وتةى بيست‏وسآ‏هةم

ئةم وتةية بريتى‏ية لة دوو باس

بسم الله الرحمن الرحيم

(لَقَدْ خَلَقْنَا الاِنْسَانَ في اَحْسَنِ تَقْويمٍ * ثُمَّ رَدَدْنَاهُ اَسْفَلَ سَافِلينَ * اِلاّ الَّذينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالحِاتِ) (التين:4=6).

باسى يةكةم

(لة نيَوان هةزاران لايةنى جوانيى "ئيمان"‏دا، تةنها ثيَنج دانةيان لة ناوةندى ثيَنج خالأدا، رِوون دةكةينةوة).

خالَى يةكةم:

مرؤظ بةهؤى رِووناكيى ئيمانةوة بةرةو بلَندترين "ثلة" بةرز دةبيَتةوة. بةمةش نرخ و بايةخيَكى ئةوتؤى دةست‏دةكةويَت كة واى لـآ‏ دةكات شايانى بةهةشت بيَت. بةلآم ئةطةر رِيَى كوفر بطريَتةبةر، ئةوا بةهؤى ئةو تاريكى‏يةى كة لةو رِيَطايةدا هةية، بةرةو نزمترين ثلة دادةبةزيَتة خوارةوة و دةكةويَتة باريَكى ئةوتؤ كة واى لـآ دةكات شياوى دؤزةخ بيَت.

هؤى ئةمة دةطةرِيَتةوة بؤ ئةوةى كة "ئيمان" بة ثةيوةستيَكى قايم و ثتةو، مرؤظ بة خواى خؤيةوة دةبةستيَت و، ثةيوةنديى لةطةلأ خواى طةورةدا بؤ ثةيدا دةكات. ضونكة ئيمان، لة رِاستى‏دا، ثةيوةندى ثةيداكردنة لةطةلأ خواى طةورةدا. لةبةر ئةوةى مرؤظ بةهؤى ئيمانةوة و لةو رِووةوة كة: "سنعةتى خواى كردطارة و، نيشانةى نةخش‏و‏نيطارى ناوة جوانةكانى ثةروةردطارى تيَدا دةردةكةويَت", ئةوا نرخ و رِيَزيَكى تابلَيَيت طةورةى دةست دةكةويَت.

بةلآم كوفر ئةو ثةيوةندى و نيسبةت ثةيداكردنة دةبضرِيَت و، تاريكى‏يةكةشى ئةو سنعةتةى خواوةندى كردطار دادةثؤشيَت و نايهيَلَيَت. بةم كارةشى لة نرخى مرؤظ دادةطريَت و تةنها لة لايةنة ماددى‏يةكةى‏دا دةيهيَلَيَتةوة. خؤ ماددةش، لةبةر ئةوةى شتيَكى فانى و لةناوضووة و ذيانيشى كاتى‏ية، ئةوا بايةخى بؤ دانانريَت و وةك "نةبوو" واية.

وا ئةم نهيَنى‏ية بة نموونةيةك رِوون دةكةينةوة:

نرخى ماددة لةضاو نرخى سنعةتى مرؤظ و مةوداى ضاكيى ئةو سنعةتةدا جياية. ئةوةتا هةندآ جار دوو نرخةكة يةكسانن و، جارى وايش دةبيَت كة ماددة لة خودى سنعةتةكة بةنرختر دةبيَت و، هةندآ جاريش ماددةيةكى ئاسن نرخيَكى هونةرى و جوانكاريى تابلَيَيت بةرزى دةبيَت و، هةندآ جارى تريش سنعةتيَكى زؤر نايابى دةطمةن نرخى مليؤنان ليرةى دةست دةكةويَت، با لة ماددةيةكى زؤر سادة و ساكاريش بيَت. خؤ ئةطةر ئةم سنعةتة نايابة ببريَتة بازارِى ثيشةسازة وريا و ليَزانةكان و، وةستا ليَهاتووة كارامة و ناودارةكةشى بناسن، ئةوا نرخى دةطاتة يةك مليؤن ليرة. هةر هةمان سنعةتى ناياب طةر = بؤ نموونة = ببريَتة بازارِى ئاسنطةران، لةوانةية هيض كةسيَك نةيكرِيَت. بةلَكو لةوانةية هةر هيض كةسيَك ليَى نةضيَتة ثيَشةوة.

مرؤظيش بة هةمان جؤرة! سنعةتى نايابى خواوةندى كردطارة و، بةرزترين و ناسك‏ترين موعجيزةى توانستى ثةروةردطارة. ضونكة خواوةندى كردطار كردوويةتى بة: ثيشانطاى دةرخستنى هةموو درةوشانةوةكانى ناوة‏ جوانةكانى خؤى و، خولطةى هةموو نةخش‏و‏نيطارة بآ‏ويَنةكانى و، نموونةيةكى ثوخت و بضووكى طشت بوونةوةران.

جا ئةطةر نوورى ئيمان لةم مرؤظةدا جيَطير ببيَت، ئةوا ئةو نوورة سةرجةم نةخش و نيطارة ثرِ لة دانايى‏يةكانى خواوةند لة مرؤظ‏دا، دةردةخات و دةيشيان‏خاتة بةردةستى خةلَكى تا بيان‏خويَننةوة. ئيتر مرؤظى ئيماندار بيريان لـآ ‏دةكاتةوة و، دةيان‏خويَنيَتةوة و، لة خؤى‏دا بة تةواوى هةستيان ثآ‏ دةكات و، كةسانى تريش وا لـآدةكات كة ئةوانيش بيان‏خويَننةوة. واتة: وةك ئةوة واية بلَيَت: "من دروست‏كراو و بةديهيَنراوى كردطارى مةزنم. برِوانن ضؤن ضاكة و ميهرةبانيى ئةوم تيَدا دةردةكةويَت". بةم واتايانة و هاوضةشنيان سنعةتى ثةروةردطار لة مرؤظ‏دا دةردةكةويَت و بةرجةستة دةبيَت.

كةواتة ئةم ئيمانةى كة بريتى‏ية لة ثةيوةندى ثةيداكردن لةطةلأ خواوةندى كردطاردا، هةموو شويَنةوارةكانى سنعةتى ئةو كردطارة لة مرؤظ‏دا دةردةخات. ئيتر تا ئةو سنعةتةى ثةروةردطار ديارتر و ئةو ئاويَنةيةى كردطاريش بريقةدارتر بيَت، نرخى مرؤظ زياتر دةردةكةويَت. ئةم مرؤظةى كة لة رِوالَةت‏دا طرنطى‏يةكى ئةوتؤى نى‏ية، بةم ئيمانة واى لـآديَت كة ثلةى هةرة بةرزى نيَوان بةديهيَنراوان بةدةست‏ بهيَنيَت، ضونكة بةمة شايانى طوفتارى خواوةند و، شةرةفمةندى ميوانيى ثةروةردطار دةبيَت لة بةهةشت‏دا.

بةلآم ئةطةر كوفر = كة لة رِاستى‏دا ثةيوةندى ثضرِاندنة لةطةلأ خواوةنددا = دةستى بطاتة دلَى مرؤظ، ئةوا ئةو كاتة هةرضى واتا و ناوةرؤكى نةخش‏و‏نيطارة ثرِ لة دانايى‏يةكانى ناوة جوانةكانى خواوةند هةن، هةموويان دةكةونة تاريكى‏يةوة و ناميَنن. ئنجا خويَندنةوةيان مةيسةر نابيَت. ضونكة ئةو كاتة بة بؤنةى لةبيرضوونةوةى كردطار لة لايةن ئةو مرؤظةوة، هيض‏كام لةو لايةنانةى مرؤظ كة دةرِواننة كردطارى مةزن، نازانريَن، بةلَكو ثشت هةلَدةكةن و، زؤربةى نيشانةكانى سنعةتى بةنرخى ثرِ لة واتا و نةخش‏و‏نيطارة مةعنةوى‏ية بةرزةكانيش، ناميَنن و لةناودةضن. ئةوانةشيان كة دةميَننةوة و بةضاو دةبينريَن، ئةوا دةدريَنة ثالأ هؤكارة بآ‏بايةخةكانى وةك "سروشت" و "رِيَكةوت". ئيتر بةم جؤرة هيض كام لةو نيشانة بةنرخانة ناميَنن. ضونكة ئةو كاتة هةريةكة لةو طةوهةرة درةوشاوانة دةبن بة شووشةيةكى رِةش و تاريك و، نرخ و بايةخى تةنها لة ماددة ئاذةلأئاساكةى‏دا دةميَنيَتةوة. خؤ وةك وتمان: نرخ و بةها و بةروبوومى ماددةش لةوةداية خاوةنةكةى، كة لة هةموو بةديهيَنراوان دةست‏كورت و بةدبةخت‏ترة، ذيانيَكى هةندةكيى كةم و كورت بباتة سةر، ئنجا لة كؤتايى‏دا ناميَنيَت و دةرِوات.

بةم جؤرة، "كوفر" ضييةتى(ماهية)ى مرؤظ دةرِووخيَنيَت و، لة طةوهةريَكى بةنرخةوة دةيطؤرِيَت بة خةلَووزيَكى بآنرخ!

خالَى دووهةم:

هةروةك "ئيمان" رِووناكى‏يةكى واية مرؤظ رِووناك دةكاتةوة و، هةموو نووسراوةكانى خواى طةورةى تيَدا بةرجةستة دةكات و، دةيانخاتة بةرضاوى بينةر و خويَنةران.. بة هةمان جؤر، طشت بوونةوةرانيش رِووناك دةكاتةوة و، ضةرخةكانى ثيَشوو و ئايندةش لة تاريكى رِزطار دةكات.

بؤ رِوونكردنةوةى ئةم نهيَنى‏ية، نموونةيةك دةهيَنينةوة و، لةمةش‏دا ثشت بة يةكيَك لة نهيَنى‏يةكانى ئةم ئايةتة ثيرؤزة دةبةستين كة دةفةرموآ:

(اللهُ وليُّ الَّذينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ اِلى النُّورِ) (البقرة:257).

لة رِووداويَكى ئةنديَشةيى‏دا دوو ضياى سةختى بةرزم دى كة بةرامبةرى يةكتربوون و، ثرديَكيش سةر لوتكةى هةردووكيانى بة يةكةوة بةستبوو. ذيَر ثردةكةش شيويَكى قوولأ بوو. منيش لةسةر ئةو ثردة رِاوةستابووم و، دنياش لة هةموو لايةكةوة هيَندة تاريكى دايثؤشيبوو كة بة تةواوى شت نةدةبينرا!

ئاورِم بة لاى رِاستى خؤم‏دا دايةوة، طؤرِستانيَكى طةورةم لة تاريكايى‏يةكى بآ‏سنووردا دى. واتة وام بة خةيالأدا هات..

ثاشان سةيرى لاى ضةثم كرد. وةك بلَيَيت ضةندين شةثؤلى سةختى وام دى كة ثرِ بوون لة كارةساتى طةورة و سةرسوورِهيَنةر و لةوةدا بوون هيَرشم بؤ بهيَنن و ثةلامارم بدةن..

سةيرى ذيَر ثردةكةم كرد، قوولآيى‏يةكى بآ‏ بنك هاتة بةرضاوم!

منيش بؤ ئةم هةموو تاريكايىيانة تةنها ضرايةكى دةستيى كزم ثآبوو، كة خستمةكار، باريَكى سامناكم بةدى‏كرد! ضونكة لة هةموو جآ‏يةك‏دا، تةنانةت لةم لا و لةو لا و ئةوسةرى ثردةكةش‏دا ضةندين تارمايى و جرِوجانةوةر و شيَر و درِندةم دى. خؤزطةم دةخواست ئةو ضرايةم هةر نةبواية كة ئةو هةموو بوونةوةرة سامناكانةى بؤ دةرخستم! ضونكة رِووناكيى ضراكةم بؤ هةرلايةك ئاراستة بكرداية، هةمان سامناكيم دةبينى. لة دةروونةوة زؤرم خةم خوارد و بةدةم خةفةتةوة وتم: "ئةم ضرايةم لـآ بوو بةهؤى طيروطرفت". ئيتر رِقم ليَى هةلَسا و فرِيَم‏ دا و شكا! كة فرِيَم‏ دا بةر سويضى طلَؤثيَكى كارةبايى مةزن كةوت! لة ثرِ ئةم طلَؤثة داطرسا و هةموو بوونةوةرانى رِووناك كردةوة و، ثةردةى تاريكيى لادا و بة يةكجارى نةما و، ئةو رِووناكى‏ية هةموو لايةكى طرتةوة و، رِاستى و حةقيقةتى هةموو شتيَك بة جوانى و رِوونى دةركةوت.

بينيم ئةو ثردة هةلَواسراوة سامناكة، شةقاميَكة لةناو دةشتايى‏يةك‏دا.. طؤرِستانة مةزنةكةى لاى رِاستيش ضةند كؤرِيَكى ذيكر و تةهليلة و رِيَز و خزمةت‏طوزارى و خواثةرستين كة بة سةرثةرشتى و لة ذيَر ضاوديَريى ضةند مرؤظيَكى نوورانى‏دان لة ضةندين باخضةى سةوز و جوان‏دا كة خؤشى و رِووناكىيان تيَدا ديارة و بةختةوةرى و خؤشى بة دلآن دةبةخشن.. ئةو شيوة قوولأ و كارةساتة سةرسوورِهيَنةر و رِووداوة سةيرانةى لاى ضةثيش، ضةند ضيايةكى ثرِ لة درةختى سةوزى جوانن كة مرؤظ ثرِ بةدلأ حةز دةكات سةيريان بكات و، لة ثشتى ئةم ضيا و شاخانةشةوة ميوانخانةيةكى مةزن و باخضة و سةيرانطايةكى دلَرِفيَنى لـآية.

بةلَآ، بة خةيالأ وام دى..

ئةو بوونةوةرة سامناك و جرِوجانةوةرة درِندانةش كة لة ثيَش‏دا بينيمن، لة رِاستى‏دا ضةند زيندةوةريَكى مالَى و رِام‏كراوى وةك حوشتر و مانطا و بزن و مةرِ بوون.

ئيتر لةم كاتةدا ئةم ئايةتةم خويَندةوة كة دةفةرموآ:

(اللهُ وليُّ الَّذينَ آمنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ اِلى النُّورِ).

ئنجا لةبةر خؤمةوة وتم:

الحمد لله على نور الايمان.

ثاشان لةو رِووداوة ئةنديَشةيى‏ية بيَدار بوومةوة.

ئةو دوو ضياية: سةرةتا و كؤتايى ذيانن، واتة جيهانى سةر زةوى و بةرزةخن. ثردةكةش: رِيَطاى ذيانة. لاى رِاست: سةردةمى رِابوردووة و، لاى ضةثيش: ئايندةية. ئةو ضرا دةستى‏يةش: خؤويستيى مرؤظة كة بة خؤى‏دا دةنازيَت و، شانازى بة زانيارى‏يةكانيةوة دةكات، ئةو زانيارىيانةى كة بة جؤريَكى وان طوآ بؤ سرووش(‏وةحى)‏ى خواوةند ناطرن. درِندة و جرِوجانةوةرةكانيش: بوونةوةر و رِووداوة سةير و سةرسوورِهيَنةرةكانن.

جا ئةو مرؤظةى كة ثشت بة خؤويستى و لةخؤبايى‏بوونى خؤى دةبةستآ و دةكةويَتة ناو داوى تاريكيى بآ‏ئاطايى و، دووضارى كؤت و زنجيرى كوشندةى طومرِايى بووة، ئةو كةسة، وةك حالَةتى يةكةمى رِووداوة ئةنديَشةيى‏يةكةى من واية. ضونكة لة رِووناكى‏ية كزةكةى ئةو ضرايةدا، كة زانياريى لةرِآ‏لادةر و ناتةواوى طومرِايى‏ية، رِابوردوو وةك طؤرِستانيَكى طةورةى تاريك دةبينيَت و، ئايندةشى هيَندة تاريك ديَتة بةرضاو، كة سةرجةم كارةساتة ناخؤشةكانى تيَدا ديَن و دةرِؤن و، هةموو ئةم كارانةش دةداتة دةستى رِيَكةوتى كت‏وكويَر. بوونةوةران و رِووداوةكانيش، كة هةريةكةيان فةرمانبةرى طوآرِايةلَن لة لاى ثةروةردطاريَكى داناى ميهرةبان، ئةو بة درِندةى خويَن‏مذيان دةزانيَت. كةواتة فةرمانى ئةم ئايةتة ثيرؤزةى لةسةر دةسةثيَت كة دةفةرموآ:

(والَّذينَ كَفَرُوا اَوْلِياؤُهُم الطّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ اِلى الظُّلُماتِ) (البقرة:257).

بةلآم ئةطةر رِيَنمايى خواوةند بةدةم مرؤظةوة بيَت و، ئيمان رِووناكيى خؤى بة دلَى ئةو مرؤظة بطةيةنيَت و، فيرعةونايةتيى دةروونى بشكيَت و، طوآ بؤ قورئانى ثيرؤز رِابطريَت، ئةوا ئةو مرؤظة، وةك حالَةتى دووهةمى رِووداوة ئةنديَشةيى‏يةكةم واية، هةموو بوونةوةران لة بةرضاوى‏دا رِوون دةبنةوة و وةك رِؤذى رِووناكيان لـآ ديَت و، هةموو جيهان بة يةك دةنط دةلَيَن:

(اَللهُ نُورُ السَّمواتِ والاَرضِ) (النور:35).

ئيتر ئةو كاتانةى رِابوردوو طؤرِستانيَكى طةورة نابن (‏وةك واى بة خةيالأدا دةهات) بةلَكو هةريةكة لة ضةرخةكانى رِابوردوو = وةك بة بةسيرةت (‏بينايى دلأ) دةبينريَت = ثرِة لة ئةرك و فةرمانبةريى بةندايةتى بة ثيَشةوايةتيى يةكيَك لة ثيَغةمبةران، يان ضةند كةسيَك لة خواناسان. ضونكة هةر يةك لةمانة ئةو فةرمانبةرى‏ية بةرزة بة جوانترين و تةواوترين شيَوة بةرِيَوة دةبات و بلآوى دةكاتةوة و لةناو خةلَكى‏دا ثاية و بنضينةكانى دادةمةزريَنيَت. ثاشان كة ئةم حةشاماتة زؤر و رِؤح‏‏‏ثاكانة كار و ئةركى سروشتى و فةرمانبةريى ذيانيان كؤتايى ثآ‏ديَت، بةرةو ضةندين ثلةى بلَند بة "الله أكبر"وتنةوة، دةرِؤن و بةرز دةبنةوة و دةضنة ئةوديو ثةردةى ئايندةوة.

هةر ئةم مرؤظة كة ئاورِ بة لاى ضةث‏دا دةداتةوة، بة دووربينى ئيمان لة دوورةوة و لة ثشتى ضةندين ئالأو‏طؤرِى بةرزةخ و قيامةتةوة، كة وةك ضياكان مةزنن، ضةندين كؤشكى بةختةوةريى ناو باخضةكانى بةهةشت دةبينيَت، كة ميوانداريى خواوةندى ميهرةبانى بة ضةشنيَكى فراوانى بآ‏كؤتايى تيَدا سازكراوة. بةمة دلَنيا دةبيَت كة هةرضى كارةساتى طةردوونيى وةك زريان و بوومةلةرزة و تاعوون و هاوضةشنيان هةن، هةر هةموويان كار ثآسثيَرراو و فةرمانبةرى طوآ‏رِايةلَن. رِةشةباى بةهار و باران و هاوضةشنيان كة لة رِوالَةت‏دا ناشيرين و خةمناك ديارن، ئةم بة رِاستى دةيان‏بينيَت و بؤى دةردةكةويَت كة ئةوانة ماية و خولطةى ضةندين دانايى ورد و جوانن، بة رِادةيةك كة مردن بة ثيَشةكيى ذيانيَكى هةتاهةتايى و، طؤرِيش بة دةرطاى بةختةوةريةكى هةميشةيى دةبينيَت.. لاكانى تر بؤ خؤت لةطةلأ ئةم نموونةيةدا بةراورد بكة و ليَكيان بدةرةوة.

خالَى سآ‏هةم:

"ئيمان" هةروةك "رِووناكى‏"ية، بة هةمان جؤر "هيَز"يشة. ضونكة ئةو مرؤظةى كة ئيمانى تةحقيقيى دةست‏دةكةويَت، دةتوانيَت ثشت بة ئيمانةكةى ببةستآ و بةرهةلَستى طشت بوونةوةران بكات و لة تةنطانةى رِووداوةكان رِزطارى ببيَت. ئيتر بةوثةرِى دلَنيايى‏يةوة سوارى كةشتيى دةريابرِى ناو شةثؤلة سةختةكانى ذيان دةبيَت و، بآ ترس و بيم دةرِوانيَتة دةوروبةرى و دةلَيَت: "توكلتُ على الله" و، ئةركة قورسةكانى ئةستؤى بة ئةمانةت دةداتة دةستى توانستى خاوةن تواناى رِةها كة خواى طةورةية. بةم جؤرة، بة دلَنيايى و ئاسانى و ئاسوودةيىيةوة رِيَى ذيانى دنيا دةبرِيَت تا دةطاتة بةرزةخ، لةوآ دةحةويَتةوة. ئنجا دةتوانيَت لةويَوة بةرز‏ ببيَتةوة و بةرةو بةهةشت بفرِآ و برِواتة ناو بةختةوةريى هةميشةيى‏يةوة. بةلآم ئةطةر مرؤظ بةو جؤرة ثشتى بة خواى طةورة نةبةست، ئةوا نةك هةر ناتوانآ بفرِيَت، بةلَكو ئةو كؤلَة قورسانةى ذيان زياتر قورسى دةكةن و بةرةو نزمترين ثلة كيَشى دةكةن.

كةواتة "ئيمان" داخوازى "تةوحيد"ة و، تةوحيديش مرؤظ دةطةيةنيَتة ئةوةى خؤى "تةسليم"ى خواوةند بكات و، ئةم خؤتةسليم‏كردنةش "تةوةككول" واتة: ثشت‏بةخوا‏بةستن، دةهيَنيَتة دى. ئنجا تةوةككوليش رِيَطا بؤ "بةختةوةريى" هةردوو دنياى مرؤظ ئاسان دةكات.

وا طومان نةبةيت كة تةوةككول دةست‏داتةكاندنة لة هؤكارةكان بة تةواوى، نةخيَر.. بةلَكو بريتى‏ية لةوةى كة مرؤظ بزانيَت هؤكارةكان ضةند ثةردةيةكن بةسةر رِووى دةستى تواناى خواى طةورةدا دادراونةتةوة، دةبآ ضاوديَرى بكريَن. ئةم ضاوديَرى‏كردن و دةست‏ثيَوةطرتنةش جؤرة نزا و ثارِانةوةيةكى عةمةلى‏ية لة خواى كردطار. كةواتة، ثاش ئةمة، داواى هاتنةديى ئةنجامةكان تةنها لة خواوةند دةكريَت و، سوثاس‏طوزارى و ستايش تةنها بؤ ئةوة و بةس.

ئةو مرؤظةى ثشت بةخوا دةبةستيَت و ئةوةش ثشتى ثآ‏نابةستيَت، وةك دوو ثياو وان كة هةر يةكةيان كؤلَى يةكجار قورسيان لةكؤلأ نا و، بليتيان برِى و سوارى كةشتى‏يةكى مةزن بوون. هةركة سةركةوتن، يةكيَكيان كؤلَةكةى خؤى دانا و لةسةرى دانيشت و ضاوديَريشى دةكرد. ئةوى تريان ئةوةندة لةخؤبايى و نةفام بوو، ئةمةى نةكرد. ثيَيان‏وت:

= (كؤلَة قورسةكةت دابنآ، با بؤ خؤت بحةويَيتةوة)!

= وتى: (نةخيَر، كارى واناكةم.. دةترسم كؤلَةكةم لةناوبضيَت.. من خؤم بةهيَزم.. طوآ بة كؤلأهةلَطرتن نادةم.. ضى بة كؤلَمةوةية دايناطرم)!

بؤ دووهةم جار ثيَيان‏‏وت:

= (كاكى برا! ئةم كةشتى‏ية ميرى‏ية ئةمينةى ئيَمةى تيَداين، لة هةموومان بةهيَزترة و دةتوانيَت لة ئيَمة زياتر ثاريَزطاريى خؤمان و شتومةكمان بكات. دوور نى‏ية لة هؤشى خؤت بضيت و خؤت و كؤلَت بكةونة ناو دةرياكةوة. ئةمة سةرةرِاى ئةوةى كة تؤ وردة وردة وزة و توانات ناميَنيَت و بآ‏هيَز دةبيت، ثشتى لاواز و ئةستؤى بآ‏هيَزت لةمة زياتر تواناى هةلَطرتنى ئةو كؤلَةيان نى‏ية كة دةم بةدةم لة قورس‏بوون‏داية. خؤ ئةطةر كةشتيوان بةم شيَوةية بت‏بينيَت بة شيَتت دةزانآ و دةرت‏دةكات و دةلَيَت: ئةمة خيانةتكارة، كةشتى‏يةكةمان تاوانبار دةكات و طالَتةمان ثآ‏دةكات. ئيتر بةم جؤرة و بةهؤى ئةم خؤ‏ بة طةورة زانينةى كة لة رِاستى‏دا لاوازيى تيَدا شارراوةتةوة = وةك مرؤظى خاوةن بةسيرةتى بينا دةى‏بينن = و بةم لةخؤبايى‏بوونةشت كة كؤلَةواريى تيَداية و، بةم مةرايى‏كردنةش كة رِياكارى و زةليليى لة دووتوآ‏داية، بةمانة، خؤت دةكةيت بة طالَتةجارِى خةلَكى و مايةى ثيَكةنين و طالَتة‏و‏طةثيان. نابينيت هةموان بؤت دةرِوانن و بة كةم سةيرت دةكةن و ثيَت ثآ‏دةكةنن)؟!

ئةم هةذارة، دواى ئةوةى ئةم طوفتارةى بيست، ذيريى هاتةوة بةر و، كؤلَةكةى داطرت‏و لةسةرى دانيشت و، وتى:

(سوثاس بؤ خوا.. خوات لـآ رِازى‏ بيَت، لة ماندوويى و سووكى و بةندى و طالَتةى خةلَك، رِزطارت كردم).

دةسا ئةى ئةو مرؤظةى كة لة "ثشت‏ بةخوا‏ بةستن"ةوة دوورة!

تؤيش وةك ئةم ثياوة ذيريت بهيَنةرةوة بةر و، ثشت بة‏ خواى طةورة ببةستة، تاكو لة دةست: ثيَويستى و، دةست‏ثان‏كردنةوة لة بةردةم بوونةوةران‏دا و، ترس‏و‏بيم لة هةموو رِووداويَك‏دا، دةرباز ببيت و.. خؤت لة رِياكارى و، طالَتةى خةلَك و، بةدبةختيى هةميشةيى و، كؤت و زنجيرى تةنط ثآهةلَضنينى ذيانى دنيا، رِزطار بكةيت.

خالَى ضوارةم:

"ئيمان" لة رِاستى‏دا مرؤظ دةكات بة "مرؤظ"، بةلَكو دةيكات بة ثادشاى بوونةوةران! لةبةر ئةوة، كارمةندى و فةرمانبةريى سةرةكيى مرؤظ "ئيمان‏بوونة بة‏خوا و ثارِانةوةية ليَى".. بةلآم كوفر مرؤظ دةكات بة ئاذةلَيَكى درِندةى بآ‏توانا و دةستةوسان.

وا ليَرةدا و لة نيَوان هةزاران بةلَطةدا، يةك دانة بةلَطةى رِوون و بآ‏طومان لةسةر ئةم مةسةلةية دةهيَنينةوة. ئةو بةلَطةيةش بريتى‏ية لة: جياوازيى هاتنةدنياى مرؤظ لةضاو ئاذةلأدا..

بةلَآ، جياوازيى نيَوان مرؤظ و ئاذةلأ لة هاتنةدنيايان‏دا، بةلَطةية لةسةر ئةوةى كة مرؤظ تةنها بة "ئيمان" دةطاتة ثلةى مرؤظايةتيى رِاستةقينة. ضونكة كاتآ ئاذةلأ ديَتة دنيا، وا ديَت وةك بلَيَيت لة جيهانيَكى تردا كاملأ كرا بيَت. دةبينيت بةثيَى تواناى خؤى، بة تةواوى‏و كاملَى دةنيَرريَتة دنيا. ئةوةتا لة ماوةى دوو سةعات، يان دوو رِؤذ، يان دوو مانط‏دا هةموو مةرجةكانى ذيان و، ثةيوةندى‏يةكانى بة بوونةوةرانى ترةوة و، ياساكانى ذيانى فيَر دةبيَت و ئةمةش بؤى دةبيَت بة بةهرةيةكى بةردةوام. بؤ نموونة: "ضؤلةكة" يان "هةنط" لة رِيَى ئيلهام و رِيَنمايى خواوةندةوة، فيَرى توانا و هةلَس‏وكةوتى ذيان دةبيَت و، لة ماوةى بيست رِؤذدا ئةوةندة شت فيَر دةبيَت كة مرؤظ مةطةر بة بيست سالأ ئنجا دةستى بكةويَت! ضونكة ئةرك و كارمةنديى سةرةكيى ئاذةلأ بريتى نى‏ية لة خؤ‏ ثيَطةياندن و كاملأبوون و بةرز‏بوونةوة بةهؤى فيَربوونى زانستةوة و، ثارِانةوة و داواكردنى يارمةتيش نى‏ية بةهؤى دةربرِينى دةستةوسانى و كؤلَةوارى‏يةوة. بةلَكو فةرمانبةرى و ئةركى سةرةكى‏و رِاستيى ئاذةلأ ئةنجامدانى ئةو كارانةية كة لة توانايداية. واتة: بةندايةتيى عةمةلى‏ية.

بةلآم مرؤظ بة ثيَضةوانةوةية، كاتآ ديَتة دنيا ثيَويستى بة زانينى هةموو شتيَكة. ضونكة هيض شتيَك لة ياساكانى ذيان نازانيَت، تةنانةت هى وا هةية لة ماوةى بيست سالأدا هةموو مةرجةكانى ذيانى فيَر نابيَت، بةلَكو لةوانةية بة دريَذايى تةمةنى ثيَويستى بة زانست و فيَربوون بيَت.. ئةمة سةرةرِاى ئةوةى كة كاتآ ديَتة دنيا لةوثةرِى لاوازى و كؤلَةوارى‏داية، بة رِادةيةك كة دواى دوو سالأ تةمةن ئنجا دةتوانيَت لةسةر‏ ثآ رِابوةستآ و، لة دواى تةمةنى ثازدة سالَى‏يةوة نةبيَت لةوانةية ضاك و خراث و سوود و زيان لة يةك جيا‏نةكاتةوة و، ناتوانيَت سوود و بةرذةوةندى‏يةكانى ذيان بؤ خؤى بهيَنيَتةدى و زيانةكانيشى لة خؤى دوور‏ بخاتةوة، طةر لة ذيانى كؤمةلآيةتيى مرؤظ‏دا بةشدار نةبيَت.

لةمةوة ئةوة رِوون دةبيَتةوة كة فةرمانبةريى سروشتيى مرؤظ خؤ‏كاملأكردنة بة دوو شت: بة "فيَربوون" واتة سةركةوتن و بةرزبوونةوة لة رِيَى دةست‏خستنى زانست. بة "ثارِانةوة"‏ش لة رِيَى بةندايةتى‏يةوة. واتة بةوةى مرؤظ لة خؤى‏دا هةست بكات و بثرسيَت: (ئايا من بة ميهرةبانى و بةزةيى كآ ئاوا بةم جؤرة ضاوديَرى‏ية دانايانة ضاوديَرى دةكريَم؟! بة سةخاوةت و بةخشندةيى كآ ئاوا من ثةروةردةى ئاويَزانةى سؤز و ميهرةبانى ثةروةردة دةكريَم؟! بة ضاكة و بةخشايشى كآ وا بةم شيَوة رِؤزى‏دانة نةرم‏و‏نيانة رِؤزيم ثآ دةدريَت)؟! دةبينيَت فةرمانبةريى رِاستةقينةى لةوةداية كة بة زمانى هةذارى و كؤلَةواريى خؤى، لة خواوةندى فريادرِةس بثارِيَتةوة و، بة نزا و لالآنةوةش ثيَداويستى‏يةكانى لـآ داوا بكات. تاكو ئةو داواكارى و ثيَداويستى‏يانةى كة ئةم دةستى بة يةك لة هةزاريان ناطات، ئةو خواوةندة هةموويانى بؤ ئةنجام بدات و بيان‏هيَنيَتةدى. ئةمةش ئةوة دةطةيةنيَت كة كارمةندى و فةرمانبةريى سةرةكيى مرؤظ: فرِين و بةرزبوونةوةية بة دوو بالَى "كؤلَةوارى‏و هةذارى" بةرةو ثلةى بةرزى "بةندايةتى".

كةواتة بؤية مرؤظ هيَنراوةتة ئةم جيهانة، تاكو بة "زانين" و "ثارِانةوة" ثآ‏بطات و كاملأ ببيَت. ضونكة بةثيَى ضييةتى و توانايى مرؤظ، هةموو شتيَكى رِووى لة زانستة و هؤطريةتى. بناغة و كانطا و رِووناكى وطيانى هةموو زانستيَكى رِاستةقينةش "ناسينى خواى طةورة"‏ية. هةروةك بناغةى ئةم بناغةيةش "باوةرِبوونة بة خواى طةورة".

جا لـةبةر ئةوةى مرؤظ لة ذيان‏دا دووضـارى ضةندين جؤرى لةذمارةبةدةرى طيروطرفت و هيَرش‏هيَنانى دوذمنانى دةبيَت، ضونكة لةوثةرِى كؤلَةوارى‏داية و.. ضةندين داواكارى و ثيَداويستيى زؤريشى هةن لةطةلأ ئةوةش‏دا لةوثةرِى هةذارى‏داية.. ئةوا لةبةر ئةوة، فةرمانبةريى سروشتى و سةرةكيى ئةو، لة دواى "ئيمان"، "ثارِانةوة"‏ية. ضونكة كاكلَة و بناغةى ثةرستن ثارِانةوةية. هةروةك منالأ كة لة هيَنانةديى ئاواتةكانى و ئةنجامدانى مةبةستةكانى‏دا، كة دةستى ثيَيان‏ ناطات، دةستةوسان و كؤلَةوارة و، ناضار ثةنا دةباتة بةر طريان يان داواى مةبةستةكةى دةكات. واتة بة‏ زمانى بآ‏توانايى و كؤلَةوارى‏يةكةى = ض بة دةم ض بة كردةوة = دةثارِيَتةوة و، لةم رِآيةشةوة بة مةرامةكةى دةطات.. مرؤظيش كة نةرم‏و‏نيان‏ترين و هةذارترين و كؤلَةوارترينى زيندةوةرانة، وةك ئةو منالَة لاوازة واية، ضار نى‏ية دةبآ هانا بةريَت بؤ لاى خواوةندى ميهرةبان و، يان بة طريان =كة لاوازى و كؤلَةوارى‏يةكةى دةردةبرِيَت = يان بة ثارِانةوة = كة هةذارى و ثيَويستى‏يةكانى دةطةيةنيَت = خؤى بهاويَتة بةردةستى. بةمةش شوكرانةبذيَريى ئةو بةدةنطةوةهاتن و فرياكةوتن و كار بؤ ئاسان‏كردنانةى خواوةند ئةنجام دةدات. دةنا طةر مرؤظ وةكو منالَى لةخؤبايى نةفام بلَيَت: "من دةتوانم ئةم هةموو شتانة ذيَردةست بخةم و، بة بيركردنةوةى خؤم بةسةريان‏دا زالأ ببم" كة لة رِاستى‏دا هةزاران جار لة سةرووى توانا و وزةى خؤيةوةن، ئةم كارة = لة رِاستىدا = ناشكورىكردنى نيعمةتةكانى خواوةندة و، تاوانيَكى طةورةية و دذى سروشتى مرؤظايةتىية و، دةبيَت بةهؤى ئةوةى كة خؤى شايانى سزايةكى سةخت بكات.

خالَى ثيَنجةم:

هةروةك ئيمان داخوازى "نزا و ثارِانةوة"‏ية و، دةيكات بة هؤيةك لة نيَوان ئيماندار و خواى خؤى‏دا و.. هةروةك سروشتى مرؤظيش بةوثةرِى توندى داخوازيةتى و تابلَيَيت ئارةزوومةنديةتى.. هةروةك ئةمة واية، خواى طةورة خؤيشى داواى هةمان شت لة مرؤظ دةكات و دةفةرموآ: "ئةطةر دوعاكانتان نةبيَت ئيَوة ض بايةخيَكتان هةية"؟:

(قُلْ ما يَعْبَؤُ بِكُمْ رَبّي لَولا دُعاؤُكُمْ) (الفرقان:77).

(أُدعوُني أَسْتَجِبْ لَكُم) (غافر:60).

ئةطةر بلَيَيت:

(زؤر جار ئيَمة لة خواى طةورة دةثارِيَينةوة، بةلآم ثارِانةوةكانمان طيرا نابن، هةرضةندةش ئةم ئايةتة طشتى‏ية و بة رِوونى و ئاشكرا دةفةرموآ: هةموو ثارِانةوةيةك طيراية)؟

وةلآم:

طيرابوونى نزا و ثارِانةوة(استجابة الدعاء) جياية لة "قبوولأبوونى"! ضونكة هةموو ثارِانةوةيةك طيرا دةبيَت، بةلآم قبوولأ‏كردنى ثارِانةوة و هاتنةديى داواكارى‏يةكة بةستراوة بة دانايى خواوةند خؤيةوة. بؤ ئةمة نموونةيةك دةهيَنينةوة:

وا دابنآ منالَيَكى نةخؤش دةبريَتة لاى ثزيشكيَك، منالَةكة هاوار دةكات و دةلَيَت:

= "دكتؤر! سةيرم بكة بزانة ضيمة". ثزيشكةكةش دةلَيَت:

= بةسةرضاو.

منالَةكة دةلَيَت:

= "ئةو دةرمانةم بدةرآ".

ليَرةدا ئةو ثزيشكة بةثيَى دانايى خؤى و بةطويَرةى بةرذةوةنديى نةخؤشةكة، هةمان دةرمان، يان يةكيَكى لةوة باشترى دةداتآ. ياخود هيض دةرمانيَكى بؤ دةست‏نيشان ناكات.

خواوةندى طةورةش = ولله المثل الأعلى= بة هةمان جؤرة. ضونكة لةبةر ئةوةى داناى رِةهاية و لة هةموو دةميَك‏دا ئامادةية و بؤ بةندةكانى دةرِوانيَت، ئةوا نزاى بةندةكانى طيرا دةكات. بةم طيراكردن و ئامادةبوونةشى نامؤيى و بيَزاريى بةندةكةى ناهيَلَيَت و لة بريى ئةوة هيوا و دلَنيايى دةداتآ و بيَزاريى لةسةر لادةبات. ئنجا يان ئةوةية خواى طةورة يةكسةر ثارِانةوةكةى قبوولأ دةكات و داواكارى‏يةكةى دةهيَنيَتةدى، يان لةوة باشترى ثآ دةبةخشيَت. يان هيضيان ناكات. هةموو ئةمانةش بةثيَى داخوازيى "دانايى" ثةروةردطار خؤى، نةك بة طويَرةى ئارةزووى خؤسةثيَنةر و ئاواتى خراثى ئةو بةندةية!

هةروةها ثارِانةوة يةكيَكة لة جؤرةكانى بةندايةتى بؤ خواوةندى طةورة. ديارة بةروبووم‏و سوودةكانى بةندايةتيش لة دوارِؤذدان، نةك دنيا. ئامانج و داواكارى‏يةكانى دنيا، "كاتى" ئةو ثارِانةوانةن، نةك "ئامانج"‏يان.

بؤ نموونة: "نويَذة‏بارانآ" يةكيَكة لة جؤرةكانى خواثةرستى، باران‏نةبارين "كات"‏ى ئةو ثةرستنةية. كةواتة ئةو بةندايةتى و ثارِانةوةية بؤ باران‏بارين نى‏ية. خؤ ئةطةر ئةم ثةرستنة تةنها بةو نيازة ئةنجام بدريَت، شايانى قبوولأبوون نابيَت، ضونكة بة ثاكى و بآ‏طةردى و نيازى رِةزامةنديى خواى طةورة نةكراوة.. هةروةها خؤرئاوابوون رِاطةياندنة بؤ "كاتى" نويَذى شيَوان و، رِؤذ و مانط طيرانيش "كات"‏ى نويَذى رِؤذ و مانط طيرانن. واتة خواى طةورة لةو كاتانةدا داوا لة بةندةكانى دةكات بة بؤنةى طيرانى نيشانةى رِؤذ (‏خؤر) و نيشانةى شةو (‏مانط) كة دوو نيشانةن ئاماذة بؤ مةزنيى خواى طةورة دةكةن، جؤرة بةندايةتى‏يةكى تايبةتى ئةنجام بدةن. دةنا ئةم ثةرستنة بؤ دةركةوتنى مانط و خؤر نى‏ية، كة لاى ئةستيَرةناس شتيَكى زانراوة. هةروةك ئةمة لةم نويَذانةدا واية، بة هةمان جؤر، بآبارانيش "كات"‏ى نويَذة‏بارانآ‏ية و، زؤربوونى بةلآ و موسيبةت و ثةرةسةندن و دةستةلآت ثةيداكردنى خراثكارى و شتة زيان‏بةخشةكان، "كات"‏ى ضةند ثارِانةوةيةكى تايبةتين. ضونكة لةو كاتانةدا مرؤظ هةست بة دةستةوسانى و هةذاريى خؤى دةكات و، بة نزا و ثارِانةوة هانا دةباتة بةر دةرطانةى خواوةندى طةورة و خاوةنى توانستى رِةها.. جا ئةطةر لةطةلأ ئةم ثارِانةوة توندوتيذةدا خواوةند ئةو بةلآ و موسيبةت و خراثكارى‏يانةى دوور نةخستةوة، ئةوا ناوتريَت: ثارِانةوةكة طيرا نةبووة. بةلَكو دةوتريَت: كاتى ثارِانةوةكة تةواو نةبووة و هيَشتا بةردةوامة. خؤ ئةطةر خواى طةورة بةضاكة و بةخشايشى خؤى ئةو بةلآ و موسيبةتةى لةسةر هةلَطرت، ئةوا كاتى ثارِانةوةكة تةواو بووة. كةواتة بةوةدا دةركةوت: "ثارِانةوة" يةكيَكة لة نهيَنى‏يةكانى خواثةرستى و بةندايةتى.

بةندايةتيش دةبآ ثاك و بآ‏طةرد بيَت و تةنها بة نيازى رِةزامةنديى خواى طةورة ئةنجام بدريَت، بةوةى كة مرؤظ لة رِيَى ثارِانةوةكةيةوة هانا بةريَت بؤ لاى ثةروةردطار و، دةستةوسانى و كؤلَةواريى خؤى بؤ دةرببرِيَت و دةست نةخاتة ناو كاروبارى ثةروةردطاريَتيى خواى طةورةوة، يان رِةخنةى لـآ نةطريَت. بةلَكو هةموو كاريَكى تةسليمى ئةو بكات و ثشتى ثآ‏ ببةستيَت و، لة دانايى ئةو دلَنيا بيَت و، ميهرةبانيى خواوةند تاوانبار نةكات و ليَى نائوميَد نةبيَت.

بةلَآ، بة ئايةتة رِوونةكانى قورئان ضةسثاوة كة بوونةوةران هةريةكةيان لة رِيَى تةسبيحات و بةندايةتى و سوذدةى تايبةتيى خؤيانةوة، لة بارى تةسبيحات كردن‏دان بؤ خواى طةورة. بةم بارو‏دؤخة لةذمارةبةدةرةى بةندايةتيى بوونةوةران، رِيَطاكانى نزا و ثارِانةوة دةردةكةون، كة ضةند رِيَطايةكن مرؤظ دةطةيةننة سايةى ثةروةردطاريَكى مةزن.

جا ئةم ثارِانةوانةش يان لة رِيَى زمانى توانا و ليَهاتنةوةن، وةك ثارِانةوةى تيَكرِاى رِووةك‏و زيندةوةران كة هةريةكةيان لة خواوةندى بةخشندة داواى شيَوة و ويَنةيةكى تايبةتى دةكات كة بةشيَكى لة ناوة‏ جوانةكانى خواوةندى تيَداية.. يان لة رِيَى زمانى ثيَداويستيى سروشتيى ئةو شتةوةن، وةك ثارِانةوةكانى هةموو جؤرةكانى زيندةوةران لة بارةى ئةو ثيَداويستى‏يانةيان كة دةستيان ثيَيان ناطات، ئيتر هةر زيندةوةريَك بة‏ زمانى ثيَويستيى فيطريى خؤى يان لة رِيَى هؤكارةكانى بةردةواميى "بوون"‏ى = كة وةك رِؤزيى ئةو واية = ثيَويستىيةكانى لة خواوةندى بةخشندة داوا دةكات.. يان لة رِيَى زمانى "ناضارى"يةوة، وةك ثارِانةوةى ئةو كةسةى كة لة تةنطانةداية و بةوثةرِى لالآنةوةى بةكولأ لة خواى طةورةى ثاريَزةر و ثةنهان و يارمةتى‏دةر دةثارِيَتةوة. بطرة ثيَويستىيةكانى تةنها لةو ثةروةردطارة ميهرةبانة داوا دةكات كة ثيَداويستيى ئةم ناهيَلَيَت و ثةناى دةدات.

ئةم سآ جؤرة ثارِانةوةية، مةطةر شتيَكيان بيَتةرِآ كة ببيَت بةهؤى قبوولأنةبوون، دةنا هةر قبوولأ دةبن.

جؤرى ضوارةمى ثارِانةوة، ثارِانةوةكانى ئيَمةن. ئةمانةش دوو جؤرن:

يةكيَكيان بة كردار و حالأ دةبيَت و، ئةوى تريان بة دلأ و زمان.

بؤ نموونة: بةكارهيَنانى هؤكارةكان دوعاية بة كردار. هةرضةندةش هؤكارةكان ئةو شتة دروست ناكةن كة خؤيان هؤى دروست‏بوونى ئةون، بةلَكو ئةم بةكارهيَنانةى هؤكارةكان بؤ ئةوةية كة مرؤظ لة باريَكى وادا بيَت شياوى رِةزامةنديى خوا بيَت كاتآ كة بة زمانى حالأ ليَى دةثارِيَتةوة. بة رِادةيةك كة "زةوى‏كيَلآندن" بة ليَدانى دةرطاى طةنجينةى ميهرةبانيى خواوةند دادةنريَت! جا لةبةر ئةوةى ئةم ضةشنة ثارِانةوةيةى كة بة كردار دةردةبرِريَت رِاستةوخؤ رِووى لة ناونيشانى ناوى "الجواد"ى خواى طةورةية، ئةوا زؤربةى جار دةستى بة رِووةوة نانريَت و قبوولأ دةكريَت.

بةشى دووهةميش كة بة دلأ و زمانة، واتة كة بريتى‏ية لة داواكردنى هاتنةديى ئةو داواكارى‏يانةى كة بة مرؤظ نايةنةدى و دةستى ثيَيان ناطات، ئةوا طرنطترين لايةن و رِووى ئةم جؤرة ثارِانةوةية و نةرم‏و‏نيان‏ترين ئامانج و بةتامترين بةروبوومى لةوةداية كة: ئةو كةسةى دةثارِيَتةوة، هةست دةكات يةكيَك هةية طويَى لة ختوورةى دلَى بيَت و، دةستى بة هةموو شتيَك بطات. دةزانيَت ئةو كةسةى كة ليَى دةثارِيَتةوة دةتوانيَت هةموو هيوا و ئاواتةكانى بؤ بهيَنيَتة دى و، بةزةيى بة دةستةوسانى و كؤلَةوارى‏يةكةى‏ ئةم‏دا بيَتةوة و، دلَى هةذارى‏يةكةشى بداتةوة.

دةسا ئةى مرؤظى بآ‏دةستةلآتى هةذار!

نةكةيت دةست لة كليلى طةنجينةى ئةو ميهرةبانى‏ية فراوانة و، سةرضاوةى ئةو هيَزة توند‏و ثتةوة هةلَبطريت كة "ثارِانةوة"ية لة خواى طةورة! نةخيَر، بة توندى دةستى ثيَوة بطرة، با بةرةو بلَندترين ثلةى مرؤظايةتى بةرز ببيتةوة و ثارِانةوةى هةموو بوونةوةرانيش بكة بة بةشيَك لة ثارِانةوةكةت و، خؤيشت بكة بة بةندةيةكى هةمةكى و وةكيليَكى طشتيى بوونةوةران كاتآ كة دةلَيَيت: (إيّاك نستعين) و، جوانترين بوونةوةرى نرخيَنراوى ئةم طةردوونة بة.