وتةي بيست‏وهةشتةم

(ئةم وتةية تايبةتة بة باسى بةهةشتةوة و،‏ بريتى‏ية لة دوو مةقام. مةقامى يةكةم ئاماذة بؤ هةندآ نةرم و نيانى و ناسكؤلَةيى بةهةشت دةكات و،‏ مةقامى دووهةميش بة زمانى عةرةبى‏ية و[1] ثوختة و بناغةى وتةى دةهةمة و،‏ بة دوازدة رِاستيى طومان‏برِى يةك لة دواى يةك و بة ضةشنيَكى رِوون و بآطومان بوونى بةهةشتى تيَدا ضةسثيَنراوة. لةبةر ئةوة،‏ ليَرةدا لة بارةى ضةسثاندنى بوونى بةهةشتةوة نادويَين،‏ بةلَكو تةنها قسة لة ضةند ثرسيار و وةلآميَك دةكةين سةبارةت بة هةندآ حالَةتى بةهةشت كة رِةخنةيان ئاراستة دةكريَت. ثشت بةخوا وتةيةكى طرنطيش لة بارةى ئةو رِاستى‏ية هةرة مةزنةوة دةنووسريَت).

بسم الله الرحمن الرحيم

(وَبَشِّرِ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ اَنَّ لَهُمْ جَنّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الاَنهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قَالُوا هذا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهاً وَلَهُمْ فيِهَا اَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فيِهَا خَالِدُونَ) (البقرة:25).

"ئةمانة ثوختة وةلآمى هةندآ ثرسيارن لة بارةى بةهةشتى هةميشةيى‏يةوة"

ئةو ئايةتانةى قورئان كة تايبةتن بة بةهةشتةوة،‏ طةلـآ لة بةهةشت جوانترن‏‏ و‏، لة حؤرى‏يةكانى ناسك‏ترن‏‏‏ و‏، لة سةلسةبيلةكةشى شيرين و سازطار ترن. ئةو ئايةتانة هيَندة رِوونن كة بوارى قسةى تر و رِوونكردنةوةى زياتريان نةهيَشتووةتةوة.

لةبةر ئةوة،‏ وا ثليكانةيةك دادةنيَين تاكو ئةو ئايةتة رِووناكة ئةزةلى‏ و بةرز و جوانانة لة تيَطةيشتنى مرؤظ نزيك بخةينةوة. وا ضةثكيَك ثرسيارى ناسكؤلَة باس دةكةين كة نموونةى طولَزارى بةهةشتى قورئانن و،‏ لة ثيَنج دانة هيَما و لة نيَوان ضةند ثرسيار و وةلآميَك‏دا ئاماذةيان بؤ دةكةين.

بةلَآ،‏ هةروةك هةموو لةزةتة مةعنةوى‏يةكان لة بةهةشت‏دا هةن،‏ طشت لةزةتة ماددى‏ية جيسمانى‏يةكانيش = بة هةمان جؤر = لة بةهةشت‏دا ئامادةكراون.

ثرسيار:

جيسمانييةت(ماددييةت)ى كةم و كورت و ناتةواو و بطؤرِ و شلؤق و ئازاربةخش،‏ ض ثةيوةندى‏يةكى بة هةميشةيى و بةهةشتةوة هةية‏‏؟ مادةم طيان(رِؤح) تام‏‏‏‏ و لةزةتة بةرزةكانى بةهةشتى سةروزيادة‏، ئيتر ض ثيَويست بة حةشريَكى جيسمانى دةكات بؤ ضةشتنى تامى لةزةتة جيسمانى‏يةكان؟

وةلآم:

"طلأ" هةرضةند لة ضاو ئاو و هةوا و رِووناكى‏دا ضر‏و ثرِ و تاريكة‏، كةضى لةطةلأ ئةوةش‏دا جيَى سةرهةلَدان و ثةيدابوونى هةموو جؤريَكى بةديهيَنراوانى خواى طةورةية. لةبةر ئةوة،‏ لة ناوةرؤك و مةعنادا بةسةر هةموو توخـمةكانى تردا بةرزترة و داراى بايةخيَكى طرنطترة.. هةروةك "طلأ" واية،‏ "دةروونى مرؤظ"يش بة هةمان جؤرة، ضونكة هةرضةند شتيَكى ضرِ و ثرِة،‏ بةلآم بةسةر هةموو لايةنة ناسكةكانى ترى مرؤظ‏دا بةرز دةبيَتةوة،‏ بة بؤنةى ئةو هةمةكيَتى‏(جامعية)يةى كة تيايداية،‏ بة مةرجيَك ثاكذ كرابيَت.

"جيسمانييةت"يش وةهاية، هةمةكى‏ترين ئاويَنةى درةوشانةوة و رِةنط‏دانةوةى ناوةكانى خواى طةورةية و،‏ لة هةرهةموويان طشت‏طيرتر و بةثيت و دةولَةمةندترة. ضونكة ئةو ئاميَرانةى كة دةتوانن سةرجةمى ثاشةكةوت‏كراوةكانى طةنجينةكانى ميهرةبانيى خواى طةورة بخةملَيَنن و هةلَيان بسةنطيَنن،‏ تةنها لة جيسمانى‏دان. ئةوةتا =‏‏‏ بؤ نموونة = ئةو هةستى ضةشتنةى كة لة زمانداية،‏ طةر بة ئةندازةى ذمارةى هةموو خواردةمةنى‏يةكان ئاميَرى تيَدا نةبواية بؤ ضةشتنى رِؤزى،‏ ئةوا هةرطيز ئةو هةستة بةو هةموو خواردةمةنىيانةى نةدةزانى‏ و لة جياوازيى نيَوانيان شارةزا نةدةبوو و،‏ نةى‏دةتوانى ليَكيان جيا بكاتةوة..

هةروةها ئاميَرةكانى ناسينى زؤربةى ناوة جوانة درةخشاوةكانى خواى طةورة و،‏ هةست ثآكردنيان و،‏ ضةشتنيان،‏ تةنها لة جيسمانى‏دان..

هةروةها ئةو ليَهاتن و قابيلييةتانةى كة دةتوانن هةست بة ضةندين تام و لةزةت و جؤرى بآسنوور‏ و بآكؤتايى بكةن‏، تةنها لة جيسمانى‏دان.

لةمةوة بةوثةرِى بآطومانى تآدةطةين = وةك لة وتةى يازدةهةم‏دا ضةسثاندمان = كة: بةديهيَنةرى ئةم بوونةوةرانة دةيةويَت بةم بوونةوةرانةى:

طشت طةنجينةكانى "ميهرةبانيى خؤى" بة خاوةن هةستان بناسيَنيَت..

لة هةموو درةوشانةوةكانى ناوة جوانةكانى خؤى تيَيان‏بطةيةنيَت..

تامى طشت جؤرةكانى نيعمةت‏‏ و بةخششةكانى‏‏ خؤى بةوان بضيَذيَت.

هةموو ئةمانةش لة رِيَى:

رِةوتى ئةم بوونةوةرانة و،‏ جؤرةكانى هةلَس‏وكةوت ‏كردن تيايان‏دا‏‏ و‏.. طشتى و هةمةكىبوونى توانايى و ليَهاتنةكانى مرؤظةوة.

كةواتة دةبآ حةوزيَك ببيَت لافاوى مةزنى ئةم بوونةوةرانةى تيَدا رِؤ بكريَت و.. ثيشانطايةك ببيَت هةموو ئةو شتانةى تيَدا ثيشان بدريَن كة لة كارطةى ئةم بوونةوةرانةدا دروست‏كراون و.. ثيَويست دةكات عةمبار‏ و طةنجينةيةكى هةميشةيى ببيَت، تاكو داهاتةكانى ئةم كيَلَطةيةى دنياى تيَدا هةلَبطيريَت.

واتة: دةبآ خانةيةكى بةختةوةرى هةبيَت كة تا رِادةيةك لةم بوونةوةرانة بضيَت ‏و،‏ ثاريَزطاريى هةموو بناغة جيسمانى ‏‏و رِؤحانى‏يةكان بكات. هةروةها دةبآ ئةو بةديهيَنةرة دانا‏و دادطةر و ميهرةبانة ضةند لةزةتيَكى تايبةتى بةو ئاميَرة جيسمانىيانة ببةخشيَت لة ثاداشتى كار و خزمةتطوزارى و ثةرستشة تايبةتى‏يةكانيان‏دا. دةنا = واتة طةر وا نةبيَت و بة ثيَضةوانةى ئةمةوة بيَت = باريَكى ئةوتؤ ديَتةكايةوة كة بة تةواوى ثيَضةوانةى دانايى و دادطةرى و ميهرةبانيى خواوةند دةبيَت. كة ئةمةش هةرطيز لةطةلأ جوانيى ميهرةبانى و كةمالَى دادطةريى ئةودا ناطونجيَت و،‏ خواوةند طةلـآ بةرز و بلَندترة لةوةى كة ئةو بارة نةطونجاوة بةدىبهيَنيَت.

ثرسيار:

بةشةكانى جةستةى زيندةوةر هةميشة لة ثيَك‏هاتن و هةلَوةشانةوةى بةردةوام‏دان و،‏ طرفتارى نةمان دةبن و سيفةتى هةميشةيى‏يان دةست ناكةويَت. ئنجا خواردن و خواردنةوةش بؤ مانةوةى خودى مرؤظ و،‏ تيَكةلأبوونيشى لةطةلأ هاوسةرى‏دا بؤ مةبةستى مانةوةى جؤرى مرؤظة. ئةم شتانةش لةم جيهانةدا سةرةكى و بنضينةيين. بةلآم لة جيهانى هةميشةيى ئةودنيادا هيض ثيَويستى‏يةك بةمانة ناميَنيَت. ئيتر بؤضى لة نيَوان لةزةتةكانى بةهةشتى مةزن‏دا دانراون؟

وةلآم:

هؤى نةمان و مردنى جةستةى زيندةوةر لةم جيهانةدا دةطةرِيَتةوة بؤ ناتةبايى هاوسةنطيى داهات و خةرجى‏يةكانى ئةو لةشة (واتة لة نيَوان ئةوةى تيَى دةضيَت و ئةوةش بةكارى دةهيَنيَت) ضونكة لة منالَى‏يةوة تا تةمةنى كاملأبوون داهات و دةستكةوتةكان زؤرن،‏ بةلآم ثاش ئةو تةمةنة بةكاربردن زياد دةبيَت. لة ئةنجامى ئةمةشةوة هاوسةنطى‏يةكة تيادةضيَت و ثاشان زيندةوةرةكة دةمريَت.

بةلآم لة جيهانى هةميشةيى‏دا،‏ هةموو طةرديلةكان وةك خؤيان دةميَننةوة و دووضارى ‏: ثيَك‏هاتن و هةلَوةشانةوة نابن‏. يان هاوسةنطى‏يةكة وةك خؤى دةميَنيَت و لةنط نابيَت و،‏ بةردةوام و تةواو دةبيَت لة نيَوان دةرامةت و خةرجى‏يةكان‏دا[2].

ئنجا جةستةش = لةوآ = هاودةم لةطةلأ كاركردنى كارطةى ذيانى جيسمانى‏دا،‏ هةميشةيى دةبيَت،‏ تاكو ضةشتنى ئةو لةزةتانة وةك خؤى هةر بةردةوام بيَت.

جا هةرضةند لةم دنيايةدا خواردن و خواردنةوة و تيَكةلَيى هاوسةرى ذيان،‏ لة ثيَداويستى‏يةوة ثةيدا بوون و،‏ ئةنجامةكةشيان بةجآهيَنانى ئةركيَكى سةرشانة،‏ لةطةلأ ئةوةش‏دا،‏ ضةندين لةزةتى شيرين و جؤراوجؤرى ئةوتؤشيان ئاويَتة كراوة كة لة سةرووى هةموو لةزةتةكانى ترةوةن،‏ ئةمةش ثاداشتيَكى ثيَشةكى و زووى ئةنجامدانى ئةو كار و ئةركةى سةرشانة.

مادةم خواردن و خواردنةوة و تيَكةلَيى هاوسةرى ذيان لةم خانةى ئازارةدا تا ئةم رِادةية لةزةتى سةير و جؤراوجؤريان طرتبيَتةخؤ،‏ ئةوا بآ هيض طومانيَك لة خانةى لةزةت و بةختةوةرى‏دا،‏ كة بةهةشتة،‏ ئةو لةزةتانة ضةندين شيَوةى بةرز و بلَند دةطرنة خؤيان،‏ سةرةرِاى ثاداشتى قيامةتيى ئةنجامدانى ئةركةكانى دنيا كة ئةو لةزةتانة زياتر دةكةن و،‏ سةربارى لةزةتى ناسكى سةر بة ئيشتيهاى دوارِؤذ خؤيشى،‏ لة بريى ثيَويستى‏ية دنيايى‏يةكة،‏ كة ئةويش لةزةتيَكى زيادى ترة. بةم ثآية تام و ضيَذ و ناسكيى ئةو لةزةتانةى ئةوآ هةر لة زياد‏بوون‏دا دةبن تا دةبنة لةزةتيَكى طشتيى ئةوتؤ كة هةموو لةزةتةكانى تيَدا كؤ دةبنةوة‏ و، دةبن بة سةرضاوةيةكى بةخورِى ضةندين لةزةتى شياوى بةهةشت و تةبا و طونجاو لةطةلأ سيفةتى هةميشةيةتيى بةهةشت‏دا. ضونكة ماددة بآطيان و ذيان و هةستةكانى ئةم دنيا،‏ لةو دنيا دةبن بة خاوةن هةست و ذيان،‏ بة بةلَطةى ئةم ئايةتة ثيرؤزةى كة دةفةرموآ:

(وَمَا هذِهِ الحَياةُ الدُّنْيَا اِلاّ لَعِبٌ وَلَهْوٌ واِنَّ الدَّارَ الآخِرةَ لَهيَ الحَيَوانُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ) (العنكبوت:64).

درةختةكانى ئةوآ،‏ بة ضةشنى مرؤظى ئيَرة،‏ لة فةرمانةكان تآدةطةن و جآبةجآيان دةكةن.. بةردةكانى ئةوآ وةك طياندارانى ئيَرة وان، طوآرِايةلَى فةرمانن. طةر لةوآ بة درةختيَك بلَيَيت: بةريَكى خؤتم بدةرآ،‏ يةكسةر دةتداتآ.. طةر بة بةرديَك بلَيَى: وةرة بؤ ئيَرة،‏ ديَت!

جا مادةم درةخت و بةردةكانى ئةوآ سيفةتى ثلةبةرزيى ئاوايان دةست‏بكةويَت،‏ ئةوا بآطومان خواردن و خواردنةوة و تيَكةلَيى هاوسةر = لةوآ = ضةندين شيَوةى بالآ و بلَند دةطرنة خؤيان،‏ لةطةلأ ثاريَزطارى‏كردنى حةقيقةتة جيسمانى‏يةكةيان كة ثلةيان لة ضاو هى ئيَرةدا بة رِيَذةى ثلةبةرزيى بةهةشتة بةسةر دنيادا.

ثرسيار:

دةشتةكى‏يةك بؤ ماوةى يةك خولةك ئامادةى كؤرِى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = دةبيَت و،‏ بةم ئامادةبوونةشى خؤشةويستيى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = لةبةر خوا دةرِواتة ناو دلَيةوة،‏ بةهؤى ئةو خؤشةويستى‏يةشةوة لة دنيا و لة بةهةشت‏دا لةطةلأ ثيَغةمبةردا = صلى الله عليه وسلم = دةبيَت،‏ بةثيَى ئةو فةرموودة ثيرؤزةى كة دةفةرموآ: "المرءُ مَعَ مَنْ أحَبَّ"[3]..

ئايا ئةو رِيَذنةى رِووناكى‏ية بآكؤتايى‏يةى دةست ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = دةكةويَت ضؤن لةطةلأ هى ئةو دةشتةكى‏يةدا يةكاويةك دةردةضن؟

وةلآم: بة نموونةيةك ئاماذة بؤ ئةم رِاستى‏ية بةرزة دةكةين:

ثياويَكى مةزن،‏ ميواندارى‏يةكى طةورة و طرنطى لة باخيَكى ثرِ لة طولَزارى رِةنطين و جوان‏دا ساز كرد و،‏ ثيشانطايةكى لةوثةرِى ئارايشت و داهيَنكارى‏دا ئامادة كرد،‏ بة ضةشنيَك كة هةموو ئةو جؤرة خواردةمةنىيانةى تيَدا كؤكردبووةوة كة "هةستى ضةشتن" هةسـتيان ثآدةكات و،‏ طشـت ئةو شـتة جوانانةى تيَدا دانـابوو كة "هةستى بينين" ثيَى خؤشة‏ و،‏ هةموو ئةو شتة سةير و نامؤيانةى تيَدا بوو كة "هيَزى ئةنديَشة" ببزويَنيَت. بةم جؤرة،‏ هةموو ئةو شتانةى لةو ثيشانطايةدا كؤكردةوة كة هةموو هةستة ئاشكرا و ثةنهانةكان دلَنيا بكةن و مايةى رِةزامةندىيان بيَت.

ئنجا دوو هاورِآ بة يةكةوة رِؤشتن بؤ ئةو ميواندارى‏ية و،‏ لة شويَنيَكى تايبةت و لةسةر يةك سفرةدا و لة تةنيشتى يةكترةوة دانيشتن. بةلآم يةكيَكيان لةبةر ئةوةى هةستى ضةشتنى لاواز بوو، شتيَكى كةم نةبآ لة تامى ئةو ميواندارى‏يةى نةضةشت و.. بةهؤى ئةوةى بينايى كز بوو زؤر شتى نةبينى و.. لةبةر ئةوةش كة هةستى بؤنكردنى نةبوو،‏ هةستى بة بؤنة خؤشةكانى ئةوآ نةدةكرد و.. لة وردةكاريى شتة لةعادةت‏بةدةرةكانيش تآنةطةيشت،‏ ضونكة نةيدةتوانى ثةى بة لايةنة نامؤ و سةيرةكانى ئةو سنعةتانة ببات. واتة: ئةم يةكةيان سوودى لةو باخضة خةملآوة وةرنةطرت و،‏ يةك لة هةزار بةلَكو يةك لة مليؤنى ئةو شتانةى سةرخوانى ميواندارىيةكة نةبيَت تامى هيضى ترى نةضةشت.

بةلآم ئةوى تريان، لةبةر ئةوةى هةموو هةستة ديار‏ و ثةنهانةكانى‏ و‏، طشت لايةنة ناسـكةكانى وةك: ذيرى و دلأ و هةسـتةكانى ترى،‏ تيَكرِا ثآطةيشـتوو و كاملأ و كراوة بوون‏ و،‏ هةموو دةركةوتبوون،‏ بة ضةشنيَك كة هةست بة هةموو وردةكارى‏يةكانى ئةو سنعةتانة بكات كة لةو ثيشانطا رِةنطينةدا ئامادة كرابوون و،‏ بةو هةموو جوانى و نةرم و نيانى و وردةكارى و شتة سةيرانةى ئةوآ بزانيَت.. لةبةر ئةوة،‏ بة تةواوى هةستى بة هةموويان كرد و تامى هةموويانى ضةشت،‏ هةرضةندةش لة تةنيشتى ثياوى يةكةمةوة دانيشتبوو!

جا ئةطةر ئةمة لةم دنيا شلؤق و بة ئازار و تةسكةدا رِوو بدات و،‏ جياوازيى نيَوان ئةو دوانةى تةنيشتى يةكتر بة ئةندازةى دووريى نيَوان ئاسمان و زةوى بيَت.. ئةوا دةبآ لةودنياى خانةى بةختةوةرى و هةميشةيى‏دا،‏ هةموو كةسيَك،‏ بة ضةشنيَكى باشتر لةضاو دنيا،‏ بةشى خؤى لة سفرة و خوانى خواوةندى بةسؤز و ميهرةبان وةربطريَت و،‏ بةثيَى توانا‏و ليَهاتنى خؤى هةست بة نيعمةتةكانى سةر ئةو سفرة و خوانة بكات،‏ با لة تةنيشتى ئةو كةسةيشةوة بيَت كة خؤشى دةويَت! ضونكة بةهةشت رِآ لةوة ناطريَت كة ئةو دوانة ثيَكةوة بن،‏ با ثلةشيان جياواز بيَت. لةبةر ئةوةى هةشت ضينةكانى بةهةشت بةسةر يةكترى‏دا بةرزن،‏ بةلآم عةرشى خواوةندى ميهرةبان سةقفى هةموويانة[4]. ضونكة ئةطةر لة دةورى ضيايةكى قووضةكى،‏ ضةند خانوويةكى يةك لةناو يةك دروست بكريَن لة شيَوةى ضةند بازنةيةك‏دا كة دةورى ضياكةيان دابيَت،‏ ئةوا هةريةك لةو بازنانة لةوى تر بةرزتر دةبيَت و بة سةرووى ئةوانى ترةوةية. بةلآم لةطةلأ ئةوةش‏دا،‏ هيضيان رِآ لةوة ناطريَت كة خؤريان ليَوة ببينريَت. بةم ثآية،‏ رِووناكيى خؤر دةرِواتة ناو هةموو يةكيَك لةو خانووانة.

بةهةشتةكانيش = تا رِادةيةك = لةم نموونةية دةضن،‏ بة طويَرةى ئةو تيَطةيشتنةى كة مرؤظ لة فةرموودة ثيرؤزةكانةوة ثةيى ثآ دةبات.

ثرسيار:

لة ضةندين فةرموودةى ثيرؤزدا ئةم واتاية هاتووة كة:

ذنانى بةهةشت لة ثشت حةفتا دةست ثؤشاك و كراسةوة مؤخى قاضيان دةبينريَت[5]!

جا ئايا واتا و مةبةستى ئةم فةرموودةية ضى‏ية؟ ضؤن ئةمة بة جوانى دادةنريَت؟

وةلآم:

واتاكةى طةلـآ جوانة‏، تةنانةت لةوثةرِى جوانى و ناسكى‏داية‏‏. ضونكة‏‏:

لةم دنيا ناشيرين و مردووةدا‏، كة زؤربةى شتةكانى ناوى رِووكةش‏ و تويَكلَن،‏ هةرضى لة بةردةمى ضاودا جوان دةربكةويَت و،‏ رِآ لةوة نةطريَت كة مرؤظ لةطةلَى رِابيَت،‏ ئةوا بة جوان دادةنريَت..

بةلآم لةو بةهةشتةدا. كة خؤى لة خؤىدا جوان و رِةنطين و زيندووة و،‏ تيَكرِا كاكلَةى بآ تويَكلَة،‏ هةموو هةستةكانى مرؤظ = ضةشنى بينين = و طشت لايةنة هةستيارة ناسكةكانى،‏ هةريةكةيان داواكارى وةرطرتنى بةش و لةزةتى جياجيا و تايبةتيى خؤيانن لة "حؤرىيةكان" و "ذنة دنيايى‏يةكانى ئةهلى بةهةشت" كة ئةمانةيان طةلـآ لة حؤرى‏يةكان جوانترن.

واتة: ئةم فةرموودة ثيرؤزة ئاماذة بؤ ئةوة دةكات كة هةر لة سةرووترينى ضينةكانى جوانيى بةرط و ثؤشاكيان،‏ تا دةطاتة مؤخى ناو ئيَسكةكانى قاضيان،‏ هةريةكةيان هةستيَكى ديارى‏‏كراو و لايةنيَكى هةستيارى تايبةتيى خةلَكى بةهةشت تيَر دةكةن و،‏ بةهةشتىيان لةزةتيان لـآ دةضيَذن.

بةلَآ،‏ ئةم فةرموودةية بة دةستةواذةى: "على كلّ زوجةٍ سبعون حُلّةً يُرى مخ سوقِها..." ئاماذة بؤ ئةوة دةكات كة:

"حؤرى"ى بةهةشت داراى هةموو جؤرةكانى ئارايشت و جوانيى ماددى و مةعنةوين،‏ لةوانةى كة دةبنة مايةى رِةزامةندى و تيَركردنى طشت هةست و نةست و هيَز و لايةنة ناسكة عاشقةكانى جوانى كة لة مرؤظ‏دان و حةزيان لةو ضيَذانةية و تاسةمةند و شةيداى ئارايشت و جوانين. بةو واتايةى كة هةريةك لة حؤرى‏يةكانى بةهةشت حةفتا جؤر لة بةشةكانى جوانيى بةهةشت دةثؤشن،‏ بآ ئةوةى هيضيان ئةوانى تر دابثؤشيَت و رِآ لة بينينى جوانىيان بطريَت،‏ ضونكة لة جؤر و ضةشنى يةكتر نين. بةلَكو بة خؤيان و لةش‏ولاريان زياتر لة حـةفتا ثلةى جؤراوجؤرى جـوانى دةردةخةن،‏ بة رِادةيةك كة بة رِاسـتى‏ و تةواوى ئاماذةى ئةم ئايةتةى تيَدا دةردةخةن كة دةفةرموآ:

(وَفِيهَا ما تَشْتَهِيهِ الأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الأَعْيُنُ) (الزخرف:71).

ثاشان ئةم فةرموودة ثيرؤزة ئةوةش رِوون دةكاتةوة كة:

سةرنشينانى بةهةشت ثاشةرِؤى ئةنجامى خواردن و خواردنةوةيان نى‏ية،‏ ضونكة هيض ماددةيةكى تويَكلأئاسا لة بةهةشت‏دا نى‏ية كة ثيَويست نةبيَت.

بةلَآ،‏ مادةم لةم دنيا نزمةدا،‏ درةختةكان = كة لة نزمترين ثلةى طياندارى‏دان = سةربارى خؤراكى زؤر و زةبةندةيان،‏ كةضى ثاشةرِؤيان نةبآ،‏ ئةى بؤ دةبآ كةسانى ناو ضينة بةرزةكان،‏ كة بةهةشتىيانن،‏ بآ ثاشةرِؤ نةبن؟

ثرسيار:

لة ضةند فةرموودةيةكى ثيرؤزى ثيَغةمبةردا = صلى الله عليه وسلم = ئةم واتاية هاتووة كة:

هةندآ كـةس لة بةهةشــتىيان مولَكيَكى ئةوةندةى هةموو دنيا و،‏ ســةدان هةزار كؤشك‏ و تةلار و،‏ سةدان هةزار حؤريى ثآ دةبةخشريَت..

ئايا تةنها يةك ثياو ئةم هةموو شتة زؤرانةى بؤ ضى‏ية و ض ثيَويستى‏يةكى ثيَيانة؟..

ئةمة ضؤن رِوو دةدات؟ واتاى ئةم فةرموودانة ضى‏ية؟

وةلآم:

ئةطةر مرؤظ لةشيَكى بآطيان بواية..

يان تةنها بةديهاتوويةكى رِووة‏كى بواية و بريتى بواية لة تةنها "طةدة" و بةس..

ياخود تةنها لةشيَكى طياندار و،‏ جةستةيةكى كاتى و ساكار و قورس و سنووردار(مقيد) بواية..

ئةوا ئةو هةموو كؤشك و تةلار و حؤرى‏ية زؤرانةى نةدةدرايآ و شايانيان نةدةبوو..

بةلآم مرؤظ يةكيَكة لة موعجيزة ئاشكراكانى خواى طةورة،‏ بة رِادةيةك كة ئةطةر هةر لةم دنيا فانى‏ و تةمةنة كورتةدا هةرضى مولَك‏ و سامان و لةزةتى دنياية بيدريَتآ،‏ هيَشتا هةلَثةى ئةو تيَر ناكات. ضونكة هةندآ لايةنى ناسكى ناديارى مرؤظ هةن تيَر نابن و ثيَويستىيان هةر دةميَنيَت.

مرؤظ لةم دنيايةدا واية. بةلآم لةودنياى خانةى بةختةوةريى هةميشةيى‏دا‏، ئةم مرؤظةى كة خاوةنى ضةندين توانا‏‏ و ليَهاتنى نةبرِاوةية‏، بة زمانى: ثيَداويستى‏ية لةبن‏نةهاتووةكانى و.. بة دةستى: ئارةزووة بآسنوورةكانى،‏ لة دةرطانةى ميهرةبانى‏يةكى بآكؤتايى‏ دةدات. كةواتة وةك لةو فةرموودة ثيرؤزانةدا هاتووة،‏ ئةوثةرِى كاريَكى رِةوا و ذيرانة و رِاستة كة ئةم مرؤظة لة بةهةشت‏دا بة ضةندين ضاكةكاريى ئاوا بآكؤتايى و بآسنوور لة لايةن خواوةندةوة بةهرةمةند بكريَت.

وا بةم شيَوةيةى خوارةوة و بة دووربينى نموونةهيَنانةوةيةك سةيرى ئةم رِاستى‏ية بةرزة دةكةين:

هةموو يةكيَك لة باخةكانى "بارلا" بة ضةشنى ئةم باخةى كة لةم شيوةداية[6]، خاوةنى خؤيان هةية. بةلآم هةرضى هةنط و مةل و ضؤلةكةش لة "بارلا"داية دةتوانيَت بلَآ: هةموو باخ و بيَستانةكانى "بارلا" باخضة و سةيرانطة و مةيدانى هةلَس‏وكةوتى منن،‏ هةرضةندةش مشتيَك خؤراك سةروزياديةتى! واتة هةموو "بارلا" بة مولَكى خؤى دادةنيَت،‏ ئةم برِيارةشى رِآ لةوة ناطريَت كة كةسانى تر لةو مولَكدارى‏يةدا هاوبةشى بن.

مرؤظيش = ئةوةى كة بة رِاستى مرؤظة = بؤى هةية بلَآ: بةديهيَنةرم هةموو ئةم دنيايةى بؤ كردووم بة خانوو و،‏ خؤر و ئةستيَرةكانيش بة ضرا و،‏ زةوييش بة لانكيَكى ئةوتؤ كة ضةندين رِايةخى بةنرخى رِازاوة و رِةنطينى تيَدا رِاخراوة. مرؤظ ئةمة دةلَيَت و‏، شوكرانةى ثةروةردطارى خؤى لةسةر دةكات. ئةم برِيارةشى رِآ لةوة ناطريَت كة بةديهيَنراوانى تر لةم دنيايةدا هاوبةشى بن،‏ بطرة ئةو بةديهيَنراوانة دنياكةى ئةم ثتر دةرِازيَننةوة و جوان و ئاوةدانى دةكةن.

جا ئةطةر مرؤظ يان بالَندة بؤى هةبيَت لة هةريةكيَكى ئةم بازنة مةزنةدا هةلَس‏وكةوت بنويَنيَت و،‏ لةم دنيا تةسكةدا ضةندين نيعمةتى مةزن بةدةست بهيَنيَت،‏ ضؤن ئةوة بة دوور دةزانريَت كة لةودنياى خانةى بةختةوةريى فراوان و هةميشةيى‏دا لة لايةن ضاكةكاريى خواوةندةوة مولَكيَكى مةزنى ئةوتؤى ثآ ببةخشريَت كة ماوةى نيَوان هةموو دوو ثلةيةكى ثيَنج سةد سالأ رِآ بيَت؟

ئنجا ئيَمة لةم دنيا ضرِ و ثرِ و تاريك و تةسـكـةدا،‏ هةموو ئةمانةى كة باسـيان ديَت دةزانين‏ و دةيانبينين:

* بوونى خودى خؤر لة ضةندين ئاويَنةى يةكجار زؤر و لة يةك كات‏دا..

* بوونى زاتيَكى نوورانى لة يةك كات‏دا،‏ لة ضةندين شويَنى زؤردا..

* ئامادةبوونى حةزرةتى جيبريل =‏‏‏ دروودى لةسةر بيَت = لة هةزار و يةك ئةستيَرةدا و،‏ لة بةردةم عةرشى مةزن و،‏ لة خزمةت ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم و،‏ لة حوزوورى خواى طةورةدا،‏ لة يةك كات‏دا.

* ضاوكةوتنى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = لة يةك كات‏دا بة هةموو خواناسانى نةتةوةكةى،‏ لة حةشرى مةزن‏دا..

* دةركةوتنى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = لة دنيادا لة ضةندين مةقام و ثلةى لةسنووربةدةردا،‏ هةرهةمووشيان لة يةك كات‏دا..

* بينينى ئةبدالةكان = كة جؤريَكى سةيرى ئةولياكانن = لة ضةندين شويَنى زؤر،‏ لة يةك كات‏دا..

* بينين و ئةنجامدانى كارى سالَيَكى تةواو لة خةونى يةك دةقيقةيى هةموو كةسيَك‏دا..

* ئامادةبوونى مرؤظ بة (دلأ و طيان و ئةنديَشة) لة ضةندين شويَنى زؤر و ثةيوةندى‏كردن لةطةلأ ئةو هةموو شويَنانةدا،‏ لة يةك كات‏دا..

هةموو ئةمانة،‏ لةم دنيا ضرِ و تاريكةدا،‏ لاى خةلَكى ئاشكرا و زانراون.

كةواتة،‏ بةهةشتىيان = كة سووكى و هيَزى لةشيان وةك هى رِؤح واية و تيذيى ئةو لةشانةشيان بة ويَنةى تيذرِةويى ئةنديَشة واية = بآ هيض طومانيَك،‏ ئامادةبوونى ئةمانة لة سةد هةزار شويَن و،‏ تيَكةلأبوونى هةريةكةيان لةطةلأ سةد هةزار حؤرى‏دا و،‏ ضةشتنى سةد هةزار جؤرى تام و لةزةتةكانى ئةوآ لة يةك كات‏دا،‏ كاريَكة شياوى بةهةشتى هةميشةيى‏‏و نوورانى و بآسنوور و فراوان و بةرينة و‏، بة يةكجارى و تةواوى لةطةلأ ميهرةبانيى رِةهاى خواوةنددا تةبا و طونجاوة و،‏ يةكاويةك دةردةضيَت لةطةلأ ئةو هةوالَةى كة ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = رِاى‏طةياندووة‏‏. كةواتة شتيَكى حةق و رِاست و رِةواية.

لةطةلأ هةموو ئةمانةش‏دا كة باس‏كران،‏ دةبآ بزانين: ئةو رِاستى‏ية مةزن و يةكجار بةرزانة،‏ بة ثيَوةرى ذيرىية بضووكةكانى ئيَمة ناثيَوريَن‏‏!

بةلَآ،‏ ثيَويست ناكات عةقلَة بضووكةكان ثةى بةو واتايانة ببةن،‏ ضونكة ئةم تةرازووة ناتوانيَت قورسايى تا ئةو ئةندازةية هةلَبطريَت!

(سُبْحانَكَ لا عِلْمَ لَنَا اِلاّ ما عَلَّمْتَنا اِنَّكَ اَنتَ الْعَليمُ الحَكيمُ).

(رَبَّنا لا تُؤاخِذْنَا اِنْ نَسِيْنَا اَوْ اَخْطَأنا) (البقرة:286).

اللهم صلِّ على حبيبك الذي فتح أبوابَ الجنةِ بحبيبيته وبصلاته،‏ وأيّدتَ أمته على فتحها بصلواتـهم عليه،‏ عليه الصلاة والسلام.

اللهم أدخلنا الجنة مع الأبرار بشفاعة نبيك المختار. آمين.

* * *

ثاشكؤيةكي بضووك

تايبةتة بة دؤزةخةوة

ئيمان تؤوى بةهةشتيَكى مةعنةويى تيَداية،‏ هةروةك كوفر تؤوى زةققوومى دؤزةخيَكى مةعنةويى لة خؤدا حةشار داوة. وةك لة وتةى دووهةم و وتةى هةشتةم‏دا ضةسثاندمان.

ضونكة كوفر تؤويَكة بؤ سةوزبوونى دؤزةخ،‏ دؤزةخيش بةروبوومى ئةو تؤوةية. ئنجا هةروةك كوفر هؤيةكة بؤ ضوونة ناو دؤزةخ،‏ بة هةمان جؤر هؤيشة بؤ بةديهيَنان و ثةيداكردنى. ضونكة ئةطةر فةرمانرِةوايةكى بضووك كة خاوةنى عيززةت و غيرةت و شكؤيةكى ئاسايى بيَت و،‏ ثياويَكى بةدرِةوشتيش سنطى لـآ دةربثةرِيَنيَت و ثيَى بلَيَت: تؤ هةرطيز ناتوانيت من تةمآ بكةيت. ئةوا بآ هيض طومانيَك ئةو فةرمانرِةواية طةر ثيَشتر بةنديخانةشى نةبووبيَت،‏ هةر بة تايبةتكارى بةنديخانةيةك بؤ ئةو بةدبةختة دروست دةكات و دةيهاويَتة ناوى!

خؤ باباى كافريش كة ئينكاريى بوونى دؤزةخ دةكات،‏ ثادشايةك بةدرؤ دةخاتةوة كة داراى عيززةت و غيرةت و شكؤمةنديى رِةهاية و،‏ كؤلَةوارى دةداتة ثالأ كةسيَك كة تواناى رِةهاى هةية و،‏ بة "درؤزنى" و "بآ دةستةلآتى" تؤمةتبارى دةكات.

كةواتة هةر بة كافربوونةكةى كاريَك دةكات كة بة توندى توخنى عيززةتى ئةو دةكةويَت و،‏ بة هةموو هيَزيَكيةوة دةســت لة غيرةتى ئةو دةدات و،‏ بة: طوآرِايةلَى نةكردن‏ و ثشت‏طوآخستنى فةرمانةكانيشى تانة ئاراستةى شكؤمةنديى ئةو دةكات.

بآطومان ئةطةر هيض هؤكاريَكى تريش بؤ بوونى دؤزةخ لة كايةدا نةبيَت = كة ئةمةش طريمانيَكى مةحالَة = ئةوا خواى طةورة دؤزةخ بؤ ئةو كافرة دروست دةكات‏ و دةيهاويَتة ناوى،‏ ئةو كافرةى كة كوفرةكةى تا ئةم رِادةية بةدرؤخستنةوةى خواى طةورةى تيَداية و،‏ كؤلَةوارى و بآدةستةلآتى دةداتة ثالَى.

(رَبَّنَا مَا خَلَقَتَ هذَا بَاطِلاً سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّار) (آل عمران:191).



[1]  ئةو مةقامة عةرةبى‏ية بريتى‏ية لة ثةيامى (لاسيّمات) كة لة كتيَبى: (المثنوي العربي النوري)داية. (وةرطيَرِ)

[2]  لةشى مرؤظ و زيندةوةرانى ئةم دنياية‏، وةك ميوانخانةيةكى طةرديلةكان و،‏ سةربازطة و قوتابخانةيةكى فيَركردن واية بؤيان. ضونكة طةرديلة بآطيانةكان كة دةرِؤنة ناو ئةو لةشانةوة، شايستةيى ئةوة بةدةست دةهيَنن كة ببن بة ضةند طةرديلةيةك لة جيهانى زيندووى هةميشةيى‏دا،‏ ئنجا لةو لةشة دةردةضن و بةجيَى دةهيَلَن. بةلآم لةو دنيادا رِووناكيى ذيان طشتى‏ية و هةموو شتيَك دةطريَتةوة،‏ ضونكة خواى طةورة دةفةرمويَت: (وَإنَّ الدَّارَ الآخِرَةَ لَهِيَ الحَيَوَانُ) (العنكبوت: 64) ئيتر طةرديةلةكانى ئةوآ، بؤ مةبةستى رِووناك‏بوونةوةيان، ثيَويستيان بةو سةفةر و رِؤشتن و كار و تةعليمات و مةشقانة نابيَت. كةواتة لةودنيادا طةرديلةكان وةك خؤيان دةميَننةوة و ئالأوطؤرِيان بةسةردا نايةت. (دانةر)

[3]  رواه البخاري ومسلم وأحـمد وابن حبان. (وةرطيَرِ)

[4]  "الجنة مائة درجة،‏ ما بين كل درجتين كما بين السماء والأرض،‏ والفردوس أعلى الجنة، وفوقه عرش الرحمن". صحيح،‏ رواه ابن ماجه والحاكم وابن عساكر. برِوانة: (صحيح الجامع الصغير وزيادته 3116). (وةرطيَرِ)

[5]  لةم بارةوة فةرموودة زؤرة،‏ وةك: "لكل واحد منهم زوجتان من الحور العين على كل زوجة سبعون حلة يرى مخ سوقهما من وراء لحومهما وحللهما كما يرى الشراب الأحمر من الزجاجة البيضاء" رواه الطبرانى باسناد صحيح والبيهقي باسناد حسن. وراه البخارى ومسلم بنحوه. (وةرطيَرِ)

[6]  مةبةست باخةكةى ئةو "كاك سليَمان"ةية كة بة وةفادارى‏يةكى تةواو ماوةى هةشت سالَى رِةبةق خزمةتى ئةم هةذارةى كرد. ئةم باسةش لةو باخةى ئةودا و لة ماوةيةكى نزيكةى دوو سةعات‏دا نووسرا. (دانةر)