةلائيكةت‏ و جيهانى رِؤحانى‏، يةكيَكة لةو مةسةلانةى كة ئةم قاعيدة مةنتيقى‏ية دةيطريَتةوة كة دةلَيَت:

(سةلماندن و ثيَزانينى بةشيَك لة هةر شتيَك،‏ بةسة بؤ سةلماندن و ثيَزانينى سةرجةمى ئةو شتة)!

واتة: بة بينينى "يةكيَك" لة مةلائيكةت لة لايةنى كةسيَكةوة،‏ دةزانريَت كة "جؤر"‏ى مةلائيكةت هةن،‏ ضونكة نةسةلماندنى بوونى يةكيَك ماناى نةسةلماندنى هةموويانة. جا ئةطةر مرؤظ بوونى يةكيَكى لةوان سةلماند،‏ دةبآ هةمووشيان بسةلميَنيَت..

كةواتة سةرنج بدة:

ئايا نةت‏بينيوة و نةت‏بيستووة كة هةموو خاوةن ئايينةكانى هةموو سةردةميَك،‏ هةر لة سةردةمى ئادةم ثيَغةمبةرةوة = دروودى لةسةر بيَت = تا ئةمرِؤ،‏ هةموويان بة يةك دةنط دةلَيَن: "مةلائيكةت" و "جيهانى رِؤحانى" هةن؟ هةروةها بةشيَك لة مرؤظةكانيش قسةيان لةسةر ئةوة يةكانطير بووة كة دةطونجيَت مةلائيكةتان ببينريَن و قسةيان لةطةلأ‏دا بكريَت و قسةيان لـآ وةربطيريَت؟

ئايا ئةطةر لة رِاستى‏دا يةكيَك لة مةلائيكةتان نةبينراباية،‏ يان بة جؤريَكى بآطومان نةزانراباية كة مةلائيكةت هةية‏، ضؤن ئةم "يةكدةنطى"و يةك قسةيى‏يةى ئةوان = كة بة "تةواتور" ثيَمان طةيشتووة = لة بابةتيَكى ئاوا "وجوودى" و "ئيجابى"دا[1] رِووى دةدا؟ يان ضؤن تا ئيَستا بة بةردةوامى دةمايةوة؟ ئايا دةطونجآ ئةم بيرورِا طشتى‏ية لة ضةند بنةمايةكى زةروورى‏ و بةديهى‏يةوة ثةيدا نةبووبيَت‏‏؟ ئايا دةطونجيَت خةيالَيَك، كة لة رِاستى بآبةش بيَت‏، لةناو بير‏‏ و باوةرِةكانى دريَذايى ميَذووى مرؤظ‏ و لة نيَوان تةثاوتلى رِووداوةكانى دنيادا هةروا وةك خؤى بميَنيَتةوة؟

ئايا دةطونجيَت ئةم يةكدةنطى‏ية طةورة و طرنطةى خاوةن ئايينةكان ثشتى بة ضةند بةلَطةيةكى عةقلَى و يةقينى بآطومان و بينراو نةبةستبيَت؟.. ئايا دةطونجيَت ئةم بةلَطة عةقلَى و يةقينى‏ية بينراوانةش ثشتيان بة ضةندةها بةلَطة و نيشانةى جؤراوجؤر نةبةستبيَت‏و،‏ ئةم نيشانة و بةلَطانةش ثشتيان بة بينين و "شهوود"‏ى واقيعى نةبةستبيَت و،‏ ئةم بينينةش ثالَى بة ضةند بنةمايةكى طومان‏لـآ‏نةكراوى يةقينى‏يةوة نةدابيَت؟

كةواتة ئةم بيروباوةرِة طشتى‏يةى خاوةن ئايينةكان ثشتى بة ضةندين بنضينة و بنةماى زةرووريى ئةوتؤ بةستووة كة ئةوانيش سةريان لةو تةواتورة مةعنةوى‏يةوة هةلَداوة كة لة بينينى ضةندين جارةى مةلائيكةت و رِؤحانى‏يةكانى ترةوة ثيَدا بووة. ديارة ئةمانةش ضةند بناغةيةكى ئةوتؤن كة طومانيان لـآ ناكريَت.

ئايا ئيتر دةكريَت هيض شوبهة و طومانيَك ئاويَتةى هةوالَدان و بينينى ئةو ثيَغةمبةر و ثياوضاكانة ببيَت كة بة "تةواتور" و يةكدةنطى لة بارةى بوونى مةلائيكةتةوة دواون و باسيان كردووة؟ لة كاتيَك‏دا كة ئةو ثيَغةمبةر و ثياوضاكانة: خؤر و ئةستيَرةى تيشك‏بةخشى ذيانى كؤمةلآيةتيى مرؤظايةتين و،‏ بة تايبةتى ئةوان لةم بابةتانةدا ثسثؤرِى ئةم بوارةن،‏ كة شتيَكى ئاشكرايشة وتةى دوو ثسثؤرِى بابةتيَك بةسةر وتةى هةزارانى تردا سةردةخريَت[2].. هةروةها ئةوان لةم مةسةلةيةدا لايةنى ضةسثيَنةر(أهل الاثبات‏)ن،‏ لة كاتيَك‏دا كة ئاشكراية وتةى دوو كةس لة ضةسثيَنةران وةردةطيريَت و قسةى هةزاران نةسةلميَنةر ثشت‏طوآ دةخريَت[3].

ئايا دةطونجيَت هيض طومانيَك خؤى بطةيةنيَتة ئةم مةسةلةية،‏ لة كاتيَك‏دا ئةو قورئانة ثيرؤزة خاوةن ئيعجازةى كة لة ئاسمانى بوونةوةران‏دا هةميشة بة بآ ئاوابوون دةدرةوشيَتةوة،‏ باسى كردووة و ليَى دواوة؟ ياخود لة كاتيَك‏دا ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = كة خؤرى ثرشنطدارى ئةم ئايينةية،‏ ديويةتى و شايةتيى لةسةر داوة؟

جا لةبةر ئةوةى ضةسثاندنى تاكيَك لةوانةى جيهانى رِؤح = لة هةر كاتيَك‏دا = دةبيَت بة بةلَطة لةسةر بوونى هةموو جؤرةكة = وةك لة رِاستى‏دا ئةمة ضةسثاوة = كةواتة جوانترين شيَوة و ضؤنيَتى كة لة عةقلأ و ذيرى‏يةوة نزيك بيَت و باسى بوونيان بكات،‏ دةبيَت ئةوةبيَت كة شةريعةتى ئيسلام و قورئانى ثيرؤز باسيان كردووة و،‏ خاوةنى ميعراجيش = صلى الله عليه وسلم = ديويةتى.

بنضينةي ضوارةم

ئةطةر سةرنج لة بوونةوةرانى ئةم طةردوونة بدةين،‏ دةبينين:

"ئةو شتانةى كة هةمةكين(الكليات) بة ويَنةى هةندةكى‏يةكان(الجزئيات) كةسيَتى‏يةكى مةعنةوىيان هةية،‏ بة جؤريَك كة فةرمانبةريَتيى طشتيى ئةوان دةربخات".

بؤ نموونة: هةروةك "طولأ" لة رِيَطةى دةرخستنى وردةكاريى دروست‏كردنيةوة،‏ بة زمانى حالأ تةسبيحاتى ناوةكانى بةديهيَنةرى خؤى دةكات،‏ هةموو باخضةكانى سةر رِووى زةويش،‏ لة رِوانطةى ئةم طولَةوة،‏ فةرمانبةرى‏يةكةيان بريتى‏ية لة تةسبيحاتيَكى طشتى لةوثةرِى رِيَك‏وثيَكى‏دا..

هةروةك بةرى درةخت بة رِيَك‏وثيَكى‏ية بآويَنةكةى،‏ تةسبيحات و ثةرستشى خؤى دةردةبرِيَت،‏ بة هةمان جؤر درةختيش = بة طشتى = فةرمانبةرى و ثةرستشيَكى فيتريى هةية لةوثةرِى رِيَسا و رِيَك‏وثيَكى‏دا‏.

جا هةروةك درةخت بةو جؤرةى كة باس كرا‏‏ و‏، بة وشةى طةلآ‏‏ و بةروبووم‏ و طولَةكانى،‏ تةسبيحات و سوثاسى خواى خؤى دةكات، هةر بةو ضةشنةيش هةموو ئاسؤ و سووض و كةناريَكى ئاسمان،‏ بة ئةندازةى وشةى "خؤر و،‏ مانط و،‏ ئةستيَرةكان" تةسبيحات‏و سوثاسى خواى بةديهيَنةرى داناى خؤيان دةكةن.. هةروةها هةموو ئةو بوونةوةرانةى بوونى دةرةكىيان هةية = هةرضةند لة رِوالَةت‏دا رِةق و بآطيان ديارن = ئةوانيش بةوثةرِى هةست و شعوورةوة،‏ ئةرك و تةسبيحات و سوثاسطوزارى و ثةرستشى خؤيان هةية و بةجآيان دةهيَنن.

جا لة‏كاتيَك‏دا كة "مةلائيكةت" لة جيهانى شارراوةى "مةلةكووت و غةيب"‏دا نويَنةرى تةسبيحاتى بوونةوةرانن،‏ لة هةمان كات‏دا بوونةوةرانيش لة حوكمى مزطةوت و ثةرستطاى ئةو مةلائيكةتانةدان لة جيهانى: "مولك‏‏ و شةهادةت"‏دا.

لة "لقى ضوارةمى وتةى بيست‏وضوارةم"‏دا،‏ رِوونمان كردووةتةوة كة: خاوةن و بةديهيَنةرى ئةم كؤشكةى جيهان،‏ بؤ مةبةستى ئاوةدان‏كردنةوةى ولآتةكةى خؤى ضوار جؤر كريَكار بةكاردةهيَنيَت و دةيانخاتة سةر كار،‏ كة لة ثيَشةكيى ئةم ضوار جؤرة كارطوزارةوة مةلائيكةت و جيهانى رِؤحانين.

"رِووةك و بآطيانةكان(الجمادات)" كة كاروبارى خؤيان ئةنجام دةدةن،‏ هيض ئاطايةكيان لة مةبةستى خاوةنى ئةو كؤشكة نى‏ية و،‏ بة بآ ضاوةرِوانى‏كردنى وةرطرتنى هيض ثاداشتيَك لة بةرامبةر ئةو كار و فرمانانةى كةوتووةتة ئةستؤيانةوة،‏ كارى خؤيان جآبةجآ دةكةن،‏ بةلآم بة فةرمانى يةكيَك ئةنجامى دةدةن كة ئاطاى لة مةبةستى خاوةنةكةيانة.

"ئاذةلَةكانيش" بة بآ ئةوةى لة مةبةستى خاوةنى ئةم كؤشكةى جيهان ئاطادار بن،‏ كاروبارى خؤيان ئةنجام دةدةن،‏ بةلآم ئةوةندة هةية ثاداشتيَكى كةميان دةدريَتآ..

"طرؤى مرؤظيش" كاتآ لة ضةند ئيشيَك‏دا دةخريَنة كار،‏ هةست بة مةبةستى بةديهيَنةرى شكؤمةند و خاوةنى ئةم كؤشكة دةكةن لةو كار و ئةركانةدا،‏ ئةمةش لة بةرامبةر وةرطرتنى دوو جؤر ثاداشتى نزيك و دوور (دنيا و ئاخيرةت)،‏ جطة لةوةى كة مرؤظ لة هةر شتيَك‏دا بةشى خؤى وةردةطريَت و،‏ ضاوديَريى كارمةندانى تريش: (واتة: رِووةك و ئاذةلَةكان) دةكات.

جا مادةم بةكارهيَنانى ئةم سآ جؤرة كارمةندانة لة ئاوةدان‏كردنةوةى كؤشكى طةردوون‏دا شتيَكى ئاشكرا و ديار و بآطومانة، دةبآ جؤريَكى ترى ضوارةم ببيَت كة لة ثيَشةكيى جؤرةكانى ترةوة بيَت. ئةوانيش لةوةدا لةطةلأ مرؤظ يةك دةطرنةوة كة هةردوو لايان مةبةست و ئامانجى خاوةنى ئةم كؤشكة دةزانن،‏ بةلآم لةوةدا لة يةكتر جيا دةبنةوة كة ثةرستشى ئةمان هيض بةشيَكى خؤيانى تيَدا نى‏ية و بةبآ وةرطرتنى هيض ثاداشتيَك كاروباريان ئةنجام دةدةن. ضونكة ئةوان بة دواى ثاداشتى تايبةتى‏دا ناطةرِيَن و،‏ ئةوةندةيان بةسة كة هةست دةكةن و دةزانن خواوةند ليَيانةوة نزيكة و ضاوى رِةحـمةت و ميهرةبانيى لـآيانة و،‏ لةزةت و خؤشى لةوةدا دةبينن كة فةرمانةكانى خواوةند جآبةجآ دةكةن. لةبةر ئةوة، هةر كاروباريَكيان ثآ دةسثيَرريَت،‏ بةوثةرِى دلَسؤزى و لـآ‏برِانةوة جآبةجيَى دةكةن.. ئةمانةش ثيَيان دةوتريَت: "مةلائيكةت".

جا ئةم مةلائيكةتانة،‏ بة طويَرةى دةستة و تاقم و جؤرةكانى خؤيان و رِةطةز و جؤرةكانى بوونةوةران،‏ فةرمانبةرى و كاروباريان جؤراوجؤر و لة يةكتر جياوازة. هةروةك فةرمانطةكانى دةولَةت هةريةكةيان كارمةندى و فةرمانبةريَتى‏يةكى تايبةتىيان هةية،‏ هةر بةو جؤرةش فةرمانبةريَتيى فةرمانطةكانى ثةروةردطاريَتيى خوا و ئةو ثةرستشانةى ثيَشكةشى ئةو دةكريَن،‏ لة يةكتر جياوازن و هةريةكةيان بة ضةشنيَكى تايبةتى‏ية.

بؤ نموونة‏‏: حةزرةتى ميكائيل = دروودى لةسةر بيَت = بة فةرمانى خوا‏‏‏ و لة ثيَناوى ئةودا،‏ وةك ضاوديَريَكى طشتى واية = طةر ئةم تةعبيرة دروست بيَت = بةسةر هةموو ئةو بةديهيَنراوانةى خواوةندةوة كة لةسةر رِووى زةوى‏دا ضيَنراون. واتة وةك سةركردةيةكى ئةو مةلائيكةتانة واية كة كاروبارى رِووةكةكانيان دراوةتة دةست..

هةروةها خواى طةورة مةلائيكةتى ترى هةية سةركردةيى ئةو مةلائيكةتانةى ثآ سثيَرراوة،‏ كة بوون بة ضةند شوانيَكى ضاوديَرى مةعنةويى سةرجةم طيانلةبةرة جؤراوجؤرةكان.

جا مادةم بةم جؤرة بؤمان دةركةوت كة هةر جؤريَك لة بوونةوةرة ئاشكراكان مةلائيكةتيَكيان هةية و،‏ لة جيهانى مةلةكووت‏دا نويَنةرى ثةرستشةكانيانة و = بة زانين و ئاطالـآ‏بوونةوة = لةوآ ثةرستشةكانى ئةوان ثيَشكةشى خواوةند دةكات، ئةوا دةبيَت لةم رِيَطايةوة لةو فةرموودانةى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = تآبطةين،‏ كة لة بارةى مةلائيكةتةوة فةرموونى و لةم رِووةوة ويَنةيةكى وردى جوانى ئةوتؤى كيَشاوة كة زؤر شياو بيَت و تابلَيَى لة عةقلَةوة نزيك بيَت. وةك ئةوةى لة "واتا"ى يةكيَك لة فةرموودةكانى‏دا دةفةرمويَت: (خواى طةورة مةلائيكةتيَكى هةية،‏ ضل = ياخود ضل هةزار = سةرى هةية،‏ هةريةك لةو سةرانة ضل هةزار دةمى هةية،‏ هةر دةميَك ضل هةزار زمانى هةية،‏ هةريةك لةم زمانانةش ضل هةزار جؤر ويرد‏و تةسبيحاتى تايبةتىيان هةية).

حةقيقةتى ئةم فةرموودةية،‏ رِوخسار و ناوةرؤكى هةية..

ناوةرؤكةكةى بريتى‏ية لةوةى كة: ثةرستشى مةلائيكةتان لةوثةرِى رِيَك‏وثيَكى و كةمالأ و فراوانى و طشتى‏داية.

سةبارةت بة شيَوة و رِوخسارةكةشى،‏ ئةوا بريتى‏ية لةوةى كة: هةندآ لة بةديهيَنراوة طةورةكانى خواى كردطار بة ضل هةزار سةر و بة ضل هةزار شيَوة فةرمانبةريى ثةرستش بةرِيَوة دةبةن..

بؤ نموونة: دةبينين ثةرستشى "ئاسمان" بريتى‏ية لة تةسبيحات‏كردن بة وشةى "خؤر" و "ئةستيَرةكان". هةروةها "زةوى"‏ش هةرضةند تةنهاية،‏ بةلآم بة سةد هةزار سةر ثةرستشى خؤى ثيَشكةش دةكات و،‏ هةريةك لةو سةرانةش بة سةدان هةزار دةم و،‏ هةريةك لةو دةمانةش بة سةدان هةزار زمان ستايش و ثةرستشى خواى خؤيان دةكةن..

جا بؤ ئةوةى ئةو مةلائيكةتةى كة كاروبارى "زةوى"‏ى ثآ سثيَرراوة بتوانيَت ئةم واتا و ناوةرؤكة لة جيهانى شارراوةى "مةلةكووت"‏دا دةرببرِيَت،‏ دةبيَت هةر بة هةمان شكلأ و رِوخساريش لةوآ دةربكةويَت.

ئةمةشت بةلاوة سةير نةبيَت، من خؤم جاريَكيان نزيكةى ضل لقم = كة لةسةر بضيَت‏‏‏= بة درةختيَكى مام‏ناوةنديى"ضوالة"‏وة ذمارد،‏ كة تةماشاى يةكيَك لةو لقانةم كرد،‏ نزيكةى ضل ثةلى بضووكم ذمارد كة لة "سةر" دةضوون و لةو لقة بووبوونةوة،‏ ثاشان ضل دانة طولَم بة يةكيَك لةو ثةلانةوة ذمارد كة هةموويان "دةم"يان كردبووةوة،‏ كة سةرنجم لةو طولآنةش‏دا بينيم هةريةكةيان نزيكةى ضل تالَى باريكى رِةنطاورِةنطيان بةسةردا بلآو بووبووةوة،‏ بة جؤريَك كة هةريةكةيان درةوشانةوةى يةكيَك لة ناوة جوانةكانى خوايان دةدايةوة و رِوونيان دةكردةوة و دةيانخستة طوفتار.

جا ئايا دةطونجآ خواوةندى بةديهيَنةرى شكؤمةند و جوان و دانا و خاوةنى ثةروةردةكارى درةختى ضوالة،‏ لة كاتيَك‏دا ئةم درةختةى بةم شيَوة و رِوخسارة دروست كردبيَت و ئةو هةموو كار و ئةركانةى ثآ سثاردبيَت، ثاشان مةلائيكةتيَك،‏ كة لةطةلَى‏دا بطونجيَت و وةك رِؤحى ئةو درةختة وابيَت،‏ نةكات بة سةرثةرشتيكارى و،‏ ئةو مةلائيكةتة واتا و ناوةرؤكى ئةو درةختة بة بوونةوةران نةطةيةنيَت و ثةرستشةكانى ثيَشكةشى خواى طةورة نةكات؟!

* * *

هاورِيَى ئازيزم!

ئةمةى تا ئيَستا باسمان كرد،‏ تةنها سةرةتايةك بوو رِيَطاى تةخت و ئاسان كرد بؤ ئةوةى "دلأ" بؤ وةرطرتن ئامادة ببيَت و،‏ "نةفس" بؤ تةسليم‏بوون ملكةض ببيَت و،‏ "عةقلأ"‏يش هيض سةرثيَضى‏يةكى نةميَنيَت و سةر بؤ "رِاستى" دابنةويَنيَت‏.. جا ئةطةر لةمانةى ثيَشوو تيَطةيشتوويت‏‏‏ و حةز دةكةيت بة "مةلائيكةت" بطةيت و ثيَيان شاد ببيت، ئةوا ثيَش هةموو شتيَك خؤت لة هةموو خةيالَيَكى نزم وخراث ثاك بكةرةوة. ثاشان بزانة كة بةهةشتى رِازاوةى زانيارى‏يةكانى قورئانى ثيرؤز هةميشة دةرطاى لةسةر ثشتة،‏ تؤش فةرموو برِؤرة ناويةوة و لةم بةهةشتة رِازاوةيةى قورئانى ثيرؤزدا سةيرى جوانترين شيَوةى مةلائيكةت بكة،‏ ضونكة هةريةكة لة ئايةتةكانى قورئانى ثيرؤز ثةنجةرة و كلآورِؤذنةيةكى رِووناكة. دةسا تؤش فةرموو لةوآ رِابووةستة و.. سةير بكة و.. لةزةت بضيَذة و سوود وةربطرة:

(والْمُرسَـلاتِ عُرْفاً * فَالْعَاصِفاتِ عَصْفاً * والنّاشِراتِ نَشْراً * فَالْفَارِقاتِ فَرْقاً * فالْمُلقيِاتِ ذِكْراً) (المرسلات:1=5).

(والنَّازِعاتِ غَرْقاً * وَالنَّاشِطاتِ نَشْطاً * وَالسَّابِحَاتِ سَبْحاً * فالسَّابِقاتِ سَبقاً * فَالْمدبِّراتِ أمْراً) (النازعات:1=5).

(تَنَـزَّلُ الْملائكةُ وَالرُّوحُ فيها بِاِذنِ رَبِّهمْ) (القدر:4).

(… عَلَيْهَا مَلائِكةٌ غِلاظٌ شِدَادٌ لا يَعْصُونَ اللهَ مَا اَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ) (التحريم:6).

ثاشان طوآ بؤ ستايشيان رِابطرة:

(سُبْحانَهُ بَلْ عِبادٌ مُكْرَمُونَ * لا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَولِ وَهُم بِاَمْرِهِ يَعْمَلُونَ) (الأنبياء:26=27).

ئةطةر حةزيشت لة موقابةلة‏كردنى جيننىية،‏ ئةوا بضؤرة ناو قةلآى سوورةتى:

(قُلْ أُوحِيَ اِليَّ اَنّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ..) (الجن:1).

ثاشان طوآ بؤ قسةكانيان رِابطرة و ثةند وةربطرة،‏ بزانة دةلَيَن:

(... اِنَّا سَمِعْنَا قُرْآناً عَجَباً * يَهْدي اِلى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ وَلَنْ نُشْرِكَ بِرَبِّنَا أحَداً) (الجن:1=2).



[1]  واتة: بابةتةكة بابةتى "ئيجابة" نةك "نةفى". ديارة تا بابةتى ئيجابى وةستابيَت بايةخ بة بابةتى نةفى نادريَت. ضونكة بابةتى ئيجاب "بةلَطة" دةيكات بة ئيجاب، بةلآم نةفى بآ بةلَطةية! (وةرطيَرِ)

[2]  بؤ نموونة: لة دةست‏نيشانكردنى نةخؤشى‏يةك‏دا قسةى ثزيشكيَك بةسةر قسةى هةزاران ئةندازياردا ثيَش‏دةخريَت. (وةرطيَرِ)

[3]  وةك لة بينينى مانطى يةك‏شةوة(هلال)‏ى رِةمةزان و جةذن‏دا قسةى دوو شايةت وةردةطيريَت،‏ بةلآم نةبينينى هةزاران كةسى تر ناكريَت بة شايةت و قسةيان ثشت‏طوآ دةخريَت. (وةرطيَرِ