وتةى
بيستوثيَنجةم
ثةيامى
موعجيزاتى قورئانى
مادةم موعجيزةيةكى هةميشةيى وةك قورئانمان بة
دةستةوةية،
ئةوا طةرِان بة دواى بةلَطةدا كاريَكى زياد لة
ثيَويستة!
ئايا وا دةزانيت لة دةمكوتكردنى كةسانى مونكيردا
ثةكم دةكةويَت،
لة كاتيَكدا كة
قورئانمان بةدةستةوةية كة هةر خؤيشى بةلَطةى حةقيقةتة؟!
بيَداركردنةوةيةك
(لة
سةرةتاى دانانى ئةم وتةيةدا نيازمان وابوو ثيَنج "رِؤشنايى"(شعلة) بنووسين.
بةلآم لة كؤتايى رِؤشنايى يةكةمدا = واتة دوو
مانط ثيَش دانانى ثيتة تازةكان[1] =
ناضارى ثةلةكردن بووين لة نووسينىدا، تاكو ئةم ثةيامة بة ثيتة كؤنةكان ضاث
بكةين. تةنانةت هةندآ لةو رِؤذانة بيست يان سى لاثةرِةمان لة ماوةى دوو سآ
سةعاتدا دةنووسى! لةبةر ئةوة، تةنها سآ "رِؤشنايى"مان بة كورتى و ثوختى
نووسى و، وازمان لة دوانةكةى تر هيَنا.
هيوادارم كة
برا بةرِيَزةكانم بة ضاوى ويذدان و ضاوثؤشىيةوة برِواننة قسوور و ناتةواوى و طرفت
و هةلَةكانم).
هةموو
يةكيَك لةو ئايةتة ثيرؤزانةى قورئان كة لةم ثةيامى "موعجيزاتى
قورئانى"يةدا هيَنراون، يان ئةوةية لة لايةن مولحيدانةوة رِةخنةيان ئاراستة
كراوة.. يان لة لايةن ئةهلى زانستة نوآيةكانةوة ئيعتيرازيان لـآ طيراوة.. ياخود
دةستى شوبهة و طومانى شةيتانةكانى جيننى و ئينسيان بةركةوتووة.
جا
ئةم وتةى بيستوثيَنجةمة هةموو ئةو ئايةتانةى هيَناوة و، بة جوانترين شيَوة و
باشترين رِوو، حةقيقةتةكان و سةرنج و لايةنة وردةكانى رِوون كردوونةتةوة، بة
رِادةيةك كة ئةو شتانةى ئةهلى ئيلحاد بة خالَى لاوازى و مايةى ناتةواوىيان دادةنا،
ئةم ثةيامة بة دةستوورة زانستىيةكانى خؤى ضةسثاندوويةتى كة هةموو يةكيَك لةوانة
بريتين لة بريسكانةوةى ئيعجاز و سةرضاوةى كةمالَى رِةوانبيَذيى قورئان!
هةرضى
طومانةكانيشة ئةوا وةلآمى بةهيَز و طومانبرِيان لة بةرامبةرةوة دراوةتةوة، بآ
ئةوةى بة رِاشكاوى ناوى طومانةكة بهيَنريَت، تاكو بة ناوهيَنانى، زةينةكان ليَلأ
نةبن، وةك ئةوةى لة ئايةتى ثيرؤزى: (والشَّمْسُ تَجري) و (والجِبالَ
اَوتاداً)دا بةرضاو
دةكةويَت. مةطةر ئةو طومانةى كة سةبارةت بة ضةند ئايةتيَك دةريانبرِيوة و، لة
مةقامى يةكةمى وتةى بيستةمدا باسمان كردوون.
ثاشان ئةم ثةيامى "موعجيزاتى
قورئانى"ية هةرضةند زؤر بة ثوختى و بةوثةرِى خيَرايى نووسراوة، بةلآم
لايةنى رِةوانبيَذى و زانستةكانى زمانى عةرةبيى هيَندة بة تيَر و ثرِى و بة
شيَوازيَكى زانستىيانةى رِةسةن و قوولأ دةرخستووة كة زانايان تووشى سةرسوورِمان
دةكات.
ئنجا
هةرضةند هةموو ئةو كةسانةى كة بايةخ بةم ثةيامة دةدةن، بة تيَروتةسةلى لة طشت
باسةكانى ناطةن و سوودى تةواوةتيى لـآ نابةن، بةلآم هةموو يةكيَكى ئةوان بةرضنيى
بةشى طرنطى خؤى لةو باخضة رِةنطين و خةملآوة دةكات.
ئنجـا
سـةربارى ئةوةى كـة ئةم ثةيامة لة ضـةند بارودؤخيَكى نائارامدا و بة ثةلة
نووسراوة و، لة سوودطةياندن و دةربرِينى مةبةستةكانىدا قسوور و ناتةواويى
ثيَوة ديارة، كةضى لة رِوانطةى زانستةوة، رِاستى و حةقيقةتةكانى طةلـآ مةسةلة و
بابةتى طرنطى رِوون كردووةتةوة.
(قُلْ لَئِن اجْتَمَعَتِ الاِنْسُ
والْجِنُّ علَى اَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذا القُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ
وَلَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظهيراً) (الإسراء:88).
لة
ناميلكة عةرةبىيةكانم و، ثةيامة عةرةبىيةكانى نوور و، تةفسيرةكةمدا كة
ناوى: "إشارات
الإعجاز في مظان الإيجاز"ة و لة بيستوضوار وتةكانى ثيَشووشدا،
ئاماذةمان بؤ نزيكةى ضل رِووى ئيعجازى نيَوان رِووة ئيعجازىية لة سنووربةدةرةكانى
قورئانى حةكيم كردووة. لةم ثةيامةشدا ئاماذة بؤ ثيَنج دانة لةو رِووة ئيعجازىيانة
دةكةين و هةندآ بة دريَذى ليَيان دةدويَين و، بة ثوختى و كورتى رِووةكانى تريشيان
لةطةلأدا تيَهةلَكيَش دةكةين.
وا
لة ثيَشةكىدا ئاماذة بؤ ثيَناسة و ماهييةتى قورئانى ثيرؤز دةكةين.
"كة لة سآ بةش ثيَكهاتووة"
بةشى يةكةم:
"قورئان"
ضىية و، ثيَناسةكةى ضؤنة؟
لة
"وتةى نؤزدةهةم"دا رِوون كراوةتةوة و لة ضةند ثةياميَكى تريشدا
ضةسثيَنراوة كة:
قورئان:
سةرطوزةشتةى ئةزةليى كتيَبى مةزنى طةردوون و.. تةرجومانى ئةبةديى ئةو زمانة
جؤراوجؤرانةى بوونةوةرانة كة ئايةتة تةكوينىيةكان دةخويَننةوة و.. موفةسسيرى
كتيَبى هةردوو جيهانى ثةنهان و ئاشكراية و... دةرخةر و ثيشاندةرى طةنجينة مةعنةوى
و ثةنهانةكانى ئةو ناوانةى خواوةندة كة لة تويَى لاثةرِةكانى ئاسمانةكان و زةوىدا
شارراونةتةوة و.. كليليَكة بؤ كردنةوةى حةقيقةتةكانى ئةو كاروبارانةى كة لة ناوةند
ديَرِةكانى رِووداوةكاندا حةشار دراون و... زمانى جيهانى ثةنهان(غيب)ة لة جيهانى
بينراو(شهادة)دا و..
طةنجينةى طفتوطؤ ئةزةلىية ثاك و بآطةرد و، ئاورِدانةوة ئةبةدىيةكانى خواى
ميهرةبانة كة لة جيهانى ثةنهانى ثشت ثةردةى ئةم جيهانة بينراوةوة هاتووة و.. خؤر و
بناغة و نةخشة و ئةندازةى جيهانى مةعنةويى ئيسلامة و.. نةخشةيةكى خاويَن و
موقةددةسى جيهانةكانى ئةودنياية و.. تةفسيرى ئاشكرا و بةلَطةى مةحكةم و تةرجومانى
رِووناكى زات و سيفات و كاروبار و ناوةكانى خواوةندة و.. ثةروةردةكار(مُربّي)ى ئةم جيهانى
مرؤظايةتىيةية و.. بة ويَنةى "ئاو" و "رِووناكى"ش واية
بؤ مرؤظايةتيى مةزن كة ئيسلامةتىية و.. دانايى رِاستةقينةية بؤ رِةطةزى مرؤظ و..
رِآثيشاندةرى طرؤى ئادةميزاديشة بؤ لاى ئةو شتانةى كة بةختةوةرىيان تيَداية و..
هةروةك بؤ مرؤظ كتيَبى شةريعةتة، كتيَبى دانستيشة.. هةروةك كتيَبى دوعا و
بةندايةتىية، كتيَبى فةرمان و بانطةوازيشة.. هةروةك كتيَبى ذيكرة، كتيَبى
فيكريشة و.. تاقانة كتيَبى موقةددةسى ثيرؤزة كة هةموو ئةو كتيَبانةى تيَدا جةم
بووبيَت كة ثيَداويستىية مةعنةوىيةكانى مرؤظ دةهيَننةدى. تةنانةت ئةم قورئانة بؤ
مةشرةبى هةر يةكة لة ئةهلى مةشرةبة جؤراوجؤرةكان و رِيَبازى هةموو يةكآ لة خاوةن
رِيَبازة جياجياكانى: ئةوليا و صيدديقان و خواناسان و زانا ليَكؤلَةرةكان، بؤ
هةريةك لةمانة، نامةيةكى ثيشان داوة كة شياوى ضيَذ و رِووناككردنةوةى مةشرةبةكةى
ئةو بيَت و لةطةلأ رِوونكردنةوة و رِيَرِةوى ئةو رِيَبازةدا بطونجيَت. كةواتة ئةم
كتيَبة ئاسمانىية دةلَيَى كتيَبخانةيةكى موقةددةسى ثرِ لة كتيَبة!
بةشى دووهةم و تةواوكةرى ثيَناسةكة:
لة
وتةى دوازدةهةمدا رِوون كراوةتةوة و ضةسثيَنراوة كة:
قورئانى
ثيرؤز: لة عةرشى هةرةمةزن و، لة (ناوى هةرة مةزن) و، لة ثلةى هةرة طةورةى
هةموو يةكيَك لة ناوة جوانةكانى خواى طةورةوة نازلأ بووة. كةواتة قورئانى ثيرؤز
بريتىية لة:
"طوفتارى
خواوةند" بةو سيفةتةى كة "ثةروةردطارى هةموو جيهانةكان"ة و..
"فةرمانى خواى طةورة" بةو سيفةتةى كة خواى طةورة "خواى هةموو
بوونةوةران"ة و.. "فةرمايشتى ئةو" بةو سيفةتةى كة
"بةديهيَنةرى زةوى و ئاسمانةكان"ة و.. "فةرموودةى ثيرؤزى ئةو"
بةو سيفةتةى كة ثةروةردطارى رِةهاية لة بوونةوةردا و.. "فةرمايشتى ئةزةليى
ئةو" كة بة ناوى ثادشايةتى و دةستةلآتداريى هةمةلايةنة و مةزنةوة فةرموويةتى
و.. "تؤمارى رِيَزليَنانى خواوةندى ميهرةبان" كة لةو بةزةيىية
فراوانةوة هةلَقولآوة كة هةموو شتيَكى طرتووةتةوة و.. "كؤمةلَة نامةيةكى
ثةروةردطارىيانة"ى ئةوتؤية كة مةزنيى خوايةتيى ئةو رِوون دةكةنةوة، ضونكة لة
سةرةتاى هةندآ لةم نامانةدا ضةند هيَما و ثةرلة(شفرة)يةك
بةكارهيَنراوة كة ئةمة دةطةيةنن و.. ئةو كتيَبة ثيرؤزةية كة دانايى لـآ دةباريَت
و.. قورئانى ثيرؤز لة موحيتى ئيسمى ئةعظهمةوة نازلأ بووة و
دةرِوانيَتة هةموو ئةو شتانةى كة عةرشى ئةعظهم دةورةى
داون و، لةم نهيَنىيةوةية كة قورئانى ثيرؤز، بة هةميشة و بةردةوامى، ناويَكى
شايستة و شايانى خؤى لـآ نراوة و ثيَى وتراوة: "كلام الله" واتة:
فةرمايشتى خواى طةورة.
ثلةى
كتيَب و صوحوفة ثيرؤزةكانى ثيَغةمبةرانى تر = عليهم
السلام = لة دواى ثلةى قورئانى ثيرؤزةوة ديَت. بةلآم
فةرموودةكانى ترى خواوةند = كة هةرطيز تةواو نابن = هةنديَكيان طفتوطؤيةكة لة
شيَوةى ئيلهامدا و، لة رِوويةكى تايبةتىيةوة و بة ناونيشانيَكى هةندةكى و
درةوشانةوةيةكى تايبةتيى ناويَكى تايبةت و ثةروةردطارى و دةستةلآتيَكى تايبةتى و
بة ميهرةبانىيةكى تايبةت، ئاراستة كراوة. جا ئيلهامةكانى: مةلائيكةت و، مرؤظ و،
طيانلةبةران، بةثيَى: "هةمةكيَتى" و "تايبةت"بوونيان، طةلـآ
زؤر و جؤراوجؤرن.
بةشى سآهةم:
قورئانى
ثيرؤز: كتيَبيَكى ئاسمانىية و، بة كورتى و ثوختى كتيَبةكانى طشت ئةو
ثيَغةمبةرانةى كة سةردةمةكانيان لة يةكتر جياوازة و، ثةيام و ناميلكةكانى هةموو
ئةولياكان كة مةشرةبيان جؤراوجؤرة و، ئاسةوارى هةموو ئةصفياكان كة رِيَبازةكانيان
لة يةكتر جياية، هةموو ئةمانةى بة ثوختى لةخؤ طرتووة و.. هةر شةش لاكةى رِووناك و
درةخشانة و لة تاريكيى وةهم و ضلَكى طومان خاويَنة، ضونكة خالَى ثشتثآبةستنى:
"وةحى"ى ئاسمان و طوفتارى ئةزةلىية، بة دلَنيايى و.. مةبةست و
ئامانجيشى: بةختةوةريى هةميشةيىية، وةك بة ضاو دةبينريَت و.. ناوةرؤكيشى:
رِيَنمايىيةكى ثاك و بآطةردة، كة ئةمةش بة بةداهةت دةزانريَت و.. لة لاى
سةرةوةشى، بة ئاشكرا: نوورةكانى ئيمانة و.. لاى خوارةوةشى: بةلَطةية، بة "علم
اليقين"
و.. لاى رِاستى: تةسليمبوونى دلأ و هةناوة، وةك بة تاقىكردنةوة ضةسثاوة و.. لاى
ضةثيشى: رِامكردن و مل ثآكةضكردنى ذيرىية، بة "عين
اليقين"
و.. بةروبووميشى: ميهرةبانيى خواوةندى رِةحـمان و، خانةى بةهةشتة، بة "حق
اليقين" و..
ثلةوثايةشى: قبوولأبوونيةتى لة لايةن مةلائيكةت و ئادةميزاد و جييننىيةوة، كة
ئةمةش بة "حَدْس"يَكى رِاست
زانراوة و هةستى ثآ كراوة.
* * *
هةموو يةكيَك
لةم سيفةتانةى كة لة هةر سآ بةشةكةى ثيَناسةى قورئانى ثيرؤزدا باس كران، لة ضةند
جيَطايةكى تردا بة ضةشنيَكى بآطومان ضةسثيَنراوة، يان لةمةولا دةضةسثيَنريَت.
كةواتة ئةو دةعوايةمان ئيدديعايةكى بآ بةلَطة و بآ ثشتوثةنا نىية، بةلَكو هةموو
يةكآ لةو سيفةتانة بةلَطةى ضةسثيَنةر و بآطومانى لةسةر هةية.
[1] ئةم رِستةية زيادكردنى دانةر
خؤيةتى لة نوسخةيةكى دةستنووسدا و، كاتى دانانى ئةم ثةيامة دةستنيشان دةكات.
ضونكة برِيارى بةكارهيَنانى ثيتى لاتينى و قةدةغةكردنى ثيتة ئيسلامىيةكان لة
توركيادا لة بةروارى 23/11/1928زدا بووة. (وةرطيَرِ = لة ضاثة عةرةبىيةكةوة).