وتةي بيست‏ونؤهةم

تايبةتة بة: مانةوةى رِؤح و،‏ مةلائيكةت و،‏ حةشرةوة

بسم الله الرّحمن الرّحيم

(تَنَزَّلُ الْمَلئِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِاِذْنِ رَبِّهِمْ) (القدر:4).

(قُلْ الرّوُحُ مِنْ اَمْرِ رَبّي) (الإسراء:85).

(ئةم مةقامة بريتى‏ية لة ثيَشةكى‏يةك و دوو مةبةستى بنةرِةتى)

ثيَشةكي

دةتوانريَت بوتريَت: بوونى مةلائيكةت و جيهانى رِؤحانى وةك بوونى مرؤظ و زيندةوةران بآطومان و ضةسثاوة.

ضونكة هةروةك لة "ثلةى يةكةمى وتةى ثازدةهةم‏"دا رِوونمان كردووةتةوة: "رِاستى" و "حيكمةت" بة بآطومانى،‏ داخوازى ئةوةن كة ئاسمانةكان = وةك زةوى = سةرنشينيان ببيَت،‏ هةروةها دةبآ ئةو سةرنشينانةش خاوةنى هةست‏ بن‏‏ و لةطةلأ نيشتةجيَى خؤيان‏دا زؤر لةبار و شياو بن‏.. جا ئةو سةرنشينة جؤراوجؤرانةى ئاسمان، لة زاراوةى ئايين‏دا بة "مةلائيكةت"و "رِؤحانى‏يةكان" دةناسريَن.

بةلَآ، رِاستى(الحقيقة) داخوازى ئةوةية، ضونكة زةوى لةطةلأ ئةم قةبارة لاوازى و بضووكى‏يةى لةضاو ئاسمانةكان‏دا،‏ بةردةوام لة طياندارة خاوةن هةست و شعوورةكان ثرِ دةكريَت و خالَيش دةكريَتةوة. ئةمةش ثةنجة بؤ ئةوة دريَذ دةكات،‏ بةلَكو بة ئاشكرا ئةوة دةردةبرِيَت كة:

ئةم ئاسمانة خاوةن بورجانةى كة دةلَيَى ضةند كؤشكيَكى رِازاوةن،‏ ثرِن لة طياندار‏ و خاوةن هةست‏ و شعوورى ئةوتؤ كة رِووناكيى بوون‏ و ذيان بن‏ و‏، ئةو بوونةوةرانةش "بة ويَنةى ئينس و جيننى" سةيركةرى كؤشكى مةزنى ئةم جيهانة و،‏ خويَنةرى كتيَبى طةورةى ئةم طةردوونةن و،‏ رِيَنما و بانطةوازكارن بؤ طةيشتن بة ثادشاى ئةم ثةروةردطاريَتى‏يةى كة ئةم بوونةوةرانة بةرِيَوة دةبات‏ و‏، بة بةندايةتى‏ية هةمةكى‏يةكةيان نويَنةرى ويرد‏ و تةسبيحاتى بوونةوةرة مةزنةكانن.

بةلَآ،‏ جؤراوجؤريى بوونةوةران،‏ بةلَطةى بوونى مةلائيكةتانة. ضونكة بوونةوةريَك كة بةوثةرِى وردةكاريى لةذمارةبةدةر و جوانيى خاوةن واتا و نةخش و نيطارى رِازاوةى ثرِ لة حيكمةت رِازابيَتةوة،‏ بآطومان داخوازى ئةوة دةبيَت كة ضةندين خاوةن هةست و شعوور ببن ليَى ورد ببنةوة و بةلايانةوة جوان بيَت و سةرسامى و رِيَزلـآ‏طرتنى خؤيان لة بةرامبةريةوة دةرببرِن[1].

بةلَآ،‏ هةروةك "جوانى" داخوازى "شةيدا"‏يةكة و،‏ هةروةك "خواردةمةنى" بة "برسى" دةدريَت.. ئةم وردةكارى‏يانةش،‏ كة خؤراكى رِؤح و بذيَوى دلآنن،‏ دةبآ بةلَطةى بوونى مةلائيكةت و جيهانى رِؤحانى بن و بؤ ئةوان تةرخان كرابن.

جا لةبةر ئةوةى ئةم ئارايشتة زؤر و بآثةى و نةبرِاوةيةى طةردوون داخوازى تيَرِامان و ثةرستشيَكى بآ ثايانى بةديهيَنةريةتى،‏ لة كاتيَك‏دا كة "ئينس و جيننى" بةشيَكى كةمى = يةك لة مليؤنى = ئةم تيَرِامان و ثةرستشة نةبيَت زياتريان لة توانادا نى‏ية، ئةوا دةبآ ئةم فةرمانبةرى‏ية نةبرِاوة ‏و ثةرستشة جؤراوجؤرانة ثيَويستيان بة ضةندين "مةلائيكةت"‏و "رِؤحانى" ببيَت تاكو بةرِيَوةيان ببةن و رِيز رِيز رِابووةستن بؤ ئةوةى ئةم مزطةوتة طةورةيةى جيهان‏ و طةردوون بة سوذدة‏ و ثةرستشيان ئاوةدان بكةنةوة.

بةلَآ،‏ لة هةموو كةنار و شويَن و فةرمانطةيةكى ئةم بوونةوةرةدا ضةندين كارمةند لة جؤرى "مةلائيكةت" و "رِؤحانىيان" هةن كة هةريةكةيان ئةركيَكى تايبةتى و ثةرستشيَكى ديارى‏كراوى ثآ سثيَرراوة.

بة‏ثيَى هيَماى هةندآ لة فةرموودةكانى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم =‏ هةروةها لة رِوانطةى حيكمةتى رِيَك‏وثيَكى ئةم جيهانةوة،‏ دةتوانرآ بوتريَت:

هةنديَك لةو تةنة بآطيانة طةرِؤكانةى ناو بوونةوةر،‏ هةر لة ئةستيَرةكانةوة تا دةطاتة دلَؤثةكانى باران،‏ ضةند سوارطة و كةشتى‏يةكن بؤ هةندآ لةو مةلائيكةتانةى كة بة ئيزن و فةرمانى خواى طةورة دةضنة ناويانةوة و لةسةر ئةو كةشتى‏يانةوة دةرِواننة جيهانى بينراو‏(عالَم الشهادة)‏ و طةشتى تيَدا دةكةن،‏ بةمةش دةبنة نويَنةرى تةسبيحاتى ئةو كةشتى‏يانة. جا لةبةر ئةوةى وةك حةديث دةفةرموآ[2] : (رِؤحى شةهيدان لة جيهانى بةرزةخ و بةهةشت‏دا،‏ دةضنة ناو سكى ضةند بالَندةيةكى سةوزةوة)،‏ ئةوا دةتوانين بلَيَين: هةر لةو بالَندة سةوزانةوة = كة فةرموودةكة ثةنجةى بؤ رِاكيَشاون = تا دةطاتة تةنة زيندووةكانى ترى وةك "هةنط" هةريةكةيان ضةند كةشتى و فرِؤكةيةكن بؤ ضةندين جؤرى رِؤح،‏ كة بة ئيزنى خوا دةضنة ناو جةستةى ئةو زيندةوةرانة و لة رِيَطاى هةستةكانيانةوة دةرِواننـة جيهـانى مـاددى و،‏ ســةيرى وردةكارى و جـوانيى موعجيزاتى قودرةتى خـوا دةكةن‏ و بةمة تةسبيحاتى تايبةتيى خؤيان بةجآ دةهيَنن.

هةروةك "رِاستى" داخوازى بوونى مةلائيكةت بوو، هةروةها "حيكمةت"‏يش داخوازى بوونيانة. ضونكة ئةو كردطارة خاوةن حيكمةتةى كة ذيانيَكى ناسكى خاوةن هةست و هؤش لةم طلَة ضرِةدا دروست بكات،‏ لة كاتيَك‏دا كة طلأ تابلَيَى لةطةلأ "رِؤح"‏دا كةم ثةيوةندى‏ية.. هةروةها لة ئاوى ليَلأ ذيان ثيَك بهيَنيَت،‏ لة كاتيَك‏دا كة ثةيوةندى‏يةكى كةمى لةطةلأ ذيان‏دا هةية.. دةبآ هةر هةمان كردطار ضةندين دروستكراوى ترى خاوةن هةست و شعوورى ببيَت،‏ كة لة دةرياى رِووناكى و،‏ تاريكى و،‏ هةوا و،‏ كارةبا و،‏ هةر شتيَكى ترى ناسك(لطيف) دروستيان بكات،‏ كة هةريةك لةوانة لةطةلأ ذيان و رِؤح‏دا طةلـآ نزيك‏تر و شياوترن.



[1]  واتة‏: ئةم بوونةوةرة = بةم شيَوةية = داخوازى بوونى مةلائيكةتة. (وةرطيَرِ)

[2]  برِوانة: صحيح الإمام مسلم، كتاب الامارة، باب في بيان أنّ أرواحَ الشهداءِ في الجنة. (6/38). (وةرطيَرِ)