(ئةم وتةية ثيَنج لقى لـآ بووةتةوة. بة وردى سةرنجى لقى ضوارةم بدة
و، دةست بة لقى ثيَنجةمةوة بطرة و، سةربكةوة با بةروبوومةكانى بضنيت)
(الله لا اِلهَ اِلاّ هُوَ لهُ الاَسماءُ
الْحُسنى)
(طه:8).
ئاماذة بؤ ثيَنج لقى تةنها يةك حةقيقةتى نيَوان
حةقيقةتة هةرة مةزنةكانى ئةم ئايةتة ثيرؤزة دةكةين
"ثادشا"ى
دنيايى لة ناوةندى فةرمانطةكانى حكوومةتةكةىدا ضةند ناونيشانيَكى جياجياى هةية و،
لة نيَوان ضينةكانى رِةعيةتةكانىدا ضةند وةسفيَكى جؤراوجؤرى بؤ دادةنريَت و، لة
تويَى يةك بة يةكى ثلةكانى ثادشايىيةكةشىدا خاوةنى ضةند نيشانة و ناويَكى
جياجياية. بؤ نموونة: لة فةرمانطةكانى دادطةرىدا خاوةنى ناوى: "فةرمانرِةواى
دادطةر"ة و.. لة فةرمانطة مةدةنىيةكاندا بة ناونيشانى "ثادشا"
دةناسريَت و.. لة فةرمانطة سةربازىيةكاندا داراى ناوى: "سةركردةى
طشتى"ية و.. لة فةرمانطة شةرعىيةكانيشدا بة ناونيشانى "خةليفة"
تةماشا دةكريَت.. بةم جؤرة، طةلـآ ناونيشان و ناوى ترى هةية..
كةواتة
"ثادشا" لةناو هةموو يةكيَك لة فةرمانطةكانى دةولَةتةكةىدا ثلة و ثاية
و كورسىيةكى ئةوتؤى هةية كة بة ويَنةى عةرشيَكى مةعنةويى ئةو وان. جا لةسةر ئةم
بناغةية، دةكريَت ئةم ثادشا تاك و تةنياية لة نيَوان فةرمانطةكانى ئةو
ثادشايةتىية و لة ناوةندى ضينةكانى حكوومةتدا خاوةنى هةزار و يةك ناو بيَت، واتة
دةطونجيَت هةزار و يةك عةرشى هاوضةقى يةك لةناو يةكى ببيَت، بة رِادةيةك كة
دةلَيَى ئةو ثادشا فةرمانرِةواية لة هةموو يةكيَكى فةرمانطةكانى دةولَةتةكةىدا
ئامادةية و بة كةسيَتىية مةعنةوىيةكةى و تةلةفؤنة تايبةتىيةكةى ئاطاى لة
رِووداوةكانى يةك بة يةكيانة و، بة ياسا و رِيَساكانى خؤيشى و لة رِيَى
نويَنةرةكانيةوة لة هةموو يةكيَكى ئةو ضينانةدا دةبينريَت و خؤيشى هةموويان
دةبينيَت و، بة دانست و زانست و هيَزى خؤى لة ثشت ثةردةوة هةموو ثلةيةك لةو ثلانة
بةرِيَوة دةبات. ضونكة هةموو فةرمانطةيةك مةلَبةند و جيَطاى تايبةتى خؤى هةية كة
حوكمى هةريةكةيان لةوانى تر ناضيَت و ضينةكانيشيان لة يةكتر جياوازة.
بةم
جؤرة، ثةروةردطارى هةموو جيهانةكان، كة ثادشاى ئةزةل و ئةبةدة، لة ناوةندى ثلةكانى
ثةروةردطاريَتىيةكةىدا طةلـآ كاروبار و ناونيشانى جياجياى هةية، بةلآم هةموو
يةكيَك لـةوانة بؤ يـةكترى دةرِوانن..
هةروةها
لة نيَوان فةرمانطةكانى خوايةتىيةكةىدا ضةند نيشانة و ناويَكى جؤراوجؤرى هةية،
بةلآم لة يةكترىدا دةبينريَن..
هةروةها
لة تويَى كار بةرِآكردنة مةزنةكانىدا ضةند درةوشانةوة و دةركةوتنيَكى جياوازى
هةية، بةلآم لة يةكتر دةضن..
هةروةها
لةناو هةلَسوكةوتةكانى توانستةكةيشىدا ضةند ناونيشانيَكى هةمةجؤرةى هةية، بةلآم
هةريةكةيان ئةوانى تر دةناسيَنيَت..
هةروةها
لة ناوةندى درةوشانةوةى سيفةتةكانىدا ضةند مةزهةريَكى خاويَنى جياجياى هةية،
بةلآم يةكتر دةردةخةن..
هةروةها
لة نيَوان درةوشانةوةى كارةكانىدا ضةند هةلَسوكةوتيَكى لةيةك نةضووى هةية، بةلآم
يةكترى تةواو دةكةن.
هةروةها
لةناو سنعةت و بةديهاتووةكانىدا ضةند درةوشانةوةيةكى بةسام و شكؤ بؤ
ثةروةردطاريَتىيةكةى هةية، بةلآم هةريةكةيان ضاوى لةوانى ترة.
لةطةلأ ئةمةشدا، لة هةموو يةكيَكى جيهانةكانى
طةردوون و لة هةموو تاقميَكى ناوىدا، ناونيشانيَك لة ناونيشانةكانى ناويَكى جوانى
خواى طةورة دةردةكةويَت و، لةو فةرمانطة و بازنةيةدا ئةو ناوة زالأ و فةرمانرِةوا
دةبيَت و، ناوةكانى تر شويَنكةوتةى دةبن، بطرة لةناو ئةو ناوةدا دةبن.
ثاشان
ئةو "ناو"ة لة هةموو ضينةكانى بوونةوةراندا (ئيتر ئةو ضينة طةورة
بيَت يان بضووك، كةم بيَت يان زؤر، ض تايبةتى بيَت و ض طشتى) بة جؤريَكى تايبةتى
دةردةكةويَت و ثةروةردطاريَتىيةكى تايبةتيشى دةبيَت. واتة هةرضةند ئةو ناوة لة
خؤىدا: "طشتى" و "هةمةلايةنطير"ة، كةضى لةطةلأ ئةوةشدا بة
تايبةتى و رِاستةوخؤ و بة طرنطىثيَدانيَكى زؤرةوة رِووى لة شتيَكى تايبةتىية،
تةنانةت دةلَيَى ئةو ناوة تةنها رِووى لة خودى ئةو شتةيةو تايبةتة ثآيةوة.
زياد
لةمانةش، بةديهيَنةرى مةزن هةرضةند حةفتا هةزار ثةردةى نوورانيى هةية، كةضى لة
هةموو شتيَكةوة نزيكة. بؤ ئةوةى لةمة تآبطةيت، دةتوانيت ناوى "الخالق" وةربطريتو،
ئنجا سةرنج لةو ثةردة زؤرانة بدةيت كة لة نيَوان ثلةكانى ناوى "الخالق"دان، هةر لة
درةوشانةوةى ناوى "الخالق"ةوة لةتؤ = كة ثلةيةكى
جوزئىية و ثةيوةنديى بة مةخلووقييةتةوة هةية لة ناوى "الخالق" دا = تا
دةطاتة ثلةى هةرةمةزنى خاليقى سةرانسةرى هةموو جيهانةكان، كة ناونيشانيَكى تةواو
مةزنة. واتة دةتوانيت لة دةرطاى مةخلووقييةتةوة بطةيت بة دوا دةركةوتن و
درةوشـانةوةكانى ناوى "الخالق" و، لة بازنةى
"صيفات" نزيك ببيتةوة. بة مةرجيَك بوونةوةران واز لـآ بهيَنيت و لة
ثشتى خؤتةوة بةجآيان بهيَلَيت.
جا لةبةر ئةوةى ثةردةكان كونيلة(مسام) و كةليَن و
كةلةبةريان تيَداية و، كاروبارةكانيش بؤ يةكترى دةرِوانن و، ناوةكانيش بةرامبةر
يةك رِادةوةستن و، خؤنواندنةكانيش تيَكةلَى يةكتر دةبن و، ناونيشانةكانيش لةطةلأ
يةك ئاويَتة دةبن و، شتانيش وةك يةك دةردةكةون و ثةيدا دةبن و، هةلَسوكةوتةكانيش
ثشتطيريى يةكتريان تيَداية و، كاروبارةكانى ثةروةردطاريَتيش تيَهةلَكيَشى
يةكترين.. ئةوا دةبآ ئةو كةسةى كة خواى طةورةى لة رِيَى يةك دانة لةو ناو و
ناونيشان و ثةروةردطاريَتىيانةوة ناسيوة، ئينكاريى ناونيشان و كاروبار و ناوةكانى
تر نةكات و، بزانيَت كة خوا هةر ئةو خوايةيةو.. طةر ثةردة لة رِووى درةوشانةوةى
ناوة جوانةكانى تر لانةدرا و، نةيبينين و لة درةوشانةوةى ناويَكةوة بؤ هى
ناويَكىتر نةيطواستةوة و هةنطاوى نةنا، زيان بة خؤى نةطةيةنيَت.
بؤ
نموونة: ئةطةر ئاسةوارى ناوى: "الخالق، القدير" ببينيَت و
ئاسةوارى ناوى: "العليم" نةبينيَت، دةكةويَتة
خوارةوة بؤ ناو طومرِايى "سروشت". لةبةر ئةوة، دةبآ هةميشة ضاو بة
دةوروبةرى خؤىدا بطيَرِيَت و بزانيَت كة هةر خوا خواية و، درةوشانةوةى خواى طةورة
لة هةموو شـتيَكدا ببينيَت و، بة طويَكانيشـى: (قُل هُوَ الله
اَحَدٌ) لة هةموو
شـتيَكدا ببيستيَت و، طوآيان لـآ رِابطريَت و، زمانيشى هةميشة "لا
إله إلاّ الله" دووثات بكاتةوة و رِاىبطةيةنيَت كة: "لا
إله إلاّ هو برابر ميزند عالم"[1].
بةم
جؤرة، قورئانى ثيرؤز بة ئايةتى ثيرؤزى: (الله لآ اِلهَ اِلاّ
هُوَ لَهُ الاَسْماءُ الحُسْنى) ئاماذة بؤ ئةو رِاستىيانة دةكات كة باسمان كرد.
جا
ئةطةر دةتةويَت لة نزيكةوة ئةو رِاستىية بةرزانة ببينيت، ئةوا برِؤ بؤ لاى
دةريايةكى هةلَضووى ثرِ شةثؤل و زةوىيةكى طرفتارى بوومةلةرزة و ليَيان بثرسة:
ئايا ئيَوة دةلَيَن ضى؟ بآهيض طومانيَك دةبيستيت كة دةلَيَن: "يا
جليل.. يا جليل.. يا عزيز.. يا جبّار"..
ثاشان
برِؤ بؤ لاى جووضكة و بيَضووى ئةو زيندةوةرانةى كة لة ناو دةريا يان لةسةر زةوىدا
دةذين و، بةوثةرِى سؤز و ميهرةبانى ثةروةردة دةكريَن، ليَيان بثرسة: ئايا ئيَوة
دةلَيَن ضى؟ بآهيض طومانيَك هةست دةكةيت كة لةبةر خؤيانةوة دةلَيَن: "يا
جميل.. يا جميل.. يا رحيم.. يا رحيم"[2].
ثاشان
طوآ لة ئاسمان رِابطرة كة ضؤن هاوار دةكات: "يا جليل ذو
الجمال"؟..
ئنجا طوآ لة زةوى رِابطرة كة ضؤن دةلَيَت: "يا جميل
ذوالجلال"؟..
طوآ بؤ زيندةوةران بطرة كة ضؤن دةلَيَن: "يا رحـمن يا
رزاق"؟
ثرسيار لة بةهار بكة، بآطومان ليَى دةبيستيت كة دةلَيَت: "يا
حنان.. يا رحـمن.. يا رحيم.. يا كريم.. يا لطيف.. يا عطوف.. يا مصوِّر.. يا
منوِّر.. يا محسن.. يا مزيِّن" دةبينيت بةم ناوانة و ناوة زؤرةكانى
هاوضةشنيان، ذيكر و يادى
خوا دةكات.
هةروةها هةر مرؤظيَك، كة بة رِاستى مرؤظ بيَت،
ثرسيارى لـآ بكة و ببينة كة ضؤن ناوة جوانةكانى خواى طةورة لة خؤىدا
دةخويَنيَتةوة، ئةوةتا ئةو ناوة جوانانة لةسةر ناوضاوانى مرؤظ نووسراون، تةنانةت
طةر بة وردى سةرنج بدةيت هةر خؤيشت ئةو ناوانةى لةسةر دةخويَنيَتةوة.
دةلَيَيت
سةرجةمى طةردوون مؤسيقايةكى هاوئاوازى ذيكريَكى مةزنة، ضونكة
تيَكةلأبوونى بضووكترين و نزمترينى ئاوازةكان لةطةلأ طةورةترين و
بةرزترينياندا ، ئاوازيَكى نيانى بةساموشكؤ بةرهةم ديَنن ..
بةلآم
مرؤظ هةرضةندة مايةى لـآدةركةوتنى طشت ناوة جوانةكانى خواى طةورةية، كةضى
جؤراوجؤريى ناوة جوانةكان بووة بةهؤى ئةوةى كة تا رِادةيةك مرؤظيش جؤراوجؤر بيَت،
بة ويَنةى جؤراوجؤريى بوونةوةران و جياوازيى ثةرستشى مةلائيكةتةكان. تةنانةت لةم
جؤراوجؤرىيةى مرؤظةوة شةريعةتة جياجياكانى ثيَغةمبةران = عليهم السلام = و
تةريقةتة لة يةكنةضووةكانى ئةولياكان و مةشرةبة جؤراوجؤرةكانى ئةصفياكان = خوايان
لـآ رِازى بيَت = سةريان هةلَداوة:
بؤ
نموونة: حةزرةتى عيسا = عليه السلام = زياتر ناوى جوانى: "القدير"ى لةطةلأ
ناوةكانى تردا لـآ دةردةكةويَت.. ناوى جوانى "الودود"يش زياتر
بةسةر ئةهلى عيشقدا دةسةلآتدار و فةرمانرِةواية.. ناوى جوانى "الحكيم"يش بةسةر
ئةهلى بيركردنةوةدا زالأ و بةدةستةلآتة.
خؤ
ئةطةر ثياويَك لة يةك كاتدا زانا و، ئةفسةر و، دادنووس(كاتب عدل) و،
ثشكنةر بيَت لة فةرمانطةكانى دةولَةتدا، ئةوا لةطةلأ هةموو يةكيَكى ئةو
فةرمانطانةدا ثةيوةنديى هةية و، لة هةر يةكيَكيشياندا كار و ئةركيَكى لة
ئةستؤداية و، بؤ هةموو يةكيَك لةو كارانةش مووضة و ثاداشتى بؤ ديارى كراوة، بة
هةمان جؤريش داراى ضةندين ثلةى سةركةوتن و بةرزبوونةوةية. ئةمة سةرةرِاى ئةوةى كة
طةلـآ حةسوود و نةيار و دوذمنيشى هةية كة دةيانةويَت تةطةرة لة بةردةم كارةكانىدا
دابنيَن..
جا
هةروةك ئةم ثياوةى كة ئةمة حالَيةتى لة بةردةم ثادشادا بة طةلـآ ناونيشانى
جؤراوجؤر دةردةكةويَت و، لة ناوةندى ئةو ناونيشانة جؤراوجؤرانةوة ثادشا دةبينيَت
و، بة ضةندين زمانى زؤر داواى ثشتطيرى و يارمةتيى لـآ دةكات و، بة ضةندةها
ناونيشانى زؤر سةردانى دةكات و بؤ رِزطاربوونيش لة شةرِى دوذمنانى، بة ضةندةها
شيَوةى زؤر و زةبةندة ثةناى ثآ دةطريَت.
هةروةك
ئةم ثياوة ئاواية، "مرؤظ"يش بة هةمان جؤرة، ضونكة لةبةر ئةوةى
بةهرةمةندى تيادةركةوتنى طةلـآ ناوى جوان بووة و، ئةركى زؤرى ثآ سثيَرراوة و، بة
دوذمنى زةبةندةش طيرؤدة كراوة، ئةوا لة موناجات و خؤثةناطرتنىدا بة خواى طةورة
لةتاو دوذمنانى، طةلـآ ناوى جوانى خوا دةهيَنيَت. هةروةك ثيَغةمبةرى خؤشةويست
حةزرةتى محمد = صلى الله عليه وسلم = كة مايةى شانازيى ئادةميزاد و مرؤظى كاملَى رِاستةقينةية،
بة هةزار و يةك ناوى جوان لة ثارِانةوة جوانةكةىدا كة ناوى "الجوشن
الكبير"ة،
لة خوا ثارِاوةتةوة و ثةناى ثآ طرتووة لة ئاطرى دؤزةخ.
ئا
لةم نهيَنىيةوةية كة دةبينين قورئانى ثيرؤز لة سوورةتى "الناس"دا فةرمان بة
مرؤظ دةدات لة رِيَى سآ ناونيشانةوة ثةنا بة خوا بطريَت:
(قُلْ
اَعُوذُ بِرَبِّ النّاسِ * مَلِكِ النّاسِ * اِلهِ
النّاسِ * مِنْ
شَرِّ الوَسواسِ الخنّاسِ) ..
هةروةها
لة (بسم الله
الرّحـمن الرّحيم)دا بة سآ ناوى جوانى
خواى طةورة، داواى يارمةتىدانى مرؤظ لة لايةن خواوة، رِوون دةكاتةوة.
ئةم لقة دوو
نهيَنيى ئةوتؤ رِوون دةكاتةوة كة كليلى طةلـآ رِاز و نهيَنيى زؤريان تيَداية.
نهيَنيي
يةكةم:
بؤضى
زؤرجار كةشف و شهوودى ئةولياكان لة يةك ناضن، هةرضةندةش ئةوان لة "بناغةكانى
ئيمان"دا يةكيان طرتووة، ئةوةتا هةندآ جار كةشفةكانيان كة لة ثلةى
"شهوود"يشدان، ثيَضةوانةى واقيع دةردةكةون؟!
بؤضى
كةسانى خاوةن فيكر و نةزةر لة بير و بؤضوونةكانياندا بة ثيَضةوانةى يةكتر
"حةقيقةت" دةبينن و رِوونى دةكةنةوة، لة كاتيَكدا كة هةموو يةكيَك
لةوان، بة بةلَطةى طومانبرِ حةقبوونى "حةقيقةت" دةضةسثيَنن؟ بؤضى وا
"حةقيقةت" ضةند رِةنطيَكى جؤراوجؤر لةخؤ دةطريَت؟
نهيَنيي
دووهةم:
بؤضى
ثيَغةمبةرانى ثيَشين = درووديان لةسةر بيَت = هةنديَك لة ثايةكانى ئيمانيان، وةك
حةشرى جيسمانى، تا رِادةيةك بة كورتى باس كردووة و بة ويَنةى قورئانى ثيرؤز بة دريَذى
ليَى نةدواون، بة رِادةيةك كة هةنديَك لة نةتةوةكانى ئةوان = لة دواى خؤيان =
ئينكاريى ئةو ثايانةى ئيمانيان كردووة كة بة كورتى بؤيان باس كراوة؟
ثاشـان
بؤضى بةشيَك لة ئةوليا خواناسة رِاستةقينةكان تةنها لة "تةوحيد"دا
ثيَشكةوتوون و تةنانةت تيايشىدا طةيشتوونةتة ثلةى "حق اليقين"، كةضى
هةندآ ثايةى ترى ئيمان، لة مةشرةبةكانى ئةواندا، بة كورتى ديارة يان بة دةطمةن
دةبينريَت، تةنانةت هةر لةبةر ئةم هؤية، لة دواى خؤيان، شويَنكةوتووةكانيان
بايةخى ثيَويستيان بةو ثايانةى ترى ئيمان نةداوة، بةلَكو هةنديَكيشيان لة رِآ
ترازاون و طومرِا بوون؟!
خؤ
مادةم كةمالَى رِاستةقينة بة دةركةوتنى "سةرجةمى ثايةكانى ئيمان" بةدةست
دةهيَنريَت، ئةدى ضؤن "ئةهلى حةقيقةت" لة هةنديَكياندا ثيَشكةوتن و لة
هةنديَكى تريشياندا دواكةوتن؟ لة كاتيَكدا ثيَغةمبةرى خؤشةويست = صلى الله عليه
وسلم = كة ثيَشةواى ثيَغةمبةرانة و، بةهرةمةندى ثلة هةرة مةزنةكانى طشت ناوة
جوانةكانى خواى طةورةية.. هةروةها قورئانى حةكيميش كة ثيَشةواى هةموو كتيَبة
ئاسمانىيةكانة، هةردووكيان بة ئاشكرا و رِوونى و بة شيَوازيَكى جيددى و
ئامانجدار، دريَذةيان بة رِوونكردنةوةى سةرجةمى ثايةكانى ئيمان داوة؟
وةلآم:
بةلَآ
واية، ضونكة لة رِاستىدا كةمالَى رِاستةقينة و تةواوةتى بةو جؤرةية!
حيكمةتى
ئةم نهيَنىيانةش بةم شيَوةيةى خوارةوةية:
"مرؤظ"
هةرضةندة تواناى طةيشتنى بة سةرجةمى كةمالآت و بةدةستهيَنانى نوورةكانى هةموو
ناوة جوانةكانى خواى طةورةى تيَداية، كةضى دةضآ لة ناوةندى هةزاران ثةردة و
بةرزةخدا بة دواى "حةقيقةت"دا دةطةرِيَت، ضونكة توانا و ئيختيارى ئةو
هةندةكى(جزئى)ن و ليَهاتن
و ئارةزووةكانيشى جياجيا و جؤراوجؤرن. لةبةر ئةمةية كة لة دةمى دةركةوتنى
"حةقيقةت" و بينينى "حةق"دا، ثةردة و بةرزةخةكان دةكةونة
نيَوانةوة و، هةندآ كةسيش ناتوانيَت لة بةرزةخةكانةوة تيَثةرِ ببيَت.
ئنجا
لةبةر ئةوةش كة توانا و ليَهاتنةكان لة مرؤظيَكةوة بؤ مرؤظيَكى تر جياوازن، ئةوا
توانا و ليَهاتنى هةنديَكيان لة دؤخيَكى وةهاداية كة نابآ بة ماية و هؤى
دةركةوتنى هةندآ لة ثايةكانى ئيمان.
ثاشان
بة طويَرةى جؤراوجؤريى بةدةستهيَنانى: "شايستةيى لـآدةركةوتنى
ناوةكان" جؤرةكانى درةوشانةوةى ناوة جوانةكانى خواى طةورةش جؤراوجؤر دةردةضن
و، هةندآ لةو كةسانةى كة بة: شايستةيى لـآدةركةوتنى يةكيَك لةو ناوانة بةهرةمةند
بووة، ناتوانيَت ببيَت بة مايةى لـآدرةوشانةوةى تةواوةتيى ئةو ناوة. ئةمة جطة
لةوةى كة درةوشانةوةى ناوةكانيش لة شتاندا، بة طويَرةى: (هةمةكيَتى و،
هةندةكيَتى و، سيَبةرايةتى و، رِةسةنايةتيى درةوشانةوةكة) ضةند شكلأ و
شيَوةيةكى ديارىكراو دةطرنة خؤيان و، توانا و ليَهاتنى هةندآ كةس هيَندة كؤتاية
كة ناتوانيَت "هةندةكيَتى" ببرِيَت و لة ذيَر "سيَبةر"
دةربضيَت. ئنجا هةندآ جار، بةثيَى توانا و ليَهاتنةكان، يةكيَك لة ناوةكان بةسةر
ئةو تواناو ليَهاتنةدا زالأ دةبيَت و تةنها حوكمى خؤى جآبةجآ دةكات.
وا
ئةم نهيَنىية قوولأ و تةماوىية و ئةم حيكمةتة فراوانة، بة ضةند ئاماذةيةك لة
نيَوان "نموونةهيَنانةوة"يةكى فراواندا، كة تا رِادةيةك
"حةقيقةت"ى ئاويَتة بووة، ئاماذةى بؤ دةكةين:
طريمان
"طولَ"يَكى نةخشين و، "دلَؤث"ة ئاويَكى زيندووى شةيداى مانط
و، "نم"يَكى ساف و بآطةردى رِووبةرِووى خؤر هةبن، بة ضةشنآ كة هةر
يةكةيان خاوةنى هةست و نةست و، داراى كةمالأ بن و، شةوق و تاسةشيان بؤ ئةو كةمالَة
تيَدا بيَت.
ئةم
سآ شتة ئاماذة بؤ طةلـآ حةقيقةتى زؤر دةكةن، سةرةرِاى ئاماذةكردنيشيان بؤ
رِآبرِينى "نةفس" و "عةقلَ" و "رِؤح". هةروةها
نموونةن بؤ سآ تويَذ و ضينى ئةهلى حةقيقةت[3]:
ضينى يةكةم:
ئةهلى
فيكر و، ئةهلى ويلايةت و، ئةهلى نبووةت.. كةواتة ئةم سآ شتانة ئاماذةن بؤ ئةوان.
ضينى دووهةم:
ئةوانةن
كة بة ضةند ئاميَريَكى جةستةيى (واتة لة رِيَى هةستةكانةوة) بةرةو
"حةقيقةت" رِآ دةبرِن تاكو بطةن بة كةمالآتى خؤيان..
هةروةها
ئةوانةن كة بة موجاهةدةكردن، لة رِيَى ثاكذكردنى نةفس و بةكارخستنى عةقلَ، بةرةو
"حةقيقةت" هةنطاو دةنيَن..
هةروةها
ئةوانةش كة بةهؤى خاويَنكردنةوةى دلأ و، ئيمان و، ملكةضىيةوة، بةرةو
"حةقيقةت" دةرِؤن.
جا
ئةم سآ شتانة، ئاماذةن بؤ ئةو سآ تاقمةش.
ضينى سآهةم:
ئةوانةن
كة بؤ طةيشتن بة "حةقيقةت" تةنها رِيَى "بةلَطةهيَنانةوة"يان
طرتووةتة بةر و، وازيان لة "خؤثةرستى" و "غروور" نةهيَناوة و،
لة ئاسةوارةكانيشدا طةلـآ رِؤضوون..
هةروةها
ئةوانةن كة لة رِيَى "زانست" و "دانست" و
"مةعريفةت"ةوة بة شويَن "حةقيقةت"دا دةطةرِيَن..
هةروةها
ئةوانةن كة بة هؤى "ئيمان" و "قورئان" و لة رِيَى
"هةذارى و بةندايةتىيةوة" زؤر بة خيَرايى دةطةنة "حةقيقةت".
جا
ئةو سآ شتانة، ضةند تةمسيل و نموونةهيَنانةوةيةكن ئاماذة بؤ حيكمةتى جياوازى و
جؤراوجؤريى توانا و ليَهاتنةكانى ئةو سآ تاقمةش دةكةن.
وا
هةولأ دةدةين لة ناوةندى نموونةيةكدا و لة ذيَر ناونيشانى: "طولَ" و
"دلَؤث" و "نم"دا، ئةو نهيَنىية ورد و حيكمةتة فراوانة
رِوون بكةينةوة كة لة بةرزبوونةوةى ئةم سآ ضينةدا هةن:
"خؤر"،
بة فةرمان و رِوخسةتى بةديهيَنةرةكةى، سآ جؤرى جياجياى دةركةوتن و رِةنطدانةوة و،
رِووناكىبةخشينى هةية.
يةكيَكيان:
لة سةر طولَةكان.
يةكيَكى
تريان: لة سةر مانط و هةسارة طةرِؤكةكان.
ئةوى
تريان: لة سةر ماددة بريسكةدارةكانى وةك شووشة و ئاو.
يةكةمين درةوشانةوةى
خؤر، دةركةوتنيةتى بة سآ شيَوة:
شيَوةى
يةكةم: دةركةوتنيَكى "هةمةكى" و رِةنطدانةوةيةكى طشتىية، كة بريتىية
لة بةخشينى ئةو رِووناكىية بة سةرتاسةرى "هةموو طولَةكان".
شيَوةى
دووهةم: دةركةوتنيَكى "تايبةتى"ية، كة بريتىية لة رِةنطدانةوةيةكى
تايبةتى بةثيَى تواناى هةموو يةكيَك لة "جؤرةكانى طولَ".
شيَوةى
سآهةم: دةركةوتنيَكى "جوزئى"ية، كة رِووناكىبةخشينيةتى بةثيَى
كةسايةتيى يةك بة يةكى هةموو "طولَيَك".
دةبآ
ئةوةش ياد بخةينةوة كة ئةم نموونةيةمان لةسةر ئةو رِا و بؤضوونة بنياتنراوة كة
ثيَى واية: رِةنطة نةخشينةكانى طولَ، لة رِووناكىدانةوةى توانةوة و شيتةلأبوونى
حةوت رِةنطةكانى شةبةنطى خؤرةوة ثةيدا دةبن. جا بةثيَى ئةم رِا و بؤضوونة،
طولَةكانيش جؤرة ئاويَنةيةكى خؤرن.
دووهةمين درةوشانةوةى
خؤر بريتىية لةو رِيَذنةى نوور و رِووناكىيةى كة خؤر = بة ئيزنى بةديهيَنةرى دانا
= لة مانط و هةسارة طةرِؤكةكانىدا دةيداتةوة.
كةواتة
"مانط" دواى ئةوةى ئةم رِيَذنة هةمةكى و نوورة فراوانةى بةسةردا
دةرِيَذريَت، سووديَكى "هةمةكى" لةو رِووناكىية وةردةطريَت كة لة حوكمى
سيَبةريَكداية بؤ رِووناكيى خؤر و..
ثاشان
بة شيَوةيةكى "تايبةتى" لةم رِووناكىيةى كة ثيَى بةهرةمةند بوو، دةدات
بة دةرياكان و، هةوا و، طلَى بريسكةدار.
ئنجا
بة شيَوةيةكى "هةندةكى"ش بةسةر بلَقةكانى ئاو و، ورديلةكانى طلأ و،
طةرديلةكانى هةوادا ثةخشيان دةكات.
سآهةمين درةوشانةوةى
خؤر بريتىية لةو رِووناكىدانةوة ساف و "هةمةكى" و
"بآسيَبةر"ةى خؤر كة هةريةك لة: هةواى نيَوان ئاسمان و زةوى و،
رِووى دةرياكان، دةكات بة ئاويَنةى خؤى..
ثاشان
ئةو خؤرة، "ويَنة جوزئى"يةكةى و "ثةيكةرة بضووككراوة"كةى
خؤى دةدات بة هةموو يةكيَك لة: بلَق و دلَؤثةكانى دةرياكان و، دلَؤثةكانى ئاو و،
نمةكانى هةوا و، كلووةكانى بةفر.
بةم
جؤرة بينيمان كة "خؤر" لةو سآ رِووة ناوبراوانةوة، رِيَذنة و
رِووتيَكردنى خؤى ئاراستةى هةموو طولَيَك و، طشت دلَؤثة ئاويَكى رِووبةرِووى خؤر
و، هةموو نميَك دةكات، بة دوو رِيَطة لة هةريةكةياندا..
رِيَى
يةكةم: رِووناكىبةخشينى رِاستةوخؤ، بآ ئةوةى ئةو رِووناكىية بة ناو بةرزةخ و
ثةردةكاندا تيَثةرِ ببيَت.. ئةم رِآية رِيَطاى "نبووةت" دةنويَنيَت.
رِيَى
دووهةم: بةرزةخةكانى ئاويَتة دةبآ، ضونكة قابيلييةتى ئاويَنة و شتة رِووناكى
دةرخةرةكان هةريةكةيان رِةنطيَك بةسةر درةوشانةوةى خؤردا دةدةن.. ئةم رِآية
رِيَطاى "ويلايةت" دةنويَنيَت.
بةم
جؤرة، هةريةك لة "طولَ" و "دلَؤث" و "نم" لة رِيَى
يةكةمدا دةتوانيَت بلَيَت: "من ئاويَنةى خؤرى سةرانسةرى جيهانم" بةلآم
ناتوانيَت لة رِيَى دووهةمدا ئةمة بلَيَت، بةلَكو دةلَيَت: "من ئاويَنةى
خؤرةكةى خؤمم" يان "من ئاويَنةى ئةو خؤرةم كة بةسةر جؤر و
هاورِةطةزةكةمدا درةوشـاوةتةوة". لـةبـةر ئـةوةى لةم رِآيةدا ئةو بةم
شـيَوةية خـؤر دةناسيَت و، ناتوانيَت ئةو خؤرة ببينيَت كة رِووى لة سةرانسةرى
جيهانة..
ضونكة
خؤرى ئةو كةسة، يان ئةو جؤرة، يان ئةو رِةطةزة، لة ناوةندى بةرزةخيَكى تةسك و
ثابةندىيةكى ديارىكراودا ليَى دةردةكةويَت. ديارة ئةو "خؤرة ثابةندة"
ناتوانيَت ئاسةوارى "خؤرى رِةها"ى بآثابةندى و بآبةرزةخ ببةخشيَت.
واتة ناتوانيَت بة بينينى "دلَ" طةرمى و رِووناكى بة سةرتاسةرى رِووى
زةوى ببةخشيَت و، ذيانى سةرجةمى زيندةوةرانو رِووةكةكان بخاتة طةرِ و،
هةسارةكانيش بة دةورى خؤىدا بخوليَنيَتةوة و، ئاسةوارة مةزنة شكؤدارةكانى وةك
ئةمانة ئةنجام بدات.
بةلَآ،
هيض كام لةو سيانةى كة بة طريمان وامان دانا خاوةن هةست و شعوور بن، ناتوانن = لةم
رِيَى دووهةمةدا = ئةو ئاسةوارانة بةو خؤرة ببةخشن كة لة ناو ثابةندىية تةسك و
بةرزةخة سنووردارةكةدا بينىيان. خؤ ئةطةر ئةوان ئةو ئاسةوارة سةرسوورِهيَنةرانةى
كة لة ذيَر ئةو ثابةندىيةوة دةيبينن بة خؤرى رِةهاى ببةخشن، ئةوا تةنها لة
رِوويةكى عةقلَى و ئيمانيى رِووتةوة = نةك بة شهوودى دلأ = دةيبةخشن ثيَى و، بة
تةسليمبوونيَكى تةواو بةوةى كة ثيَيان وا دةبآ ئةو خؤرة ثابةندة خودى خؤرة
رِةهاكةية!
جا
طيَرِانةوةى ئةم حوكمانة (واتة ئةم ئاسةوارة مةزنانة) لة لايةن ئةو
"طولَ" و "دلَؤث"و "نم"ةى كة بة طريمان وةك مرؤظى
ذير داماننان، بؤ خؤرةكانيان، طيَرِانةوةيةكى "عةقلَى"ية نةك
"شهوودى"، تةنانةت هةندآ جار "برِيارة ئيمانىيةكانيان"
لةطةلأ "بينراوة طةردوونىيةكانيان"دا ثيَضةوانةى يةك دةردةضن و، طةلـآ
بة سةختى تةصديقيان دةكةن.
* * *
دةبا
ئيَمة هةرسيَكمان بؤ خؤشمان برِؤينة ناو ئةم تةمسيلةى كة ئاويَتةى حةقيقةتة و هيَندةش
تةسكة جيَى حةقيقةتى تيَدا نابيَتةوة، بةلآم لة هةندآ شويَنىدا لاكانى حةقيقةت
دةبينريَن و دةردةكةون.
طريمان
ئيَمة هةرسيَكمان ئةو "طولَ" و "دلَؤث" و "نم"ةين،
ضونكة ئةو هةست و شعوورةى كة بة طريمان داماننا تياياندا ببيَت، بةشى ئةم كارة
ناكات. بؤية وا ذيريى خؤيشمان دةنيَرينة ناويانةوة. واتة دةبآ تآبطةين لةوةى كة:
هةروةك ئةو سيانة لة رِيَذنةى رِووناكيى خؤرة ماددىيةكةيان بةهرةمةند دةبن،
ئيَمةش بة هةمان جؤر لة هى خؤرة مةعنةوىيةكةمان بةهرةمةند دةبين..
دةسا
ئةى ئةو هاورِآيةى كة دنيا لة بير ناباتةوة و لة شتانى ماددىدا رِؤدةضيَت و
نةفسيشى ضرِ و ئةستوور بووة! تؤ ببة بة "طولَ"ةكة، ضونكة توانا و
ليَهاتنت وةك هى ئةو واية، ئةوةتا ئةو طولَة لة ئاويَتةبوونى رِووناكيى خؤرةوة
رِةنطيَك وةردةطريَت و ويَنةى نموونةى خؤر لةو رِةنطةدا ئاويَتة دةكات و لة شيَوةيةكى
جواندا خؤى ثآدةنةخشيَنيَت.
ئنجا
ئةم فةيلةسووفةش كة لة قوتابخانة نوآيةكاندا خويَندوويةتى و، باوةرِى بة
كاريطةريى "هؤكارةكان" هةية و، لة "سةعيدى كؤن" دةضيَت، با
ببيَت بة "دلَؤث"ة شةيداكةى ئةو مانطةى كة سيَبةرى
"رِووناكى"ى لة خؤر وةرطيراوى دةداتآ و، رِووناكىيةك بة ضاوى ئةو
دةبةخشيَت كة ثيَى ببريسكيَتةوة.. بةلآم ئةو دلَؤثة دةبآ بزانيَت كة جطة لة
"مانط" ضيى تر بةو رِووناكىية نابينيَت و ناتوانيَت "خؤر"ى
ثآ ببينيَت. مةطةر لة رِيَى ئيمانةكةيةوة = نةك بةو رِووناكىية = بتوانيَت خؤر
ببينيَت.
ثاشان
ئةم هةذارةش (دانةر مةبةستى خؤيةتى) كة باوةرِى واية هةموو شتيَك رِاستةوخؤ لة
خواى طةورةوةية و "هؤكارةكان" بة ثةردة دادةنيَت، با "نم"ةكة
بيَت. ئةوةتا لة خؤىدا نميَكى هةذارة و شتيَكى ئةوتؤى نىية وةك طولَةكة ثشتى ثآ
ببةستيَت و ثالَى ثيَوة بدات و، رِةنطيَكيشى نىية كة بةهؤيةوة ببينريَت و، جطة
لة خؤر هيض شتيَكى تر ناناسيَت تا رِووى تآ بكات، هيَندة نةبيَت كة سافى و
خاويَنىيةكى بآطةردى ئةوتؤ لة بيلبيلةى ضاوىدا شك دةبات كة ويَنةى خؤرى ثآ
هةلَبطريَت.
ئيَستاش
مادةم ئيَمة رِؤشتينة شويَنةكانى ئةم سيانة، با سةيرى خؤمان بكةين و بزانين ضيمان
تيَداية و خةريكى ضيين؟ ئةوةتا كة سةير دةكةين دةبينين : "بةخشندةى
ميهرةبان" ضاكةكارى و نيعمةتةكانى خؤيمان بةسةردا دةباريَنيَت و،
رِووناكيمان دةداتآ و، ثةروةردةمان دةكات و، دةمانرِازيَنيَتةوة. خؤ مرؤظيش ديل و
بةندةى ضاكةية و دةيةوآ لةو كةسة نزيك ببيَتةوة و بيبينيَت كة شايانى ثةرستن
و خؤشةويستىية.
لةبةر
ئةوة، وا هةريةك لة ئيَمة بة هاندةرى كيَش(جاذبة)ى ئةو
خؤشةويستىية بةثيَى توانا و ليَهاتنى خؤى، رِيَطا دةبرِيَت بؤ طةيشتن بةو
ئامانجةى.
دةسا
ئةى ئةو كةسةى كة وةك "طولَ" واية! تؤ رِيَى خؤت بطرة بةر، بةلآم لة
يادت نةضيَت كة دةبآ وةك طولَيَك بةو رِآيةدا برِؤيت .. ئةوا رِؤيشتيت و، ثلة لة
دواى ثلة بةرزبوويتةوة تاكو طةيشتيتة ثلةيةكى "هةمةكيى" ئةوتؤ دةلَيَى
لة جيَى هةموو طولَةكاندايت. بةلآم خؤ "طولَ" ئاويَنةيةكى ضرِة و، حةوت
رِةنطةكانى رِووناكيى خؤرى تيَدا دةشكيَنةوة و شيتةلأ دةبن و ويَنةكةى خؤر لةناو
خؤىدا دةشاريَتةوة. لةبةر ئةوة، لة بينينى رِووى خؤرة خؤشةويستةكةتدا سةركةوتن
بةدةست ناهيَنيت، ضونكة رِةنطة ثابةندةكان و تايبةتكارىيةكانى طولَ، رِووناكيى
خؤر لة تؤدا ثةرش و بلآو دةكةنةوة و ثةردة لة رِووى ئةو رِووناكىيةدا دةطيَرِن و
ثشتى ثةردةكة دادةثؤشن. تؤ لةم حالَةدا لة دةست ئةو جودايىيانةى كة ئةنجامى
تيَكةلأبوونى ويَنة و بةرزةخةكانن، رِزطارت نابيَت مةطةر بة يةك مةرج، كة بريتىية
لةوةى:
سةرى
نوقمبووى ناو "خؤشةويستيى خؤت" بةرز بكةيتةوة و، واز بهيَنيت لةوةى كة
بة ضيَذ و رِازىبوونةوة بؤ ضاكةكارىيةكانى خؤت برِوانيت و، لةخؤبايىبوون و
غروور ثشتطوآ بخةيت و، رِوانينت تةنها ئاراستةى رِووى خؤرى ناو جةرطةى ئاسمان
بكةيتو، ثاشان ئةو رِووةى كة بؤ "خاك" نةويت كردووة و داواى رِؤزيى ثآ
دةكةيت، رِووةو "خؤر" وةرى بضةرخيَنيت كة لةو بةرزايىيةداية. ضونكة تؤ
ئاويَنةى خؤريت و ئةركى سةرشانيشت بريتىية لة ئاويَنةبوون بؤ خؤر و دةرخستنى
درةوشانةوةكانى خؤر. دلَنياش بة كة رِؤزىيةكةت لة دةرطاى طةنجينةى
ميهرةبانىيةوة(خاك) هةر ثآ دةطات، ض بة خؤت بزانيت يان نةزانيت.
بةلَآ،
هةروةك "طولَ" ئاويَنةيةكى بضووكى خؤرة، ئةم خؤرة زةبةلاحةش ئاويَنةية و
وةك دلَؤثيَكى دةرياى ئاسمان واية؛ بريسكانةوةيةكى درةوشانةوةى ناوى جوانى "النور"ى خواى طةورة
دةداتةوة. دةسا ئةى دلَى مرؤظ! بزانة ئةو خؤرة ضةندة مةزنة كة تؤ ئاويَنةى ئةويت!
دواى
ئةوةى كة ئةم مةرجةت ئةنجام دا، بة "كةمالَ"ى خؤت دةطةيت. بةلآم
هيَشتا هةر خودى خؤر بة رِاستى لة خؤىدا نابينيت، بةلَكو هةرطيز ثةى بةو حةقيقةتة
موجةرِرِةدة نابةيت، ضونكة رِةنطاورِةنطيى سيفةتةكانت رِةنطيَكى ثآدةدات و،
ضاويلكة ضرِ و ثرِةكةشت شيَوةيةكى لةبةر دةكات و، توانا و ليَهاتنة ثابةندةكانيشت
لة سنوورى ثابةندىدا دةيهيَلَيَتةوة.
ئيَستاش
ئةى ئةو فةيلةسووفة حةكيمةى كة رِؤشتووةتة ناو "دلَوث"ةكةوة! وا تؤ بة
ضاويلكةى "دلَؤث"ى بيرى خؤت و ثليكانةى فةلسةفة بةرزبوويتةوة تاكو
طةيشتيتة "مانط" و رِؤيشتيتة ناوى.
برِوانة!
ئةوةتا "مانط" لة زاتى خؤىدا شتيَكى ضرِة و نة رِووناكيى هةية و نة
ذيانيشيى تيَداية. كةواتة هةولَت بآهوودة و زانيارىيةكةشت بآسوود و ئةنجام
دةرضوون. بةلآم طةر ئةم مةرجانةى خوارةوة ئةنجام بدةيت، لة تاريكايى نائوميَدى و،
دلَتةنطيى غةريبى و، بيَزاركردنى رِؤحيانةتة ضةثةلَةكان رِزطار دةبيت.
مةرجةكانيش ئةمانةن:
طةر
واز لة شةوطارى "سروشت" بهيَنيت و.. رِوو لة خؤرى حةقيقةت بكةيت و..
بة دلَنيايىيةوة باوةرِ بهيَنيت بةوةى كة رِووناكىيةكانى ئةم شةوطارة تةنها
سيَبةرى رِووناكىيةكانى خؤرى رِؤذطارن. ئةوا بةم سآ مةرجة "كةمالَ"ى
خؤت بةدةسـت دةهيَنيت و، لة بريى "مانط"يَكى هةذار و تاريك، خؤرى
رِووناكى بةسام و شكؤت دةست دةكةويَت. بةلآم هةر هيَشتا تؤش = وةك هاوةلَةكةى ترت
= بة رِوونى و خاويَنى و سافى "خؤر" نابينيت، بةلَكو لة ثشتى ئةو
ثةردانةوة دةيبينيت كة ذيرى و فةلسةفةكةت لةطةلَياندا رِاهاتوون و، لةوديوى ئةو
بةربةستانةوة ثةيى ثآدةبةيت كة زانست و حيكمةتةكةت بؤيان ضنيويت و، لة رِةنط و
شيَوةيةكدا دةيبينيت كة توانا و ليَهاتنت بة بةرى خؤريان برِيوة.
وا
هاوةلَى سآهةميشتان، كة وةك "نم" واية، هةذارة.. بآرِةنطة.. هةر خيَرا
بةهؤى طةرميى خؤرةوة دةبيَت بة هةلَم و، واز لة خؤويستيى خؤى دةهيَنيَت و، سوارى
ثشتى هةلَم دةبيَت و، بة بؤشايى نيَوان ئاسمان و زةوىدا سةر دةكةويَت و، بة ئاطرى
عيشق ماددة ضرِةكةى ناوى طرِ دةطريَت و، لة رِيَى رِووناكىيةوة دةبيَت بة
"نوور" و، دةست بة يةكيَك لةو تيشكانةوة دةطريَت كة لة درةوشانةوةكانى
ئةو رِووناكىيةوة هاتوون و، بؤ خؤى لةم رِآيةوة ليَى نزيك دةبيَتةوة!
دةسا
ئةى ويَنة و نموونةى "نم"ةكة! تؤ مادةم رِاستةوخؤ ئةركى ئاويَنة
رِادةثةرِيَنيت بؤ "خؤر"، ئةوا لة هةر ثلةيةكدا دةبيت ببة، ضونكة دةتوانيت
لةو ثلةيةدا ثةنجةرةيةكى رِوون و خاويَنت دةست بكةويَت كة بة "عين اليقين" سةيرى
رِووى خؤرى ليَوة بكةيت و، لة طيَرِانةوةى ئاسةوارة سةرسوورِهيَنةرةكاندا بؤ
خؤر، طرفتارى هيض ضةشنة دذوارى و طيروطرفتيَك نةبيت. ضونكة دةتوانيت = بآ هيض
ضةشنة دوودلَىيةك = وةسفة بةهةيبةت و سامةكانى خؤر بؤ خودى خؤر بطيَرِيتةوة و،
هيض شتيَك ناتوانيَت رِيَى طيَرِانةوةى ئةو ئاسةوارة سةرسوورِهيَنةرانةت بؤ
دةستةلآتدارىية رِةهاكةى خؤر لـآ بطريَت.. نة تةنط و تاريى بةرزةخةكان، نة
ثابةنديى توانا و ليَهاتنةكان.. نة بضووكيى ئاويَنةكان، هيض كاميان طرفتارى
سةرساميت ناكةن و بةرةو شتيَكى ثيَضةوانةى حةقيقةت ناتبةن، ضونكة خؤت ساف و
بآطةرديت و رِاستةوخؤ سةيرى خؤر دةكةيت. هةر لةبةر ئةوةية كة زانيت ئةوةى لة
ئاويَنةكاندا ديارن خودى خؤر نين، بةلَكو جؤرة درةوشانةوة و رِةنطدانةوةيةكى
جؤراوجؤرن و، تةنها بةلَطة و ناونيشانى خؤرن و، ناتوانن سةرجةمى ئاسةوارة بةسام و
شكؤدارةكانى خؤر دةربخةن.
* * *
لةم
نموونةيةدا، كة ئاويَتةى حةقيقةتة، لة سآ رِيَطاى جياجيا و جؤراوجؤرةوة رِيَى
"حةقيقةت" دةطيريَتة بةر. ئةوانةش كة ئةم سآ رِيَطايانة دةطرنةبةر، لة
تايبةتكارىيةكانى كةمالآت و دريَذةى ثلةى بينيندا جياجيا دةبن، هةرضةندةش لة:
ئةنجام و، ملكةضكردندا بؤ حةق و تةسديقكردنى حةقيقةتدا، هةموويان يةك
دةطرنةوة.
جا
هةروةك ئةطةر مرؤظيَك هةر تةنها شةوى بينيبيَت و هةرطيز ضاوى بة "خؤر"
نةكةوتبيَت، بةلَكو تةنها لة ئاويَنةى مانطدا سيَبةرةكانى خؤرى ديبيَت،
ناتوانيَت سام و هةيبةتى رِووناكيى تايبةتيى و جاذيبةى مةزنى
خؤر لة ذيريى خؤىدا جآ بكاتةوة، بةلَكو بة تةقليدكردنى ئةو كةسانةى ديويانة
تةسليم و ملكةض دةبيَت..
هةروةك
ئةو كةسة واية، بة هةمان جؤر، ئةو كةسةش كة رِيَى ميراتطريى ثيَغةمبةر صلى الله
عليه وسلم (وراثة
النبوة)ى
نةطرتووةتةبةر و لةو رِآيةوة نةطةيشتووةتة ثلةى هةرة بةرز و مةزنى دوو ناوى: "القدير"
و "المحيي" و ناوة جوانة هاوضةشنةكانيان، كة بة طرتنةبةرى ئةو رِآية
مرؤظ ثيَيان بةهرةمةند دةبيَت.. ئةو كةسة تةنها بة ضاوليَكةريى كةسانى تر حةشر و
قيامةتى هةرةمةزن دةبينيَت و قبوولَى دةكات و، دةلَيَت: (ئةم كيَشةية كيَشةيةكى
عةقلَى نىية). ضونكة حةقيقةتى حةشــر و قيـامةت مـةزهةر و ئاويَنةى تيادةركةوتنى
ئيسمـى ئةعظهم و ثلة
هةرةمةزنةكانى هةنديَكى ترى ناوة جوانةكانى خواى طةورةن.
ديارة
ئةو كةسةى كة بينينى نةطةيشتبيَتة ئةو ثلةية و تا ئةوآ بةرز نةبووبيَتةوة، ناضارى
"ضاوليَكةرى" دةبيَت. بةلآم ئةو كةسةى بيرى طةيشتبيَتة ئةوآ، بة ويَنةى
ئاسانيى ئالأوطؤرِى شةو و رِؤذ، حةشر و قيامةتيشى ثآ ئاسان دةبيَت و بة بآ تةقليد
و بة دلَيَكى ئارام و دلَنياوة، باوةرِى ثيَى دةبيَت.
لةم
نهيَنىيةوةية كة قورئانى ثيرؤز حةشر و قيامةت لة طةورةترين ثلة و تةواوترين
رِوونكردنةوةدا، باس دةكات و، ثيَغةمبةرى مةزنيش صلى الله عليه وسلم كة
بةهرةمةندى نوورةكانى ئيسمى ئةعظهم بووة، بة هةمان جؤر
خةلَكى بؤ رِيَنمايى دةكات.
* * *
سةبارةت
بة ثيَغةمبةرانى ثيَشينيشةوة = عليهم السلام = كة مةسةلةى حةشريان لة مةزنترين ثلة
و فراوانترين دريَذةثيَداندا رِوون نةكردووةتةوة و، بة كورتى و ثوختى ليَى
دواون، هى ئةوةية كة نةتةوةكانيان لةو سةردةمانةدا لة حالَةتة سةرةتايى و سادةكانى
ذياندا بوون، بؤية حيكمةتى ئيرشاد داخوازى ئةو ثوختة ليَدوانة بووة.
هةر
لةم نهيَنىيةوةية كة: هةندآ لة ئةولياكان بةشيَكى ثايةكانى ئيمانيان لة ثلة هةرة
مةزنةكةىدا نةبينيوة، يان نةيانتوانيوة بةو جؤرة و لةو ثلةيةدا رِوونى بكةنةوة.
هةر
لةم نهيَنىيةشةوةية كة ثلةكانى خواناسان لة ناسينى خواى طةورةدا جياجيا و
جؤراوجؤر دةردةضيَت..
بةم
جؤرة، لةم حةقيقةتةوة، طةلـآ نهيَنيى زؤرى وةك ئةمانة دةردةكةون.
وا
ئيَستا كؤتايى بةم تةمسيل و نموونةهيَنانةوةية ديَنين، كة تا رِادةيةك
"حةقيقةت" دةردةخات، ضونكة خودى حةقيقةت طةلـآ قوولأ و فراوانة و،
ئيَمةش دةست لةو نهيَنىيانة وةرنادةين كة لة سنوورى ئيَمة بةدةرن و زؤر لة
سةرووى تواناى خؤشمانةوةن.
[1] واتة: هةموو
شتيَكى ناو ئةم جيهانة لة بةرامبةر يةكترةوة (لا إله إلاّ الله)
دةلَيَنةوة. (وةرطيَرِ)
[2] تةنانةت من بة
وردى سةرنجى ثشيلةكانم دا، بينيم كة: دواى ئةوةى تيَريان خوارد و يارىيان كرد،
خةويان لـآ كةوت. ليَرةدا ئةم ثرسيارة بة زةينمدا هات: بؤضى بةم زيندةوةرة لة
درِندةضووانة دةوتريَت: "زيندةوةرانى ثاك و ثيرؤز"؟ ثاشان كة شةو
رِاكشام بؤ ئةوةى بخةوم، يةكيَك لةو ثشيلانة هات و لةسةر سةرينةكةم شانى دادا و،
دةمى هيَناية لاى طويَمةوة و، بة ئاشكرا و رِاشكاوى دةستى كرد بة ذيكرى خواى
طةورة و، وتى: "يا رحيم.. يا رحيم.. يا رحيم" وةك بلَيَى ئةم ثشيلةية بة
ناوى سةرجةم هاورِةطةزةكانيةوة بةرثةرضى ئيعتيراز و وةلآمى ثرسيارةكةمى دايةوة. كة
ئةمةم لـآ بيست، يةكسةر ئةم ثرسيارة رِووى لة ذيريم كرد كة: ئايا ئةم ذيكرة تةنيا
تايبةتة بةم ثشيلةيةوة يان طشتىية بؤ هةموو ثشيلةكان؟ هةروةها ئايا بيستنى ذيكرى ئةم
ثشيلةية تايبةتة بة رِةخنةطريَكى ناحةقى وةك منةوة يان هةموو مرؤظيَك طةر بة وردى
طويَى لـآ بطريَت دةتوانيَت تا رِادةيةك بىبيستيَت؟ لة بةيانىدا كة رِؤذ بووةوة
طويَم لة هةموو ثشيلةكانى تر رِاطرت، بينيم هةرهةموويان لة ضةند ثلةيةكى جياجيادا
هةمان ذيكريان
دووثات دةكردةوة، هةرضةند ذيكرةكةيان وةكو هى ثشيلةى يةكةم رِوون و
ئاشكرا نةبوو، ضونكة لة سةرةتاى مرِةمرِى ئةواندا ئةم ذيكرة جيا
ناكريَتةوة و دةستنيشان ناكريَت، بةلآم وردة وردة لة نيَوان مرِةمرِةكةياندا
دةتوانريَت "يا رحيم.. يا رحيم" جيا بكريَتةوة، ثاشان وردة وردة هةموو
مرِةمرِةكةيان تيَكرِا دةبيَت بة يةكثارضة: "يا رحيم.. يا رحيم" و بة ذيكريَكى خةمناكى
ئاشكرا ناوى خواى طةورة دةبةن، بآ ئةوةى ثيتةكان دةربخةن. ضونكة لةو كاتانةدا كة ذيكرى نيانى
"يا رحيم" دةكةن، دةمى خؤيان دةطرن.
ئةم
رِووداوةم بؤ هةموو ئةو كةسانة طيَرِايةوة كة هاتن بؤ سةردانم، ئةوانيش سةرنجى
ئةمةيان دا و وتيان: تا رِادةيةك ئيَمةش دةيبيستين. ثاشـان ئةم ثرسـيارة رِووى لة
دلَم كرد: ئايا هـؤى دةسـتنيشـانكردنى ئـةم نـاوى: "يا رحيم"ة ضىية
و، لةبةر ضى ثشيلةكان بة تايبةتى بةم ناوة ذيكر دةكةن و،
بؤضى بة شيَوة طوفتارى مرؤظ دةيلَيَن و وةك هى زمانى زيندةوةران نايلَيَن؟ يةكسةر
وةلآمى ئةم ثرسيارة بةم جؤرة لة رِووى دلَمدا كرايةوة كة: ثشيلة ئاذةلَيَكى نةرم
و نيانى ضةشنى منالَى بضووكة لةطةلأ مرؤظدا و، لة هةموو طؤشةيةكى خانة و
لانةكةىدا تيَكةلَة، تةنانةت دةلَيَى هاورِآيةتى. كةواتة ثيَويستى بة طةلـآ سؤز و
ميهرةبانيى زؤرة. جا هةركات كة ضاكة و رِةفتارى نةرم و نيانى لةطةلأدا دةكريَت،
تةنها سوثاسى خوا دةكات و، بة ثيَضةوانةى سةطةوة، هؤكارةكان ثشتطوآ دةخات و، لة
جيهانة تايبةتىيةكةى خؤىدا ميهرةبانيى بةديهيَنةرة خاوةن سؤز و بةزةيىيةكةى
ئاشكرا دةكات و، بةمةش مرؤظى نوقمبووى خةوى "غةفلَةت" لة خةو رِادةثةرِيَنيَت
و، هؤكارثةرستةكان بيَدار دةكاتةوة و تيَيان دةطةيةنيَت كة: يارمةتى لة لايةن كآوة
ديَت و، رِةحـمةتيش لة كآوة ضاوةرِوان دةكريَت؟! (دانةر)
[3] لة هةموو
تويَذيَكيشدا سآ تاقم هةن. كةواتة ئةو سآ نموونةيةى كة لة تةمسيلةكةدا هةن
رِوويان لة هةرسآ تاقمةكانى هةموو ضينةكانة، تةنانةت لة هةر نؤيان نةك تةنها سيان.
(دانةر)