تايبةتة بة: مانةوةى رِؤح و، مةلائيكةت و،
حةشرةوة
(تَنَزَّلُ الْمَلئِكَةُ وَالرُّوحُ
فِيهَا بِاِذْنِ رَبِّهِمْ) (القدر:4).
(قُلْ الرّوُحُ مِنْ اَمْرِ رَبّي) (الإسراء:85).
(ئةم مةقامة
بريتىية لة ثيَشةكىيةك و دوو مةبةستى بنةرِةتى)
دةتوانريَت
بوتريَت: بوونى مةلائيكةت و جيهانى رِؤحانى وةك بوونى مرؤظ و زيندةوةران بآطومان و
ضةسثاوة.
ضونكة
هةروةك لة "ثلةى يةكةمى وتةى ثازدةهةم"دا رِوونمان كردووةتةوة:
"رِاستى" و "حيكمةت" بة بآطومانى، داخوازى ئةوةن كة ئاسمانةكان
= وةك زةوى = سةرنشينيان ببيَت، هةروةها دةبآ ئةو سةرنشينانةش خاوةنى هةست بن
و لةطةلأ نيشتةجيَى خؤياندا زؤر لةبار و شياو بن.. جا ئةو سةرنشينة جؤراوجؤرانةى
ئاسمان، لة زاراوةى ئاييندا بة "مةلائيكةت"و "رِؤحانىيةكان"
دةناسريَن.
بةلَآ،
رِاستى(الحقيقة) داخوازى ئةوةية، ضونكة زةوى لةطةلأ ئةم قةبارة لاوازى و
بضووكىيةى لةضاو ئاسمانةكاندا، بةردةوام لة طياندارة خاوةن هةست و شعوورةكان
ثرِ دةكريَت و خالَيش دةكريَتةوة. ئةمةش ثةنجة بؤ ئةوة دريَذ دةكات، بةلَكو بة
ئاشكرا ئةوة دةردةبرِيَت كة:
ئةم
ئاسمانة خاوةن بورجانةى كة دةلَيَى ضةند كؤشكيَكى رِازاوةن، ثرِن لة طياندار و
خاوةن هةست و شعوورى ئةوتؤ كة رِووناكيى بوون و ذيان بن و، ئةو بوونةوةرانةش
"بة ويَنةى ئينس و جيننى" سةيركةرى كؤشكى مةزنى ئةم جيهانة و، خويَنةرى
كتيَبى طةورةى ئةم طةردوونةن و، رِيَنما و بانطةوازكارن بؤ طةيشتن بة ثادشاى ئةم
ثةروةردطاريَتىيةى كة ئةم بوونةوةرانة بةرِيَوة دةبات و، بة بةندايةتىية
هةمةكىيةكةيان نويَنةرى ويرد و تةسبيحاتى بوونةوةرة مةزنةكانن.
بةلَآ،
جؤراوجؤريى بوونةوةران، بةلَطةى بوونى مةلائيكةتانة. ضونكة بوونةوةريَك كة
بةوثةرِى وردةكاريى لةذمارةبةدةر و جوانيى خاوةن واتا و نةخش و نيطارى رِازاوةى
ثرِ لة حيكمةت رِازابيَتةوة، بآطومان داخوازى ئةوة دةبيَت كة ضةندين خاوةن هةست و
شعوور ببن ليَى ورد ببنةوة و بةلايانةوة جوان بيَت و سةرسامى و رِيَزلـآطرتنى
خؤيان لة بةرامبةريةوة دةرببرِن[1].
بةلَآ،
هةروةك "جوانى" داخوازى "شةيدا"يةكة و، هةروةك
"خواردةمةنى" بة "برسى" دةدريَت.. ئةم وردةكارىيانةش، كة
خؤراكى رِؤح و بذيَوى دلآنن، دةبآ بةلَطةى بوونى مةلائيكةت و جيهانى رِؤحانى بن و
بؤ ئةوان تةرخان كرابن.
جا
لةبةر ئةوةى ئةم ئارايشتة زؤر و بآثةى و نةبرِاوةيةى طةردوون داخوازى تيَرِامان و
ثةرستشيَكى بآ ثايانى بةديهيَنةريةتى، لة كاتيَكدا كة "ئينس و جيننى"
بةشيَكى كةمى = يةك لة مليؤنى = ئةم تيَرِامان و ثةرستشة نةبيَت زياتريان لة
توانادا نىية، ئةوا دةبآ ئةم فةرمانبةرىية نةبرِاوة و ثةرستشة جؤراوجؤرانة
ثيَويستيان بة ضةندين "مةلائيكةت"و "رِؤحانى" ببيَت تاكو
بةرِيَوةيان ببةن و رِيز رِيز رِابووةستن بؤ ئةوةى ئةم مزطةوتة طةورةيةى جيهان و
طةردوون بة سوذدة و ثةرستشيان ئاوةدان بكةنةوة.
بةلَآ،
لة هةموو كةنار و شويَن و فةرمانطةيةكى ئةم بوونةوةرةدا ضةندين كارمةند لة جؤرى
"مةلائيكةت" و "رِؤحانىيان" هةن كة هةريةكةيان ئةركيَكى
تايبةتى و ثةرستشيَكى ديارىكراوى ثآ سثيَرراوة.
بةثيَى
هيَماى هةندآ لة فةرموودةكانى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = هةروةها لة
رِوانطةى حيكمةتى رِيَكوثيَكى ئةم جيهانةوة، دةتوانرآ بوتريَت:
هةنديَك
لةو تةنة بآطيانة طةرِؤكانةى ناو بوونةوةر، هةر لة ئةستيَرةكانةوة تا دةطاتة
دلَؤثةكانى باران، ضةند سوارطة و كةشتىيةكن بؤ هةندآ لةو مةلائيكةتانةى كة بة
ئيزن و فةرمانى خواى طةورة دةضنة ناويانةوة و لةسةر ئةو كةشتىيانةوة دةرِواننة
جيهانى بينراو(عالَم
الشهادة)
و طةشتى تيَدا دةكةن، بةمةش دةبنة نويَنةرى تةسبيحاتى ئةو كةشتىيانة. جا لةبةر
ئةوةى وةك حةديث دةفةرموآ[2] : (رِؤحى
شةهيدان لة جيهانى بةرزةخ و بةهةشتدا، دةضنة ناو سكى ضةند بالَندةيةكى
سةوزةوة)، ئةوا دةتوانين بلَيَين: هةر لةو بالَندة سةوزانةوة = كة فةرموودةكة
ثةنجةى بؤ رِاكيَشاون = تا دةطاتة تةنة زيندووةكانى ترى وةك "هةنط"
هةريةكةيان ضةند كةشتى و فرِؤكةيةكن بؤ ضةندين جؤرى رِؤح، كة بة ئيزنى خوا دةضنة
ناو جةستةى ئةو زيندةوةرانة و لة رِيَطاى هةستةكانيانةوة دةرِواننـة جيهـانى
مـاددى و، ســةيرى وردةكارى و جـوانيى موعجيزاتى قودرةتى خـوا دةكةن و بةمة
تةسبيحاتى تايبةتيى خؤيان بةجآ دةهيَنن.
هةروةك
"رِاستى" داخوازى بوونى مةلائيكةت بوو، هةروةها "حيكمةت"يش
داخوازى بوونيانة. ضونكة ئةو كردطارة خاوةن حيكمةتةى كة ذيانيَكى ناسكى خاوةن هةست
و هؤش لةم طلَة ضرِةدا دروست بكات، لة كاتيَكدا كة طلأ تابلَيَى لةطةلأ
"رِؤح"دا كةم ثةيوةندىية.. هةروةها لة ئاوى ليَلأ ذيان ثيَك
بهيَنيَت، لة كاتيَكدا كة ثةيوةندىيةكى كةمى لةطةلأ ذياندا هةية.. دةبآ هةر
هةمان كردطار ضةندين دروستكراوى ترى خاوةن هةست و شعوورى ببيَت، كة لة دةرياى
رِووناكى و، تاريكى و، هةوا و، كارةبا و، هةر شتيَكى ترى ناسك(لطيف) دروستيان
بكات، كة هةريةك لةوانة لةطةلأ ذيان و رِؤحدا طةلـآ نزيكتر و شياوترن.