وتةى بيست‏وثيَنجةم

ثةيامى موعجيزاتى قورئانى

مادةم موعجيزةيةكى هةميشةيى وةك قورئانمان بة دةستةوةية،

ئةوا طةرِان بة دواى بةلَطةدا كاريَكى زياد لة ثيَويستة!

ئايا وا دةزانيت لة دةمكوت‏كردنى كةسانى مونكيردا ثةكم دةكةويَت،

لة كاتيَك‏دا كة قورئانمان بةدةستةوةية كة هةر خؤيشى بةلَطةى حةقيقةتة؟!

بيَداركردنةوةيةك

(‏لة سةرةتاى دانانى ئةم وتةيةدا نيازمان وابوو ثيَنج "رِؤشنايى"(‏شعلة) بنووسين. بةلآم لة كؤتايى رِؤشنايى يةكةم‏دا = واتة دوو مانط ثيَش دانانى ثيتة تازةكان‏[1] = ناضارى ثةلةكردن بووين لة نووسينى‏دا، تاكو ئةم ثةيامة بة ثيتة كؤنةكان ضاث بكةين‏. تةنانةت هةندآ لةو رِؤذانة بيست يان سى لاثةرِةمان لة ماوةى دوو سآ سةعات‏دا دةنووسى! لةبةر ئةوة، تةنها سآ "رِؤشنايى"مان بة كورتى و ثوختى نووسى‏‏ و‏‏، وازمان لة دوانةكةى تر هيَنا.

هيوادارم كة برا بةرِيَزةكانم بة ضاوى ويذدان و ضاوثؤشى‏يةوة برِواننة قسوور و ناتةواوى و طرفت و هةلَةكانم).

هةموو يةكيَك لةو ئايةتة ثيرؤزانةى قورئان كة لةم ثةيامى "موعجيزاتى قورئانى"يةدا هيَنراون‏، يان ئةوةية لة لايةن مولحيدانةوة رِةخنةيان ئاراستة كراوة.. يان لة لايةن ئةهلى زانستة نوآ‏يةكانةوة ئيعتيرازيان لـآ طيراوة.. ياخود دةستى شوبهة و طومانى شةيتانةكانى جيننى و ئينسيان بةركةوتووة.

جا ئةم وتةى بيست‏وثيَنجةمة هةموو ئةو ئايةتانةى هيَناوة و، بة جوانترين شيَوة و باشترين رِوو، حةقيقةتةكان و سةرنج و لايةنة وردةكانى رِوون كردوونةتةوة، بة رِادةيةك كة ئةو شتانةى ئةهلى ئيلحاد بة خالَى لاوازى و مايةى ناتةواوىيان دادةنا، ئةم ثةيامة بة دةستوورة زانستى‏يةكانى خؤى ضةسثاندوويةتى كة هةموو يةكيَك لةوانة بريتين لة بريسكانةوةى ئيعجاز‏ و سةرضاوةى كةمالَى رِةوانبيَذيى قورئان!

هةرضى طومانةكانيشة ئةوا وةلآمى بةهيَز و طومان‏برِيان لة بةرامبةرةوة دراوةتةوة، بآ ئةوةى بة رِاشكاوى ناوى طومانةكة بهيَنريَت، تاكو بة ناوهيَنانى، زةينةكان ليَلأ نةبن، وةك ئةوةى لة ئايةتى ثيرؤزى: (والشَّمْسُ تَجري) و (والجِبالَ اَوتاداً)دا بةرضاو دةكةويَت. مةطةر ئةو طومانةى كة سةبارةت بة ضةند ئايةتيَك دةريان‏برِيوة و، لة مةقامى يةكةمى وتةى بيستةم‏دا باسمان كردوون.

ثاشان ئةم ثةيامى "موعجيزاتى قورئانى‏"ية هةرضةند زؤر بة ثوختى‏ و بةوثةرِى خيَرايى نووسراوة، بةلآم لايةنى رِةوانبيَذى و زانستةكانى زمانى عةرةبيى هيَندة بة تيَر و ثرِى و بة شيَوازيَكى زانستىيانةى رِةسةن و قوولأ دةرخستووة كة زانايان تووشى سةرسوورِمان دةكات.

ئنجا هةرضةند هةموو ئةو كةسانةى كة بايةخ بةم ثةيامة دةدةن، بة تيَروتةسةلى لة طشت باسةكانى ناطةن و سوودى تةواوةتيى لـآ نابةن، بةلآم هةموو يةكيَكى ئةوان بةرضنيى بةشى طرنطى خؤى لةو باخضة رِةنطين و خةملآوة دةكات.

ئنجـا سـةربارى ئةوةى كـة ئةم ثةيامة لة ضـةند بارودؤخيَكى نائارام‏دا و بة ثةلة نووسراوة‏‏ و‏‏، لة سوودطةياندن و دةربرِينى مةبةستةكانى‏دا قسوور‏‏ و ناتةواويى ثيَوة ديارة‏، كةضى لة رِوانطةى زانستةوة، رِاستى‏‏ و حةقيقةتةكانى طةلـآ مةسةلة و بابةتى طرنطى رِوون كردووةتةوة.

ثةيامي موعجيزاتي قورئاني

بسم الله الرحـمن الرحيم

(قُلْ لَئِن اجْتَمَعَتِ الاِنْسُ والْجِنُّ علَى اَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذا القُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظهيراً) (‏الإسراء:88).

لة ناميلكة عةرةبى‏يةكانم‏ و‏‏، ثةيامة عةرةبى‏يةكانى نوور‏‏ و‏، تةفسيرةكةم‏دا كة ناوى: "إشارات الإعجاز في مظان الإيجاز"ة و لة بيست‏وضوار وتةكانى ثيَشووش‏دا، ئاماذةمان بؤ نزيكةى ضل رِووى ئيعجازى نيَوان رِووة ئيعجازى‏ية لة سنووربةدةرةكانى قورئانى حةكيم كردووة. لةم ثةيامةش‏دا ئاماذة بؤ ثيَنج دانة لةو رِووة ئيعجازىيانة دةكةين و هةندآ بة دريَذى ليَيان دةدويَين و، بة ثوختى و كورتى رِووةكانى تريشيان لةطةلأدا تيَهةلَكيَش دةكةين.

وا لة ثيَشةكى‏دا ئاماذة بؤ ثيَناسة و ماهييةتى قورئانى ثيرؤز دةكةين.

ثيَشةكي

"كة لة سآ بةش ثيَكهاتووة"

بةشى يةكةم:

"قورئان" ضى‏ية و، ثيَناسةكةى ضؤنة؟

لة "وتةى نؤزدةهةم"دا رِوون كراوةتةوة و لة ضةند ثةياميَكى تريش‏دا ضةسثيَنراوة كة:

قورئان: سةرطوزةشتةى ئةزةليى كتيَبى مةزنى طةردوون و.. تةرجومانى ئةبةديى ئةو زمانة جؤراوجؤرانةى بوونةوةرانة كة ئايةتة تةكوينى‏يةكان دةخويَننةوة و.. موفةسسيرى كتيَبى هةردوو جيهانى ثةنهان و ئاشكراية و... دةرخةر و ثيشاندةرى طةنجينة مةعنةوى‏ و ثةنهانةكانى ئةو ناوانةى خواوةندة كة لة تويَى لاثةرِةكانى ئاسمانةكان و زةوى‏دا شارراونةتةوة و.. كليليَكة بؤ كردنةوةى حةقيقةتةكانى ئةو كاروبارانةى كة لة ناوةند ديَرِةكانى رِووداوةكان‏دا حةشار دراون و... زمانى جيهانى ثةنهان(‏غيب)ة لة جيهانى بينراو(‏شهادة)دا و.. طةنجينةى طفت‏وطؤ ئةزةلى‏ية ثاك و بآطةرد و، ئاورِدانةوة ئةبةدى‏يةكانى خواى ميهرةبانة كة لة جيهانى ثةنهانى ثشت ثةردةى ئةم جيهانة بينراوةوة هاتووة و.. خؤر و بناغة و نةخشة و ئةندازةى جيهانى مةعنةويى ئيسلامة و.. نةخشةيةكى خاويَن و موقةددةسى جيهانةكانى ئةودنياية و.. تةفسيرى ئاشكرا و بةلَطةى مةحكةم و تةرجومانى رِووناكى زات و سيفات و كاروبار و ناوةكانى خواوةندة‏‏ و.. ثةروةردةكار(‏مُربّي)ى ئةم جيهانى مرؤظايةتى‏يةية‏‏ و‏‏.. بة ويَنةى "ئاو" و "رِووناكى"ش واية بؤ مرؤظايةتيى مةزن كة ئيسلامةتى‏ية و.. دانايى رِاستةقينةية بؤ رِةطةزى مرؤظ و.. رِآ‏ثيشاندةرى طرؤى ئادةميزاديشة بؤ لاى ئةو شتانةى كة بةختةوةرىيان تيَداية و.. هةروةك بؤ مرؤظ كتيَبى شةريعةتة، كتيَبى دانستيشة.. هةروةك كتيَبى دوعا و بةندايةتى‏ية، كتيَبى فةرمان و بانطةوازيشة.. هةروةك كتيَبى ذيكرة، كتيَبى فيكريشة و.. تاقانة كتيَبى موقةددةسى ثيرؤزة كة هةموو ئةو كتيَبانةى تيَدا جةم بووبيَت كة ثيَداويستى‏ية مةعنةوى‏يةكانى مرؤظ دةهيَننةدى. تةنانةت ئةم قورئانة بؤ مةشرةبى هةر يةكة لة ئةهلى مةشرةبة جؤراوجؤرةكان و رِيَبازى هةموو يةكآ لة خاوةن رِيَبازة جياجياكانى: ئةوليا و صيدديقان و خواناسان و زانا ليَكؤلَةرةكان، بؤ هةريةك لةمانة، نامةيةكى ثيشان داوة كة شياوى ضيَذ و رِووناك‏كردنةوةى مةشرةبةكةى ئةو بيَت و لةطةلأ رِوون‏كردنةوة و رِيَرِةوى ئةو رِيَبازةدا بطونجيَت. كةواتة ئةم كتيَبة ئاسمانى‏ية دةلَيَى كتيَبخانةيةكى موقةددةسى ثرِ لة كتيَبة!

بةشى دووهةم و تةواوكةرى ثيَناسةكة:

لة وتةى دوازدةهةم‏دا رِوون كراوةتةوة و ضةسثيَنراوة كة:

قورئانى ثيرؤز: لة عةرشى هةرةمةزن‏‏ و، لة (‏ناوى هةرة مةزن)‏‏ و، لة ثلةى هةرة طةورةى هةموو يةكيَك لة ناوة جوانةكانى خواى طةورةوة نازلأ بووة. كةواتة قورئانى ثيرؤز بريتى‏ية لة:

"طوفتارى خواوةند" بةو سيفةتةى كة "ثةروةردطارى هةموو جيهانةكان"ة و.. "فةرمانى خواى طةورة" بةو سيفةتةى كة خواى طةورة "خواى هةموو بوونةوةران"ة و.. "فةرمايشتى ئةو" بةو سيفةتةى كة "بةديهيَنةرى زةوى و ئاسمانةكان"ة و.. "فةرموودةى ثيرؤزى ئةو" بةو سيفةتةى كة ثةروةردطارى رِةهاية لة بوونةوةردا و.. "فةرمايشتى ئةزةليى ئةو" كة بة ناوى ثادشايةتى و دةستةلآتداريى هةمةلايةنة و مةزنةوة فةرموويةتى و.. "تؤمارى رِيَزليَنانى خواوةندى ميهرةبان" كة لةو بةزةيى‏ية فراوانةوة هةلَقولآوة كة هةموو شتيَكى طرتووةتةوة و.. "كؤمةلَة نامةيةكى ثةروةردطارىيانة"ى ئةوتؤية كة مةزنيى خوايةتيى ئةو رِوون دةكةنةوة، ضونكة لة سةرةتاى هةندآ لةم نامانةدا ضةند هيَما و ثةرلة(‏شفرة)يةك بةكارهيَنراوة كة ئةمة دةطةيةنن و.. ئةو كتيَبة ثيرؤزةية كة دانايى لـآ دةباريَت و.. قورئانى ثيرؤز لة موحيتى ئيسمى ئةعظه‏مةوة نازلأ بووة و دةرِوانيَتة هةموو ئةو شتانةى كة عةرشى ئةعظه‏م دةورةى داون و، لةم نهيَنى‏يةوةية كة قورئانى ثيرؤز، بة هةميشة و بةردةوامى، ناويَكى شايستة و شايانى خؤى لـآ نراوة و ثيَى وتراوة: "كلام الله" واتة: فةرمايشتى خواى طةورة.

ثلةى كتيَب و صوحوفة ثيرؤزةكانى ثيَغةمبةرانى تر = عليهم السلام = لة دواى ثلةى قورئانى ثيرؤزةوة ديَت. بةلآم فةرموودةكانى ترى خواوةند = كة هةرطيز تةواو نابن = هةنديَكيان طفت‏وطؤيةكة لة شيَوةى ئيلهام‏دا و، لة رِوويةكى تايبةتى‏يةوة و بة ناونيشانيَكى هةندةكى و درةوشانةوةيةكى تايبةتيى ناويَكى تايبةت و ثةروةردطارى و دةستةلآتيَكى تايبةتى و بة ميهرةبانى‏يةكى تايبةت، ئاراستة كراوة. جا ئيلهامةكانى: مةلائيكةت و، مرؤظ و، طيانلةبةران، بةثيَى: "هةمةكيَتى" و "تايبةت"بوونيان، طةلـآ زؤر و جؤراوجؤرن.

بةشى سآ‏هةم:

قورئانى ثيرؤز: كتيَبيَكى ئاسمانى‏ية و، بة كورتى و ثوختى كتيَبةكانى طشت ئةو ثيَغةمبةرانةى كة سةردةمةكانيان لة يةكتر جياوازة و، ثةيام و ناميلكةكانى هةموو ئةولياكان كة مةشرةبيان جؤراوجؤرة و، ئاسةوارى هةموو ئةصفياكان كة رِيَبازةكانيان لة يةكتر جياية، هةموو ئةمانةى بة ثوختى لةخؤ طرتووة و.. هةر شةش لاكةى رِووناك و درةخشانة و لة تاريكيى وةهم و ضلَكى طومان خاويَنة، ضونكة خالَى ثشت‏‏ثآ‏بةستنى: "وةحى"ى ئاسمان و طوفتارى ئةزةلى‏ية، بة دلَنيايى و.. مةبةست و ئامانجيشى: بةختةوةريى هةميشةيى‏ية، وةك بة ضاو دةبينريَت و.. ناوةرؤكيشى: رِيَنمايى‏يةكى ثاك و بآ‏طةردة، كة ئةمةش بة بةداهةت دةزانريَت و.. لة لاى سةرةوةشى، بة ئاشكرا: نوورةكانى ئيمانة و.. لاى خوارةوةشى: بةلَطةية، بة "علم اليقين" و.. لاى رِاستى: تةسليم‏بوونى دلأ و هةناوة، وةك بة تاقى‏كردنةوة ضةسثاوة و.. لاى ضةثيشى: رِا‏م‏كردن و مل‏ ثآ‏كةض‏كردنى ذيرى‏ية، بة "عين اليقين" و.. بةروبووميشى: ميهرةبانيى خواوةندى رِةحـمان‏ و، خانةى بةهةشتة‏‏، بة "حق اليقين"‏ و.. ثلةوثايةشى: قبوولأبوونيةتى لة لايةن مةلائيكةت و ئادةميزاد و جييننى‏يةوة، كة ئةمةش بة "حَدْس"يَكى رِاست زانراوة و هةستى ثآ كراوة.

* * *

هةموو يةكيَك لةم سيفةتانةى كة لة هةر سآ بةشةكةى ثيَناسةى قورئانى ثيرؤزدا باس كران، لة ضةند جيَطايةكى تردا بة ضةشنيَكى بآطومان ضةسثيَنراوة، يان لةمةولا دةضةسثيَنريَت. كةواتة ئةو دةعوايةمان ئيدديعايةكى بآ بةلَطة و بآ ثشت‏وثةنا نى‏ية، بةلَكو هةموو يةكآ لةو سيفةتانة بةلَطةى ضةسثيَنةر‏ و بآطومانى لةسةر هةية.



[1]  ئةم رِستةية زيادكردنى دانةر خؤيةتى لة نوسخةيةكى دةست‏نووس‏‏دا و، كاتى دانانى ئةم ثةيامة دةست‏نيشان دةكات. ضونكة برِيارى بةكارهيَنانى ثيتى لاتينى و قةدةغةكردنى ثيتة ئيسلامى‏يةكان لة توركيادا لة بةروارى 23/11/1928زدا بووة. (وةرطيَرِ = لة ضاثة عةرةبىيةكةوة).