وتةى بيست‏وضوارةم

(ئةم وتةية ثيَنج لقى لـآ بووةتةوة. بة وردى سةرنجى لقى ضوارةم بدة و، دةست بة لقى ثيَنجةمةوة بطرة و، سةربكةوة با بةروبوومةكانى بضنيت)

بسم الله الرّحـمن الرّحيم

(الله لا اِلهَ اِلاّ هُوَ لهُ الاَسماءُ الْحُسنى) (طه:8).

ئاماذة بؤ ثيَنج لقى تةنها يةك حةقيقةتى نيَوان حةقيقةتة هةرة مةزنةكانى ئةم ئايةتة ثيرؤزة دةكةين

لقي يةكةم

"ثادشا"‏ى دنيايى لة ناوةندى فةرمانطةكانى حكوومةتةكةى‏دا ضةند ناونيشانيَكى جياجياى هةية و، لة نيَوان ضينةكانى رِةعيةتةكانى‏دا ضةند وةسفيَكى جؤراوجؤرى بؤ دادةنريَت و، لة تويَى يةك بة يةكى ثلةكانى ثادشايى‏يةكةشى‏دا خاوةنى ضةند نيشانة و ناويَكى جياجياية. بؤ نموونة: لة فةرمانطةكانى دادطةرى‏دا خاوةنى ناوى: "فةرمانرِةواى دادطةر"‏ة و.. لة فةرمانطة مةدةنى‏يةكان‏دا بة ناونيشانى "ثادشا" دةناسريَت و.. لة فةرمانطة سةربازى‏يةكان‏دا داراى ناوى: "سةركردةى طشتى"‏ية و.. لة فةرمانطة شةرعىيةكانيش‏دا بة ناونيشانى "خةليفة" تةماشا دةكريَت.. بةم جؤرة، طةلـآ ناونيشان و ناوى ترى هةية..

كةواتة "ثادشا" لةناو هةموو يةكيَك لة فةرمانطةكانى دةولَةتةكةى‏دا ثلة و ثاية و كورسى‏يةكى ئةوتؤى هةية كة بة ويَنةى عةرشيَكى مةعنةويى ئةو وان. جا لةسةر ئةم بناغةية، دةكريَت ئةم ثادشا تاك و تةنياية لة نيَوان فةرمانطةكانى ئةو ثادشايةتى‏ية و لة ناوةندى ضينةكانى حكوومةت‏دا خاوةنى هةزار و يةك ناو بيَت، واتة دةطونجيَت هةزار و يةك عةرشى هاوضةقى يةك لةناو يةكى ببيَت، بة رِادةيةك كة دةلَيَى ئةو ثادشا فةرمانرِةواية لة هةموو يةكيَكى فةرمانطةكانى دةولَةتةكةى‏دا ئامادةية و‏‏‏ بة كةسيَتى‏ية مةعنةوى‏يةكةى و تةلةفؤنة تايبةتى‏يةكةى ئاطاى لة رِووداوةكانى يةك بة يةكيانة و، بة ياسا و رِيَساكانى خؤيشى و لة رِيَى نويَنةرةكانيةوة لة هةموو يةكيَكى ئةو ضينانةدا دةبينريَت و خؤيشى هةموويان دةبينيَت و، بة دانست و زانست و هيَزى خؤى لة ثشت ثةردةوة هةموو ثلةيةك لةو ثلانة بةرِيَوة دةبات. ضونكة هةموو فةرمانطةيةك مةلَبةند و جيَطاى تايبةتى خؤى هةية كة حوكمى هةريةكةيان لةوانى ‏تر ناضيَت و ضينةكانيشيان لة يةكتر جياوازة.

بةم جؤرة، ثةروةردطارى هةموو جيهانةكان، كة ثادشاى ئةزةل و ئةبةدة، لة ناوةندى ثلةكانى ثةروةردطاريَتى‏يةكةى‏دا طةلـآ كاروبار و ناونيشانى جياجياى هةية، بةلآم هةموو يةكيَك لـةوانة بؤ يـةكترى دةرِوانن..

هةروةها لة نيَوان فةرمانطةكانى خوايةتى‏يةكةى‏دا ضةند نيشانة و ناويَكى جؤراوجؤرى هةية، بةلآم لة يةكترى‏دا دةبينريَن..

هةروةها لة تويَى كار بةرِآ‏كردنة مةزنةكانى‏دا ضةند درةوشانةوة و دةركةوتنيَكى جياوازى هةية، بةلآم لة يةكتر دةضن..

هةروةها لةناو هةلَس‏وكةوتةكانى توانستةكةيشى‏دا ضةند ناونيشانيَكى هةمةجؤرةى هةية، بةلآم هةريةكةيان ئةوانى تر دةناسيَنيَت..

هةروةها لة ناوةندى درةوشانةوةى سيفةتةكانى‏دا ضةند مةزهةريَكى خاويَنى جياجياى هةية، بةلآم يةكتر دةردةخةن..

هةروةها لة نيَوان درةوشانةوةى كارةكانى‏دا ضةند هةلَس‏وكةوتيَكى لةيةك نةضووى هةية، بةلآم يةكترى تةواو دةكةن.

هةروةها لةناو سنعةت و بةديهاتووةكانى‏دا ضةند درةوشانةوةيةكى بةسام و شكؤ بؤ ثةروةردطاريَتى‏يةكةى هةية، بةلآم هةريةكةيان ضاوى لةوانى ترة.

لةطةلأ ئةمةش‏دا، لة هةموو يةكيَكى جيهانةكانى طةردوون و لة هةموو تاقميَكى ناوى‏دا، ناونيشانيَك لة ناونيشانةكانى ناويَكى جوانى خواى طةورة دةردةكةويَت و، لةو فةرمانطة و بازنةيةدا ئةو ناوة زالأ و فةرمانرِةوا دةبيَت و، ناوةكانى تر شويَن‏كةوتةى دةبن، بطرة لةناو ئةو ناوةدا دةبن.

ثاشان ئةو "ناو"‏ة لة هةموو ضينةكانى بوونةوةران‏دا (‏ئيتر ئةو ضينة طةورة بيَت يان بضووك، كةم بيَت يان زؤر، ض تايبةتى بيَت و ض طشتى) بة جؤريَكى تايبةتى دةردةكةويَت و ثةروةردطاريَتى‏يةكى تايبةتيشى دةبيَت. واتة هةرضةند ئةو ناوة لة خؤى‏دا: "طشتى" و "هةمةلايةنطير"‏ة، كةضى لةطةلأ ئةوةش‏دا بة تايبةتى و رِاستةوخؤ و بة طرنطى‏ثيَدانيَكى زؤرةوة رِووى لة شتيَكى تايبةتى‏ية، تةنانةت دةلَيَى ئةو ناوة تةنها رِووى لة خودى ئةو شتةية‏و تايبةتة ثآيةوة.

زياد لة‏مانةش، بةديهيَنةرى مةزن هةرضةند حةفتا هةزار ثةردةى نوورانيى هةية، كةضى لة هةموو شتيَكةوة نزيكة. بؤ ئةوةى لةمة تآبطةيت، دةتوانيت ناوى "الخالق" وةربطريت‏و، ئنجا سةرنج لةو ثةردة زؤرانة بدةيت كة لة نيَوان ثلةكانى ناوى "الخالق"دان، هةر لة درةوشانةوةى ناوى "الخالق"‏ةوة لةتؤ = كة ثلةيةكى جوزئى‏ية و ثةيوةنديى بة مةخلووقييةتةوة هةية لة ناوى "الخالق" دا = تا دةطاتة ثلةى هةرةمةزنى خاليقى سةرانسةرى هةموو جيهانةكان، كة ناونيشانيَكى تةواو مةزنة. واتة دةتوانيت لة دةرطاى مةخلووقييةتةوة بطةيت بة دوا دةركةوتن و درةوشـانةوةكانى ناوى "الخالق" و، لة بازنةى "صيفات" نزيك ببيتةوة‏‏. بة مةرجيَك بوونةوةران واز لـآ بهيَنيت‏‏ و لة ثشتى خؤتةوة بة‏جآيان بهيَلَيت.

جا لةبةر ئةوةى ثةردةكان كونيلة(مسام) و كةليَن و كةلةبةريان تيَداية و، كاروبارةكانيش بؤ يةكترى دةرِوانن و، ناوةكانيش بةرامبةر يةك رِادةوةستن و، خؤنواندنةكانيش تيَكةلَى يةكتر دةبن و، ناونيشانةكانيش لةطةلأ يةك ئاويَتة دةبن و، شتانيش وةك يةك دةردةكةون و ثةيدا دةبن و، هةلَس‏و‏كةوتةكانيش ثشتطيريى يةكتريان تيَداية و، كاروبارةكانى ثةروةردطاريَتيش تيَهةلَكيَشى يةكترين.. ئةوا دةبآ ئةو كةسةى كة خواى طةورةى لة رِيَى يةك دانة لةو ناو و ناونيشان و ثةروةردطاريَتى‏يانةوة ناسيوة، ئينكاريى ناونيشان و كاروبار و ناوةكانى تر نةكات و، بزانيَت كة خوا هةر ئةو خوايةية‏و.. طةر ثةردة لة رِووى درةوشانةوةى ناوة جوانةكانى تر لا‏نةدرا و، نةيبينين و لة درةوشانةوةى ناويَكةوة بؤ هى ناويَكى‏تر نةيطواستةوة و هةنطاوى نةنا، زيان بة‏ خؤى نةطةيةنيَت.

بؤ نموونة: ئةطةر ئاسةوارى ناوى: "الخالق، القدير" ببينيَت و ئاسةوارى ناوى: "العليم" نةبينيَت، دةكةويَتة خوارةوة بؤ ناو طومرِايى "سروشت". لةبةر ئةوة، دةبآ هةميشة ضاو بة دةوروبةرى خؤى‏دا بطيَرِيَت و بزانيَت كة هةر خوا خواية و، درةوشانةوةى خواى طةورة لة هةموو شـتيَك‏دا ببينيَت و، بة طويَكانيشـى: (قُل هُوَ الله اَحَدٌ) لة هةموو شـتيَك‏دا ببيستيَت‏ و، طوآيان لـآ رِابطريَت و، زمانيشى هةميشة "لا إله إلاّ الله" دووثات بكاتةوة و رِاى‏بطةيةنيَت كة: "لا إله إلاّ هو برابر ميزند عالم"[1].

بةم جؤرة، قورئانى ثيرؤز بة ئايةتى ثيرؤزى: (الله لآ اِلهَ اِلاّ هُوَ لَهُ الاَسْماءُ الحُسْنى) ئاماذة بؤ ئةو رِاستىيانة دةكات كة باسمان كرد.

جا ئةطةر دةتةويَت لة نزيكةوة ئةو رِاستى‏ية بةرزانة ببينيت، ئةوا برِؤ بؤ لاى دةريايةكى هةلَضووى ثرِ شةثؤل و زةوى‏يةكى طرفتارى بوومةلةرزة و ليَيان بثرسة: ئايا ئيَوة دةلَيَن ضى؟ بآ‏هيض طومانيَك دةبيستيت كة دةلَيَن: "يا جليل.. يا جليل.. يا عزيز.. يا جبّار"..

ثاشان برِؤ بؤ لاى جووضكة و بيَضووى ئةو زيندةوةرانةى كة لة ناو دةريا يان لةسةر زةوى‏دا دةذين‏‏‏ و، بةوثةرِى سؤز و ميهرةبانى ثةروةردة دةكريَن، ليَيان بثرسة: ئايا ئيَوة دةلَيَن ضى؟ بآ‏هيض طومانيَك هةست دةكةيت كة لةبةر خؤيانةوة دةلَيَن: "يا جميل.. يا جميل.. يا رحيم.. يا رحيم"[2].

ثاشان طوآ لة ئاسمان رِابطرة كة ضؤن هاوار دةكات: "يا جليل ذو الجمال"؟.. ئنجا طوآ لة زةوى رِابطرة كة ضؤن دةلَيَت: "يا جميل ذوالجلال"؟.. طوآ بؤ زيندةوةران بطرة كة ضؤن دةلَيَن: "يا رحـمن يا رزاق"؟ ثرسيار لة بةهار بكة، بآ‏طومان ليَى دةبيستيت كة دةلَيَت: "يا حنان.. يا رحـمن.. يا رحيم.. يا كريم.. يا لطيف.. يا عطوف.. يا مصوِّر.. يا منوِّر.. يا محسن.. يا مزيِّن" دةبينيت بةم ناوانة و ناوة زؤرةكانى هاوضةشنيان، ذيكر و يادى خوا دةكات.

هةروةها هةر مرؤظيَك، كة بة رِاستى مرؤظ بيَت، ثرسيارى لـآ بكة و ببينة كة ضؤن ناوة جوانةكانى خواى طةورة لة خؤى‏دا دةخويَنيَتةوة، ئةوةتا ئةو ناوة جوانانة لةسةر ناوضاوانى مرؤظ نووسراون، تةنانةت طةر بة وردى سةرنج بدةيت هةر خؤيشت ئةو ناوانةى لةسةر دةخويَنيَتةوة.

دةلَيَيت سةرجةمى طةردوون مؤسيقايةكى هاوئاوازى ذيكريَكى مةزنة‏، ضونكة تيَكةلأبوونى بضووكترين و نزمترينى ئاوازةكان لةطةلأ طةورةترين‏‏‏ و بةرزترين‏يان‏دا‏ ‏، ئاوازيَكى نيانى بةسام‏و‏شكؤ بةرهةم ديَنن ‏..

بةلآم مرؤظ هةرضةندة مايةى لـآ‏دةركةوتنى طشت ناوة جوانةكانى خواى طةورةية، كةضى جؤراوجؤريى ناوة جوانةكان بووة بةهؤى ئةوةى كة تا رِادةيةك مرؤظيش جؤراوجؤر بيَت، بة ويَنةى جؤراوجؤريى بوونةوةران و جياوازيى ثةرستشى مةلائيكةتةكان. تةنانةت لةم جؤراوجؤرى‏يةى مرؤظةوة شةريعةتة جياجياكانى ثيَغةمبةران = عليهم السلام = و تةريقةتة لة يةك‏نةضووةكانى ئةولياكان و مةشرةبة جؤراوجؤرةكانى ئةصفياكان = خوايان لـآ‏ رِازى بيَت = سةريان هةلَداوة:

بؤ نموونة: حةزرةتى عيسا = عليه السلام = زياتر ناوى جوانى: "القدير"ى لةطةلأ ناوةكانى تردا لـآ دةردةكةويَت.. ناوى جوانى "الودود"يش زياتر بةسةر ئةهلى عيشق‏دا دةسةلآتدار‏ و فةرمانرِةواية‏‏.. ناوى جوانى "الحكيم"يش بةسةر ئةهلى بيركردنةوةدا زالأ و بة‏دةستةلآتة.

خؤ ئةطةر ثياويَك لة يةك كات‏دا زانا و، ئةفسةر و، دادنووس(كاتب عدل)‏‏ و، ثشكنةر بيَت لة فةرمانطةكانى دةولَةت‏دا، ئةوا لةطةلأ هةموو يةكيَكى ئةو فةرمانطانةدا ثةيوةنديى هةية و، لة هةر يةكيَكيشيان‏دا كار و ئةركيَكى لة ئةستؤداية و، بؤ هةموو يةكيَك لةو كارانةش مووضة و ثاداشتى بؤ ديارى كراوة، بة هةمان جؤريش داراى ضةندين ثلةى سةركةوتن و بةرزبوونةوةية. ئةمة سةرةرِاى ئةوةى كة طةلـآ حةسوود و نةيار و دوذمنيشى هةية كة دةيانةويَت تةطةرة لة بةردةم كارةكانى‏دا دابنيَن..

جا هةروةك ئةم ثياوةى كة ئةمة حالَيةتى لة بةردةم ثادشادا بة طةلـآ ناو‏نيشانى جؤراوجؤر دةردةكةويَت و، لة ناوةندى ئةو ناو‏نيشانة جؤراوجؤرانةوة ثادشا دةبينيَت و، بة ضةندين زمانى زؤر داواى ثشتطيرى و يارمةتيى لـآ دةكات و، بة ضةندةها ناونيشانى زؤر سةردانى دةكات و بؤ رِزطاربوونيش لة شةرِى دوذمنانى، بة ضةندةها شيَوةى زؤر و زةبةندة ثةناى ثآ دةطريَت.

هةروةك ئةم ثياوة ئاواية، "مرؤظ"‏يش بة هةمان جؤرة، ضونكة لةبةر ئةوةى بةهرةمةندى تيادةركةوتنى طةلـآ ناوى جوان بووة و، ئةركى زؤرى ثآ سثيَرراوة و، بة دوذمنى زةبةندةش طيرؤدة كراوة، ئةوا لة موناجات و خؤ‏ثةناطرتنى‏دا بة خواى طةورة لةتاو دوذمنانى، طةلـآ ناوى جوانى خوا دةهيَنيَت. هةروةك ثيَغةمبةرى خؤشةويست حةزرةتى محمد = صلى الله عليه وسلم = كة مايةى شانازيى ئادةميزاد و مرؤظى كاملَى رِاستةقينةية، بة هةزار و يةك ناوى جوان لة ثارِانةوة جوانةكةى‏دا كة ناوى "الجوشن الكبير"ة، لة خوا ثارِاوةتةوة و ثةناى ثآ طرتووة لة ئاطرى دؤزةخ.

ئا لةم نهيَنى‏يةوةية كة دةبينين قورئانى ثيرؤز لة سوورةتى "الناس"دا فةرمان بة مرؤظ دةدات لة رِيَى سآ ناونيشانةوة ثةنا بة خوا بطريَت:

(قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ النّاسِ * مَلِكِ النّاسِ * اِلهِ النّاسِ * مِنْ شَرِّ الوَسواسِ الخنّاسِ) ..

هةروةها لة (بسم الله الرّحـمن الرّحيم)‏دا بة سآ ناوى جوانى خواى طةورة، داواى يارمةتى‏دانى مرؤظ لة لايةن خواوة، رِوون دةكاتةوة.

لقي دووهةم

ئةم لقة دوو نهيَنيى ئةوتؤ رِوون دةكاتةوة كة كليلى طةلـآ رِاز و نهيَنيى زؤريان تيَداية.

نهيَنيي يةكةم:

بؤضى زؤرجار كةشف و شهوودى ئةولياكان لة يةك ناضن، هةرضةندةش ئةوان لة "بناغةكانى ئيمان"‏دا يةكيان طرتووة، ئةوةتا هةندآ جار كةشفةكانيان كة لة ثلةى "شهوود"‏يش‏دان، ثيَضةوانةى واقيع دةردةكةون؟!

بؤضى كةسانى خاوةن فيكر و نةزةر لة بير و بؤضوونةكانيان‏دا بة ثيَضةوانةى يةكتر "حةقيقةت" دةبينن و رِوونى دةكةنةوة، لة كاتيَك‏دا كة هةموو يةكيَك لةوان، بة بةلَطةى طومان‏برِ حةق‏بوونى "حةقيقةت" دةضةسثيَنن؟ بؤضى وا "حةقيقةت" ضةند رِةنطيَكى جؤراوجؤر لةخؤ دةطريَت؟

نهيَنيي دووهةم:

بؤضى ثيَغةمبةرانى ثيَشين = درووديان لةسةر بيَت = هةنديَك لة ثايةكانى ئيمانيان، وةك حةشرى جيسمانى، تا رِادةيةك بة كورتى باس كردووة و بة ويَنةى قورئانى ثيرؤز بة دريَذى ليَى نةدواون، بة رِادةيةك كة هةنديَك لة نةتةوةكانى ئةوان = لة دواى خؤيان = ئينكاريى ئةو ثايانةى ئيمانيان كردووة كة بة كورتى بؤيان باس كراوة؟

ثاشـان بؤضى بةشيَك لة ئةوليا خواناسة رِاستةقينةكان تةنها لة "تةوحيد"‏دا ثيَشكةوتوون‏ و تةنانةت تيايشى‏دا طةيشتوونةتة ثلةى "حق اليقين"، كةضى هةندآ ثايةى ترى ئيمان، لة مةشرةبةكانى ئةوان‏دا، بة كورتى ديارة يان بة دةطمةن دةبينريَت، تةنانةت هةر لةبةر ئةم هؤية، لة دواى خؤيان، شويَن‏كةوتووةكانيان بايةخى ثيَويستيان بةو ثايانةى ترى ئيمان نةداوة، بةلَكو هةنديَكيشيان لة رِآ ترازاون‏ و طومرِا بوون؟!

خؤ مادةم كةمالَى رِاستةقينة بة دةركةوتنى "سةرجةمى ثايةكانى ئيمان" بةدةست دةهيَنريَت، ئةدى ضؤن "ئةهلى حةقيقةت" لة هةنديَكيان‏دا ثيَش‏كةوتن و لة هةنديَكى تريشيان‏دا دواكةوتن؟ لة كاتيَك‏دا ثيَغةمبةرى خؤشةويست = صلى الله عليه وسلم = كة ثيَشةواى ثيَغةمبةرانة و، بةهرةمةندى ثلة هةرة مةزنةكانى طشت ناوة جوانةكانى خواى طةورةية‏‏.. هةروةها قورئانى حةكيميش كة ثيَشةواى هةموو كتيَبة ئاسمانى‏يةكانة، هةردووكيان بة ئاشكرا و رِوونى و بة شيَوازيَكى جيددى و ئامانجدار، دريَذةيان بة رِوونكردنةوةى سةرجةمى ثايةكانى ئيمان داوة؟

وةلآم:

بةلَآ واية، ضونكة لة رِاستى‏دا كةمالَى رِاستةقينة و تةواوةتى بةو جؤرةية!

حيكمةتى ئةم نهيَنىيانةش بةم شيَوةيةى خوارةوةية:

"مرؤظ" هةرضةندة تواناى طةيشتنى بة سةرجةمى كةمالآت و بةدةست‏هيَنانى نوورةكانى هةموو ناوة جوانةكانى خواى طةورةى تيَداية، كةضى دةضآ لة ناوةندى هةزاران ثةردة و بةرزةخ‏دا بة دواى "حةقيقةت"‏دا دةطةرِيَت، ضونكة توانا و ئيختيارى ئةو هةندةكى(جزئى)ن و ليَهاتن و ئارةزووةكانيشى جياجيا و جؤراوجؤرن. لةبةر ئةمةية كة لة دةمى دةركةوتنى "حةقيقةت" و بينينى "حةق"‏دا، ثةردة و بةرزةخةكان دةكةونة نيَوانةوة‏ و، هةندآ كةسيش ناتوانيَت لة بةرزةخةكانةوة تيَثةرِ ببيَت.

ئنجا لةبةر ئةوةش كة توانا و ليَهاتنةكان لة مرؤظيَكةوة بؤ مرؤظيَكى تر جياوازن، ئةوا توانا و ليَهاتنى هةنديَكيان لة دؤخيَكى وةهاداية كة نابآ بة ماية ‏‏‏و هؤى دةركةوتنى هةندآ لة ثايةكانى ئيمان.

ثاشان بة طويَرةى جؤراوجؤريى بةدةست‏هيَنانى: "شايستةيى لـآ‏دةركةوتنى ناوةكان" جؤرةكانى درةوشانةوةى ناوة جوانةكانى خواى طةورةش جؤراوجؤر دةردةضن و، هةندآ لةو كةسانةى كة بة: شايستةيى لـآدةركةوتنى يةكيَك لةو ناوانة بةهرةمةند بووة، ناتوانيَت ببيَت بة مايةى لـآ‏درةوشانةوةى تةواوةتيى ئةو ناوة. ئةمة جطة لةوةى كة درةوشانةوةى ناوةكانيش لة شتان‏دا، بة طويَرةى‏: (‏هةمةكيَتى و، هةندةكيَتى و‏‏‏، سيَبةرايةتى و‏‏‏، رِةسةنايةتيى درةوشانةوةكة) ضةند شكلأ و شيَوةيةكى ديارى‏كراو دةطرنة خؤيان و، توانا و ليَهاتنى هةندآ كةس هيَندة كؤتاية كة ناتوانيَت "هةندةكيَتى" ببرِيَت و لة ذيَر "سيَبةر" دةربضيَت. ئنجا هةندآ جار، بةثيَى توانا و ليَهاتنةكان، يةكيَك لة ناوةكان بةسةر ئةو توانا‏و ليَهاتنةدا زالأ دةبيَت و تةنها حوكمى خؤى جآ‏بةجآ دةكات.

وا ئةم نهيَنى‏ية قوولأ و تةماوى‏ية و ئةم حيكمةتة فراوانة، بة ضةند ئاماذةيةك لة نيَوان "نموونةهيَنانةوة"‏يةكى فراوان‏دا، كة تا رِادةيةك "حةقيقةت"‏ى ئاويَتة بووة، ئاماذةى بؤ دةكةين:

طريمان "طولَ"‏يَكى نةخشين و، "دلَؤث"‏ة ئاويَكى زيندووى شةيداى مانط و‏‏، "نم"‏يَكى ساف و بآ‏طةردى رِووبةرِووى خؤر هةبن‏، بة ضةشنآ كة هةر يةكةيان خاوةنى هةست و نةست و، داراى كةمالأ بن و، شةوق و تاسةشيان بؤ ئةو كةمالَة تيَدا بيَت.

ئةم سآ شتة ئاماذة بؤ طةلـآ حةقيقةتى زؤر دةكةن، سةرةرِاى ئاماذة‏كردنيشيان بؤ رِآ‏برِينى "نةفس" و "عةقلَ" و "رِؤح". هةروةها نموونةن بؤ سآ تويَذ و ضينى ئةهلى حةقيقةت[3]:

ضينى يةكةم:

ئةهلى فيكر و، ئةهلى ويلايةت و، ئةهلى نبووةت.. كةواتة ئةم سآ شتانة ئاماذةن بؤ ئةوان.

ضينى دووهةم:

ئةوانةن كة بة ضةند ئاميَريَكى جةستةيى (‏واتة لة رِيَى هةستةكانةوة) بةرةو "حةقيقةت" رِآ دةبرِن تاكو بطةن بة كةمالآتى خؤيان..

هةروةها ئةوانةن كة بة موجاهةدة‏كردن، لة رِيَى ثاكذكردنى نةفس‏ و بةكارخستنى عةقلَ، بةرةو "حةقيقةت" هةنطاو دةنيَن..

هةروةها ئةوانةش كة بةهؤى خاويَن‏كردنةوةى دلأ و، ئيمان و، ملكةضى‏يةوة، بةرةو "حةقيقةت" دةرِؤن.

جا ئةم سآ شتانة، ئاماذةن بؤ ئةو سآ تاقمةش.

ضينى سآهةم:

ئةوانةن كة بؤ طةيشتن بة "حةقيقةت" تةنها رِيَى "بةلَطةهيَنانةوة"‏يان طرتووةتة بةر و، وازيان لة "خؤثةرستى" و "غروور" نةهيَناوة و، لة ئاسةوارةكانيش‏دا طةلـآ رِؤضوون..

هةروةها ئةوانةن كة لة رِيَى "زانست" و "دانست" و "مةعريفةت"‏ةوة بة شويَن "حةقيقةت"‏دا دةطةرِيَن..

هةروةها ئةوانةن كة بة هؤى "ئيمان" و "قورئان" و لة رِيَى "هةذارى‏ و بةندايةتى‏يةوة" زؤر بة خيَرايى دةطةنة "حةقيقةت".

جا ئةو سآ شتانة، ضةند تةمسيل و نموونةهيَنانةوةيةكن ئاماذة بؤ حيكمةتى جياوازى و جؤراوجؤريى توانا و ليَهاتنةكانى ئةو سآ تاقمةش دةكةن.

وا هةولأ دةدةين لة ناوةندى نموونةيةك‏دا و لة ذيَر ناونيشانى: "طولَ" و "دلَؤث" و "نم"‏دا، ئةو نهيَنى‏ية ورد و حيكمةتة فراوانة رِوون بكةينةوة كة لة بةرزبوونةوةى ئةم سآ ضينةدا هةن:

"خؤر"، بة فةرمان و رِوخسةتى بةديهيَنةرةكةى، سآ جؤرى جياجياى دةركةوتن و رِةنطدانةوة و، رِووناكى‏بةخشينى هةية.

يةكيَكيان: لة سةر طولَةكان.

يةكيَكى‏ تريان: لة سةر مانط و هةسارة طةرِؤكةكان.

ئةوى‏ تريان: لة سةر ماددة بريسكةدارةكانى وةك شووشة و ئاو.

يةكةمين درةوشانةوةى خؤر، دةركةوتنيةتى بة سآ شيَوة:

شيَوةى يةكةم: دةركةوتنيَكى "هةمةكى" و رِةنطدانةوةيةكى طشتى‏ية، كة بريتى‏ية لة بةخشينى ئةو رِووناكى‏ية بة سةرتاسةرى "هةموو طولَةكان".

شيَوةى دووهةم: دةركةوتنيَكى "تايبةتى"‏ية، كة بريتى‏ية لة رِةنطدانةوةيةكى تايبةتى بةثيَى تواناى هةموو يةكيَك لة "جؤرةكانى طولَ".

شيَوةى سآ‏هةم: دةركةوتنيَكى "جوزئى"‏ية، كة رِووناكى‏بةخشينيةتى بة‏ثيَى كةسايةتيى يةك بة يةكى هةموو "طولَيَك".

دةبآ ئةوةش ياد بخةينةوة كة ئةم نموونةيةمان لةسةر ئةو رِا و بؤضوونة بنيات‏نراوة كة ثيَى واية: رِةنطة نةخشينةكانى طولَ، لة رِووناكى‏دانةوةى توانةوة و شيتةلأبوونى حةوت رِةنطةكانى شةبةنطى خؤرةوة ثةيدا دةبن. جا بة‏ثيَى ئةم رِا و بؤضوونة، طولَةكانيش جؤرة ئاويَنةيةكى خؤرن.

دووهةمين درةوشانةوةى خؤر بريتى‏ية لةو رِيَذنةى نوور و رِووناكى‏يةى كة خؤر = بة ‏ئيزنى بةديهيَنةرى دانا = لة مانط و هةسارة طةرِؤكةكانى‏دا دةيداتةوة.

كةواتة "مانط" دواى ئةوةى ئةم رِيَذنة هةمةكى و نوورة فراوانةى بةسةردا دةرِيَذريَت، سووديَكى "هةمةكى" لةو رِووناكى‏ية وةردةطريَت كة لة حوكمى سيَبةريَك‏داية بؤ رِووناكيى خؤر و..

ثاشان بة شيَوةيةكى "تايبةتى" لةم رِووناكى‏يةى كة ثيَى بةهرةمةند بوو، دةدات بة دةرياكان و، هةوا و، طلَى بريسكةدار.

ئنجا بة شيَوةيةكى "هةندةكى"‏ش بةسةر بلَقةكانى ئاو و، ورديلةكانى طلأ و، طةرديلةكانى هةوادا ثةخشيان دةكات.

سآ‏هةمين درةوشانةوةى خؤر بريتى‏ية لةو رِووناكى‏دانةوة ساف و "هةمةكى" و "بآ‏سيَبةر"‏ةى خؤر كة هةريةك لة: هةواى نيَوان ئاسمان‏‏ و زةوى و، رِووى دةرياكان، دةكات بة ئاويَنةى خؤى..

ثاشان ئةو خؤرة، "ويَنة جوزئى"‏يةكةى و "ثةيكةرة بضووككراوة"‏كةى خؤى دةدات بة هةموو يةكيَك لة: بلَق و دلَؤثةكانى دةرياكان و، دلَؤثةكانى ئاو و، نمةكانى هةوا و، كلووةكانى بةفر.

بةم جؤرة بينيمان كة "خؤر" لةو سآ رِووة ناوبراوانةوة، رِيَذنة و رِووتيَكردنى خؤى ئاراستةى هةموو طولَيَك و، طشت دلَؤثة ئاويَكى رِووبةرِووى خؤر و، هةموو نميَك دةكات، بة دوو رِيَطة لة هةريةكةيان‏دا..

رِيَى يةكةم: رِووناكى‏بةخشينى رِاستةوخؤ، بآ ئةوةى ئةو رِووناكى‏ية بة ناو بةرزةخ و ثةردةكان‏دا تيَثةرِ ببيَت.. ئةم رِآ‏ية رِيَطاى "نبووةت" دةنويَنيَت.

رِيَى دووهةم: بةرزةخةكانى ئاويَتة دةبآ، ضونكة قابيلييةتى ئاويَنة ‏‏و شتة رِووناكى دةرخةرةكان هةريةكةيان رِةنطيَك بةسةر درةوشانةوةى خؤردا دةدةن.. ئةم رِآية رِيَطاى "ويلايةت" دةنويَنيَت.

بةم جؤرة، هةريةك لة "طولَ" و "دلَؤث" و "نم" لة رِيَى يةكةم‏دا دةتوانيَت بلَيَت: "من ئاويَنةى خؤرى سةرانسةرى جيهانم" بةلآم ناتوانيَت لة رِيَى دووهةم‏دا ئةمة بلَيَت، بةلَكو دةلَيَت: "من ئاويَنةى خؤرةكةى خؤمم" يان "من ئاويَنةى ئةو خؤرةم كة بةسةر جؤر و هاورِةطةزةكةم‏دا درةوشـاوةتةوة". لـةبـةر ئـةوةى لةم رِآ‏يةدا ئةو بةم شـيَوةية خـؤر دةناسيَت‏ و، ناتوانيَت ئةو خؤرة ببينيَت كة رِووى لة سةرانسةرى جيهانة..

ضونكة خؤرى ئةو كةسة، يان ئةو جؤرة، يان ئةو رِةطةزة، لة ناوةندى بةرزةخيَكى تةسك و ثابةندى‏يةكى ديارى‏كراودا ليَى دةردةكةويَت. ديارة ئةو "خؤرة ثابةندة" ناتوانيَت ئاسةوارى "خؤرى رِةها"‏ى بآ‏ثابةندى و بآبةرزةخ ببةخشيَت. واتة ناتوانيَت بة بينينى "دلَ" طةرمى و رِووناكى بة سةرتاسةرى رِووى زةوى ببةخشيَت و، ذيانى سةرجةمى زيندةوةران‏و رِووةكةكان بخاتة طةرِ و، هةسارةكانيش بة دةورى خؤى‏دا بخوليَنيَتةوة و، ئاسةوارة مةزنة شكؤدارةكانى وةك ئةمانة ئةنجام بدات.

بةلَآ، هيض كام لةو سيانةى كة بة طريمان وامان دانا خاوةن هةست و شعوور بن، ناتوانن = لةم رِيَى دووهةمةدا = ئةو ئاسةوارانة بةو خؤرة ببةخشن كة لة ناو ثابةندى‏ية تةسك‏‏ و بةرزةخة سنووردارةكةدا بينىيان‏. خؤ ئةطةر ئةوان ئةو ئاسةوارة سةرسوورِهيَنةرانةى كة لة ذيَر ئةو ثابةندى‏يةوة دةيبينن بة خؤرى رِةهاى ببةخشن، ئةوا تةنها لة رِوويةكى عةقلَى و ئيمانيى رِووتةوة = نةك بة شهوودى دلأ = دةيبةخشن ثيَى و، بة تةسليم‏بوونيَكى تةواو بةوةى كة ثيَيان وا دةبآ ئةو خؤرة ثابةندة خودى خؤرة رِةهاكةية!

جا طيَرِانةوةى ئةم حوكمانة (‏واتة ئةم ئاسةوارة مةزنانة) لة لايةن ئةو "طولَ" و "دلَؤث"‏و "نم"‏ةى كة بة طريمان وةك مرؤظى ذير دامان‏نان، بؤ خؤرةكانيان، طيَرِانةوةيةكى "عةقلَى"‏ية نةك "شهوودى"، تةنانةت هةندآ جار "برِيارة ئيمانى‏يةكانيان" لةطةلأ "بينراوة طةردوونى‏يةكانيان"‏دا ثيَضةوانةى يةك دةردةضن و، طةلـآ بة سةختى تةصديقيان دةكةن.

* * *

دةبا ئيَمة هةرسيَكمان بؤ خؤشمان برِؤينة ناو ئةم تةمسيلةى كة ئاويَتةى حةقيقةتة و هيَندةش تةسكة جيَى حةقيقةتى تيَدا نابيَتةوة، بةلآم لة هةندآ شويَنى‏دا لاكانى حةقيقةت دةبينريَن و دةردةكةون.

طريمان ئيَمة هةرسيَكمان ئةو "طولَ" و "دلَؤث" و "نم"‏ةين، ضونكة ئةو هةست و شعوورةى كة بة طريمان دامان‏نا تيايان‏دا ببيَت، بةشى ئةم كارة ناكات. بؤية وا ذيريى خؤيشمان دةنيَرينة ناويانةوة. واتة دةبآ تآ‏بطةين لةوةى كة: هةروةك ئةو سيانة لة رِيَذنةى رِووناكيى خؤرة ماددى‏يةكةيان بةهرةمةند دةبن، ئيَمةش بة هةمان جؤر لة هى خؤرة مةعنةوى‏يةكةمان بةهرةمةند دةبين..

دةسا ئةى ئةو هاورِآ‏يةى كة دنيا لة بير ناباتةوة و لة شتانى ماددى‏دا رِؤدةضيَت و نةفسيشى ضرِ و ئةستوور بووة! تؤ ببة بة "طولَ"‏ةكة، ضونكة توانا و ليَهاتنت وةك هى ئةو واية، ئةوةتا ئةو طولَة لة ئاويَتة‏بوونى رِووناكيى خؤرةوة رِةنطيَك وةردةطريَت و ويَنةى نموونةى خؤر لةو رِةنطةدا ئاويَتة دةكات و لة شيَوةيةكى جوان‏دا خؤى ثآ‏دةنةخشيَنيَت.

ئنجا ئةم فةيلةسووفةش كة لة قوتابخانة نوآ‏يةكان‏دا خويَندوويةتى و، باوةرِى بة كاريطةريى "هؤكارةكان" هةية و، لة "سةعيدى كؤن" دةضيَت، با ببيَت بة "دلَؤث"‏ة شةيداكةى ئةو مانطةى كة سيَبةرى "رِووناكى"‏ى لة خؤر وةرطيراوى دةداتآ و، رِووناكى‏يةك بة ضاوى ئةو دةبةخشيَت كة ثيَى ببريسكيَتةوة.. بةلآم ئةو دلَؤثة دةبآ بزانيَت كة جطة لة "مانط" ضيى تر بةو رِووناكى‏ية نابينيَت و ناتوانيَت "خؤر"‏ى ثآ ببينيَت. مةطةر لة رِيَى ئيمانةكةيةوة = نةك بةو رِووناكى‏ية = بتوانيَت خؤر ببينيَت.

ثاشان ئةم هةذارةش (دانةر مةبةستى خؤيةتى) كة باوةرِى واية هةموو شتيَك رِاستةوخؤ لة خواى طةورةوةية و "هؤكارةكان" بة ثةردة دادةنيَت، با "نم"‏ةكة بيَت‏. ئةوةتا لة خؤى‏دا نميَكى هةذارة و شتيَكى ئةوتؤى نى‏ية وةك طولَةكة ثشتى ثآ ببةستيَت و ثالَى ثيَوة بدات و، رِةنطيَكيشى نى‏ية كة بة‏هؤيةوة ببينريَت و، جطة لة خؤر هيض شتيَكى تر ناناسيَت تا رِووى تآ بكات، هيَندة نةبيَت كة سافى و خاويَنى‏يةكى بآ‏طةردى ئةوتؤ لة بيلبيلةى ضاوى‏دا شك دةبات كة ويَنةى خؤرى ثآ هةلَبطريَت.

ئيَستاش مادةم ئيَمة رِؤشتينة شويَنةكانى ئةم سيانة، با سةيرى خؤمان بكةين و بزانين ضيمان تيَداية و خةريكى ضيين؟ ئةوةتا كة سةير دةكةين دةبينين‏ ‏: "بةخشندةى ميهرةبان" ضاكةكارى‏‏ و نيعمةتةكانى خؤيمان بةسةردا دةباريَنيَت و، رِووناكيمان دةداتآ و، ثةروةردةمان دةكات و، دةمان‏رِازيَنيَتةوة. خؤ مرؤظيش ديل و بةندةى ضاكةية‏‏ و دةيةوآ لةو كةسة نزيك ببيَتةوة‏‏ و بيبينيَت كة شايانى ثةرستن‏‏ و خؤشةويستى‏ية.

لةبةر ئةوة، وا هةريةك لة ئيَمة بة هاندةرى‏ كيَش(جاذبة)ى ئةو خؤشةويستى‏ية بة‏ثيَى توانا و ليَهاتنى خؤى، رِيَطا دةبرِيَت بؤ طةيشتن بةو ئامانجةى.

دةسا ئةى ئةو كةسةى كة وةك "طولَ" واية! تؤ رِيَى خؤت بطرة بةر‏، بةلآم لة يادت نةضيَت كة دةبآ وةك طولَيَك بةو رِآ‏يةدا برِؤيت ‏.. ئةوا رِؤيشتيت و، ثلة لة دواى ثلة بةرز‏بوويتةوة تاكو طةيشتيتة ثلةيةكى "هةمةكيى" ئةوتؤ دةلَيَى لة جيَى هةموو طولَةكاندايت. بةلآم خؤ "طولَ" ئاويَنةيةكى ضرِة و، حةوت رِةنطةكانى رِووناكيى خؤرى تيَدا دةشكيَنةوة و شيتةلأ دةبن و ويَنةكةى خؤر لة‏ناو خؤى‏دا دةشاريَتةوة. لةبةر ئةوة، لة بينينى رِووى خؤرة خؤشةويستةكةت‏دا سةركةوتن بةدةست ناهيَنيت، ضونكة رِةنطة ثابةندةكان و تايبةتكارى‏يةكانى طولَ، رِووناكيى خؤر لة تؤدا ثةرش و بلآو دةكةنةوة و ثةردة لة رِووى ئةو رِووناكى‏يةدا دةطيَرِن و ثشتى ثةردةكة دادةثؤشن. تؤ لةم حالَةدا لة دةست ئةو جودايىيانةى كة ئةنجامى تيَكةلأبوونى ويَنة و بةرزةخةكانن، رِزطارت نابيَت مةطةر بة يةك مةرج، كة بريتى‏ية لةوةى:

سةرى نوقم‏بووى ناو "خؤشةويستيى خؤت" بةرز بكةيتةوة و، واز بهيَنيت لةوةى كة بة ضيَذ و رِازى‏بوونةوة بؤ ضاكةكارى‏يةكانى خؤت برِوانيت و، لة‏خؤبايى‏بوون و غروور ثشت‏طوآ بخةيت و، رِوانينت تةنها ئاراستةى رِووى خؤرى ناو جةرطةى ئاسمان بكةيت‏و، ثاشان ئةو رِووةى كة بؤ "خاك" نةويت كردووة و داواى رِؤزيى ثآ دةكةيت، رِووةو "خؤر" وةرى بضةرخيَنيت كة لةو بةرزايى‏يةداية. ضونكة تؤ ئاويَنةى خؤريت و ئةركى سةرشانيشت بريتى‏ية لة ئاويَنة‏بوون بؤ خؤر و دةرخستنى درةوشانةوةكانى خؤر. دلَنياش بة كة رِؤزى‏يةكةت لة دةرطاى طةنجينةى ميهرةبانى‏يةوة(‏خاك) هةر ثآ دةطات، ض بة‏ خؤت بزانيت يان نةزانيت.

بةلَآ، هةروةك "طولَ" ئاويَنةيةكى بضووكى خؤرة، ئةم خؤرة زةبةلاحةش ئاويَنةية و وةك دلَؤثيَكى دةرياى ئاسمان واية؛ بريسكانةوةيةكى درةوشانةوةى ناوى جوانى "النور"ى خواى طةورة دةداتةوة. دةسا ئةى دلَى مرؤظ! بزانة ئةو خؤرة ضةندة مةزنة كة تؤ ئاويَنةى ئةويت!

دواى ئةوةى كة ئةم مةرجةت ئةنجام‏ دا، بة "كةمالَ"‏ى خؤت دةطةيت. بةلآم هيَشتا هةر خودى خؤر بة رِاستى لة خؤى‏دا نابينيت، بةلَكو هةرطيز ثةى بةو حةقيقةتة موجةرِرِةدة نابةيت، ضونكة رِةنطاورِةنطيى سيفةتةكانت رِةنطيَكى ثآدةدات و، ضاويلكة ضرِ و ثرِةكةشت شيَوةيةكى لةبةر دةكات و، توانا و ليَهاتنة ثابةندةكانيشت لة سنوورى ثابةندى‏دا دةيهيَلَيَتةوة.

ئيَستاش ئةى ئةو فةيلةسووفة حةكيمةى كة رِؤشتووةتة ناو "دلَوث"‏ةكةوة! وا تؤ بة ضاويلكةى "دلَؤث"‏ى بيرى خؤت و ثليكانةى فةلسةفة بةرز‏بوويتةوة تاكو طةيشتيتة "مانط" و رِؤيشتيتة ناوى.

برِوانة! ئةوةتا "مانط" لة زاتى خؤى‏دا شتيَكى ضرِة و نة رِووناكيى هةية و نة ذيانيشيى تيَداية. كةواتة هةولَت بآ‏هوودة و زانيارى‏يةكةشت بآ‏سوود و ئةنجام دةرضوون. بةلآم طةر ئةم مةرجانةى خوارةوة ئةنجام بدةيت، لة تاريكايى نائوميَدى و، دلَتةنطيى غةريبى‏ و، بيَزار‏كردنى رِؤحيانةتة ضةثةلَةكان رِزطار دةبيت. مةرجةكانيش ئةمانةن:

طةر واز لة شةوطارى "سروشت" بهيَنيت و‏.. رِوو لة خؤرى حةقيقةت بكةيت ‏و‏.. بة دلَنيايىيةوة باوةرِ بهيَنيت بةوةى كة رِووناكى‏يةكانى ئةم شةوطارة تةنها سيَبةرى رِووناكى‏يةكانى خؤرى رِؤذطارن. ئةوا بةم سآ مةرجة "كةمالَ"‏ى خؤت بةدةسـت دةهيَنيت و، لة بريى "مانط"‏يَكى هةذار و تاريك، خؤرى رِووناكى بةسام و شكؤت دةست دةكةويَت. بةلآم هةر هيَشتا تؤش = وةك هاوةلَةكةى ترت = بة رِوونى و خاويَنى و سافى "خؤر" نابينيت، بةلَكو لة ثشتى ئةو ثةردانةوة دةيبينيت كة ذيرى و فةلسةفةكةت لةطةلَيان‏دا رِاهاتوون و، لةوديوى ئةو بةربةستانةوة ثةيى ثآ‏دةبةيت كة زانست و حيكمةتةكةت بؤيان ضنيويت و، لة رِةنط و شيَوةيةك‏دا دةيبينيت كة توانا و ليَهاتنت بة بةرى خؤريان برِيوة.

وا هاوةلَى سآهةميشتان، كة وةك "نم" واية، هةذارة.. بآ‏رِةنطة.. هةر خيَرا بة‏هؤى طةرميى خؤرةوة دةبيَت بة هةلَم و، واز لة خؤويستيى خؤى دةهيَنيَت و، سوارى ثشتى هةلَم دةبيَت و، بة بؤشايى نيَوان ئاسمان و زةوى‏دا سةر دةكةويَت و، بة ئاطرى عيشق ماددة ضرِةكةى ناوى طرِ دةطريَت و، لة رِيَى رِووناكى‏يةوة دةبيَت بة "نوور" و، دةست بة يةكيَك لةو تيشكانةوة دةطريَت كة لة درةوشانةوةكانى ئةو رِووناكى‏يةوة هاتوون و، بؤ خؤى لةم رِآ‏يةوة ليَى نزيك دةبيَتةوة!

دةسا ئةى ويَنة و نموونةى "نم"‏ةكة! تؤ مادةم رِاستةوخؤ ئةركى ئاويَنة رِادةثةرِيَنيت بؤ "خؤر"، ئةوا لة هةر ثلةيةك‏دا دةبيت ببة، ضونكة دةتوانيت لةو ثلةيةدا ثةنجةرةيةكى رِوون و خاويَنت دةست بكةويَت كة بة "عين اليقين" سةيرى رِووى خؤرى ليَوة بكةيت و، لة طيَرِانةوةى ئاسةوارة سةرسوورِهيَنةرةكان‏دا بؤ خؤر‏، طرفتارى هيض ضةشنة دذوارى‏ و طيروطرفتيَك نةبيت. ضونكة دةتوانيت = بآ هيض ضةشنة دوودلَى‏يةك = وةسفة بةهةيبةت و سامةكانى خؤر بؤ خودى خؤر بطيَرِيتةوة و، هيض شتيَك ناتوانيَت رِيَى طيَرِانةوةى ئةو ئاسةوارة سةرسوورِهيَنةرانةت بؤ دةستةلآتدارى‏ية رِةهاكةى خؤر لـآ بطريَت.. نة تةنط و تاريى بةرزةخةكان‏، نة ثابةنديى توانا و ليَهاتنةكان‏‏‏.. نة بضووكيى ئاويَنةكان، هيض كاميان طرفتارى سةرساميت ناكةن و بةرةو شتيَكى ثيَضةوانةى حةقيقةت نات‏بةن، ضونكة خؤت ساف و بآ‏طةرديت و رِاستةوخؤ سةيرى خؤر دةكةيت. هةر لةبةر ئةوةية كة زانيت ئةوةى لة ئاويَنةكان‏دا ديارن خودى خؤر نين، بةلَكو جؤرة درةوشانةوة و رِةنطدانةوةيةكى جؤراوجؤرن و، تةنها بةلَطة و ناونيشانى خؤرن و، ناتوانن سةرجةمى ئاسةوارة بةسام و شكؤدارةكانى خؤر دةربخةن.

* * *

لةم نموونةيةدا، كة ئاويَتةى حةقيقةتة، لة سآ رِيَطاى جياجيا و جؤراوجؤرةوة رِيَى "حةقيقةت" دةطيريَتة بةر. ئةوانةش كة ئةم سآ رِيَطايانة دةطرنةبةر، لة تايبةتكارى‏يةكانى كةمالآت و دريَذةى ثلةى بينين‏دا جياجيا دةبن، هةرضةندةش لة: ئةنجام و، ملكةض‏كردن‏دا بؤ حةق و تةسديق‏كردنى حةقيقةت‏دا، هةموويان يةك دةطرنةوة.

جا هةروةك ئةطةر مرؤظيَك هةر تةنها شةوى بينيبيَت و هةرطيز ضاوى بة "خؤر" نةكةوتبيَت، بةلَكو تةنها لة ئاويَنةى مانط‏دا سيَبةرةكانى خؤرى ديبيَت‏، ناتوانيَت سام و هةيبةتى رِووناكيى تايبةتيى‏‏ و جاذيبةى مةزنى خؤر لة ذيريى خؤى‏دا جآ بكاتةوة، بةلَكو بة تةقليد‏كردنى ئةو كةسانةى ديويانة تةسليم و ملكةض دةبيَت..

هةروةك ئةو كةسة واية، بة هةمان جؤر، ئةو كةسةش كة رِيَى ميراتطريى ثيَغةمبةر صلى الله عليه وسلم (وراثة النبوة)ى نةطرتووةتةبةر و لةو رِآ‏يةوة نةطةيشتووةتة ثلةى هةرة بةرز و مةزنى دوو ناوى: "القدير" و "المحيي" و ناوة جوانة هاوضةشنةكانيان، كة بة طرتنةبةرى ئةو رِآ‏ية مرؤظ ثيَيان بةهرةمةند دةبيَت.. ئةو كةسة تةنها بة ضاوليَكةريى كةسانى‏ تر حةشر و قيامةتى هةرة‏مةزن دةبينيَت و قبوولَى دةكات و، دةلَيَت: (ئةم كيَشةية كيَشةيةكى عةقلَى نى‏ية). ضونكة حةقيقةتى حةشــر و قيـامةت مـةزهةر و ئاويَنةى تيادةركةوتنى ئيسمـى ئةعظه‏م و ثلة هةرةمةزنةكانى هةنديَكى ترى ناوة جوانةكانى خواى طةورةن.

ديارة ئةو كةسةى كة بينينى نةطةيشتبيَتة ئةو ثلةية و تا ئةوآ بةرز نةبووبيَتةوة، ناضارى "ضاوليَكةرى" دةبيَت. بةلآم ئةو كةسةى بيرى طةيشتبيَتة ئةوآ، بة ويَنةى ئاسانيى ئالأو‏طؤرِى شةو و رِؤذ، حةشر و قيامةتيشى ثآ ئاسان دةبيَت و بة بآ تةقليد و بة دلَيَكى ئارام و دلَنياوة، باوةرِى ثيَى دةبيَت.

لةم نهيَنى‏يةوةية كة قورئانى ثيرؤز حةشر و قيامةت لة طةورةترين ثلة و تةواوترين رِوون‏كردنةوةدا، باس دةكات و، ثيَغةمبةرى مةزنيش صلى الله عليه وسلم كة بةهرةمةندى نوورةكانى ئيسمى ئةعظه‏م بووة، بة هةمان جؤر خةلَكى بؤ رِيَنمايى دةكات.

* * *

سةبارةت بة ثيَغةمبةرانى ثيَشينيشةوة = عليهم السلام = كة مةسةلةى حةشريان لة مةزنترين ثلة و فراوانترين دريَذةثيَدان‏دا رِوون‏ نةكردووةتةوة و، بة كورتى و ثوختى ليَى دواون، هى ئةوةية كة نةتةوةكانيان لةو سةردةمانةدا لة حالَةتة سةرةتايى و سادةكانى ذيان‏دا بوون، بؤية حيكمةتى ئيرشاد داخوازى ئةو ثوختة ليَدوانة بووة.

هةر لةم نهيَنى‏يةوةية كة: هةندآ لة ئةولياكان بةشيَكى ثايةكانى ئيمانيان لة ثلة هةرة مةزنةكةى‏دا نةبينيوة، يان نةيانتوانيوة بةو جؤرة و لةو ثلةيةدا رِوونى بكةنةوة.

هةر لةم نهيَنى‏يةشةوةية كة ثلةكانى خواناسان لة ناسينى خواى طةورةدا جياجيا و جؤراوجؤر دةردةضيَت..

بةم جؤرة، لةم حةقيقةتةوة، طةلـآ نهيَنيى زؤرى وةك ئةمانة دةردةكةون.

وا ئيَستا كؤتايى بةم تةمسيل و نموونةهيَنانةوةية ديَنين، كة تا رِادةيةك "حةقيقةت" دةردةخات‏، ضونكة خودى حةقيقةت طةلـآ قوولأ و فراوانة و، ئيَمةش دةست لةو نهيَنى‏يانة وةرنادةين كة لة سنوورى ئيَمة بة‏دةرن و زؤر لة سةرووى تواناى خؤشمانةوةن.



[1]  واتة: هةموو شتيَكى ناو ئةم جيهانة لة بةرامبةر يةكترةوة (لا إله إلاّ الله) دةلَيَنةوة. (وةرطيَرِ)

[2]  تةنانةت من بة وردى سةرنجى ثشيلةكانم دا، بينيم كة: دواى ئةوةى تيَريان خوارد و يارىيان كرد، خةويان لـآ كةوت. ليَرةدا ئةم ثرسيارة بة زةينم‏دا هات: بؤضى بةم زيندةوةرة لة درِندةضووانة دةوتريَت: "زيندةوةرانى ثاك و ثيرؤز"؟ ثاشان كة شةو رِاكشام بؤ ئةوةى بخةوم، يةكيَك لةو ثشيلانة هات و لةسةر سةرينةكةم شانى دادا و، دةمى هيَناية لاى طويَمةوة و، بة ئاشكرا و رِاشكاوى دةستى كرد بة ذيكرى خواى طةورة و، وتى: "يا رحيم.. يا رحيم.. يا رحيم" وةك بلَيَى ئةم ثشيلةية بة ناوى سةرجةم هاورِةطةزةكانيةوة بةرثةرضى ئيعتيراز و وةلآمى ثرسيارةكةمى دايةوة. كة ئةمةم لـآ بيست، يةكسةر ئةم ثرسيارة رِووى لة ذيريم كرد كة: ئايا ئةم ذيكرة تةنيا تايبةتة بةم ثشيلةيةوة يان طشتى‏ية بؤ هةموو ثشيلةكان؟ هةروةها ئايا بيستنى ذيكرى ئةم ثشيلةية تايبةتة بة رِةخنةطريَكى ناحةقى وةك منةوة يان هةموو مرؤظيَك طةر بة وردى طويَى لـآ بطريَت دةتوانيَت تا رِادةيةك بى‏بيستيَت؟ لة بةيانى‏دا كة رِؤذ بووةوة طويَم لة هةموو ثشيلةكانى تر رِاطرت، بينيم هةرهةموويان لة ضةند ثلةيةكى جياجيادا هةمان ذيكريان دووثات دةكردةوة، هةرضةند ذيكرةكةيان وةكو هى ثشيلةى يةكةم رِوون و ئاشكرا نةبوو، ضونكة لة سةرةتاى مرِةمرِى ئةوان‏دا ئةم ذيكرة جيا ناكريَتةوة و دةستنيشان ناكريَت، بةلآم وردة وردة لة نيَوان مرِةمرِةكةيان‏دا دةتوانريَت "يا رحيم.. يا رحيم" جيا بكريَتةوة، ثاشان وردة وردة هةموو مرِةمرِةكةيان تيَكرِا دةبيَت بة يةكثارضة: "يا رحيم.. يا رحيم" و بة ذيكريَكى خةمناكى ئاشكرا ناوى خواى طةورة دةبةن، بآ ئةوةى ثيتةكان دةربخةن. ضونكة لةو كاتانةدا كة ذيكرى نيانى "يا رحيم" دةكةن، دةمى خؤيان دةطرن.

ئةم رِووداوةم بؤ هةموو ئةو كةسانة طيَرِايةوة كة هاتن بؤ سةردانم، ئةوانيش سةرنجى ئةمةيان دا و وتيان: تا رِادةيةك ئيَمةش دةيبيستين. ثاشـان ئةم ثرسـيارة رِووى لة دلَم كرد: ئايا هـؤى دةسـتنيشـان‏كردنى ئـةم نـاوى: "يا رحيم"‏ة ضى‏ية و، لةبةر ضى ثشيلةكان بة تايبةتى بةم ناوة ذيكر دةكةن و، بؤضى بة شيَوة طوفتارى مرؤظ دةيلَيَن و وةك هى زمانى زيندةوةران نايلَيَن؟ يةكسةر وةلآمى ئةم ثرسيارة بةم جؤرة لة رِووى دلَم‏دا كرايةوة كة: ثشيلة ئاذةلَيَكى نةرم و نيانى ضةشنى منالَى بضووكة لةطةلأ مرؤظ‏دا و، لة هةموو طؤشةيةكى خانة و لانةكةى‏دا تيَكةلَة، تةنانةت دةلَيَى هاورِآيةتى. كةواتة ثيَويستى بة طةلـآ سؤز و ميهرةبانيى زؤرة. جا هةركات كة ضاكة و رِةفتارى نةرم و نيانى لةطةلأدا دةكريَت، تةنها سوثاسى خوا دةكات و، بة ثيَضةوانةى سةطةوة، هؤكارةكان ثشت‏طوآ دةخات و، لة جيهانة تايبةتى‏يةكةى خؤى‏دا ميهرةبانيى بةديهيَنةرة خاوةن سؤز و بةزةيى‏يةكةى ئاشكرا دةكات و، بةمةش مرؤظى نوقم‏بووى خةوى "غةفلَةت" لة خةو رِادةثةرِيَنيَت و، هؤكارثةرستةكان بيَدار دةكاتةوة و تيَيان دةطةيةنيَت كة: يارمةتى لة لايةن كآوة ديَت و، رِةحـمةتيش لة كآوة ضاوةرِوان دةكريَت؟! (دانةر)

[3]  لة هةموو تويَذيَكيش‏دا سآ تاقم هةن. كةواتة ئةو سآ نموونةيةى كة لة تةمسيلةكةدا هةن رِوويان لة هةرسآ تاقمةكانى هةموو ضينةكانة، تةنانةت لة هةر نؤيان نةك تةنها سيان. (دانةر)