ئيعجازى قورئانى ثيرؤز لةمةرِ:
هةوالَدانى لة شتانى غةيبى و بةردةواميى
لاوىيةكةى و ئاراستةكردنى طوفتارى بؤ هةموو ضينةكانى مرؤظ
هةوالَدانى قورئان لة شتانى غةيبى
ئةم جيلوةيةش سآ "شةوق"ى داوةتةوة
شةوقى يةكةم:
هةوالَدانى قورئان لة "غةيبى رِابوردوو"
ئةم
قورئانة حةكيمة لةسةر زمانى ثيَغةمبةريَك، كة بة يةكدةنطيى هةموان نةخويَندةوار و
ئةمين بووة، طةلـآ رِووداو دةطيَرِيَتةوة، هةر لة رِووداوةكانى سةردةمى ئادةمةوة =
دروودى لةسةر بيَت = تا سةردةمى نازلأبوونى، كة باشترين سةدة و سةردةم بووة.
هةروةها بةوثةرِى هيَز و جيددىيةتةوة: طرنطترينى حالَةت و بةسةرهاتةكانى
ثيَغةمبةران = درووديان لةسةر بيَت = باس دةكات و، لةمةشدا كتيَبة ثيَشووةكانى
وةك تةورات و ئينجيل ثشتى دةطرن و تةسديقى دةكةن و، قورئان لةو شتانةدا كة وةك كتيَبةكانى
ثيَشوو واية ثشتيان دةطريَت و، لةو باس و بابةتانةشدا كة لةوان ناضيَت و مايةى
ئيختيلافى نيَوانيانة، حةقيقةتى رِووداوةكانيان بؤ رِاست دةكاتةوة!
بةو
واتايةى كة "رِوانينى غةيببينى قورئان" رِووداوةكانى رِابوردوو باشتر
دةبينيَت لة ضاو ئةو كتيَبانة، بة ضةشنيَك كة لةو بابةتانةى قسةى هةموويانى تيَدا
يةكانطير بووة، تةسديق و تةزكيةى ئةوان دةكات و، لةو باس و بابةتانةشدا كة
ئيختيلافيان لة نيَوانداية، قورئان رِووداوةكانيان بؤ رِاست دةكاتةوة!
دةبآ
بيشزانين كة حالَةت و رِووداوةكانى رِابوردوو كاريَكى "عةقلَى" نين تا
بة "ذيرى" بزانريَن و هةوالَيان لة بارةوة بدريَت! بةلَكو شتيَكى
"نةقلَى"ن و ثشت بة بيستن و طيَرِانةوةى دةماودةم دةبةستن، يان بة
طواستنةوة و طيَرِانةوةيان لة رِيَى تؤماركردن و نووسينيانةوة، كة ديارة ئةمةش
كاريَكة تايبةتة بة كةسانى خويَندةوارةوة..
بةلآم
خؤ دؤستان و دوذمنان قسةيان لةسةر ئةوة يةكى طرتووة كة: قورئان بؤ كةسيَك نازلأ
بووة كة هيض شارةزايىيةكى لة نووسين و خويَندنةوةدا نةبووة و بة
"دةستثاكى" و سيفةتى "نةخويَندةوارى" ناسراو بووة. ئنجا بة
شيَوةيةك لةو حالَةتانةى رِابوردووش دةدويَت و هةوالَيان رِادةطةيةنيَت كة دةلَيَى
هةموويان بة ضاو دةبينيَت! ضونكة طيان و دةمارى بزواوى رِووداويَكى دريَذ دةطريَت
و لة بارةيةوة دةدويَت و دةيكات بة ثيَشةكيى مةبةست و ئامانجةكةى! واتة ئةو كورتة
و ثوختة هةوالآنةى لة قورئاندا باسكراون، بةلَطةن لةسةر ئةوةى كة ئةو كةسةى ئةم
هةوالآنةى دةرخستووة، هةموو حالَةتةكانى رِابوردوو دةبينيَت. ئةوةتا بة ويَنةى
كةسيَك كة لة "هونةر"يَك يان "سنعةت"يَكدا ثسثؤر بيَت و،
ثوختةيةكى ئةو هونةرة، يان نموونةيةكى ئةو سنعةتة دروست بكات و ثيَشضاوى بخات و،
ئةم كارةى بكات بة بةلَطة لةسةر سةليقة و كارامةيى خؤى لةو بوارةدا. بة هةمان جؤر،
ئةو ثوختة و طيانى رِووداوانةش كة لة قورئانى ثيرؤزدا باسكراون، دةرىدةخةن كة:
ئةو
هةوالَدةرةى دةيانطيَرِيَتةوة، طشت لايةنةكانى ئةو رِووداوة ئاطادارة و ضاوى
ليَيةتى، بؤية وا بة كارامةيىيةكى نائاسايى و لةرِادةبةدةر (طةر ئةم تةعبيرة
دروست بيَت) ليَيان دةدويَت و هةوالَيان رِادةطةيةنيَت.
شةوقى دووهةم:
هةوالَدانى قورئان لة
"غةيبى داهاتوو"
ئةم
بةشة طةلـآ جؤرى زؤرى هةية.
يةكةم
بةش تايبةتة بة ئةهلى كةشف و ويلايةتةوة.
بؤ
نموونة:
"محىالدينى
كورِى عةرةبى" طةلـآ هةوالَدانى غةيبيى لة سوورةتى "روم": (الـم * غُلِبَتِ
الرُّومُ)دا
دؤزيوةتةوة..
ئيمامى
رِةببانيش (ئةحـمةدى فارووقيى سةرهةندى) = خوا ليَى رِازى بيَت = طةلـآ ئاماذةى
مامةلَة غةيبىيةكانى لة ثيتة ثضرِثضرِةكانى سةرةتاى سوورةتةكاندا ديوةتةوة.
خؤ
سةبارةت بة زانايانى "باطن"يش، ئةوا قورئانى حةكيم هةر لة سةرةتاوة
تا كؤتايى، جؤريَكى هةوالَدانة لة غةيب!
بةلآم
ئيَمة ئاماذة تةنها بؤ بةشيَك لةوانة دةكةين كة تايبةتة بة عاممةى خةلَكةوة و
رِووى لة هةموانة. ئةم بةشةش طةلـآ ضينى زؤرى تيَداية و، تةنها لة يةك ضينيان
دةدويَين.
قورئانى
ثيرؤز بة ثيَغةمبةرى خؤشةويست = صلى الله عليه وسلم = دةفةرموآ[1]:
(فَاصْبِرْ
اِنَّ وَعْدَ الله حَقٌّ) (الروم:60).
(لَتَدْخُلُنَّ
الْمَسْجِدَ الْحَرامَ اِنْ شاءَ الله آمِنينَ مُحَلِّقينَ رُؤُسَكُمْ
وَمُقَصِّرينَ لا تَخافُونَ) (الفتح:27).
(هُوَ الّذي
اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَدينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلى الدِّينِ
كُلِّهِ...)
(الفتح:28).
(وَهُمْ
مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ * في بِضْعِ
سِنينَ لله الاَمْرُ...) (الروم:3=4).
(فَسَتُبْصِرُ
وَيُبْصِرُونَ * بِأيِّكُمُ الْمَفْتُون) (القلم:5=6).
(اَمْ
يَقُولُونَ شاعِرٌ نَّترَبَّصُ بِهِ رَيْبَ الْمَنُون) (الطور:30).
(قَلْ
تَرَبَّصُوا فَإنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُتَرَبِّصينَ) (الطور:31).
(وَالله
يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ) (المائدة:67).
(فَاِنْ
لَّمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا...) (البقرة:24).
(وَلَنْ
يَتَمَنَّوْنَهُ اَبَداً) (البقرة:95).
(سَنُريهِمْ
آيَاتِنا في الآفاقِ وَفِي اَنْفُسِهِمْ حَتّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ اَنَّهُ
الْحَقُّ)
(فصلت:53).
(قُلْ
لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الاِنْسُ والْجِنُّ علَى اَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذا القُرْآنِ
لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظهيراً) (الإسراء:88).
(يَأْتِي
الله بِقَوْمٍ يُحِبُّهمْ وَيُحِبُّونَهُ اَذِلَّةٍ على الْمُؤْمِنينَ اَعِزَّةٍ
على الْكافِرينَ يُجاهِدُونَ في سَبيلِ الله وَلا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ) (المائدة:54).
(وَقُلِ
الْحَمْدُ لله سَيُريكُمْ آياتِه فَتَعْرِفُونَها) (النمل:93).
(قُلْ هُوَ
الرَّحْمنُ آمَنَّا بِهِ وَعَلَيْهِ تَوَكَّلْنَا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ في
ضَلالٍ مُّبينٍ) (الملك:29).
(وَعَدَ
الله الّذينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ في
الاَرْضِ كَما اسْتَخْلَفَ الّذينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلِيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ
دِينَهُمُ الّذي ارْتَضى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ
اَمْناً)
(النور:55).
ئةمانة
و ئايةتةكانى ترى وةك ئةمانة، طةلـآ زؤرن كة هةوالَيان لة غةيب داوة و، ثاشان بةو
جؤرةى كة هةوالَيان دا هةموو ئةو رِووداوانة هاتنةدى!
جا
هةوالَدان لة غةيب، بآ هيض دوودلَىيةك و.. بة كةمالَى جيددىيةت و دلَنيايى
و.. بة جؤريَك كة دةرىبخات ئةوثةرِى باوةرِى بة خؤى هةية و.. لةسةر زمانى كةسيَك
كة طيرؤدةى رِةخنة و ئيعتيرازى رِةخنةطران دةبيَت و، لةوانةية تةنها لةبةر
هةلَةيةكى بضووك سةرجةمى دةعواكةى بدؤرِيَنيَت..
ئةم
هةوالَدانة بةم جؤرة، بةلَطةيةكى طومانبرِة لةسةر ئةوةى كة: ئةو هةوالَدةرة
دةرسةكانى لة لاى مامؤستاى ئةزةلى دةخويَنيَت، ئنجا بة خةلَكيان رِادةطةيةنيَت!
شةوقى سآهةم:
هةوالَدانى قورئان لة
"غةيبى: حةقيقةتة خوايى و طةردوونى و قيامةتىيةكان"
بةلَآ،
ئةو رِوونكردنةوانةى قورئان كة تايبةتن بة حةقيقةتة خوايىيةكان و.. ئةوانةشيان
كة لة بارةى بوونةوةرانةوةن و تةليسمى طةردوونيان كردووةتةوة و مةتةلَى بةديهاتنى
جيهانيان حةل كردووة.. طرنطترين و طةورةترينى رِوونكردنةوةكانى قورئانن. ضونكة ئةم
كارة هةرطيز لة كيَشى "عةقلأ"دا نىية و "ذيرى"ى مرؤظ
ناتوانيَت لة نيَوان ضةندين رِيَطاى ضةوتى طومرِايىدا رِيَطايةكى رِاست
بطريَتةبةر و ئةو حةقيقةتة غةيبىيانة بدؤزيَتةوة!
خؤ
ئاشكرايشة كة طةورة بليمةتانى دانايانى طرؤى مرؤظ نةيانتوانيوة لة رِيَى
ذيرىيةوة بة بضووكترين و سادةترينى ئةو رِاستىيانة بطةن!
ثاشان
بآ هيض طومانيَك خودى ذيرىيةكانى مرؤظ لة بةردةم ئةو حةقيقةتة ئيلاهى و
طةردوونىيانةى كة قورئان ئاشكراى كردوون، بةضؤكدا ديَن و ثيَى دةلَيَن: "صدقت"!..
خؤ
ثاش ئةوةى كة بة دلَيَكى ساف و دةروونيَكى خاويَن طوآيان لة "بةيان"ى
قورئان رِاطرت و دواى بةرزبوونةوةى رِؤح و كاملأبوونى "ذيرى"يان،
سةرجةم ئةو حةقيقةتانةى قورئان وةردةطرن و، بة وتنى: "بارك الله" ثيرؤزبايى
لة قورئانى ثيرؤز دةكةن!
جا
لةبةر ئةوةى "وتةى يازدةهةم" ضةردةيةكى لةم بةشة ضةسثاندووة و رِوونى
كردووةتةوة، ئةوا ليَرةدا دووثات كردنةوةيمان بة ثيَويست نةزانى.
سةبارةت
بة هةوالَدانى قورئانيش لة غةيبى "ئاخيرةت"، ئةوا لةو كاتةدا كة
"ذيرى"ى مرؤظ = بة تةنها خؤى = ثةى بة هيض كام لة حالَةتةكانى ئاخيرةت و
بةرزةخ نابات و نايان بينيَت، دةبينيت قورئان تا ئةندازةى ثلةى "شهوود"
ئةو حةقيقةتانة دةبينيَت و بة بآطومانى دةيانضةسثيَنيَت!
فةرموو
سةر لة وتةى دةهةم (ثةيامى حةشر) بدة، با بؤ خؤت رِاستيى ئةو هةوالَة غةيبييانةت
بؤ دةربكةويَت كة قورئان لة بارةى ئاخيرةتةوة رِاياندةطةيةنيَت. ضونكة ئةو ثةيامة
لة رِادةبةدةر ئةو هةوالآنةى قورئانيان رِوون كردووةتةوة.
جيلوةى دووهةم
لاويَتيى قورئان
قورئانى
ثيرؤز هيَندة ثاريَزطاريى طةنجى و لاويَتيى خؤى كردووة كة لة هةموو سةردةميَكدا
دةلَيَى بة تازةيى و لاوى و ثاراوى نازلأ بووة!
بةلَآ،
لةبةر ئةوةى قورئانى ثيرؤز طوفتاريَكى ئةزةلىية و رِاستةوخؤ ئاراستةى مرؤظى هةموو
ضينةكانى طشت سةردةميَك كراوة، ئةوا دةبآ خاوةنى "لاوى"يةكى ئاوا
بةردةوام بيَت، ئةوةتا بة "لاوى" ثةيدا بووة و هةر وةهاش ماوةتةوة.
تةنانةت بة رِوانينيَكى وةك بلَيَى تايبةت دةرِوانيَتة هةموو يةكيَك لةو سةردةمانةى كة
سروشت و بير و رِا و بؤضوونيان جياوازة و، بةثيَى داخوازىيةكانى يةك بة
يةكيان دةدويَت و، وانةكانى دةلَيَتةوة و، سةرنجى خةلَكى ئةو رِؤذطار و
سةردةمانةشيان بؤ لا رِادةكيَشيَت.
طةر
سةيرى ئاسةوار و ياساكانى طرؤى مرؤظ بكةين، دةبينين ئةوانيش وةك مرؤظةكان
"ثير" دةبن و ئالأوطؤرِيان بةسةردا ديَت، كةضى ئةحكام و ياساكانى
قورئان: رِاطير و مةحكةم و رِةطداكوتاون، بة رِادةيةك كة رِؤذ لة دواى رِؤذ قايمى
و مةحكةمىيان ثتر دةردةكةويَت.
بةلَآ،
ئةم ضةرخ و سةردةمةى ئيَمة كة زؤر لة خؤى بايى بووة و زياتر لة ضةرخةكانى ثيَشين
طويَى لة بيستنى قورئان ئاخنيوة، بة تايبةت ئةهلى كيتابى سةردةم كة لة هةموو
ضةرخةكانى رِابوردوو ثتر ثيَويستيان بة رِيَنمايى ئةو قورئانة هةية كة بة: (يا اَهْلَ
الْكِتابِ).. (يا اَهْلَ
الْكِتابِ).. رِووى
طوفتاريان تآدةكات، تةنانةت دةلَيَى ئةم طوفتارة بة تايبةتى و رِاستةوخؤ ئاراستةى
ئةم ضةرخةى ئيَمة كراوة، ضونكة وشةى (يا اَهْلَ الْكِتابِ)، "يا
أهلَ المكتبِ" واتة "ئةى ئةهلى رِؤشنبيريى نوآ"ش دةطريَتةوة!
ئةوةتا قورئان بة هيَز و توندوتؤلَيى خؤى و، بة
هةموو تازةيى و ثاراوىيةكى و، بة دةنطيَكى زولآلَى هيَندة بةرز كة زةوى و
ئاسمانةكان ثرِ دةكات و لة ئاسؤدا دةزرنطيَتةوة، بانطيان لـآ دةكات و ثيَيان
دةفةرموآ:
(يا اَهْلَ
الْكِتابِ تَعَالَوْا اِلى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ...) (آل
عمران:64).
بؤ
نموونة:
لة
كاتيَكدا كة دانة دانة و كؤمةلَةكانى طرؤى مرؤظ لة بةرةنطاربوونةوةى قورئاندا
دةستةوسان مان، كةضى وا لةم سةردةمةدا ئةم شارستانيَتىية نوآيةى ئيَستا، كة
بةرهةمى بيرورِا و بؤضوونى ئادةميزاد بةلَكو طرؤى جيننىشة، شيَوةى نةياريَكى
قورئانى لةخؤ طرتووة و، بة شيَوازة ساحيرانة و سةرنجرِاكيَشةكانى دةيةويَت
بةرةنطاريى قورئان بكات. جا بؤ ئةوةى ئيعجازى قورئان بةثيَى دةعواى ئايةتى ثيرؤزى:
(قُلْ لَئِن
اجْتَمَعَتِ الاِنْسُ والْجِنُّ..) بؤ ئةم بةرةنطاربووة
سامناك و نوآيةش بضةسثيَنين، ئةوا ئةو بناغة و دةستوورانةى كة شارستانيَتيى نوآ
هيَناونى، لة بةرامبةر بناغةكانى قورئانى ثيرؤزدا رِادةطرين..
لة
ثلةى يةكةمدا:
طشت ئةو بةراوردكارى و تةرازووانة ثيَشضاو دةخةين كة لة وتةكانى ثيَشوودا
هيَناومانن، هةر لة وتةى يةكةمةوة تا وتةى بيستوثيَنجةم.. هةروةها ئةو ئايةتة
ثيرؤزانةش دةخةينة رِوو كة لة سةرةتاى ئةو وتانةدان و حةقيقةتةكانيان دةردةخةن..
ضونكة هةموو ئةمانة، بة يةقين و دلَنيايىيةكى ئةوتؤ كة هةرطيز طومان و
دوودلَى توخنيان ناكةويَت، ئيعجاز و سةركةوتنى قورئانيان بةسةر شارستانيَتيى
سةردةمدا، ضةسثاندووة!
لة
ثلةى دووهةميشدا: بة ثوختى بةشيَك لةو دةستوورانةى "شارستانيَتى" و
"قورئان" دةهيَنين كة وتةى دوازدةهةم ضةسثاندوونى و رِوونى كردوونةتةوة:
ئةوةتا
فةلسةفةى شارستانيَتيى نوآ باوةرِى واية كة: ستوونى ذيانى كؤمةلآيةتيى مرؤظ
بريتىية لة "هيَز" و.. لة هةموو شتيَكدا "بةرذةوةندى و
سوود"ى مةبةستة و.. "مشتومرِ" دةكات بة دةستوورى ذيان و..
"رِةطةز ثةرستى" و "قةومييةتى سةلبى" دةكات بة ثةيوةندىدةرى
نيَوان كؤمةلآنى مرؤظ و.. ئامانجيشى "طالَتةوطةثيَكى بةربادى بآمةبةستو
ئامانجة" بؤ تيَركردنى ئةو مةيل و خواست و هةوا و ئارةزووانةى كة ثتر
ئارةزووى دةروون دةورووذيَنن و ثةتى ثآ دةبضرِن و بةرةلآى دةكةن!
خؤ
ئاشكرايشة كة هيَز ئةنجامةكةى "لةسنوور دةرضوون" دةبيَت و.. سووديش
سروشتى واية "ثالَثالَيَن"ى لـآ ثةيدا دةبيَت، ضونكة بةشى دابينكردنى
ثيَداويستى و ئارةزووةكانى هـةموان ناكات و.. مشـتومرِيش
"ململانآ" و "زؤرانكارى"ى لـآ دةبيَتةوة و.. رِةطةزثةرستيش
"لةسنوور دةرضوون"ى لـآ ثةيدا دةبيَت، ضونكة رِةطةزايةتىيةكة طةشة
دةكات و بة هةلألووشينى رِةطةزةكانى دى، فراوان دةبيَت.
شارستانيَتيى
نوآ، هةرضةند لايةنى ضاكةشى تيَداية، بةلآم لةبةر ئةوةى لةسةر ئةم بناغانة بنيات
نراوة و ثالَى بةم دةستوورانةوة داوة، ئةوا نةيتوانى بةختةوةرىيةكى تةنانةت
رِوالَةتيش بة لةسةدا بيستى خةلَكى زياتر بدات و، هةموو ئةوانى ترى طيرؤدةى
نيطةرانىو بةدبةختى كرد و بة دةردىسةريى زؤرةوة تلاندنيةوة.
بةلآم
حيكمةتى قورئانى ثيرؤز لة بريى: هيَز، "حةق" دادةنيَت بة ستوون و خالَى
ثشتثآبةستن لة ذيانى كؤمةلآيةتىدا و.. لة بريى سووديش "رِةزامةنديى خواى
طةورة" و "بةدةست هيَنانى رِةفتار و خووى بةرز" دةكات بة ئامانج
و.. لة جياتى مشتومرِيش "يارمةتى و هاوكارى" دةكات بة دةستوور و بناغة
لة ذياندا و.. لة بريى رِةطةزثةرستى و قةومييةتى سةلبى، دةست بة
"ئايين" و ثيشة و نيشتمانةوة دةطريَت، تاكو بيانكات بة ثةيوةندىدةرى
كؤمةلآنى مرؤظ و.. ئنجا سنووردانان بؤ دةستدريَذيى لةسنوور دةرضوونةكانى
"دةروون" و، هاندانى "طيان" بؤ رِؤيشتن و بةرزبوونةوة بةرةو
كار و ئاقارو ئامانجة بلَندةكان و.. دلَنياكردنى هةستة بةرزةكانى طيان، دةكات بة
ئامانجى خؤى تاكو مرؤظ بةرةو كةمالأ و رِةوشتة بةرزةكان سةربخات و بيكات بة مرؤظى
رِاستةقينة. خؤ ئاشكراية كة ئةنجامى "حةق"، يةكطرتنة و، هى "رِةوشت
بةرزى"ش ثشتطيريى يةكترة و، "هاوكارى"ش ئةنجامةكةى فرياكةوتنى
يةكترى دةبيَت و، "ئايين"يش برايةتى و ثشتطيريى يةكترى لـآ ثةيدا دةبيَت
و، ئنجا "لةغاوكردنى نةفس و هةلَثةكارىيةكانى" هاودةم لةطةلأ
"سةربةستكردنى طيان و هاندانى بؤ رِؤشتن بةرةو كةمالأ" دةبن بةهؤى
(بةختةوةريى هةردوو دنياى مرؤظ)!
بةم
جؤرة، شارستانيَتيى نوآ سةربارى ئةو لايةنى جوانى و ضاكةكارىيانةى كة لة
ئايينةكانى ثيَشوو بة تايبةت لة قورئانى ثيرؤز وةرىطرتوون، كةضى لة بةردةم
قورئانى حةكيمدا رِووخا و شكستى هيَنا!
لة
ثلةى سيَهةميشدا: تةنها سآضوار دانة بناغة = لة نيَوان هةزاران مةسةلةدا = بؤ
نموونة دةهيَنينةوة:
* مةسةلةى يةكةم:
لةبةر
ئةوةى ياسا و دةستوورةكانى قورئانى ثيرؤز لة "ئةزةل"ةوة هاتوون، ئةوا
هةر دةشميَننةوة و بةرةو "ئةبةد" دةرِؤن و، هةرطيز ضةشنى ياسا
شارستانىيةكان تووشى "ثيرى"و طرفتارى "مردن" نابن، بةلَكو هةميشة
لة هةموو كاتيَكدا هةر بةهيَزن و بة "لاويَتى" دةميَننةوة!
بؤ
نموونة: شارستانيَتيى نوآ، بة هةموو كؤمةلَة خيَرخوازى و رِيَكخراوة ضوست و
ضالاكةكانى و طشت رِذيَمة بةزةبروزةنط و دةزطا ثةروةردةيى و رِةوشتىيةكانى
خؤيةوة، نةيتوانى بةرةنطاريى دوو مةسةلةى قورئانى ثيرؤز بكات، بةلَكو لة بةردةم
ئةو دوو مةسةلةيةى قورئاندا ثةكى كةوت و شكستى هيَنا. ئةو دوانةش بريتين لة
ئايةتى:
(وَآتُوا
الزَّكاةَ)
(البقرة:43) و ئايةتى: (وَاَحَلَّ
الله الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبا) (البقرة:275).
وا
بة "ثيَشةكى"يةك ئةم سةركةوتنة ئيعجازبةخشةى قورئان رِوون دةكةينةوة:
وةك
لة "إشارات
الإعجاز"دا
ضةسثيَنراوة: بناغةى هةموو ثشيَوى و شؤرِش و ئاشووبيَك لة كؤمةلَطاى مرؤظدا تةنها
يةك وشةية، هةروةك سةرضاوةى سةرجةم رِةوشتة نزمةكانيش تةنها يةك وشةى ترة..
وشةى
يةكةم: (طةر من بؤ خؤم تيَر بم ضيم لة خةلَكى داوة؟ با لة برساندا بمرن)!
وشةى
دووهةم: (تؤ كار بكة با من بةرى رِةنجت بخؤم و، ماندوو ببة با من بحةويَمةوة)!
بةلَآ،
بة ثاريَزطارىكردنى هاوسةنطيى نيَوان ضينى خةواص و عةوام، واتة
"دةولَةمةندان" و "هةذاران" نةبآ، هةرطيز ئاشتى و ذيانى
ئاسوودة و تةبايى لة هيض كؤمةلَيَكدا نايةتة دى. بناغةى ئةم هاوسةنطىيةش: سؤز و
بةزةيىهاتنةوةى خةواصة بة ضينى عةوامدا و، طوآرِايةلَى و رِيَزنواندنى عةواميشة
بؤ ضينى خةواص.
وا
ئيَستا وشةى يةكةم ضينى خةواصى بةرةو خراثكارى و ستةم داوةتة بةر و، وشةى دووهةميش
ضينى عةوامى طرفتارى رِق و قين و حةسوودى و مشتومرِ كردووة. بةم جؤرةو هةر لة
ماوةى ضةندين ضةرخى ثيَشترةوة تا دةطاتة ئةم ضةرخ و سةردةمةى خؤمان، حةوانةوة و
ئاسايش لة طرؤى مرؤظ سةندراوةتةوة و ليَى بآبةش كراوة، ئةوةبوو يةكةم جار، وةك لاى
هةموان ئاشكراية، رِووداوة طةورةكانى مشتومرِى نيَوان كريَكاران و سةرمايةداران
لة ئةوروثادا سةرى هةلأدا.
خؤ
شارستانيَتيى نويَش، بة هةموو كؤمةلَة خيَرخوازى و دةزطا رِةوشتىيةكانى و طشت
هؤكارة توند و تيذةكانى سةثاندنى رِيَسا، نةيتوانى ئةو دوو ضينةى طرؤى مرؤظ
ثيَكبهيَنيَت و تةبايى و ئاشتىيان بخاتة نيَوانةوة، هةروةك لة تيمار و
سارِيَذكردنى دوو برينة قوولَةكةى ذيانى مرؤظايةتيشدا دةستةوسان ما.
بةلآم
قورئانى ثيرؤز، بة "واجبكردنى زةكات" وشةى يةكةم لة رِيشةدا
دةردةهيَنيَت و برينةكةى سارِيَذ دةكات.. هةروةك بة "حةرامكردنى رِيبا"
وشةى دووهةميش لة بناغةدا هةلَدةتةكيَنيَت و شيفا و سارِيَذيش بة زامةكةى
دةبةخشيَت.
بةلَآ،
ئايةتةكانى قورئان لة دةرطاى "جيهان"دا رِاوةستاون و بة
"رِيبا"(سوو) دةلَيَن: "هاتنة ذوورةوة قةدةغةية"! هةروةها
فةرمان بؤ طرؤى مرؤظيش دةردةكةن كة: (دةرطاكانى رِيبا لة خؤتان دابخةن، با طشت
دةرطاكانى جةنط و ئاشووبتان لة بةردةمدا دابخريَت)! هةروةك قورئان مةترسىيةكانى
ضوونة ذوورةوة لةو دةرطايةوة بؤ قوتابىية ئيماندارةكانيش رِوون دةكاتةوة، تاكو
خؤيانى لـآ بثاريَزن.
* بناغةى دووهةم:
شارستانيَتيى
نوآ "فرةذنى" قبوولأ ناكات و، ثيَى واية ئةو حوكمةى قورئان ثيَضةوانةى
"حيكمةت" و "بةرذةوةندى"ى مرؤظة!
بةلَآ،
طةر "حيكمةت" لة ذنهيَناندا: "هيَنانةديى خواستى ئارةزوو"
بيَت، ئةوا دةبوو حوكمةكةى قورئان ثيَضةوانة بواية. بةلآم خؤ بة شايةتيى سةرجةم
طيانلةبةران و تةسديقى طشت رِووةكة نيَر و مآ هاوسةرةكان ضةسثاوة كة:
حيكمةت
و ئامانجى ذنهيَنان: "وةضةخستنةوة" و "زيادبوونى
رِةطةز"ة. ضيَذ و لةزةتى بةرهةمى ئةنجامدانى خواستى ئارةزووش، كرآ و
ثاداشتيَكى جوزئىية كة ميهرةبانيى خواى طةورة بةرامبةر بة ئةنجامدانى ئةو ئةركة
دةيبةخشيَت!
جا
مادةم ذنهيَنان لة رِووى "حيكمةت" و "حةقيقةتةوة" بؤ:
زيادبوونى رِةطةز و وةضةخستنةوةية، ئةوا ئةو ئافرةتةى كة لة ماوةى سالَيَكى
تةواودا تةنها يةك جار دةتوانيَت منالَى ببيَت و، ماوةى ثيتاندنيشى لة يةك مانطدا
تةنها نيوةى رِؤذةكانى مانطة و، لة تةمةنى ثةنجا سالَيشدا لة سك و زا دةكةويَت،
هةرطيز سةروزيادى "ثياو" نىية كة لة زؤربةى كاتةكاندا تةنانةت لة
تةمةنى سةد سالَيشدا تواناى ثيتاندنى هةية. لةبةر ئةوة، شارستانيَتيى نوآ ناضار
دةبيَت مةلَبةندةكانى داويَنثيسى بكاتةوة و شويَنةكانى بةدرِةوشتى دابمةزريَنيَت!
* بناغةى سآهةم:
ئةو
شارستانيَتىيةى كة ثرس و رِا بة مةنتيقى "ذيرى" ناكات، رِةخنة لةم
ئايةتة ثيرؤزة دةطريَت: (للذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الأُنْثَيَيْنِ) (النساء:11) كة سآيةكى
ميرات (واتة نيوةى ئةو ئةندازةيةى نيَرينة وةرى دةطريَت) بؤ ئافرةت دادةنيَت.
شتيَكى
بةلَطةنةويستة كة زؤربةى ئةحكامةكانى لةمةرِ ذيانى كؤمةلآيةتى بةثيَى
ضاوديَرىكردنى زؤربةى خةلَك دادةرِيَذريَت و دةكريَن بة ياسا. خؤ زؤربةى
ئافرةتانيش ميَرديان دةبيَت و ئةم ميَردانةش بةخيَوكردن و ثاراستنى ئةو
ئافرةتانةيان لة ئةستؤدا دةبيَت، بةلآم زؤربةى ثياوان ناضارن هاوسةرةكانيان بةخيَو
بكةن و ئةركى نةفةقة و خةرجىيان هةلأبطرن.
جا
ئةطةر ئافرةت سآيةكى ميراتى باوكى وةربطريَت (واتة نيوةى ئةوةى كة ميَرد لة ميراتى
باوكى دةيكةويَت) ئةوا بآطومان هةر ميَردةكةى نةفةقةى دةكيَشيَت و خةرجى و
ثيَداويستىيةكانيشى دةطريَتة ئةستؤ. بةلآم طةر ثياو دوو بةش (واتة نيوة)ى لة ميراتى
باوكى وةطرت ئةوا هةنديَكى لة نةفةقةى هاوسةرةكةىدا خةرج دةكات و، بةمةش يةكسانى
ديَتة دى. واتة ثياو لةطةلأ خوشكةكةىدا (كة خيَزانى ثياويَكة و ميَردةكةى نةفةقةى
دةكيَشيَت) يةكسان دةبيَت.
بةلَآ،
دادطةريى قورئان وا دةخوازيَت[2]!
* بناغةى ضوارةم:
قورئانى
ثيرؤز هةروةك بة توندوتيذى رِآ لة "بتثةرستى" دةطريَت، بةهةمان شيَوةش
ئةو ويَنانة قةدةغة دةكات كة وةك جؤرة بترِاطرتنيَك وان! كةضى شارستانيَتيى
ئيَستا ئةو ويَنانة بة هةنديَك لة تايبةتمةندى و ضاكةكارىيةكانى خؤى دادةنيَت و
دةيةويَت لةمةدا بةرةنطارى قورئان ببيَتةوة. لة كاتيَكدا كة ويَنةكان، ض
سيَبةردار بن و ض بآ سيَبةر، تيَكرِا يان: ستةميَكى "بةردبوو".. يان
رِيايةكى "بةرجةستة".. يان هةوا و ئارةزوويةكى "ثةيكةربوو"ن!
ضونكة هةوا و ئارةزووةكان دةورووذيَنن و مرؤظ بةرةو ستةم و رِيا و هةوةسبازى ثالأ
ثيَوة دةنيَن.
ثاشان
"قورئان" بةزةيى بة ئافرةتاندا ديَتةوة و، فةرمانى ثؤشتةيىيان بة
ثؤشاكى شةرم و حةيا بؤ دةردةكات، بؤ مةبةستى ثاراستنى رِيَز و حورمةتيان و، بؤ
ئةوةش ئةو كانزا بةنرخانةى شةفةقةت و ميهرةبانى و سةرضاوةى نيانى سؤز و بةزةيى، لة
ذيَر ثيَى زةليلى و رِسوايىدا سووكايةتىيان ثآ نةكريَت و، بة ويَنةى ئامرِازيَك
بؤ هةوةسبازى و ئارةزووة نزمو بآنرخةكان، بةكار نةهيَنريَن[3].
كةضى "شارستانيَتيى
نوآ" ئافرةتانى لة هيَلانة و خانةكانى خؤيان هيَناوةتةدةر و، ثؤشاكى ثؤشتةيى
لةبةر درِاندوون و، واى لة مرؤظايةتيش كردووة طرفتارى شيَتى ببيَت! لة كاتيَكدا
كة هةموان دةزانين ذيانى خيَزان بة: خؤشةويستى و رِيَز لةيةكترنانى نيَوان ذن و
ميَرد، بةردةوام دةبيَت. بةلآم رِووتبوونى ئافرةت ئةو "خؤشةويستى"ية
بآطةرد و "رِيَز"ة طةرموطورِةى نيَوانيان ناهيَلَيَت و ذيانى خيَزانيش
ذةهراوى دةكات بة تايبةت بايةخدان بة "ويَنةكان" كة ثتر رِةوشت تيَك
دةدةن و بة تةواوةتى دةيرِووخيَنن و، طيانى مرؤظ ثاشةوثاش بةرةو دواوة دةبةنةوة.
مرؤظ
دةتوانيَت بةمةى خوارةوة لةم مةبةستة تآ بطات:
هةروةك
رِوانينى ثياو، بة هاندةرى ئارةزوو، بؤ تةرمى ئافرةتيَكى جوانى مردوو = كة ضاوةرِوان
و موحتاجى بةزةيىية = رِةوشت و خووى مرؤظ بة تةواوةتى دةرِووخيَنيَت، سةيركردنيش
بة نةزةرى ئارةزوو بؤ ويَنةى ئافرةتانى مردوو، يان ويَنةى ئافرةتانى زيندوو كة لة
حوكمى تةرمى بضووكى ئةواندان، بة هةمان جؤر، هةست و شعوورة بةرزةكانى مرؤظ لةق
دةكات و لةرزةيان ثآ دةخات، تةنانةت دةشيانرِووخيَنيَت!
* * *
بةم
جؤرة و بة ويَنةى ئةم ضوار مةسةلانة، هةموو يةكيَك لة هةزارانى مةسةلة و
بابةتةكانى قورئان، بةختةوةريى ذيانى دنيايان بؤ مرؤظ لةخؤ طرتووة، هةروةك
بةختةوةريى هةميشةيى دوارِؤذيشى بؤ دةهيَننةدى. دةتوانيت هةر بؤ خؤت مةسةلة و
بابةتةكانى تر قياس بكةيت بؤ سةر ئةمانةى كة باس كران.
هةروةها
وةك شارستانيَتيى نوآ لة بةردةم ئةو دةستوورانةى قورئاندا كة ثةيوةندىيان بة
ذيانى كؤمةلآيةتيى مرؤظةوة هةية، تيَكدةشكيَت و لة طؤشةى حةقيقةتةوة بةرامبةر بة
ئيعجازى مةعنةويى قورئان نابووتى و ئيفلاسى دةردةكةويَت.. بة هةمان جؤر، طةر
فةلسةفةى ئةوروثا و حيكمةتى مرؤظيش = كة شارستانيَتيى نوآية = بة تةرازووى
بيستوثيَنج وتةكانى ثيَشوو لةطةلأ حيكمةتى قورئاندا بةراورد بكريَن، ئةوا
كؤلَةواريى فةلسةفة و ئيعجازى حيكمةتى قورئان دةردةكةويَت. طةر حةز دةكةيت ئةمةت
بؤ رِوون ببيَتةوة، فةرموو سةر لة وتةى دوازدةهةم و سيازدةهةم بدة، با كؤلَةوارى
و ئيفلاسى حيكمةتى فةلسةفة و، ئيعجاز و دةولَةمةنديى قورئان بة ضاوى خؤت ببينيت.
هةروةها
وةك شارستانيَتيى سةردةم لة بةردةم حيكمةتى عيلمى و عةمةليى قورئاندا شكستىهيَنا..
بةهةمان جؤر، ئةدةب و رِةوانبيَذىيةكةشى لة بةردةم ئةدةب و رِةوانبيَذيى
قورئاندا شكستى هيَناوة و، نيسبةتى نيَوانيان وةك هى شينى هةتيويَك واية كة بة
طريانيَكى تالَى ثرِ لة خةم و نائوميَدى بطرى، لة ضاو طؤرانى و سروودى
عاشقيَكى داويَنثاكدا كة بؤ ليَكبرِانيَكى كةمخايةن ثةذارة دايطرتبيَت و
بةوثةرِى شةوق و ئاواتةوة طؤرانى بلَيَت و ثةذارةكةى ثآ دةرببرِيَت! يان وةك هى
هاوارى مةستيَك واية كة لة باريَكى نزمدا بطةوزيَت، لةضاو خويَندنةوةى ضةند ثارضة
شيعريَكى حةماسى كة غيرةتى مرؤظ ببزويَنن و خةلَكى بؤ بةخشينى طيان و سامان و شتى
بةنرخ و بةدةستهيَنانى سةركةوتن، هان بدةن!
ضونكة
ئةدةب و رِةوانبيَذى، لة رِووى كاريطةريى شيَوازةوة، يان "خةم" و ثةذارة
بةرهةم ديَنن، يان "شادمانى" و خؤشى.. خؤ ديارة خةميش لة خؤىدا دوو
بةشة:
يان
خةم و ثةذارةيةكة لة "نةمان"ى خؤشةويست، واتة لة "نةبوون"ى
خؤشةويستان و هاورِآيانةوة ثةيدا بووة و ثةذارةيةكى ثةست و تاريكى وةهاية كة
شارستانيَتيى ضةثةلأبووى ضلَكى "طومرِايى" و ئاويَتةى
"غةفلَةت" و باوةرِدار بة "سروشت" بةرهةمى هيَناوة.. يان ثةذارةيةكة
لة ئةنجامى "جودايى" و ليَكبرِانى خؤشةويستانةوة سةرى هةلَداوة! واتة
لةو رِوانطةيةوة كة خؤشةويستان: نةفةوتاون.. ماون! بةلآم جودايى و ليَكدابرِانيان
ثةذارةيةكى وةهاى دةرخواردى مرؤظ داوة كة تاسةمةندى و شةوقى بةيةك شادبوونى لة
دووتويَداية! جا ئةمة ئةو ضةشنة خةم و ثةذارةيةية كة قورئانى رِآثيشاندةر و
رِووناكىبةخش، لة دلَى مرؤظدا بةجيَى دةهيَلَيَت!
شادى
و خؤشحالَيش، بة هةمان جؤر، دوو بةشة:
يةكةم:
خؤشحالَىيةكة
مرؤظ بةرةو "ئارةزوو"ةكانى ثالأ ثيَوة دةنيَت، كة ئةمةش ئةدةبة
شارستانىيةكانى وةك: ئةدةبى شانؤطةرى و سينةمايى و رِؤمان، بؤ مرؤظى فةراهةم
ديَنن.
بةلآم
دووهةم:
خؤشحالَىيةكى
ناسكى خاويَنة.. "دةروون" لةغاو دةكات و "رِؤح" و
"دلأ" و "ذيرى"و "نهيَنى"ش بةرةو خوو و رِةفتارى
بةرز و طةرِانةوة بؤ نيشتمانى ئةسلَى و نيشتةجيَى هةتاهةتايى خؤيان و بؤ لاى
خؤشةويستةكانى دوارِؤذيان، هان دةدات. هةر ئةم شادى و خؤشحالَىيةية كة قورئانى
ثيرؤزى خاوةن ئيعجازى "بةيان" دةيبةخشيَت و مرؤظى بؤ لا دةبات و،
تاسةمةنديى بةهةشت و بةختةوةريى هةميشةيى و بينينى جوانيى خواى طةورةشى تيَدا
دةورووذيَنيَت.
هةندآ
كةسانى كةمفام لةوانةى كة خؤيان لة تيَرِامان و سةرنجدانى شتاندا ماندوو ناكةن،
لةو طومانةدا بوون كة: واتاى مةزن و حةقيقةتى هةرة طةورةى ئايةتى ثيرؤزى: (قُلْ لَئِن
اجْتَمَعَتِ الاِنْسُ والْجِنُّ علَى اَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذا القُرْآنِ لا
يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظهيراً) ويَنةيةكى
مةحالَة و، بة موبالةغةى رِةوانبيَذىيان لة قةلَةم داوة.. نةخيَر وا نىية و،
ئةوانة طةلـآ بة هةلَةدا ضوون. ضونكة رِةوانبيَذيى ئةم ئايةتة عةينى حةقيقةتة
و، شيَوة و رِوويةكى مومكين و واقيع و طونجاوة و، هةرطيز كاريَكى مةحالأ
نىية.
يةكيَك لة رِووةكانى ئةو
شيَوةية، بريتىية لةوةى كة:
ئةطةر
جوانترينى طوفتارةكانى جيننى و ئادةميزاد، كة لة قورئانةوة وةرنةطيرابن و كةرةسةى
ئةو نةبن، هةموو ثيَكةوة كؤببنةوة، ئةوا هةرطيز لة قورئان ناضن. بؤية تا ئيَستا
شتيَك لة ويَنةى قورئان نةوتراوة و سةرى هةلأ نةداوة.
رِووةكةى
تريش بريتىية لةوةى كة: شارستانيَتى و حيكمةتى فةلسةفة و ئةدةبة بيانىيةكان، كة
بةرهةم و زادةى كار و هةولأ و كؤشش و بيرى جيننى و ئادةميزاد و تةنانةت
شةيتانةكانيشن، لة نزمترينى ثلةكانى دةستةوسانيدان لة بةردةم ئةحكام و حيكمةت و
رِةوانبيَذيى قورئاندا! وةك ثيَشتر ضةند نموونةيةكمان لةسةر هيَنايةوة.
جيلوةى سآهةم
ئاراستةكردنى
طوفتارى قورئان بؤ هةموو ضينةكانى خةلَك
"قورئانى
حةكيم" لةطةلأ هةموو ضينيَكى مرؤظى طشت سةردةميَكدا دةدويَت، بة رِادةيةك كة
دةلَيَى بة تايبةتى و رِاستةوخؤ رِووى لةو ضينةية!
ضونكة
مادةم قورئان سةرجةمى ضينةكانى نةوةى ئادةم بانط دةكات بؤ "ئيمان" كة
بةرزترين و وردترينى زانستةكانة و.. بؤ "ناسينى خوا" كة فراوانترين و
رِووناكترينى زانيارىيةكانة و.. بؤ لاى "ئةحكامةكانى ئيسلام" كة
طرنطترينى زانستةكانة و لة هةمووشيان جؤراوجؤرترة.. ئةوا دةبآ ئةو دةرسةى كة بة
هةموو ضينةكانى خةلَكيى دةلَيَتةوة لةطةلأ تيَطةيشتنى هةموو يةكيَكياندا
بطونجيَت، لة كاتيَكدا كة تةنها يةك دةرسةو ضةند دةرسيَكى جياجيا و جؤراوجؤر
نىية! لةبةر ئةوة، دةبآ لةناو خودى ئةو دةرسةى قورئاندا ضةند ضينيَكى تيَطةيشتن
هةبيَت. بؤية هةموو ضينيَكى خةلَكى و هةريةكةش بةثيَى ثلةى تيَطةيشتنى، بةشى خؤى
لة دةرسى هةموو يةكيَك لة ديمةنةكانى قورئان وةردةطريَت!
طةلـآ
نموونةى زؤرمان بؤ ئةم رِاستىية هيَنايةوة، دةكريَت سةريان لـآ بدريَت. بةلآم
ليَرةدا تةنها ئاماذة بؤ ضةند لايةنيَكى ئةو نموونانة و بةشى تيَطةيشتنى يةك دوو
ضينى خةلَكى، دةكةين.
بؤ
نموونة:
(لَمْ
يَلِدْ * وَلَمْ
يُولَدْ * وَلَمْ
يَكُنْ لَهُ كُفْواً اَحَد).
ضينى
"عةوام" كة زؤربةى رِةهاى خةلَكى ثيَك دةهيَنن، بةشيان لة تيَطةيشتنى
ئةم ئايةتانةدا ئةوةية كة:
(خواى
طةورة بآ باوك و منالأ و ذن و هاوتاية).
بةشى
ضينيَكى ترى تآطةيشتنى مامناوةندى، بريتىية لة:
(نةفى
كردنى خوايةتى لة: حةزرةتى عيسا = دروودى لةسةر بيَت = و لة مةلائيكةت و، لة هةر
شتيَك كة منالألـآكةوتنةوة و لةدايكبوونى لةباردا بيَت)! ضونكة بةثيَى رِوالَةت
نةفىكردنى شتى "مةحالأ" كاريَكى بآ سوودة. كةواتة دةبآ وةك لة
زانستةكانى "رِةوانبيَذى"دا رِوونكراوةتةوة، مةبةست: "لازمى
حوكم"ةكة بيَت. بةم ثآية مةبةست لة نةفىكردنى منالأ و باوكايةتى، كة لة
تايبةتكارىيةكانى شتانى جيسمانين، نةفىكردنى خوايةتىية لة هةر شتيَك منالأ و
باوك و هاوتاى ببيَت و، بؤ ئةوةية دةرىبخات كة: ئةوانة شايستةى خوايةتى نين!
لةم
نهيَنىيةوة دةردةكةويَت كة: دةطونجيَت سوورةتى "ئيخلاص" لة هةموو
كاتيَكدا سوود بة هةموو مرؤظيَك بطةيةنيَت.
بةشى
ضينيَكى لةوان ثيَشكةوتووتر، ئةوةية كة:
(خواى
طةورة خاويَنة لة هةموو هاوبةش و هاوويَنة و ياريدةدةريَك و لة هةر ثةيوةندىيةك
بة بوونةوةرانةوة كة بؤنى منالأبوون و لةدايكبوونيان لـآ بيَت. ثةيوةنديشى بة
بوونةوةرانةوة تةنها ثةيوةندى "خةللاقييةت"ة، ضونكة خواوةند بة ويستى
ئةزةلى و ئيختيارى خؤى و بة فةرمانى: "كن فيكون" بوونةوةران
بةدىدةهيَنيَت و، هةرطيز ثةيوةنديى بة هيض شتيَكةوة نىية كة ثيَضةوانةى سيفةتى
"كةمالأ" بيَت، وةك: ناضار بوون و ثةيدابوونى بآ ويست و ئيختيار).
بةشى
ضينيَكى لةمانةش بةرزتر، ئةوةية كة:
(خواى
طةورة: ئةزةلى و، ئةبةدى و، ئةووةلأ و، ئاخر و، بآويَنة و، بآهاوتاية و، لة هيض
لايةكدا ميسل و هاوويَنة و نموونةى نىية، نة لة زاتىدا و نة لة سيفةت و نة لة
كردارةكانىدا بةلَكو لة بةردةم مرؤظدا تةنها بوارى "مَثَل" هيَنانةوة
هةية بؤ خواى طةورة: (وَلَهُ الْمَثَلُ الاَعَلى في السَّمواتِ
وَالاَرْضِ وَهُوَ الْعَزيزُ الْحَكيمُ) (الروم:27) كة ئةمةش
تةنها لة كردار و كاروبارةكانى خوادا رِآ بة "تةشبيهـ" و
نموونةهيَنانةوة دةدات).
دةتوانيت
خاوةن بةشة جياجياكانى ترى تيَطةيشتن و ثةىبردنى وةك: ضينى عارفان و ضينى عاشقان
و ضينى صيدديقان و غةيرى ئةوانيش، بؤ سةر ئةم ضينة ناوبراوانة قياس بكةيت.
نموونةى
دووهةم:
(مَا كَانَ
مُحَمَّدٌ اَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجالِكُمْ) (الأحزاب:40).
بةشى
ضينى يةكةمى خةلَك لةم ئايةتة، ئةوةية كة:
حةزرةتى
زةيد = خواى لـآ رِازى بيَت = كة خزمةتطوزارى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = و
شةرةفمةندى ئةوةبوو ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = بة "كورِم!" بانطى
كردووة. ئةم زةيدة، كة هةستى كرد هاوكووفى هاوسةرة ئازيزةكةى نىية، ناضار تةلآقى
دا. ئنجا ثيَغةمبةريش = صلى الله عليه وسلم = بة فةرمانى خواى طةورة مارةى كرد لة
خؤى.
جا
ئةم ئايةتةى كة بةم هؤ و بؤنةيةوة نازلأ بووة، دةفةرموآ:
ئةطةر
ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = وةك بانطكردنى باوك لة كورِى خؤى، ئيَوةى بانط
كرد، ئةوا تةنها لة رِووى ئةركى ثيَغةمبةريَتيى سةرشانيةوةية كة بةو جؤرة بانطتان
دةكات و، لة رِاستىدا لة رِوانطةى كةسيَتى و خزمايةتىيةوة باوكى هيض كامتان
نىية، تا خيَزانةكانى ثآنةشيَن!
بةشى
تيَطةيشتنى ضينى دووهةميش، ئةوةية كة:
مير
و فةرمانرِةواى مةزن بة ضةشنى باوكى بةسؤز و ميهرةبان دةرِوانيَتة رِةعيةت و
ميللةتةكةى خؤى. جا ئةطةر ئةو فةرمانرِةواية لة ئاشكرا و ثةنهانيشدا خاوةنى
دةستةلآتى رِؤحى بيَت، ئةوا ميهرةبانىيةكةى لة هى باوكان طةلـآ زياتر دةبيَت،
تةنانةت خةلَكييش، وةك بلَيَى منالَى رِاستةقينةى ئةو بن، بة ويَنةى باوكى خؤيان
بؤى دةرِوانن.
جا
لةبةر ئةوةى كة ئةو رِوانينةى بؤ باوك دةرِوانريَت ناطؤرِيَت بؤ هى ميَرد و، هى
كضيش بة ئاسانى ناطؤرِريَت بة هى ذن و هاوسةرى ثياو، ئةوا لةبةر ئةم نهيَنىية،
بيرى عاممةى خةلَكى ثيَيان زةحـمةت و نةشياو بووة كة ثيَغةمبةر = صلى الله عليه
وسلم = كضى ئيمانداران مارة بكات!
لةبةر
ئةوة، قورئانى ثيرؤز ئةم تيَطةيشتنة هةلَةيةيان بؤ رِاست دةكاتةوة و، ثيَيان
دةفةرموآ:
ثيَغةمبةر
= صلى الله عليه وسلم = لة طؤشةى ميهرةبانيى خواوةند و بة ضاوى شةفةقةت و سؤز و
بةزةيىيةوة بؤتان دةرِوانيَت و، لة رِووى ثيَغةمبةرايةتىيةكةيةوة وةكو كورِى خؤى
مامةلَةتان لةطةلأدا دةكات. بةلآم لة رِووى كةسيَتيى مرؤظانةى خؤيةوة، ئةوا
ئاشكراية كة باوكى ئيَوة نىية، تاكو مارةكردنى كضانى ئيَوةى بؤ نةشيَت و لةسةرى
حةرام بيَت!
بةشى
سآهةم، بةم جؤرة لةم ئايةتة تآدةطات:
نابآ
ثشتبةستنتان بة سؤز و بةزةيى ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = و ثةيوةنديتان
ثآيةوة، بكةن بة بيانوويةك بؤ ئةنجامدانى طوناهـ و كردةوةى خراث. ضونكة زؤر كةس هةن
ثشت بة رِابةر و طةورةكانيان دةبةستن و لة "كار" و
"بةندايةتى"دا تةمبةلَى دةكةن. تةنانةت هةندآ جاريش دةلَيَن:
"ئيَمة نويَذ ناكةين، ضونكة نويَذمان بؤ كراوة"! (وةك هةندآ لة شيعةكان
دةيلَيَن).
سةرنجى
ضوارةم:
بةشيَكى
تر، ئاماذةيةكى غةيبى لةم ئايةتة تآدةطات كة بريتىية لةوةى:
كورِانى
ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = ناطةنة تةمةنى ثياوان. بةلَكو ثيَش ئةو تةمةنة
خواى طةورة لة دنيادا كؤضيان ثآ دةكات. كةواتة لةبةر حيكمةتيَكى خوايى، نةوةى
ثيَغةمبةر = صلى الله عليه وسلم = لة رِووى ئةوةى كة رِاستةوخؤ نةوةى ئةو بن، لة
"كورِانى"دا بةردةوام نابيَت. بةلآم وشةى "رجال" ئاماذة
دةكات بؤ ئةوةى كة: لة ئافرةتانى = نةك ثياوانى = ئةولادى ئةودا، نةوةى موبارةكى
هةر بةردةوام دةبن.
سوثاس
بؤ خواى طةورة، حةزرةتى "حةسةن" و "حسةين" كة وةضةى ثيرؤزى
حةزرةتى
"فاطمة الزهراء"ن = خوايان لـآ رِازى بيَت = دوو مانطى درةخشانن
بؤ دوو زنجيرةى نوورانى كة هةميشة وةضة و نةوةى ثيرؤزى "ماددى و
مةعنةوى"ى خؤرى "نبووةت" بة بةردةوامى دةهيَلَنةوة!
اللهم صلِّ عليه وعلى آله.
"رِؤشنايى
يةكةم" بة هةر سآ "تيشك"ةكانيةوة كؤتايى ثآ هات.
[1] طةلـآ كتيَبى تةفسير هةن
ئةم ئايةتانةيان رِوون كردووةتةوة كة هةوالَيان لة غةيب داوة. بؤية ليَرةشدا
رِوون نةكرانةوة، ضونكة نيازى ضاثكردنى ئةم كتيَبة بة ثيتة كؤنةكان(واتة، ثيت
عةرةبى) دانةرى تووشى هةلَةى ثةلةكردن كرد. بةو هؤيةوة، ئةو طةنجينة بةنرخانة
ليَرةدا بة داخراوى مانةوة! (دانةر)
[2] ئةمة برِطةيةكة لةو "لائيحة"يةى ثيَشكةش
بة دادطاى "تةميز" كرا و، لة بةردةمى دادطادا خويَندرايةوة و دادطاى
بآدةنط كرد و، بوو بة ثةراويَزى ئةم مةقامة:
(منيش
بة دادطاى بةرِيَزى وةزارةتى دادطةرى دةلَيَم:
تاوانباركردنى
كةسيَك كة بةرز و ثيرؤزترين دةستوورى خوايى تةفسير دةكات، ئةو دةستوورةى كة حةقى
رِاستةقينةية و لة هةموو سةردةميَكدا و لة ماوةى هةزار و سآسةد و ثةنجا سالأدا
سآسةد و ثةنجا مليؤن موسلَمان لة كاروبارى ذيانى كؤمةلآيةتىياندا ثرس و رِايان
ثآيةتى و رِةفتارى ثآدةكةن.. ئةو كةسةى كة لة تةفسيرةكةىدا ثشت بةو شتانة
دةبةستيَت كة سآسةد و ثةنجا تةفسيرنووس تياياندا يةكيانطرتووة و سةلماندوويانة
و، شويَن ئةو بيروباوةرِة كةوتووة كة باثيرانى ثيَشوومان لة ماوةى هةزار و سآسةد و
ثةنجا سالأدا باوةرِيان ثيَى بووة.. تاوانباركردنى ئةم تةفسيرنووسة، برِياريَكى
ستةمكارانةية و، بآ هيض طومانيَك دادطةرى = ئةطةر لة رِووى زةوىدا هةبيَت =
رِةفزى دةكات و دةست بة رِووى ئةو برِيارةوة دةنيَت و هةلَىدةوةشيَنيَتةوة).
(دانةر)
[3] لةمعةى بيستوضوارةم
بةوثةرِى بآطومانى ضةسثاندى كة : "ثؤشتةيى" خواستيَكى تةواو فيطرىية بؤ
ئافرةت ، بةلآم هةلَطرتنى ثؤشتةيى ثيَضةوانةى فيطرةتيانة.
(دانةر)