وتةى بيست‏ودووهةم

ئةم وتةية بريتى‏ية لة دوو مةقام

مةقامى يةكةم

بسم الله الرحمن الرحيم

(وَيَضْرِبُ اللهُ الأمثالَ لِلنّاسِ لَعَلَّهُم يَتَذَكَّرُون) (ابراهيم:25).

(وَتِلكَ الأمثالُ نَضْرِبُها لِلنّاسِ لَعَلّهُمْ يَتفَكّرون) (الحشر:21).

جاريَكيان دوو كةس لة طؤميَكى طةورةدا خؤيان دةشؤرد و مةلةيان دةكرد تا برِسيان لـآ برِا و هيَندة ماندوو بوون كة لة هؤشى خؤيان ضوون و بوورانةوة. كاتآ لةو بآ‏هؤشى‏ية بيَداربوونةوة و بة وردى سةرنجى دةوروبةريان دا بؤيان‏دةركةوت كة لة جيهانةكةى خؤيان‏دا نةماون و هيَنراونةتة جيهانيَكى ديى تةواو جياواز لة جيهانةكةى ثيَشوويان، جيهانيَك سةرتاثا خؤى و سةرجةمى شتانى ناوى سةير و سةرسوورِهيَنةر بوون. ضونكة رِيَك‏وثيَكيى ئةو جيهانة نوآ‏ية ئةوةندة ورد و ناوازة بوو دةت‏وت ولآتيَكى ئةوتؤية كة تابلَيَى بة وردى و رِيَكى بايةخ بة طشت لايةن و طؤشةيةكى دراوة و.. لة جوانى و قةشةنطيش‏دا ضةشنى شاريَكى ئاوةدان خؤى‏دةنواند و.. ئةوةندةش ثةيوةنديى نيَوان ثايةكانى ئةو جيهانة توندوتؤلأ و مةحكةم بوون كة كت‏ومت رِوخسارى كؤشكيَكى قايم و ناوازةى نوآيان طرتبووةخؤ.

هةردووك بة تاسة و ئارةزوومةندى‏يةوة سةيرى دةوروبةرى خؤيانيان دةكرد، لة رِاستيش‏دا ئةو جيهانةى كة ئةوان رِووبةرِووى بووبوونةوة هيَندة مةزن بوو كة بة جارآ ئةمانى خستبووة سةرسوورِمان و طرفتارى سةرساميى كردبوون، ضونكة ئةطةر سةيرى لايةنيَكى ئةو جيهانة بكراية ئةوا ولآتيَكى رِيَك‏وثيَك دةبينرا و، طةر تةماشاى طؤشةيةكى ترى بكراية شاريَكى كاملأ دةردةكةوت و، خؤ طةر بؤ رِوويةكى ديكةى برِوانراية ئةوا كؤشكيَكى طةورةى وا مةزن دةبينرا كة جيهانيَكى سامناكى لة ئاميَز طرتبوو!

ثيَكةوة كةوتنة طةرِان بةناو ئةم جيهانة سةرسوورِهيَنةرةدا، لة طةشت‏‏ و طةرِانةكةيان‏دا ضةند بةديهاتوويةكيان دى بة جؤرة زمانيَكى تايبةتى لةطةلأ يةكتردا دةدوان كة ئةمان ليَى تآ‏نةدةطةيشتن، بةلآم لة ئاماذة و هيَماكانيانةوة هةستيان كرد كة ئةوانة ضةند كار و ئةركيَكى طةورة و طرنط ئةنجام‏ دةدةن.

يةكيَكيان بةوى ترى وت:

= بآ‏طومان ئةم جيهانة سةرسوورِهيَنةرة كارسازيَكى هةية كاروبارةكانى دةسازيَنآ و بةرِيَوةيان دةبات.. ئةم ولآتة ناوازةيةش خاوةنيَكى هةية ضاوديَريى دةكات.. ئةم شارة رِةنطينةش طةورةيةكى هةية هةموو كاروبارى شارى بةدةستة.. ئةم كؤشكة مةزنةش بنياتنةريَكى بآ‏ويَنةى هةية كة بةم شيَوة ناوازةية داى‏هيَناوة.

لةبةر ئةوة، من بة ثيَويستى دةزانم هةولَى ناسينى بدةين، ضونكة وا ديارة هةر ئةوة كة ئيَمةى هيَناوةتة ئيَرة، جا ئةطةر نةيناسين دةبآ كآ بيَت = جطة لةو = بيَت بةهانامانةوة و فريامان بكةويَت و لةم جيهانة نامؤيةدا طيروطرفتةكانمان لةكؤلأ بكاتةوة و ثيَداويستى‏يةكانمان بؤ فةراهةم بهيَنيَت؟ ئايا تؤ هيض تروسكايى‏يةكى هيوا و ئوميَد لةو بوونةوةرة لاواز و كؤلَةوارانةوة شك دةبةيت كة لة زمانيان تآناطةين و ئةوانيش طوآ بؤ ئيَمة رِاناطرن؟.. ثاشان ئةو كةسةى كة ئةم جيهانة مةزنةى لة شيَوةى ولآتيَكى رِيَك و لة شكلَى شاريَكى قةشةنط و لة رِوخسارى كؤشكيَكى ناوازةدا بنيات‏ناوة و، ضةشنى طةنجينةيةكى ثرِ لة شتانى دةراسا(خارق) بةكارى‏هيَناوة و، بة قةشةنط‏ترين ئارايشت و جوانى رِازاندوويةتةوة و، هةموو طؤشة و سووض و لايةنيَكيشى بة ضةندةها موعجيزاتى ثرِ لة دانست و واتاى بةرز و بلَند ئارايشت‏ داوة.. ئةو بنياتنةرةى كة خاوةنى ئةم هةموو شكؤمةندى و مةزنى‏يةية و، ئيَمة و ئةم دةوروبةرةى ئيَمةشى هيَناوةتة ئيَرة.. ئةو كةسة = بآ هيض طومانيَك = نيازيَكى بةم طشت كارانة هةية و هيضيان هةرِةمةكى و بآ‏مةبةست نين. كةواتة دةبآ ئيَمة لة ثيَش هةموو شتيَك‏دا بة باشى بيناسين و ثاشان هةر لة رِيَى خؤيةوة بزانين ضيى لة ئيَمة دةوآ و داواى ضيمان لـآ دةكات؟

هاورِآ‏كةى ثيَى‏وت:

= واز لةم قسانة بهيَنة! من باوةرِ ناكةم يةكيَكى تاكى تةنيا هةبيَت ئةم جيهانة ناوازةية بةرِيَوة ببات!

وةلآمى دايةوة:

= كاكى هاورِيَم! لةسةرخؤبة! كةمآ طويَم لـآ رِابطرة. طةر ئيَمة ناسينى ئةو ثشت‏طوآ بخةين ئةوا = وةك ئاشكراية = هيض دةستكةوتيَكمان نابيَت. بةلآم طةر هةر زيانيَك لةو ثشت‏طوآ‏خستنةدا ببيَت، زيانيَكى طةلـآ طةورة دةبيَت. خؤ ئةطةر بة ثيَضةوانةشةوة، بؤ ناسينى تةقالا بدةين و لة ئةنجام‏دا بيناسين دووضارى هيض ضةشنة طيروطرفتيَك نابين و زيانيشمان ثآ‏ناطات، بةلَكو طةلـآ سوودى طةورة‏‏ و مةزنيشمان دةستطير دةبيَت. كةواتة ئيَمة كاريَكى طةلـآ نابةجآ و نةشياو دةكةين طةر هةر ئاوا بميَنينةوة و بايةخ بة ناسينى ئةو نةدةين.

بةلآم هاورِآ بآ‏ئاطاكةى وتى:

= من لةم قسانة‏دا لةطةلَت‏ نيم! من حةوانةوة و شاديى خؤم لةوةدا دةبينم كة هةرطيز بير لةم شتانة نةكةمةوة و، ئةو بنياتنةرة ناوازةيةش نةناسم كة تؤ ليَى دةدويَيت! هيض داخوازيَك شك نابةم كة خؤم لة شتيَك‏دا ماندوو بكةم ذيريم وةرى‏نةطريَت و ثةيى ‏ثآ‏نةبات، بةلَكو ثيَم‏واية هةموو ئةم كارانةى دةيان‏بينين تيَكرِا بةرهةمى "رِيَكةوت"ن و ضةند شتيَكى تيَهةلَكيَشن و لة رِةفتار و كاروباريشيان‏دا بؤ خؤيان سةربةست و سةربةخؤن! من ضيم لةم شتانة داوة؟

ذيرةكةيان وةلآمى دايةوة:

= دةترسم ئةم سةرسةختى‏يةى تؤ ئيَمةش و كةسانى تريش دووضارى ضةندين طيروطرفت و دةردى‏سةرى بكات! ضونكة ئايا هةر لة ئةنجامى هةرزةيى مرؤظيَكى بةدبةخت و، رِةفتارى ضةواشة و نةفامانةى كةسيَكى لةرِآ‏لادةرى وةك تؤوة نةبوو كة ضةندةها شارى ئاوةدان، ويَران و كاول‏ كران؟!

جاريَكى تر هاورِآ بآ‏ئاطاكةى ليَى‏ رِاثةرِى و وتى:

= با بة يةكجارى ئةم بابةتة ببرِينةوة و ئةم باسة يةك‏لايى بكةينةوة. يان دةبآ بة ضةشنيَكى طومان‏نةهيَلأ بؤم‏ بضةسثيَنيت كة ئةم ولآتة خاوةن و بنياتنةريَكى تاك و تةنياى هةية، ياخود وازم لـآ بهيَنة و كارت بةسةرمةوة نةبيَت!

هاورِآ‏كةى وةلآمى دايةوة:

= مادةم تؤ = ئةى هاورِآ‏كةم! = تا رِادةى شيَتى و ورِيَنةكردن لةسةر كةللةرِةقى و سةرسةختيى خؤت سوور و بةردةواميت، بة ئةندازةيةكى ئةوتؤ كة لةوانةية ئةم سةرسةختى‏يةت ئيَمةش و ولآتةكةش طرفتارى فةنا و ويَرانى بكات، ئةوا من "دوازدة" بةلَطة دةخةمة ثيَش‏ضاوت تاكو بؤت بضةسثيَنم كة ئةم جيهانةى لة ناوازةيى‏دا وةك كؤشك واية و، ئةم ولآتةش كة لة رِيَك‏وثيَكى‏دا دةلَيَى شاريَكى ئاوةدانة، بنياتنةريَكى ناوازة و داهيَنةريَكى تاك و تةنياى هةية، كة هةر تةنها ئةوة طشت كاروبارةكانى ئيَرة دةسازيَنيَت و بةرِيَوةيان‏ دةبات، بة رِادةيةك كة هةر بة ضاوى خؤت هيض ناتةواوى‏ و نةنطى‏يةك لة هيض شتيَك‏دا نابينيت. ئةو بنياتنةرةى كة ئيَمة نايبينين، ئةو ئيَمةش و هةموو شتيَكى تريش دةبينيَت و طشت طوفتاريَك دةبيستآ و سةرجةمى كارةكانيشى دةراسا و قةشةنط و نيشانةى زانستن. ئةم بوونةوةرانةش = كة ئيَمة لة زمانيان حالَى‏نابين‏‏‏‏ = ضةند ئةرك‏ ثآ‏سثيَرراو و كارمةنديَكن لة ولآتةكةى ئةودا كاردةكةن‏‏‏‏ و ئاوةدانى‏ دةكةنةوة.

بةلَطةي يةكةم:

وةرة ئةى هاورِآ‏كةم! با ثيَكةوة سةرنج لة شتانى دةوروبةرمان بدةين، ئايا نابينيت دةستيَكى ثةنهان هةية كة لة ثشتى هةموو رِووداوةكانةوة كار دةكات؟.. ئايا نابينيت ئةو شتةى كة هةر خاوةنى هيض هيَزيَك نى‏ية و ناتوانيَت خؤيشى هةلَبطريَت، كةضى هةزاران ئةوةندةى تواناى خؤى كؤلَى قورسى لة كؤلَى خؤى ناوة و هةلَى‏طرتوون[1] ؟.. ئايا نابينيت ئةو شتةى كة خاوةنى هةست‏ونةست و ثةى‏ثآ‏بردن نى‏ية، كةضى كارى وا رِادةثةرِيَنيَت كة لةوثةرِى دانايى‏داية[2]؟ كةواتة ئةم شتانة بة سةربةخؤيى كار ناكةن، بةلَكو خاوةنيَكى زاناو بنياتنةر و دروستكةريَكى بةتوانايان هةية لة ثشتى ثةردةوة بةرِيَوةيان دةبات. ضونكة طةر بهاتاية و سةربةخؤ بووناية و كاروبارى خؤيان بة دةستى خؤيان بواية، ئةوا دةبوو هةموو شتيَكى ئيَرة خاوةنى موعجيزةيةكى دةراسا و لةعادةت‏بةدةر بووناية. ديارة ئةمةش ورِيَنةيةكى ثووضى بآ كاكلَة و واتاية.

بةلَطةي دووهةم:

وةرة = ئةى هاورِآ‏كةم! = با بة وردى سةيرى ئةم شتانة بكةين كة هةموو مةيدانةكانيان بة تةواوى رِازاندووةتةوة. ضونكة لة يةك‏بةيةكى ئةو ئارايشتانةدا ضةندين نيشانة و شتانى ئةوتؤ هةن كة هةوالَى خاوةنى ئةم جيهانةمان دةدةنآ و بؤ لاى ئةو رِيَنماييمان دةكةن، بة رِادةيةك كة دةلَيَى يةك‏بةيةكى ئةو نيشانانة مؤر و تةمغة‏‏‏ و سكةى خاوةنى ئةم جيهانةن، كت‏ومت وةك مؤر و تةمغةى ثادشا كة بةلَطةن لةسةر بوونى و، ضةشنى سكةى فةرمانرِةواش كة لةسةر دراوةكانى‏دا نةخشيَنراوة و، مةزنى و سام‏وشكؤى ثادشا و فةرمانرِةوامان ثآ‏ رِادةطةيةنن. طةر حةز دةكةيت بة رِوونى لةمة تآ‏بطةيت، ئةوا فةرموو سةيرى ئةم تةنؤلكة بضووكة بكة كة هيَندة وردة نزيكة مرؤظ نرخى نةزانيَت و وةختة هةر بايةخى ثآ‏ نةدات[3] كةضى خاوةنةكةى ضةندين "تؤث" كووتالأ و ثارضةى ضنراوى رِةنطاورِةنط و ثرِ لة نةخش‏ونيطارى سةرنج‏رِاكيَشى لـآ دروست كردووة و، بةروبوومى لة حةلَوا و شيرينى‏يةكانيش بةتام‏ولةزةت‏ترى لـآ دةرهيَناوة، بة رِادةيةك كة ئةطةر هةزاران كةسى وةك ئيَمة ئةو كووتالأ و ثارضة ضنراوانة لةبةر بكةن و لةو خواردةمةنىيانةش بخؤن، هيَشتا هةر تةواو نابن.

ثاشان برِوانة، ئةوةتا بة دةستة غةيبى و ثةنهانةكةشى ئةم ئاسن و طلأ و ئاو و خةلَووز و مس و زيَرِ و زيوانة هةلَدةطريَت و، ثارضةيةك طؤشتيان لـآ ثيَك دةهيَنيَت[4]!

ئةى هاورِيَى بآ‏ئاطام! ئةم كارانة تةنها تايبةتن بة كةسيَكةوة كة جلَةوى ئةم ولآتةى بةدةستة و هيض شتيَكى لـآ ون نابيَت و، سةرجةمى شتانى ناو ولآتيش ملكةض و فةرمانبةردارى ويستى ئةون.

بةلَطةي سآ‏هةم:

وةرة با سةيرى دروست‏كراوة سةرسوورِهيَن و بزؤكةكانى ئةو بكةين[5]. ئةوةتا هةريةكةيان بة جؤريَك دروست‏كراوة كة دةلَيَى نوسخةيةكى ثوخت و بضووك‏كراوةى ئةم كؤشكة مةزنةى بةرضاومانة. ضونكة هةرضى لة سةرجةمى كؤشكةكةدا هةية لةم نوسخة ثوختةيةش‏دا هةية. جا ئايا دةطونجآ جطة لة بنياتنةر و دروستكةر و داهيَنةرى ئةم كؤشكة، كةسيَكى تر هةبآ بتوانيَت ئةو كؤشكة مةزن و زةبةلاحة بة بضووكى و ثوختى لة ئاميَر و مةكينةيةكى ئاوةها ورددا جآ‏ بكاتةوة‏؟ ئايا دةطونجآ "بآ‏مةبةستى" و "رِيَكةوت" لة جيهانيَك‏دا ببينيت كة لة مةكينةيةكى بضووك‏دا جيَى‏كرابيَتةوة؟

واتة هةموو يةكيَك لةو مةكينانةى دةيانبينيت، وةك نيشانةيةك وان كة بةلَطةن لةسةر دروستكةر و داهيَنةرى ناوازةيان، تةنانةت هةموو يةكيَك لةو مةكينانة بةلَطةن لةسةر: ئةو دروست‏كةرة و، "بوون"ى ئةو رِادةطةيةنن و، بة زمانى حالأ دةلَيَن:

(ئيَمة داهيَنراوى ئةو كةسةين كة ئةم جيهانةى بة ئاسانى‏‏يةكى رِةها داهيَناوة، هةروةك ئيَمةشى بة ئاسانيى رِةها بةدى‏هيَناوة).

بةلَطةي ضوارةم:

ئةى براى سةرسةختم! وةرة با شتيَكى لة هةموان سةرسوورِهيَنةرترت ثيشان‏ بدةم! برِوانة وا هةموو كاروبار و شتيَكى ناو ئةم ولآتة طؤرِانيان بةسةردا ديَت، ئةوةتا بة ضاوى خؤمان ئةم ئالأو‏طؤرِانة دةبينين و هيض شتيَك لةوانةى كة لة بةرضاومان‏دان لةسةر رِةوتى خؤيان ناميَننةوة و هةموويان بةردةوام لة طؤرِان و نوآ‏بوونةوةدان.

سـةيرى ئةم تةنة بآ‏طيانانة بكة كة لة بةرضاودان و خاوةنى هةسـت‏ونةسـت و داراى ئاطا‏ و شعووريش نين، دةلَيَى هةريةكةيان شيَوةى فةرمانرِةوايةكى تةواو بةدةستةلآتيان لةخؤ طرتووة و ئةوانى تريش لة ذيَر فةرمان و دةستةلآتى ئةودان، بة رِادةيةك كة دةلَيَى هةموو يةكيَك لةوان بةسةر ئةوانى تردا زالأ و دةستةلآتدارة! ئنجا سةيرى ئةم مةكينةيةى نزيكى خؤشمان بكة[6] كة دةلَيَى فةرمان دةردةكات و طشت ثيَداويستى‏يةكانى = ض بؤ ئارايشت‏دانى خؤى و ض بؤ كارةكانى = بة ثةلة لة دوورةوة ديَن و ثيَويستى‏يةكانى بؤ ئةنجام دةدةن.. هةروةها سةيرى ئةو جةستة بآهةست و نةستةش بكة[7] كة دةلَيَى بة يةك ئاماذةى ثةنهانى خؤى مةزنترين تةن و جةستةى تر لة كاروبارةكانى‏دا دةخاتة كار و دةيانكات بة طوآ‏رِايةلَى فةرمان و ئاماذةكانى خؤى..

ئيتر بؤخؤت شتانى ترى ناو ولآت بةم دوو نموونةية بثيَوة و ليَك‏بدةرةوة.

جا ئةطةر كاروبارى ئةم ولآتة بة دةست خاوةنةكةى خؤيةوة نةبيَت، كة ئيَمة نايبينين، ئةوا دةبآ هةرضى وردةكارى و كةمالآتى داهيَنةرةكةى هةن، تيَكرِا بة هى دروستكراوةكان دابنريَن، ئيتر ئةو دروستكراوة ض بةرديَك، يان طلَيَك، يان زيندةوةريَك، يان مرؤظيَك، ياخود هةركام لة بوونةوةران بيَت!

خؤ ئةطةر ذيريى تؤ بةلايةوة دوور بيَت كة داهيَنةريَكى تاكى تةنيا خاوةنى ئةم ولآتة بيَت و بةرِيَوةى ببات، ئةوا دةبآ ئةم ذيرى‏يةت مليؤنةها مليؤن = بةلَكو بة ذمارةى بوونةوةران = دروستكةرى داهيَنةر قبوولأ بكات كة هةريةكةيان دذ و، هاوويَنة و، برى(بديل)ى خؤتيَهةلَقورتيَنةرى كاروبارى ئةوانى تر بيَت!

كةضى ئةو رِيَسا وردة ناوازةيةى كة لة بةرضاوداية، داخوازى ئةوةية هيض شتيَك لة كاروبارى بةديهيَنةرى‏دا خؤى هةلَنةقورتيَنيَت، ضونكة هةر ضةشنة دةست‏تيَوةردان و خؤهةلَقورتاندنيَك = با زؤر كةميش بيَت‏ = لة لايةنى هةر شت و هةر كةسيَكةوة ببواية و لة هةر كاريَكى ئةم ولآتةدا رِووى‏ بداية، ئةوا بة رِوونى ئاسةوارةكانى دةردةكةوت و ئاشكرا دةبوو. ئةوةتا طةر لة طونديَك‏دا دوو كويَخا و لة شاريَك‏دا دوو ثاريَزطار و، لة ولآتيَك‏دا دوو ثادشا هةبن، ئةوا هةموو كاروبار‏ و شتانى ئةو شويَنة بة تةواوى طرفتارى شثرزى دةبن و بة ضةشنيَكى هةرِةمةكى و بةرباد ئاويَتة و تيَكةلأ و ثيَكةلَى يةكتر دةردةضن.. جا ئايا ضؤن دةطونجآ ضةندةها فةرمانرِةواى لةذمارةبةدةر لة ولآتيَك‏دا ببن كة لةوثةرِى رِيَك‏وثيَكى و ناوازةيى‏دا بيَت؟!

بةلَطةي ثيَنجةم:

ئةى هـاورِيَى بةطومـانم! وةرة با ســةرنجى نةخش‏ونيطارةكانى ئةم كؤشـــكـة مةزنة بدةين‏ و، بة وردى بؤ ئارايشتةكانى ئةم شارة ئاوةدانة برِوانين و، رِيَساى ناوازةى ئةم ولآتة فراوانة ببينين و، بير لة سنعةتى ثرِ لة وردةكاريى ئةم جيهانة بكةينةوة.. ئةوةتا دةبينين كة ئةم نةخش‏ونيطارانة ئةطةر نووسينى قةلَةمى خاوةنة ناوازةكةى خؤيان نةبن، كة موعجيزات و داهيَنانى ئةو سنووريان بؤ نى‏ية و، نووسين و نةخشاندنيان بدريَتة ثالأ "هؤكارة بآ‏هةستةكان" و "رِيَكةوتى كت‏وكويَر" و "سروشتى كةرِولالأ"، ئةوا دةبآ ئةو كاتة لة نيَو هةموو بةرد و طذوطيايةكى ئةم ولآتةدا ويَنةكيَشيَكى خاوةن ئيعجاز و نووسةريَكى ناوازةى ئةوتؤ هةبيَت كة بتوانيَت لةناو يةك دانة ثيت‏دا هةزاران كتيَب بنووسيَت و، لة دووتويَى تةنها يةك نةخش و نيطاريش‏دا مليؤنةها كارى وردى ناوازة دابنيَت! ضونكة هةر بة ضاوى خؤت دةبينيت كة ئةو "نةخش"ةى لةم خشتةى بةردةمت‏داية[8] هةموو نةخش‏ونيطارةكانى ناو كؤشكى تيَدا كؤكراوةتةوة و سةرجةمى ياسا و رِيَسا و ثلان و ثرؤطرامةكانى شارى تيَدا دانراوة. واتة هةر تةنها بةديهيَنانى ئةم نةخش‏ونيطارة ناوازة و رِةنطينانة، موعجيزةيةكى مةزنى كت‏ومت وةك بةديهيَنانى خودى ولآتةكة واية. ضونكة هةموو سنعةتيَكى ناوازة، ئاطانامةيةكى وةهاية كة وةسفةكانى بةديهيَنةرى داهيَنكار و ناوازةى خؤى ئاشكرا دةكات و، طشت نةخش‏ونيطاريَكى جوانيش مؤريَكى رِوون و لة بةرضاوة لةو مؤرة زؤر و زةبةندانةى ئةو بةديهيَنةرة ناوازة و داهيَنكارة.

جا مادةم هةرطيز ناطونجآ كة هيض ثيتيَكى نووسراو بةلَطة نةبيَت لةسةر نووسةرةكةىو، هيض نةخش‏ونيطاريَكيش هةوالَى نةخشةكيَشةكةيمان ثآ رِانةطةيةنيَت.. ئةدى ضؤن ئةو ثيتة ناوازةيةى كة كتيَبيَكى مةزنى تيَدا نووسراوة، نابيَت بة بةلَطة لةسةر نووسةرةكةى و، ئةو نةخش و نيطارانةش نةخشةكيَشةكةيان ناناسيَنن، كة هةر يةكيَكيان هةزاران نةخش و نيطارى وردى تيَدا نةخشيَنراوة؟! ئايا بةلَطةبوونى ئةم ضةشنة ثيت و نةخش و نيطارانة لةسةر نووسةر و نةخشةكيَشةكةيان رِوون‏تر نى‏ية لةضاو بةلَطةبوونيان لةسةر بوونى خؤيان؟!

بةلَطةي شةشةم:

وةرة ئةى هاورِآ‏كةم! با ثيَكةوة طةشتيَك بةناو ئةم دةشتايى‏ية بةرين و رِاخراوةى بـةردةممان‏دا بكةين[9].. ئا ئةوة ضيايةكى بةرزى طةردن‏كةشة، با برِؤين ثياى‏دا سةربكةوين، تاكو لةوآ بتوانين بة ئاسانى سةيرى هةموو لايةك بكةين و، با ضاويلكةى طةورةكةر و دووربين لةطةلأ خؤمان‏دا ببةين، ضونكة ئةم ولآتة هيَندة شتى سةير و سةرسوورِهيَن و رِووداوى ناوازةى واى تيَداية كة بة ئةنديَشةى هيض كةسيَك‏دا نةهاتوون..

سةيرى ئةو ضيا و دةشتايى و شارة ئاوةدانانة بكة، لة رِاستى‏دا كاريَكى طةلـآ سةرسوورِهيَنة كة دةيانبينيت بة جارآ هةموويان دةطؤرِريَن و لةسةر شيَوة و بارى ثيَشوويان ناميَنن.. تةنانةت مليؤنةها كاروبارى ئالَؤز و تيَهةلَكيَش دةبينيت كة بةوثةرِى رِيَساو رِيَك‏وثيَكى‏يةوة ئالأوطؤرِيان بةسةردا ديَت، دةلَيَى مليؤنةها تؤثة كوتالأ و ثارضةى رِةنطاورِةنطى نةخشين لة هةموو دةم و كات و ساتيَك‏دا لة بةردةممان‏دا دةضنريَن.. بة رِاستى ئةم ئالأوطؤرِانة طةلـآ سةرسوورِهيَنةرن.. ئايا ئةو طولَة خنجيلة و ناسكؤلآنةى كة بة زةردةخةنةوة بؤ ئيَمةيان دةرِوانى و ماوةيةك بوو لةطةلَيان‏دا رِاهاتبووين و طةلـآ دلَمان ثيَيان دةكرايةوة، ئيَستا كوان؟ لة كويَن‏؟ ئاشكراية هةموويان رِؤشتن و، ضةندين طولَى قةشةنط و رِةنطينى تريان هاتةجآ كة هةرضةند شيَوةيان لةوانى ثيَشوو جياية بةلآم هةموويان لة ماهييةت‏دا هاوويَنةى يةكترين. وةك بلَيَى ئةم دةشتايى‏ية بةرين و ضيا طةردن‏كةشانةى بةردةممان ضةند لاثةرِةيةكى ثةرتووكيَك بن كة بة بآ هيض هةلَةيةك و بةوثةرِى رِيَك‏وثيَكى ضةندةها كتيَب لة هةموو لاثةرِةيةكى‏دا بنووسريَن و ثاشان بكوذيَنريَنةوة و ئنجا سةرلةنوآ هى تريان لة جآ‏دا بنووسريَتةوة..

جا ئةى هاورِيَى‏ بةرِيَزم! ئايا تؤ ثيَت‏واية ئةم ئالأوطؤرِانةى كة ئاوا بة رِيَسا و تةرازووكارى بةسةر ئةو بارودؤخانةدا ديَن، هةرِةمةكى بن و لة خؤرِا رِوو بدةن؟ ئايا كارى وا لة هةموو مةحالَيَك مةحالأتر نى‏ية؟

هةرطيز ناطونجآ رِوودانى ئةم ئالأوطؤرِانةى بةردةممان كة بةوثةرِى سنعةت‏كارى و وردى ئةنجام دةدريَن، بدريَنة ثالأ خودى ئةو شتانة تاكو خؤيان لة خؤرِا ئةنجاميان بدةن، نةخيَر هةرطيز ناطونجآ، ضونكة كارى وا مةحالَيَكى رِوون و ئاشكراية، بةلَكو ئةو ئالأوطؤرِانة ئةوةندة بةلَطةيةكى رِوونن لةسةر دروستكةر و كارسازى ناوازةى خؤيان طةلـآ رِوونتر لةضاو ئةوةى كة بةلَطةى بوونى خؤيانن! ضونكة ئةو ئالأوطؤرِانة بؤمان دةردةخةن كة دروستكةر و بةديهيَنةريان هيض كاريَكى بةلاوة قورس و طران نى‏ية، نووسينى هةزاران كتيَبى وةك نووسينى تةنها يةك ثيت ثآ‏ ئاسانة.

ثاشان = برام! = سةرنج لة هةموو لايةك بدة. دةبينى بةديهيَنةرى مةزن بة "دانايى"يةكى تةواو هةموو شتيَكى لة جيَى شياوى خؤى‏دا داناوة و، ئنجا بة لوتف و ضاكةى فراوان و طشتيى خؤيشى، نيعمةت و بةخشايشةكانى خؤى بة هةموو شتيَك‏ داوة و، ثاشان هةروةك دةرطاى نيعمةت و بةخششة فراوانةكانى خؤى لة بةردةم هةموو شتيَك‏دا كردووةتةوة، بة هةمان جؤر ثيَداويستى و حةز و ئارةزووةكانى هةموو شتيَكيشى دابين‏كردووة و، هةر شتيَك مايةى دلَنيايى هةر بةديهيَنراويَك بيَت، ئةو بةديهيَنةرة مةزنة بؤى دةنيَريَت و شادى دةكات ثيَى.

لة هةمان كاتيش‏دا ضةندين سفرة و خوانى رِازاوةى ثرِ لة بةخشش بؤ طشت بةديهيَنراوانى رِادةخات، تةنانةت ضةندةها نيعمةتى لةسنووربةدةر بة بوونةوةرانى زيندةوةر و رِووةكى ئةم ولآتة دةبةخشيَت، بةلَكو لةوةش زياتر، ئةوةتا نيعمةتى لةبار و شياوى هةموو يةكيَك هةر بةناو و شيَوةى خؤى و بآ هيض هةلَة و لةبيرضوونيَك، دةنيَريَت و بة دةستى دةطةيةنيَت.

جا ئايا مةحالَى لةوة مةزن‏تر هةية كة ثيَت وابيَت "رِيَكةوت" = با بة ئةندازةيةكى طةلـآ بضووك و كةميش بآ = دةستى لةم كارانةدا هةبيَت؟.. يان هةندآ بآ‏مةبةستى و هةرِةمةكيَتى ئاويَتةيان ببيَت؟.. ياخود جطة لة بةديهيَنةرى ناوازةى خؤيان كةسيَكى تر خؤى لة كاروبارى ولآت‏دا هةلأقورتاندبيَت؟.. يان تةسةوورى ئةوة بكريَت كة سةرجةمى شتانى ناو ولآت ملكةضى ئةو نةبن؟

كاكى هاورِيَم! ئايا دةتوانيت هيض ثةلَث و بةهانةيةك بؤ ئينكارى‏كردنى ئةمانةى دةيانبينيت، بدؤزيتةوة؟!

بةلَطةي حةوتةم:

ئةى هاورِيَى‏ بةرِيَزم! با واز لة شتانى هةندةكى(جزئي) بهيَنين و، سةرنج لةم جيهانة سةرسوورِهيَنة بدةين و، هةموو بارودؤخيَكى طشت بةشة بةرامبةر يةكةكانيان ببينين.. ضونكة ئةم جيهانة ناوازةية هيَندة رِيَساى طشتى و هةمةلايةنة و رِيَك‏وثيَكيى تةواوى تيَداية كة دةلَيَى هةموو شتيَكى ناوى: بكةر و، زيندوو و، داراى ئيختيارة و، سةرثةرشتيكارى رِيَساى سةرجةمى ولآتة بةطشتى و، جم‏وجوولَةكانيشى لةطةلأ رِيَساى طشتى‏دا هيَندة تةبا‏و طونجاون، كة تةنانةت ئةو شتانةش بة رِوالَةت وا دةنويَنن لة يةكترةوة دوور بن، لة رِاستى‏دا يةك‏بةيةكيان بؤ هاوكارى و ثشتطيريى يةكتر هةولأ دةدةن و تآ‏دةكؤشن.

برِوانة! وا كاروانيَكى بةسام و شكؤ لة جيهانى ثةنهانى غةيبةوة رِووةو ئيَمة بةرِيَوةية و دةفرى ثرِ لة رِؤزيى زيندةوةرانى ثآ‏ية[10].. ثاشان سةيرى ئةو ضرا رِووناكى‏بةخشة بكة[11] كة بة طومةزى ئاسمان‏دا هةلَواسراوة و رِووناكى بة هةموان دةبةخشيَت و ئةو خؤراكانةش ثآ‏دةطةيةنيَت كة بة دةزوولةيةكى باري[12] هةلَواسراون و بة دةستيَكى ثةنهان رِووبةرِووى ئةو ضراية رِاطيراون.

ئايا لةطةلأ من‏دا ئاورِيَك لةم زيندةوةرة دةستةوسان و لةرِ و لاوازانة نادةيتةوة كة بةهؤى ترومثايةكى هةلَواسراو لة ئاستى سةريان‏دا[13] خؤراكيَكى ثوخت و خاويَن بةرةو دةميان رِةوانةكراوة و تةنها ئةوةندة ئةرك دةكةويَتة ئةستؤيانةوة كة دةم لةو ترومثايانة بدةن تاكو ئةو خؤراكةيان ثآ‏ بطات؟

لةمانةى ثيَشةوة دةطةينة ئةو ئةنجامةى كة:

هةرضى كةرةسة و شتى ناو جيهان هةية لة بارودؤخ و شيَوةيةكى واداية كة دةلَيَى رِووةو ئةوانى تر دةرِوانيَت و بةهانايانةوة دةرِوات، يان دةلَيَى ضاوى لةوى ترة و ثشتى دةطريَت و هاوكاريى لةطةلأدا دةكات. كةواتة هةموو يةكيَك لة بوونةوةرانى ناو ئةم جيهانة، تةواوكةر و ثشتطيرى ئةوانى ترة و، شان بة شانى يةكتر رِووةو ئامانجى طشتى بة رِيَى ‏ذيان‏دا دةرِؤن. بؤ خؤت ئةمة بكة بة نموونةيةك و شتانى ترى ناو ئةم جيهانةى ثآ ليَك بدةرةوة.

جا ئةم دياردانة، بة جؤريَكى طومان‏برِ و بة دلَنيايى تةواو، رِيَنماييمان دةكةن بؤ ئةوةى كة: هةرضى شتى ناو ئةم كؤشكة سةرسوورِهيَنةرة هةية، طوآ‏رِايةلأ و ملكةضى خاوةنة بةتوانا و دروستكةرة ناوازةكةى خؤيةتى و، بة ناوى ئةو خاوةنةى و لة ثيَناوى ئةودا كار دةكةن، تةنانةت هةموو شتيَكى ناو ئةم جيهانة وةك سةربازيَكى ئامادة و طوآ‏رِايةلَى ضاوةرِيَى فةرمان واية، ضونكة هةموو شتيَك بةهؤى هيَز و تواناى خاوةنةكةيةوة سةرجةمى ئةو ئةرك‏و كارانة رِادةثةرِيَنيَت كة ثيَى سثيَرراون، ئةوةتا بة فةرمانى ئةو دةجوولَيَتةوة‏‏ و.. بةثيَى دانايى ئةو كارةكانى رِيَك دةخات و.. بة فةزلأ و بةخشايشى ئةويش هاوكارى لةطةلأ شتانى دةوروبةرى خؤى‏دا دةكات و.. هةر بة ميهرةبانيى ئةويش فرياى شتان و كةسانى تر دةكةويَت.

جا ئةى براى بةرِيَزم! ئةطةر دةتوانيت هةر جؤرة رِةخنة و ثةلَث و بةهانة و طومانيَك لةم بةلَطةيةدا بدؤزيتةوة، فةرموو بيخةرة رِوو!

بةلَطةي هةشتةم:

وةرة ئةى ئةو هاورِآ‏يةم كة ضةشنى دةروونى بةدخوازم واية و خؤى بة ذير و تيَطةيشتوو لة قةلَةم دةدات و طومانى باشى بة خؤى هةية!

كاكى هاورِيَم! دةتبينم حةزت لة ناسينى خاوةنى ئةم كؤشكة ناوازةية نى‏ية، كة لة رِاستى‏دا هةموو شتيَك بةلَطةية لةسةرى و ئاماذةى بؤ دةكات و شايةتى لةسةر بوونى دةدات. تؤ ضؤن ثرِكيَشيى بةدرؤخستنةوةى ئةم طشت شايةتىيانة دةكةيت؟ خؤ طةر بتةوآ ئةو هةموو شايةتىيانة بةدرؤبخةيتةوة، ئةوا دةبآ ئينكاريى "بوون"ى خودى كؤشكةكةش بكةيت، تةنانةت دةبآ رِايبطةيةنيت كة: نة كؤشك و نة ولآت و نة هيض شتيَك، داراى "بوون" نى‏ية! بةلَكو دةبآ ئينكاريى خؤيشت بكةيت و بة "نةبوو" لة قةلَةمى بدةيت! يان دةبآ بؤ لاى فام و ذيريى خؤت بطةرِيَيتةوة و بة باشى طوآ لة من رِابطريت. وا ئيَستا من ئةم ديمةنةت ثيَش ضاو دةخةم:

سـةرنج لةم "توخم"(العناصر)انة" بدة[14] كة لة هةموو لايةكى ئةم ولآتةدا هةن و لة طشت شويَنيَكى ئةم كؤشكةدا دةست دةكةون، ئاشكرايشة كة هةر شتيَك لةم ولآتةدا بةرهةم دةهيَنريَت، هةموويان لةو ماددة و توخمانة دروست دةكريَن. كةواتة ئةو كةسةى خاوةنى ئةو توخم و ماددانة بيَت هةر ئةو خاوةنى سةرجةمى ئةو شتانةشة كة لةم ولآت و كؤشكةدا دروست دةكريَن و بةرهةم دةهيَنريَن. ضونكة هةركةسيَك خاوةنى كيَلَطةيةك بيَت ديارة خاوةنى داهاتةكانيشيةتى و، طةر كةسيَكيش خاوةنى دةريايةك بيَت هةموو شتانى ناو دةرياكةش هى ئةو دةبن.

ثاشان = ئةى هاورِآ‏كةم! = سةيرى ئةم ثارضة و كووتالَة ضنراوة رِةنطاورِةنط و بة طولَزار ئارايشت‏دراوانة بكة، ئةوةتا هةموويان لة يةك ماددة دروست‏ دةكريَن. كةواتة ئةو كةسةى ماددةكةى ئامادة كردووة و رِستوويةتى دةبآ يةك كةس بيَت، ضونكة ئةو سنعةتة هةرطيز بوار نادات ضةند دةستيَك لة دروست‏كردنى‏دا هاوبةش بووبن. كةواتة ئةو كووتالَة ضنراوانة تايبةتن بةو يةك كةسة تاك و تةنيايةوة.

ثاشان ئاورِيَك لةمة بدةرةوة كة دةبينيت: نةذاد و رِةطةزةكانى ئةم كووتالَة ضنراوانة لة هةموو جيَطايةكى ئةم جيهانة سةرسوورِهيَنةرةدا هةن و لة طشت شويَنيَك‏دا ثةرش‏وبلآون، بة رِادةيةك كة هةر هةموويان ثيَكةوة و بة جؤريَكى تيَهةلَكيَش و لة يةك كات‏دا و بة يةك ضةشن لة هةموو جآ‏يةك‏دا دةضنريَن و ئامادة دةكريَن. ئةمةش بةلَطةى ئةوةية كة: سةرجةمى ئةوانة كردارى يةك كةسى بكةرى تاك‏‏ و تةنياية. ئةوةتا هةر هةموويان بة فةرمانى يةك فةرماندة دةجوولَيَنةوة. دةنا طةر وا نةبآ، كاريَكى طةلـآ مةحالأ دةبيَت كة تةبايى تةواوةتى و يةك‏كةوتنى ئاوا رِوون و ئاشكرا لة يةك كات‏دا و بة يةك ضةشن و ضؤنيَتى‏و شيَوة لة هةموو جآ‏يةك‏دا رِووبدات. لةبةر ئةمانة، هةر شتيَك لةم جيهان و كؤشكةدا بة وردى و رِيَك‏وثيَكى دروست‏كرابيَت، دةبيَت بة بةلَطةيةكى رِوون لةسةر بوونى ئةو بكةر و دروست‏كةرةى كة ئيَمة نايبينين، بةلَكو بة ئاشكرا و رِاشكاوى بوونى ئةو رِادةطةيةنيَت، تةنانةت هةموو ثارضة كووتالَيَكى ضنراوى بة طولأ نةخشيَنراو، هةروةها طشت مةكينةيةكى ناوازة و هةموو خؤراكيَكى بةتام = لة رِاستى‏دا = نيشانة و مؤر و بةلَطة‏و تةمغةى دروست‏كةر‏ و بةديهيَنةرة موعجيزةكارةكةيةتى و، هةريةكةيان بة زمانى حالأ دةلَيَن‏:

(ئةو كةسةى منى دروست‏كردووة، هةر ئةو خاوةنى ئةو جيَطايةشة كة منى تيَدام).

هةموو نةخش‏ونيطاريَكيش دةلَيَت :

(ئةو كةسةى منى ضنيوة و نةخشاندوومى، هةر تةنها ئةو كةسة ئةو تؤثة كووتالَةشى ضنيوة كة من بةشيَكم ليَى).

هةموو ثاروويةك خؤراكى بةلةزةتيش دةلَيَت :

(ئةو كةسةى دروستم دةكات و ثيَم‏دةطةيةنيَت، هةر ئةو خاوةنى ئةو مةنجةلَةيشة كة منى تيَدا دةكولَيَنيَت).

طشت ئاميَريَكيش دةلَيَت :

(ئةو كةسةى منى دروست كردووة، هةر ئةو خاوةنى سةرجةمى هاوويَنةكانى منيشة لة هةموو جيهان‏دا، واتة تةنها ئةو كةسة دةتوانيَت خاوةنى ئيَمة بيَت كة خاوةنى ئةم ولآت و كؤشكةية).

هةموو ئةمانةش بة ويَنةى ئةوةى كة هةر كةسيَك لافى خاوةنيَتيى قؤثضةكانى بةرطى سةربازى و دانانى دروشمى دةولَةت لةسةريان، لـآ بدات، دةبآ خاوةنى رِاستةقينةى سةرجةمى كارطةكانى ئةو قؤثضة سةربازى‏ية دروشم لةسةرنةخشاوانة بيَت، دةنا لاف‏ليَدانيَكى درؤينة دةردةضيَت و لةسةر ئةو رِةفتار و طوفتارةى رِووبةرِووى سزا دةبيَتةوة.

ثوختةى ئةم قسانة ئةوةية كة:

هةروةك توخمةكانى ناو ئةم ولآتة لة هةموو سووض و شويَنيَكى ولآت‏دا ثةرش‏وبلآون و، ئةمةش دةبيَت بة بةلَطةى ئةوةى كة خاوةنى هةموويان يةكيَكة و سةرجةمى شتانى ناو ولآت مولَكى ئةون.. بة هةمان جؤر، دروست‏كراوانى زؤر و زةبةندة و ثةرش و بلآوى طشت لايةكى ولآتيش (‏لةبةر ئةوةى لة يةك دةضن و يةك نيشانة و يةك ياسا لة دروست‏بوونيان‏دا دةردةكةويَت) هةموويان بةلَطةن لةسةر ئةوةى كة تةنها يةك كةس هةية بةسةريان‏دا زالَة و هةموويان دروست دةكات.

كاكى هاورِيَم! لةم جيهانةدا نيشانةى "يةكتايى" طةلـآ رِوونة و بةلَطةى "تةوحيد"يش يةكجار ئاشكراية، ضونكة هةندآ شت هةن هةرضةند يةكيَكن، كةضى لة هةموو جآ‏يةكى جيهان‏دا هةن.. بةشيَكى ترى شتانيش ويَرِاى جؤراوجؤرى و جياوازيى شكلأ و شيَوةيان، كةضى لةطةلأ هاوويَنةكانيشيان‏دا = بةهؤى لةيةك‏ضوونيان‏‏ و بلآوبوونيان لة هةموو جآ‏يةك‏دا = هاوجؤرى(وحدة نوعية)يةك ثيَك‏دةهيَنن.

جا لةبةر ئةوةى "يةك‏بوون" لة شتان‏دا = وةك ئاشكراية = بةلَطةى يةك‏بوونى دروستكةريانة، ئةوا دةبآ دروستكةر و خاوةنى هةموو ئةو شتانة يةكيَكى تاك و تةنيا بيَت.

ئنجا ويَرِاى ئةمانةش، بة ضاوى خؤت دةبينيت كة ضةندين دياريى بةنرخمان لة ثشتى ثةردةى غةيبةوة ثيَشكةش دةكريَت و، ضةندةها ثةت و تالَة دةزوويش[15] لة ثشتى ئةو ثةردة ثةنهانةوة شؤرِ دةبنةوة كة ضةندين نيعمةت و ضاكة و بةخشايشى لة ئةلَماس و زومرِووت بةنرختريان ثيَدا هةلَواسراون.

كةواتة بؤخؤت طيَذى و طةلحؤيى ئةو مرؤظة هةلأبسةنطيَنة كة ئةو كةسة ناناسيَت وا ئةم هةموو كاروبارة سةرسوورِهيَنانة بةرِيَوةدةبات و ئةم طشت ديارى‏ية ناوازانةش ثيَشكةش دةكات! هةروةها مةوداى بةدبةختيى ئةو كةسةش ليَك‏بدةرةوة كة شوكرانةبذيَريى ئةو نيعمةتانة ئةنجام‏نادات! ضونكة ئةو جؤرة مرؤظة نةفامى و نةزانى‏يةكةى دةيطةيةنيَتة ئةو رِادةيةى كة ضةند وتةيةكى ورِيَنةئاساى لة زار دةربضيَت و = بؤ نموونة = بلَيَت: ئةو مروارى‏ية رِازاوانة هةرخؤيان خؤيانيان دروست‏ كردووة! واتة نةزانى‏يةكةى لة رِادةيةكى ئةوتؤداية كة ئةو مرؤظة رِاثيَض‏ دةكات بؤ ئةوةى: واتا و ناوةرؤكى "ثادشا" بة هةموو يةكيَك لةو ثةت و دةزووة شؤرِةوةبووانة ببةخشيَت! كةضى ئيَمة دةبينين لة رِاستى‏دا دةستيَكى غةيبيى ثةنهان بؤ ئةو ثةتانة رِادةكيَشريَت و دروستيان دةكات و ديارى‏يةكانيشيان ثيَدا هةلَدةواسيَت. واتة هةرضى شت لةناو ئةم كؤشكةدا هةية، ضةندة بةلَطةيةكى رِوونة لةسةر "بوون"ى خؤى، ئةوةندة زياتريش بةلَطةية لةسةر بوونى داهيَنةرة ناوازةكةى.

جا ئةى كاكى هاورِيَم! طةر تؤ ئةو داهيَنةرة ناوازةية بة تةواوى و رِاستى نةناسيت، ئةوا دةكةويتة ثلةيةكى طةلـآ نزمتر لة هى ئاذةلآن، ضونكة ئةو كاتة ناضارى ئينكارى‏كردنى "بوون"ى ئةم هةموو شتانةى ناو كؤشك و ولآت دةبيت!

بةلَطةي نؤهةم:

ئةى ئةو هاورِآ‏يةى كة برِيارةكانى بة هةرِةمةكى دةردةكات!

تؤ نة خاوةنى ئةم كؤشكة دةناسيت و نة حةزيشت لة ناسينى هةية، ضونكة بة دوورى‏ دةزانيت خاوةنيَكى هةبيَت و، ئنجا لةبةر ئةوةش كة "ذيرى"ت سةبارةت بة ثةى‏بردنى بةم موعجيزاتة رِوون و كارة ناوازة و رِةنطينانة دةستةوسان ماوة، ئةوا رِيَى ئينكارى‏كردنى حالَةتةكانى خاوةنى كؤشكت طرتووةتةبةر، كةضى لة رِاستى‏دا دووريى رِاستةقينة و طيروطرفتى دذوار و كيَشةى قورس و زؤر و زةبةندة = بةثيَى ليَكؤلَينةوةى ذيريى مرؤظ = تةنها لة: نةناسينى خاوةنى ئةم كؤشكةداية. ضونكة نةناسينى ئةو، لة ئةنجام‏دا ناضارى ئينكارى‏كردنى سةرجةمى ئةم ماددة و كةرةسة زةبةندانةى بةرضاومانت دةكات، كة بة نرخيَكى هةرزان و زؤرى‏يةكى لةرِادةبةدةر بؤت ئامادة كراون.. بةلآم طةر ئيَمة ئةو خاوةن كؤشكة بناسين، قبوولأ‏كردن و سةلماندنى بوونى شتانى ناو كؤشك و سةرجةمى ئةم جيهانة، دةبيَت بة كاريَكى تابلَيَى ئاسان و، لةطةلأ ذيريى مرؤظ‏دا طونجاو دةردةضيَت، بة رِادةيةك كة دةلَيَى هةموو شتانى ناو كؤشك يةك شتن. ضونكة طةر ئةو نةبيَت و نةيناسين ئةوا دةست‏كةوتنى هةموو شتيَك دةبيَتة كاريَكى سةخت و لةرِادةبةدةر قورس و طران، بطرة ئةطةر ئةو نةبيَت، هيض‏كام لةو شتانة نابينيت كة ئيَستا لة بةرضاوت‏دا بة زؤرى دانراون! طةر حةز دةكةيت ئةمةت بة تةواوى بؤ رِوون‏ ببيَتةوة، ئةوا فةرموو سةيرى ئةو قوتووة مورةبايانة بكة كة لةم دةزوولةيةوة شؤرِبوونةتةوة[16] ضونكة ئةوانة طةر بةرهةمى خانةى كولآندنى سةر بةو توانستة موعجيزةكارة نةبن، هةرطيز نةت‏دةتوانى = تةنانةت بة نرخيَكى تابلَيَى طرانيش = هيض كاميانت دةست‏ بكةويَت!

بةلَآ، دوورى و طيروطرفت و قورسى و تياضوون و كارى مةحالأ، تةنها لةوةداية كة ئةو نةناسريَت. ضونكة طةر = بؤ نموونة = يةك‏بةيةكى بةرةكانى درةختيَك ثةيوةستةى ضةند مةلَبةنديَكى جيا جيا و ثابةندى ضةندين ياساى جؤراوجؤر بن، ئةوا بةديهيَنانى تةنها يةك دانة "بةر" بة ئةندازةى خودى درةختةكة قورس و ثرِ لة كيَشة و طيروطرفت دةبيَت، بةلآم طةر بةديهيَنانى "بةرى درةخت" بةثيَى يةك ياسا و لة يةك سةرضاوةوة بيَت، بةلاى ذيرى‏يةوة، بةديهيَنانى هةزار دانة "بةر" = ئةو كاتة = بة ئةندازةى يةك دانة "بةر" ئاسان دةبيَت! كت‏ومت ضةشنى دابين‏كردنى كةرةسة و تةقةمةنى‏يةكانى سوثا، كة هةركات لة يةك سةرضاوة و بة يةك ياسا و لة يةك كارطةوة ئةنجام‏ بدريَت، بةلاى ذيرى‏يةوة كاريَكى ئاسان و طونجاو دةبيَت، بةلآم طةر هةموو يةكيَكى سةربازةكانى سوثا بة ياسايةكى تايبةتىو لة سةرضاوةيةكى جياواز و كارطةيةكى تايبةت بةو سةربازةوة كةرةسة و تةقةمةنى‏يةكانى بؤ ئامادة و دابين بكريَت، بة تةواوى كارةكة سةخت و ثرِ لة كيَشة دةبيَت، بطرة ئةو كاتة تةنها يةك سةرباز بة ئةندازةى ذمارةى كةسانى سوثايةكى تةواو، ثيَويستى بة: كارطةى تةقةمةنى و، مةلَبةندى دابين‏كردنى كةرةسة و شمةك و، ياساى زؤرى جؤراوجؤر دةبيَت!

هةر بة ويَنةى ئةم دوو نموونةية، بةديهيَنانى شتانى ناو ئةم كؤشكة مةزن و، شارة رِةنطين‏و، ولآتة ثيَشكةوتوو و، جيهانة بةسام و شكؤيةش، طةر بدريَتة ثالأ يةكيَكى تاكى تةنيا، ئةوا بةلاى ذيرى‏يةوة بةديهيَنانيان طةلـآ رِوون و ئاسان و بآ طيروطرفت دةبيَت، بة رِادةيةك كة ئةم زؤرى‏يةى لة بةديهيَنانى شتان‏دا دةيبينيت جطة لة كارى ئةو تاك و تةنياية بة هيض شتيَكى تر ليَك‏نادريَتةوة!

بةلآم طةر ئةم كارة بة هى ئةو كةسة تاك و تةنياية دانةنريَت، بةديهيَنانى تةنها يةك شت هيَندة كاريَكى دذوار دةبيَت كة ئةطةر سةرجةمى دنياشى لة ثيَناودا خةرج بكةيت هيَشتا هةر ناطونجآ ئةو تةنها ثيَويستى‏يةت بؤ بةدى‏بهيَنريَت.

بةلَطةي دةهةم:

كاكى هاورِيَم! ئةى ئةو كةسةى وردة وردة لة ويذدانةوة نزيك دةبيَتةوة!

وا ماوةى ثازدة رِؤذة[17] ئيَمة ليَرةداين، جا ئةطةر هيَشتا ثاش ئةم ماوةية رِيَسا و ياساكانى ئيَرة شارةزا نةبين و ثادشا و خاوةنةكةشى نةناسين، شايانى رِووبةرِووبوونةوةى سزا دةبين. ضونكة لةمةولا بوارى بةهانة و بيانوومان نادريَت و، تةنها بؤ ماوةى ئةم ثازدة رِؤذة بوو كة مؤلَةت درابووين و دةستيان نةدةهيَناية رِيَمان. دةبآ بة بآ‏طومانى ئةوةش بزانين كة ئيَمة ليَرةدا بة تةواوى لة رِةفتار و هةلَس‏وكةوتمان‏دا سةربةست نيين، ضونكة بةديهاتووة ثرِ لة وردةكارى‏يةكانى ئةم ولآتةى كة ئيَمةى تيَداين هيَندة وردى و نةرم‏ونيانىو دةرس و ثةنديان تيَداية كة مةزنيى ثادشا و خاوةنةكةيان دةردةخةن، كةواتة سزا و تؤلَةسةندنةكانيش دةبآ طةلـآ توند و تيذ و سةخت بن. بؤ خؤت دةتوانيت مةزنى و توانستى خاوةنى ولآت لةمةوة تآ‏بطةيت:

ئةو ثادشا و خاوةنةى كة ليَى دةدويَين، هةردةم بة ئةندازةى ئاسانيى رِيَك‏خستنى كؤشكيَكى بةرز، ئةم جيهانة مةزنةش رِيَك‏دةخات و.. بة قةدةر سانايى بةرِيَوةبردنى مالَيَكى بضووك، كاروبارى ئةم جيهانة سةرسوورِهيَنةرةش بةرِيَوةدةبات و.. ضةشنى ئاسـانيى ثرِكـردن و خالَى‏كردنةوةى دةفريَك، ئةم شــارة ئاوةدانةش بةوثـةرِى رِيَكى و تـةواوى و دوور لة نوقسانى و بة دانايى‏يةكى تةواو، لة "دانيشتووان" ثرِ دةكات و ثاشان خالَيشى دةكاتةوة و.. بة ئةندازةى ئاسانيى رِاخستن و هةلَطرتنةوةى سفرة ئاسايى‏يةكانى خواردن‏‏ و بة كةمالَى كةرةم و دةستى ثةنهانى خؤيشى، لةم سةر و ئةو سةرى جيهان‏دا سفرة و خوانى مةزن و رِةنطاورِةنط[18] رِادةخات و ضةندين جؤر خؤراكى بةتام و ضيَذى لةسةر ئامادة دةكات و، ثاشان ئةو سفرانة هةلَدةطريَتةوة و دةيانثيَضيَتةوة.. جا ئةطةر تؤ مرؤظيَكى وريا و زرنط بيت، تآ‏دةطةيت كة ئةم هةموو مةزنى و سام و شكؤية‏: بةخشندةيى و سةخاوةتيَكى لةرِادةبةدةر و بآسنوور دةردةخةن.

ثاشان برِوانة:

هةروةك ئةم شتانة شايةتى رِاستطؤن لةسةر: مةزنى و زالأبوون و، دةستةلآتدارى و ثادشايى و تاك و تةنيايى خاوةنة بةتوانا و دةستةلآتةكةى ئةم كؤشك و شارو ولآتة، بة هةمان جؤر كاروانة يةك لة دواى يةك هاتووةكان و ئالأوطؤرِة وةك يةكةكانيش بةلَطةن لةسةر بةردةوامى و مانةوةى ئةو ثادشاية. ضونكة سةرجةمى شتانى فانى و لةناوضووى ئةم ولآتة، هاودةم لةطةلأ نةمانى خؤيان‏دا، هاوكارةكانى بوونيشيان دةرِؤن و ناميَنن و تيَكرِا ثيَكةوة تيادةضن، كةضى ئةو بوونةوةر و شتانةى كة دوا بة دواى رِؤشتووان و كؤض‏كردووانى ثيَشوو ديَن، هةموويان تازة و نويَن و، ضةشنى ئةوانةى ثيَشوو داراى ئاسةوارى سةربةخؤى خؤيانن.

كةواتة هيض كام لةوانة كارى دةستى ئةو هؤكارانة نين و لةوانةوة ثةيدا نةبوون، بةلَكو تيَكرِا كارى ئةو كةسةن كة هةرطيز نةمانى بةسةردا نايةت! ضونكة هةروةك بريسكانةوةى ئةو كةف و بلَقة ئاوانةى كة لة دواى لةناوضوونى كةف و بلَقةكانى ثيَشووى جؤطة ئاوةكانةوة ديَن تيَمان‏دةطةيةنن كة: بريسكانةوةى ئةمان لة كةف و بلَقة لةناوضووةكانةوة ثةيدا نةبوون، بةلَكو هى سةرضاوةيةكى هةميشة رِووناكى‏بةخشن..

هةروةك ئةم بريسكانةوانة ئةمةمان تآدةطةيةنن، بة هةمان جؤر طؤرِانى ئةو كارانةى ليَرةدا رِوودةدةن بة خيَرايى‏يةكى سةرسوورِهيَن و، ثاشان رِةنطدانةوةى ئةو كارانةى دواى خؤيان بة هةمان رِةنط و سيفةتةكانى ثيَشووتر، بةلَطةن لةسةر ئةوةى ئةو كارانة درةوشانةوةى كةسيَكن كة: هةميشةيى‏ية و، لةناوناضيَت و، طؤرِانى بةسةردا نايةت و، سةرجةمى شتانى تريش جطة لة سنعةت و ئاويَنة و نةخشى ئةو، هيضى تر نين!

بةلَطةي يازدةهةم:

وةرة ئةى كاكى هاورِيَم! با بةلَطةيةكت ثيشان بدةم كة بة ئةندازةى طشت بةلَطةكانى ثيَشوو بةهيَز و ثتةوة.. با خؤمان بؤ طةشت و طوزاريَكى دةريايى ئامادة بكةين و سوارى كةشتى‏يةك ببين[19].. با برِؤين بؤ دوورطةيةكى دوور لة خؤمانةوة.. دةزانيت لةبةر ضى بةرةو ئةوآ دةرِؤين؟ ضونكة لةوآ كليلى مةتةلَةكانى جيهان و نهيَنى‏ية داخراوة سةيرةكان دةست دةكةون، نابينيت ئةو حةشاماتة ضاويان برِيوةتة ئةوآ و بؤى دةرِوانن و ضاوةرِوانى بةياننامةيةكن كة لةوآ دةردةضيَت و هةموويان فةرمانيان لةويَوة بؤ ديَت؟..

وا دةستمان بة طةشتةكةمان كرد.. وا طةيشتين و ثيَمان خستة سةر خاكى دوورطةكة.. بة وردى = هاورِيَى ئازيزم! = بؤ سةركردةى ئةو كؤبوونةوة بةسام و شكؤية برِوانة.. با كةميَك ليَى برِؤينة ثيَشةوة، تاكو لة نزيكةوة بيناسين. ئةوةتا زياد لة هةزار دانة مةدالياى[20] بةنرخ و بةرزى بة بةرؤكةوةية و، بة طوفتاريَكى يةكجار خؤش‏‏‏ و شيرين و ثرِ لة متمانة و باوةرِبةخؤبوونةوة، دةدويَت. جا لةبةر ئةوةى من لة ماوةى ثازدة رِؤذى رِابوردوودا شتيَك لة بارةى ليَدوانةكةى ئةو شارةزا بووم، وا منيش ئةو وتارةت تآ‏دةطةيةنم:

ئةو سةركردةية سةبارةت بة ثادشاى خاوةن موعجيزاتى ئةم ولآتةوة دةدويَت و، دةلَيَت: ( ثادشا منى بؤ لاى ئيَوة ناردووة).

سـةيرى بكة، ئةوةتا ضةندةها كارى دةراسا(خارق للعادة)ى سةير و موعجيزاتى ئةوتؤ ثيشان دةدات، هيض طومانيَك لةوةدا بؤ مرؤظ ناهيَلَنةوة كة ئةو سةركردةية بة تايبةتى لة لايةن ئةو ثادشا مةزنةوة رِةوانة كراوة. بة باشى طوآ لة قسة و طوفتارةكانى رِابطرة، ضونكة هةموو بوونةوةران، تةنانةت سةرجةمى ولآت بة وردى طوآيان لةو رِاطرتووة‏‏ و تآ‏دةكؤشن وتارة شيرينةكةى ببيستن و رِوخسارى جوانيشى ببينن.

وا نةزانيت كة هةر تةنها طرؤى "مرؤظ" طوآيان بؤ وتارةكةى رِاطرتبيَت، نةخيَر، بةلَكو هةموو ئاذةلَةكان و طشت ضيا و بوونةوةرة بآ طيانةكانيش طوآ لة فةرمانةكانى رِادةطرن‏و لة سام و شكؤ و شةوقى ئةودا تةزوو بة جةستةيان‏دا ديَت.. تةماشاى درةختةكان بكة، با بزانيت كة ضؤن فةرمانبةردار و ملكةضى فةرمانةكانى ئةون و بةرةو ئةو جآ‏ية دةرِؤن كة ئةو سةركردةية ئاماذةيان بؤ دةكات.. لة هةر شويَنيَك بيةويَت ئاو هةلأدةقولَيَنيَت، تةنانةت لة نيَوان ثةنجةكانى خؤيشيةوة. خةلَكييش لةو ئاوة زولآلَة تيَراو دةبن.. سةيرى ئةو ضراية بكة كة بة بن‏ميضى ئةم ولآتةدا هةلَواسراوة[21] تةنها بة ئاماذةبؤكردنيَكى ئةو دةبيَت بة دوو كةرتةوة. وةك بلَيَى سةرانسةرى ولآت و هةر شتيَكى تيَداية بيناسن‏‏‏ و بة دلَنيايى بزانن كة ئةم مرؤظة سةركردةية: كارمةنديَكة لة لايةن ثادشاوة رِةوانةكراوة و رِاطةيةنةريَكى دةست‏ثاك و بآ‏وةيى فةرمانةكانى ئةوة، ئةوةتا هةموويان ضةشنى سةربازى طوآ‏رِايةلأ ملكةضى فةرمانةكانى ئةون و، طشت مرؤظة ذيرةكانى دةوروبةريشى بة يةك دةنط دةلَيَن: "ئةم كةسة نيَرراويَكى بةرِيَزى ثادشاية" و هةموويان باوةرِى ثآ‏دةكةن و ملكةضى طوفتار و فةرمانةكانى ئةون. ئنجا نةك هةر تةنها ئةوان، بةلَكو هةموو ضيا و هةردةكانى ولآت و تةنانةت ضرا مةزنةكةيش[22] تيَكرِا تةسديقى ئةو دةكةن و بة ملكةضى‏ و زمانى حالأ دةلَيَن: بةلَآ، هةرضى ئةو دةيلَيَت، رِاست و رِةوا و حةقيقةتة.

دةسا ئةى هاورِيَى بآ‏ئاطام! ئايا دةطونجآ لة طوفتارى ئةم مرؤظة بةرِيَزةدا بضووكترين طريمانى فيَلأ و درؤ خؤى حةشار دابيَت؟.. حاشا.. هةرطيز طريمانى وا لة قسة و طوفتارى ئةو كةسةدا نى‏ية كة ثادشاى مةزن هةزار مةداليا و نيشانةى بة بةرؤك‏دا كردووة و هةمووشيان بةلَطةى رِاستى و تةسديق‏كردنى ئةون. ئنجا ويَرِاى ئةمة، سةرجةمى بةرِيَزان و ثياوماقوولآنى ولآتيش تةسديقى‏دةكةن و، سةرتاثاى طوفتارةكانيشى دلَنيايى و باوةرِبةخؤبوونيان ثيَوة ديارة. ئةوةتا لةبارةى وةسفةكانى ثادشاى خاوةن ئيعجاز و فةرمانة رِةوانةكانيةوة ئةدويَت. جا ئةطةر لة دةروونت‏دا طريمانيَك هةبيَت سةبارةت بةوةى كة = خوانةخواستة = ئةم نيَرراوة بةرِيَزة "درؤ" لة طوفتارةكانى‏دا ببيَت، ئةوا دةبآ ئةم هةموو كؤمةلآنة بة درؤ بخةيتةوة كة تةســديقى ئةويان كرد، بطرة دةبآ ئينكاريى كؤشـك و ضراكانى و تةنانةت ئينكاريى "بوون"ى هةموو شتيَك بكةيت و حةقيقةتى هةموويان بةدرؤ بخةيتةوة، دةنا ض قسةيةكت ثآ‏ية بيلَآ و هيض شتيَكيشت لة لاية هةر ئيَستا دةريان‏بخة و ئاشكرايان بكة، وا "بةلَطةكان" سنطيان لـآ دةرثةرِاندوويت و بةرهةلَستيت دةكةن!

بةلَطةي دوازدةهةم:

كاكى هاورِيَم! لةوانةية بةو قسانةى بؤمان‏كرديت وردة وردة ضاوت كرابيَتةوة و ذيريت هاتبيَتةوةبةر! وا ئيَستاش بةلَطةيةكت بؤ رِوون دةكةمةوة كة لة هةموو بةلَطةكانى ثيَشوو مةزنتر بيَت:

سةيرى ئةو فةرمانة ثادشايىيانة بكة كة لة ئاسؤ بةرزةكانةوة دابةزيون و، هةموو ئةو حةشاماتة رِيَز لة رِوويان‏دا دةنويَنن و، بة ضاوى شكؤدارى و سةرسوورِمانةوة بؤيان‏دةرِوانن‏و، ئةو مرؤظة بةرِيَزةش كة مةدالياكانى بة بةرؤك‏دا رِيزكراوة لة تةنيشتى فةرمانة نوورانى‏يةكانةوة[23] رِاوةستاوة و واتاكانيان بؤ ئةو جةماوةرة جةم‏بووة رِوون دةكاتةوة.. تةماشاى شيَوازى فةرمانةكان بكة، ئةوةندة درةخشان‏‏‏‏ و ثرشنطدارن كة هةمووانيان خستووةتة رِيَزليَنان و سةرسوورِمانةوة، ضونكة لة ضةند مةسةلة و كيَشةيةكى هيَندة جيددى‏يةوة دةدويَن كة مايةى بايةخ‏‏ثيَدانى طشت لايةكة و، كةسيَك نةماوة طويَى لـآ رِانةطريَت. شيَوازى ئةو فةرمانانةش بة جؤريَكى واية كة بة تةواوةتى كاروبار و وةسفةكانى ثادشا رِوون‏ دةكةنةوة.. جا هةروةك مؤرى تايبةتيى ثادشا بةسةر ئةو فةرمانانةوة نةخشاوة، بة هةمان جؤر لةسةر يةك‏بةيةكى ديَرِةكانيشى نيشانةى ثادشا ديارة، تةنانةت طةر بة وردى سةرنج بدةيت، ئةوا لة هةموو رِستةيةك‏دا بةلَكو لة هةموو ثيتيَكى‏دا، ويَرِاى واتا و ئامانج و "ئةمر" و "نةهى"يةكانى، تةمغةى تايبةتيى ثادشايش دةبينيت كة لة هةموو يةكيَكيان دراوة و لةسةر طشتيان نةخشيَنراوة.

بة ثوختى: هةروةك "رِووناكى" دةبيَت بة بةلَطة لةسةر "بوونى رِؤذى درةخشان"، بة هةمان جؤر ئةو "فةرمانانة"ش بةلَطةن لةسةر "بوونى ثادشاى مةزن"!

* * *‏

دةسا ئةى كاكى هاورِيَم! ثيَم‏واية هاتبيتةوة سةر هؤشى خؤت و لة خةوى بآ‏ئاطايى بيَدار بووبيتةوة! ضونكة ئةو بةلَطانةى رِوونمان‏ كردنةوة بؤت، سةروزيادى بيَداربوونةوةى تؤن. ئيَستاش طةر شتيَك بة ثيَويست دةزانيت باسى بكةيت فةرموو بيخةرةرِوو و ليَى‏بدوآ..

ئةو مرؤظةى كة ثيَشتر سةرسةختيى دةنواند، ئيَستا لة وةلآم‏دا وتى:

= تةنها ئةوةندة دةلَيَم كة: سوثاس بؤ خواى طةورة. وا ثرِ بة دلأ باوةرِم كرد، بةلَكو بة ضةشنيَكى رِوونى وةك خؤر و رِؤذى ‏رِووناك باوةرِم هيَنا و دلَنيا و قايل بووم كة ئةم ولآتة خاوةنيَكى "كاملأ" و، ئةم جيهانةش مولَكداريَكى "شكؤمةند" و، ئةم كؤشكةش بنياتنةريَكى خاوةن "جوانى"ى هةية. خواى طةورة ليَت رِازى بيَت ئةى دؤستى دلَسؤزم! بة رِاستى لة كؤت و زنجيرى: ئينكارى و سةرسةختى و دةمارطيريى بيَزليَكراو رِزطارت كردم، كة طةياندبووميانة رِادةى شيَتى و طةلحؤيى..

برام! ضى لة تؤ بشارمةوة‏؟ طةر رِاستت دةويَت هةموو يةكيَك لةو بةلَطانةى هيَناتنةوة سةروزيادى ئةوةن بةم ئةنجامةم بطةيةنن، بةلآم لة ناخةوة ئارةزوومةندى بيستن بووم و حةزم دةكرد طوآ لة بةلَطة يةك لة دواى يةكةكان رِابطرم، ضونكة هةر بةلَطةيةكى نوآ لةو بةلَطانة ضةندين ئاسؤى فراوانتريان بةرةو "ناسين" و، ضةندةها ثةنجةرةى رِووناك‏تريان رِووةو "خؤش‏ويستن"ى بآ‏طةردى ثادشا لـآ كردمةوة.

* * *

بةم جؤرة، ئةم ضيرؤكة ليَرةدا كؤتايى‏ ثآ‏هات، كة ئاماذةى بؤ رِاستيى مةزنى: "تةوحيد" و "ئيمان بة خوا" دةكرد.

ئنجا ثشت بة فةزلَى خواى طةورة و رِيَذنةى قورئانى ثيرؤز و نوورى ئيمان دةبةستين و، لة مةقامى دووهةميش‏دا، بةرامبةر بةو دوازدة بةلَطانةى ثيَشوو، دوازدة "بريسكانةوة"ى خؤرى "تةوحيدى رِاستةقينة" باس دةكةين، دواى ئةوةى كة بة نووسينى "ثيَشةكى"يةك رِآيان بؤ خؤش‏دةكةين.

ومن الله التوفيق والهداية.



[1]  ئاماذةية بؤ: "تؤو" و "ناوك" كة ضةندين درةختى زةبةلاح هةلَدةطرن. (دانةر)

[2]  ئاماذةية = بؤ نموونة = بؤ قةدى ميَو كة لة خؤى‏دا لاوازة و ناتوانيَت هيَشووة ثرِةكانى خؤى هةلَبطريَت و، ناضار دةستة نيانةكانى لة ملى درةختةكانى دةوروبةرى دةئالَيَنيَت. (دانةر)

[3]  ئاماذةية بؤ تؤوة جؤراوجؤرةكان. ئةوةتا تؤوى كالَةك وقؤخ و هاوضةشنيان ضةند طةلآيةكى وا دةضنن كة طةلـآ لة ثارضة و كوتالَى جل و بةرط جوانتر و ناياب‏ترن و، لة طةنجينةى ميهرةبانيى خواوةنديشةوة ضةند بةروبووميَكمان ثيَشكةش دةكةن كة لة حةلَوا و شيرينىيةكان طةلـآ بةتام‏ولةزةت ترن. (دانةر)

[4]  ئاماذةية بؤ بةديهيَنانى جةستةى زيندةوةران لة توخمةكان و ئاوى مةنى. (دانةر)

[5]  مةبةست زيندةوةران‏ و مرؤظة، ضونكة زيندةوةران ثيَرِستيَكى بضووك‏كراوة‏ و ثوختى ئةم جيهانةن و، ماهييةتى مرؤظيش نموونةيةكى ثوختةكراوى بوونةوةرانة، هةر شتيَك لة جيهان‏دا هةبيَت، نموونةكةشى لة مرؤظ‏دا هةية. (دانةر)

[6]  ئاماذةية بؤ رِووةكة بةردارةكان. ضونكة سةدان ورديلة كارطة لة ئةندامة ناسك و نيانةكانيان‏دا هةلَدةطرن و، طةلآ ناسك و طولَة رِةنطينةكان دةضنن و، بةروبووم و ميوة طةيشتووةكانيش دةرِةخسيَنن و ثيَشكةشى ئيَمةيان دةكةن. درةختى زةبةلاحى سنةوبةر نموونةيةكى ترة، كة تةنانةت لةسةر بةردة رِةق وتةقةكانى ناو ضياكانيش كارطةكانى خؤيان دامةزراندووة! (دانةر)

[7]  ئاماذةية بؤ: دانةويَلَة و ورديلة تؤوةكان و طةراى ميَروو. ئةوةتا "ميَشوولة" طةراكانى خؤى لةسةر طةلآى درةخت دادةنيَت و ئةو طةلآية وةك رِةحمى دايك و لانكى لـآ ديَت و، لة خؤراكيَكى بةتامى ضةشنى هةنطوين ثرِ دةبيَت. وةك بلَيَى ئةم درةختة بآبةرة بةرى زيندةوةرى طرتبيَت! (دانةر)

[8]  ئاماذةية بؤ "مرؤظ" كة بةرى درةختى بوونةوةرانة و، ثةنجة بؤ "بةر" رِادةكيَشيَت كة ثيَرِست و بةرنامةى درةختةكةى خؤى لة ئاميَز طرتووة. ضونكة ئةو شتانةى كة قةلَةمى "قودرةت"ى خواوةند بة دريَذى لة كتيَبى مةزنى "جيهان‏"دا نووسيونى، بة كورتى و ثوختى لة ماهييةتى مرؤظيش‏دا نووسيونيةتةوة.. هةروةها ئةوانةى كة قةلَةمى "قةدةر" لة درةخت‏دا تؤمارى كردوون، لة تؤوة بضووكةكانيشىدا دايناون. (دانةر)

[9]  ئاماذةية بؤ رِووى زةوى لة دوو وةرزى بةهار و هاوين‏دا، ضونكة سةدان هةزار بةديهيَنراوى ثيَك‏ئالآو لةو وةرزانةدا بةدى‏دةهيَنريَن و لةسةر لاثةرِةى زةوى‏دا، بآ هةلَة و ناتةواوى، دةنووسريَن و بة رِيَك‏وثيَكيش ئالأوطؤرِيان ثآدةكريَت و، بةم ضةشنة هةزاران سفرة و خوانى ميوانيى خواوةندى ميهرةبان رِادةخريَن و ثاشان هةلَدةطيريَن و، ئنجا جاريَكى تر نوآ دةكريَنةوة. بة رِادةيةك كة دةلَيَى هةموو درةختيَك شاطرديَكة لة خواردنطةيةك‏دا و، طشت رِةز و باخ و بيَستانيَكيش خواردنطةيةكى ئامادةكراوى خواردةمةنى‏يةكانة. (دانةر)

[10]  مةبةست كاروانى رِووةكةكانة، كة رِؤزيى سةرجةمى زيندةوةرانيان لةطةلأ خؤدا هةلَطرتووة. (دانةر)

[11]  ئاماذةية بؤ خؤر. (دانةر)

[12]  ئاماذةية بؤ لق و ثةلة نةرم و نيانةكانى درةخت كة بةروبوومة بةتام‏ولةزةتةكان هةلَدةطرن. (دانةر)

[13]  ئاماذةية بؤ مةمك و طوانى دايكانى مرؤظ و زيندةوةرانى تر. (دانةر)

[14]  ئاماذةية بؤ توخمى "هةوا" و "ئاو" كة ضةندين فةرمانبةرى و كارمةنديى جؤراوجؤر ئةنجام‏ دةدةن و، بة ئيزن و رِوخسةتى خواى طةورة يارمةتيى هةموو موحتاجيَك دةدةن و، فرياى دةكةون و، لة طشت جآيةك‏دا بة فةرمانى خواى طةورة بلآودةبنةوة و، ثيَداويستى‏يةكانى زيندةوةران ئامادة و دابين دةكةن و، بناغةى سةرةكيى دةزووى نةخش‏ونيطارةكانى دروست‏كراوانى خواى طةورةن. (دانةر)

[15]  ثةتةكان ئاماذةن بؤ درةختى بةردار و، دةزووةكان بؤ ثةل و لقةكانى و، ديارى و بةخشايشة رِازاوةكانيش بؤ جؤرةكانى طولأ و بةروبوومةكان. (دانةر)

[16]  قوتووى مورةبا، ئاماذةية بؤ: كالَةك و شةمامة و هةنار و هاوضةشنيان لة قوتووةكانى ترى توانستى خوايى، كة هةر هةموويان دياريى ميهرةبانيى خواى طةورةن. (دانةر)

[17]  ئاماذةية بؤ تةمةنى "تةكليف" كة ثازدة سالَى‏ية. (دانةر

[18]  ئاماذةية بؤ طؤى زةوى لة بةهار و هاوين‏دا. ضونكة لةو دوو وةرزةدا ضةندين خواردةمةنيى بةتام و ضيَذى جؤراوجؤر لة خانةى خؤراك كولآندن(مطبخ)ى خواوةندةوة دةردةضن و، سفرة و خوانى نيعمةتة رِةنطاورِةنط و جياوازةكان رِادةخريَن و بة بةردةواميش نوآ دةكريَنةوة. ئنجا هةموو باخ و بيَستانيَك خواردنطةيةكة بؤ ثآطةياندنى ئةو نيعمةتانة و، طشت درةختيَكيش خزمةتطوزاريَكى خواردنطةكةية! (دانةر)

[19]  كةشتى‏يةكة ئاماذة بؤ: "ميَذوو" دةكات و، دوورطةكةش ئاماذةية بؤ: ضاكترين سةدة كة سةردةمى بةختةوةريى ثيَغةمبةرايةتى‏ية. جا ئةطةر ئةو ثؤشاكانةى كة شارستانيَتيى نزمى بآنرخ لةبةرى كردووين، لةسةر كةنارى ئةم سةردةمةدا لةبةرمان‏ دابمالَين و، خؤمان بهاوينة ناو دةرياى "زةمان" و سوارى كةشتيى "ميَذوو" و "سيرةت" ببين و بطةينة ليَوارى دوورطةى سةردةمى نوور و بةختةوةرى و دوورطةى عةرةب و، شةرةفمةندى بة خزمةت‏طةيشتنى ثيَغةمبةر ببين لة طةرماوطةرمى ئةو كاتةى‏دا كة ئةركى بآطةرد و ثيرؤزى ثيَغةمبةريَتى‏يةكةى ئةنجام‏ دةدات.. ئةو كاتة، تآدةطةين كة ئةو ثيَغةمبةرة بةلَطةيةكى رِوون و ئاشكراى تةوحيدة، بة رِادةيةك كة سةرجةمى طؤى زةوى و هةردوو ديوى زةمانى رِابوردوو و ئايندةى رِووناك كردووةتةوة و تاريكستانى كوفر و طومرِاييشى تةفروتوونا كردووة. (دانةر)

[20]  ئاماذةية بؤ ئةو موعجيزاتانةى كة لةسةر دةستى ثيَغةمبةردا ئاشكرا بوون و، لاى زانايانى ليَكؤلَةر ضةسثاون. (دانةر)

[21]  ئاماذةية بؤ "مانط" و "موعجيزةى لةت‏بوونى". مةولاناى جامى وتوويةتى: "ئةو مرؤظة نةخويَندةوارة لة سةرانسةرى ذيانى‏دا هيضى نةنووسيوة، جطة لةوةى كة تةنها يةك جار ثيتى (ئةلف)ى لةسةر رِوخسارى ئاسمان‏دا نووسى و، مانطى ثآكرد بة دوو كةرتةوة! ". (دانةر)

[22]  ئاماذةية بؤ "خؤر" كة بة طةرِانةوةى زةوى بةرةو خؤرهةلآت، لة ئاوابوون دواكةوت، بة رِادةيةك كة لة لايةن خةلَكى‏يةوة سةرلةنوآ بينرايةوة. جا لةسةر بناغةى ئةم موعجيزةية، ئيمامى عةلى = خواى لـآ رِازى بيَت = نويَذةكةى عةسـرى بةجآهيَنا كة بةهؤى خةوليَكةوتنى ثيَغةمبةرةوة لةسـةر رِانى خةريك‏ بوو كاتى بةسةر بضيَت (‏*) (دانةر)

(‏*) "بيَخود"ى شاعيريش ئاماذةى بؤ ئةم دوو موعجيزةية كردووة كاتآ كة وتوويةتى:

صةلاتى حةق لةسةر شةهآ كة شةق ئةكا قةمةر لة دوور

سةلامى حةق لةسةر مةهآ كة ئةسثى "خؤر" لة غار ئةكا

(وةرطيَرِ)

[23]  ئاماذةية بؤ قورئانى ثيرؤز، نيشانة لةسةر نةخشاوةكةشى ئيعجازةكةيةتى. (دانةر)