مةقامى
دووهةمى
(وَقُلْ رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطينِ * وَاَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَنْ يَحْضُروُنِ) (المؤمنون:97=98).
ئةى
ئةو كةسةى تووشى دةردى وةسوةسة بووة!
ئايا
دةزانيت ئةم وةسوةسةيةى تووشى بوويت لة ضى دةضيَت؟
ئةم
وةسوةسةيةى تؤ، وةك موسيبةتيَك واية، ضونكة لة ثيَشدا بة بضووكى دةست ثآدةكات،
ثاشان وردة وردة و بة طويَرةى بايةخثيَدان و بة طرنطزانينى، طةورة دةبيَت و،
بة ثيَضةوانةشةوة ئةطةر طويَى ثآ نةدريَت، ناميَنيَت! واتة تا بة طةورةى بزانيت
ئةو طةورة دةبيَت و، تا بة بضووكيشى بزانيت بضووك دةبيَتةوة.. ئةطةر ليَى بترسيت
ئةوا بة دةردةوة دةتتليَنيَتةوة و، طةر ليَشى نةترسيت دةمكوت و بآدةنط دةبيَت!
جا
ئةطةر تؤش حةقيقةتى وةسوةسة نةزانيت، ئةوا دريَذة دةكيَشيَت و جيَطير دةبيَت..
بةلآم طةر ئةو حةقيقةتة بزانيت و برِؤيتة بنج و بناوانيةوة، ئةوا لةناو دةضيَت و
ناميَنيَت.
مادةم
وةسوةسة بةو جؤرةية كة بؤمان دةركةوت، ئةوا ليَرةدا ثيَنج رِوو لةو رِووة زؤر و
لةذمارةبةدةرانةى وةسوةسةت بؤ رِوون دةكةمةوة، بةلَكو = بة يارمةتيى خواى طةورة =
ئةم باسكردنة ببيَت بة شيفايةكى سارِيَذكار بؤ دةروونى هةردوو لامان، كة ئةمةش لة
دةستةلآتى خواى طةورةدا كاريَكى طران نىية. ضونكة نةزانين دةبيَت بةهؤى
رِاكيَشانى وةسوةسة، بةلآم زانين بة ثيَضةوانةوةية، ثالَى ثيَوة دةنيَت و
دةرىدةكات. جا ئةطةر نةتزانى ئةوا نزيك دةبيَتةوة و رِووت تآدةكات، ئةطةر زانيشت
ئةوا ئةو وةسوةسةية دةرِوات و ثشت هةلَدةكات!
رِووى يةكةم (زامى
يةكةم):
شةيتان
ئةو طومانةى كة مةبةستيةتى، يةكةم جار لة دةرفةتيَكدا دةيهاويَتة ناو دلَى
مرؤظةوة، ثاشان طوآ بؤ دةنطدانةوةى طومانةكة لة ناخى دلَى ئةو مرؤظةدا رِادةطريَت.
جا ئةطةر ئةو دلَة طومانةكةى نةطرتةخؤ و ئينكاريى كرد، ئةوا ئةو طومانة دةبيَت بة
"جويَندان"! ئيتر شةيتان ضةندين خةيالأ و ختوورةى ئةوتؤى لة بةرضاودا
دةردةخات كة لة جويَنى ناشيرين دةضن و ثيَضةوانةى رِةويةى ثةيوةندىيةكانى نيَوان
خوا و بةندةن، بة جؤريَك كة ئةو دلَة بآضارةية دةكةويَتة ذيَر نائوميَدىيةكى
قورسةوة و لة تاوا دةنالَيَنيَت و دةلَيَت : "ئاى ضةندة بةدبةخت و سةر بة
موسيبةتم"! ثيَى وا دةبيَت كة لة دلَةوة طوناهبار بووة و ضةند تاوانيَكى لة
بةرامبةر خواوةندى كةريم و ثةروةردطارى خؤيةوة كردووة. بةم جؤرة، دةكةويَتة ناو
طيَذةلَووكةيةكى طةورةوة و، لة دلَنيايى بآبةش دةبيَت. هةر لةبةر ئةوةشة كة
دةبينيت بة ثةرؤشىيةكى زؤرترةوة هةولأ دةدات لة بآئاطايىدا ثتر رِؤبضيَت.
دةرمانى
ئةم زامةش، ئةمةية:
ئةى
تووشبووى بآضارة! بة هيض جؤريَك مةترسة و هةرطيز مةشلَةذآ! ضونكة ئةوانةى كة لة
بةردةم ئاويَنةى زةينتدا تيَثةرِين، هيضيان جـويَن نين، تةنها ضةند ويَنة و
خةيالَيَكن ديَن و دةرِؤن. جا هةروةك خةيالَكردنى "كوفر" بة
"كوفر" ناذميَررآ، هةر بةو جؤرةش خةيالَكردنى جويَن بة جويَن دانانريَت.
ضونكة يةكيَك لةو شتانةى كة لة "زانستى مةنتيق"دا بة شتيَكى
بةلَطةنةويست(بةديهى) دانراوة، ئةوةية كة: "خةيالَكردن بة حوكم
ناذميَرريَت". بةلآم خودى جويَن، نةك خةيالَكردنى، بآطومان بة حوكم
دادةنريَت.
سةرةرِاى
ئةمةش، ئةو وتة نارِةوا و ناشايستانة هةرطيز لة قوولآيى ناخى دلَتةوة دةرنةضوون،
بةلَطةش ئةوةية كة دلَت خؤى لة داخ و ئازارى ئةو وتانةدا دةتليَتةوة! دوور نىية
لةو لايةنة هاندةرةى شةيتانةوة بيَت كة بة "لمة الشيطان" دةناسريَت و لة دةورى
دلَداية. هةر لةبةر ئةوةشة كة زيانى وةسوةسة تةنها لةوةداية مرؤظ لاى وابيَت زيانى
هةية! ضونكة وةسوةسة (خةيالَى بآ بناغة) وةك (حةقيقةت)يَك دةباتة وةهمى مرؤظةوة!
ثاشان ئةم مرؤظة دلَى خؤى تاوانبار دةكات و، كردارةكانى شةيتان = كة دلَى ئةم
هيض ثةيوةندىيةكى ثيَيانةوة نةبووة = دةخاتة ئةستؤى دلَآ خؤيةوة، ئيتر لاى وا
دةبيَت كة ئةو ضرثةضرث و وةسوةسانةى شةيتان لة ختوورةى دلَى خؤيةتى و، تةسةوورى
ضةند زيانيَكى وةها دةكات كة لة ئةنجامدا ديَنة رِيَى. خؤ ديارة شةيتانيش هةر
ئةوةى دةويست لةو مرؤظة رِوو بدات!
رِووى دووهةم:
كاتيَك
كة واتاكان لة دلَةوة دةردةضن، بة بآ هيض ويَنة و شيَوةيةك دةضنة ناو خةيالَةوة،
ئنجا لةوآ ويَنة و شيَوةكان لةبةر دةكةن. خةيالَيش = هةر جارةو لةبةر ضةند هؤيةك =
جؤرة ويَنة و شيَوةيةكى تايبةتى دةضنيَت و، لة رِيَطادا هةر ويَنةيةك خؤى بايةخى
ثآ بدات، ثيشانى دةدات. ئيتر هةر واتايةك كة لة دلَةوة ديَت و دةطاتة ئةوآ، يةكسةر
خةيالأ يةكيَك لةو ويَنة ضنراوانةى خؤى دةكاتة بةر، يان ثياىدا هةلَدةواسيَت، يان
بةو ويَنة ضنراوانةى خؤى ئةو واتايانة ثيس و لةكةدار دةكات، يان داياندةثؤشيَت..
جا
ئةطةر واتاكانى دلأ ساف و بآطةرد بن و ويَنة تةنراوةكانى خةيالَيش ضةثةلأ بن، ئةوا
هيض كالآيةك بة بةريان ناكات، ئةوةندة نةبآ كة ئةو ويَنة و خةيالآنة دةستيَك بةسةر
ئةو واتايانةدا دةهيَنن، واتة "مَسّ"ى دةكةن،
ئيتر ئا ليَرةدا مرؤظى تووشبووى وةسوةسة سةرى لـآ تيَك دةضيَت و ئةم دةست
لـآخشاندن(مس)ة بة
لةبةركردن(التَّلَبُّس) يان
ثآلةبةركردن(التَّلبيس) تآدةطات و،
لةبةر خؤيةوة هاوار دةكات و دةلَيَت : "ئاى خواية طيان ضةندة بةدبةختم! وا
دلَم لةو هةلَديَرانةدا كةوت و هةلَنةسايةوة و، ئةم بآنرخىيةى نةفسيشم دةبيَت
بةهؤى بآبةشبوونم لة ميهرةبانيى و بةزةيى خواى طةورةى ميهرةبان".
شةيتانى
لةعنةتيش دةرفةتيَكى زؤر لةم ذآ(وتر) هةستيارةى
ئةم دةبينيَت و، ثةنجة ضةثةلَةكانى خؤى بةسةردا دةهيَنيَت و دةبات!
ضارةسةر
و مةلَهةمى سارِيَذكارى ئةم زامة بةسوآ و قوولَة، ئةمةى خوارةوةية:
هةروةك
"نويَذ" ثيَويستى بة ثاك و خاويَنىيةكى رِوالَةتيى لةش هةية و، ئيتر
ثرِبوونى ناوةوةى لةش لة ثيس و ضةثةلَى، هيض زيانيَكى تيَدا نىية و نويَذةكةت
بةتالأ ناكاتةوة.. بة هةمان جؤر، دراوسآيةتيى وةسوةسة ضةثةلَةكانيش لةطةلأ واتا
بةرز و موقةددةسةكاندا، هيض زيانيَك لةو واتايانة نادات!
بؤ
نموونة: كاتى وا دةبيَت كة بير لة ئايةتيَكى خواى طةورة دةكةيتةوة، كةضى ئازارى
نةخؤشىيةك لةو كاتةدا دةتهةذيَنيَت.. يان تةنطاو دةبيت و، ئةمانةش زؤر بؤ
خةيالَت دةهيَنن. ديارة لةم كاتةدا سةبارةت بة حالَةتى يةكةم خةيالَت بؤ لاى
دةرمان دةضيَت و لة حالَةتى دووهةميشدا بؤ لاى ضوونى سةر ئاو، بةو جؤرةى كة
خةيالَة نزمةكان تانوثؤى بكةن. ئيتر ويَنة و شيَوةى ئةو خةيالَة نزمانة لة
ناوةندى ئةو بيركردنةوة بةرزانةدا تيَثةرِ دةبن. تؤيش = كاكى برا! = ليَيان طةرِآ
با تيَثةرِ ببن! ضونكة هيض زيان و مةترسىيةكيان تيَدا نىية. مةترسيى رِاستةقينة
لةوةداية كة بيرى خؤت بة ضرِى ئاراستةى مةترسى لـآكردنيان بكةيت و لات وا بيَت
زيانيان هةية!
رِووى سآهةم:
ضةند
ثةيوةندىيةكى ناديار لة نيَوان شتاندا هةن، بةلَكو لةوانةية لة نيَوان ئةو
شتانةشدا كة بيرمان بة لاياندا ناضيَت ضةند تالَة موويةك ببيَت كة ثةيوةندىيان
لة نيَواندا دروست بكات. جا ئةم تالَة مووة ثةيوةندىدةرانة يان لة حةقيقةتدا
هةن، يان خةيالأ بة طويَرةى ئةو كارانةى سةرقالَة ثيَيانةوة دروستيان دةكات و
بةيةكةوة دةيانبةستيَتةوة..
هةر ئةمةشـة
كة هةندآ جار دةبيَت بةهؤى ئةوةى لة كاتى بيركـردنةوة لة كاروبارة ثيرؤز و موقةددةسةكاندا
ضةندين خةيالَى خراث بة دواى يةكدا بيَن و ثةيدا ببن. ضونكة وةك لة زانياريى
رِةوانكارى(علم البيان) زانراوة:
(ئةو دذايةتىيةى كة لة دةرةوةى زةين و خةيالَداية دةبيَت بةهؤى لةيةك
دووركةوتنةوةى شتانى دذبةيةك، هةر هةمان دذايةتىية كة دةبيَت بةهؤى كؤبوونةوة و
دراوسآيةتىيان لة تةسةوور و خةيالأدا)! واتة هةر تةنها خةيالَة كة دوو شتى دذ بة
يةك كؤ دةكاتةوة. ئةم جؤرة ختوورانةش كة لةم هؤكارةوة ثةيدا دةبن، ثيَيان
دةوتريَت: "بيركيَشةكى"(تداعي
الأفكار).
بؤ
نموونة:
لةو
كاتةدا كة تؤ بة دلَطةرمى وخشووعةوة لة نويَذدا وتو ويَذ لةطةلأ ثةروةردطارى
خؤتدا دةكةيت و بة دلأ ئامادةى حوزووريت و بير لة واتاى ئايةتةكان دةكةيتةوة و
رِووةو قيبلةى ثيرؤز رِاوةستاويت، دةبينيت ئةم بيركيَشةكىية لةم كاتةدا بيرت بؤ
لاى شتى وةها رِادةكيَشيَت كة هيض ثةيوةندىيةكى بة تؤوة نىية و بة تةواوى مرؤظ
شةرمةزار دةكات.
جا
ئةطةر تؤ = ئةى براى بةرِيَزم! = تووشى ئةم بيركيَشةكىية بوويت، ئةوا هيض ثةرؤش
مةبة و خةفةتى ثآ مةخؤ. بةلَكو هةر كة هةستت ثآ كرد يةكسةر بطةرِيَرةوة بؤ حالَةتى
سروشتيى خؤت و، دلَت بةم ختوورانةوة سةرطةرم مةكة و مةلَآ: (ئاى ضةندة تةقسيربار و
كةمتةرخةمم)! ثاشان برِؤيت بة دواى هؤكارى ئةمانةدا بطةرِيَيت! نةخيَر شتى وا
مةكة. بةلَكو بؤ ئةوةى ئةم وةسوةسة و ثةيوةندىية رِيَبوارانة بةهؤى بيرليَكردنةوة
و بايةخثيَدانةوة بةهيَز نةبن، ئةوا ثيَويستة هةر تةنها بةلاياندا طوزةر بكةيت
و ئاورِيان لـآ نةدةيتةوة و هيض بيريَكيان لـآ نةكةيتةوة. ضونكة تا ثتر بايةخيان
ثآ بدةيت، دةبن بة خوو و نةخؤشىيةكى وةهمى. بةلآم تؤ هةرطيز مةترسة و، بزانة ئةوة
نةخؤشيى "دلأ" نىية، ضونكة ئةو ضرثة ضرثانةى نةفس و ئةو فووثياكردنانةى
شةيتان زؤربةى كات بة بآ ويستى خؤمان لة دةروونماندا دروست دةبن، هةر لةبةر
ئةوةشة كة خواى طةورةى ميهرةبان تؤمارى ناكات لةسةرمان. ئةم جؤرة بيركردنةوانةش
زياتر لةناو ئةوكةسانةدا باون كة خاوةنى ميزاجيَكى توند و تيذن. بةلَآ، شةيتان
لةطةلأ ئةم وةسوةسانةدا بة قوولَى رِؤدةضيَت.
ضارةسةريى
ئةم دةردةش ئةوةية كة بزانيت:
ئةم
بيركيَشةكىيانة هيض بةرثرسيارىيةكيان تيَدا نىية، ضونكة زؤربةيان بة بآ ويستى
خؤمان ثةيدا دةبن، ئةوةتا سروشتى ئةو بيرانة وةهاية كة تةنها دراوسآيةتى نةبآ ضيى
تريان لة نيَواندا نىية و ناضنة ناو يةكترىيةوة و زيان لة يةكتر نادةن. ضونكة
هةروةك دراوسآيةتيى مةلائيكةتى ئيلهام و شةيتان لة دةوروبةرى دلأدا و،
دراوسآيةتيى ثياوضاكانو خراثكاران لة يةك جيَطادا، هيض زيانيَكى نىية.. هةر بةو
جؤرةش هاتنى بيرة خراثةكان = بة بآ هيض ويست و مةبةستيَك = لةطةلأ بيرة ثاكةكان بة
دلَى مرؤظدا، هيض زيانيَكى تيَدا نىية. مةطةر ئةو خةيالأ و ختوورة خراثانة بة
"مةبةست" دروست بووبن، يان لةرِادةبةدةر خؤتيان ثآ سةرطةرم بكةيت و ثيَت
وابيَت زيانيان هةية. خؤ كاتى وا دةبآ "دلأ" زؤر ماندووة و
"بير" هةرضىيةكى لـآ هةلَبكةويَت = با سووديشى نةبيَت = خؤى ثيَوة
سةرقالأ دةكات. شةيتانى لةعنةتيش ئةمة بة هةل دةزانيَت و خةيالَة ضةثةلَةكانى خؤى،
بةوثةرِى دةستبلآوى، بةم لاو ئةو لادا دةثرذيَنيَت و، بة ضةشنى ضةند داويَك
بةكاريان دةهيَنيَت و دلَة ثاك و ئارامةكانى ثآ دةكات بة تةلَةوة!
رِووى ضوارةم:
ئةمةش
جؤرة وةسوةسةيةكة لةوةوة ثةيدا دةبيَت كة مرؤظ زؤر بة طةرم و طورِى و لةرِادةبةدةر
هةولأ بدات كردةوة ضاكةكانى لةسةر تةواوترين شيَوة بن.
خؤ
مرؤظ تا زياتر لةمةدا رِؤبضيَت و بة توند و طةرمتر بيطريَت و ناوى تةقوا و وةرعيشى
لـآ بنيَت، مةسةلةكة ثتر ئالَؤز دةبيَت، بطرة ئةوةندةى ناميَنيَت ئةو مرؤظة بكةويَتة
ناو حةرامةوة لةو كاتةدا كة بة شويَن رِوو و شيَوةى تةواوتردا دةطةرِيَت، تةنانةت
جارى وا دةبآ كة بةهؤى طةرِانى بة شويَن "سوننةتيَك"دا
"واجب"يَك واز لـآ دةهيَنيَت! ضونكة هةردةم لةبارةى ئةوةى كة (ئايا
كردةوةكانم رِاستن يان نا؟ وةردةطيريَن يان نا)؟ ثرسيار لة خؤى دةكات و، ئةوةندةش
ئةم ثرسيارانة دووثات دةكاتةوة تا لة كؤتايىدا دووضارى نائوميَدى دةبيَت و، بةمةش
دةرفةت بة شةيتان دةدات تا سوودى لـآ وةربطريَت. ئنجا شةيتانيش بة تيرة
ذةهراوىيةكانى خؤى دلَى ئةو مرؤظة دادةطريَتةوة و قوولآيى ناخى دلَى دةثيَكيَت و
زامدارى دةكات.
ئةم
زامةش بة دوو دةرمان تيمار دةكريَت:
دةرمانى
يةكةم:
باش بزانة كة ئةم جؤرة وةسوةسانة تةنها شايستةى موعتةزيلةكانن (نةك ئةهلى سوننةت و
جةماعةت). ضونكة موعتةزيلةكان دةيانوت: كردةوةكان لة خؤياندا و سةبارةت بة
ثاداشت و تؤلَةى دوارِؤذ "باش" يان "خراث"ن، ئنجا كة
"شةرع" ديَت برِيار لةسةر ئةو باشى و خراثىية دةدات و دانى ثيَدا
دةنيَت. واتة باشى و خراثى، سةبارةت بة ثاداشت و تؤلَةى دوارِؤذ، دوو شتى خؤيين و
لة سروشتى شتةكاندا هةن، فةرمان و نةهىيةكانى شةرعيش شويَنكةوتةى كردةوةكانن و
لةسةر ئةو بناغةية برِيارى شةرعيان لةسةر دةردةضيَت.
لةبةر
ئةوة، سروشتى رِيَرِةوى ئيعتيزال واية كة مرؤظ وا لـآدةكات هةميشة لة هةموو
كرداريَكدا ثرسيار بكات و بلَآ:
(ئايا
بلَيَى كردةوةكةم بة ضةشنيَك ئةنجامدابيَت كة مايةى رِةزامةنديى خوا بيَت، وةك
خؤى لة خؤىدا واية، يان نا)؟
بةلآم
حةقرِةوان، كة ئةهلى سوننةت و جةماعةتن، دةلَيَن:
كاتيَك
خواى طةورة كة فةرمان بة كردنى شتيَك دةدات، ئةوا ئةو شتة بة "باش"
دةذميَرريَت و، هةركاتيش نةهيى لة كردنى شتيَك كرد ئةوا ئةو شتة بة
"خراث" دادةنريَت. واتة بة "ئةمر و نةهى"ى شةرع باش و خراث
دةردةكةون و دةستنيشان دةكريَن. واتة ئيتر ضاك و خراث لة بةرضاوى مرؤظدا ديارن و
ثةيوةنديشيان بة ئةنجامى ئةودنياوةية نةك ئةمدنيا.
بؤ
نموونة: ئةطةر دةستنويَذت طرت يان نويَذت كرد، لة هةمان كاتدا شتيَك رِووى دابوو
كة تؤ ثيَت نةزانيبوو نويَذ و دةستنويَذةكةى تؤى بةتالأ دةكردةوة، ئةوا (لاى ئةهلى
سوننةت و جةماعةت) نويَذ و دةستنويَذةكةت تةواون و بةتالأ نةبوونةتةوة و، لة هةمان
كاتيشدا كردةوةيةكى "باش"ن.
بةلآم
موعتةزيلةكان لايان واية كة هةردووكيان بةتالأ و "خراث"ن، ئةوةندة هةية
لةبةر ثآنةزانينت = ضونكة نةزانين دةبيَت بة عوزر و بةهانة = ليَت وةردةطيريَن.
كةواتة
ئةى ئةو برايةى كة دووضارى دةردى وةسوةسة بووة!
بةم
جؤرة و بةثيَى رِيَرِةوى ئةهلى سوننةت و جةماعةت، ئةو كردةوةيةت رِاستة و هيض
لةكةيةكى بةسةرةوة نىية. ضونكة بة طويَرةى رِوالَةتبينيى شةرع بة تةواو
دادةنريَت. كةواتة ئيتر نابيَت سةبارةت بة رِاستى و دروستيى كردةوةكانت وةسوةسةت
ببيَت، بةلآم لة هةمان كاتيشدا نابآ بةو كردةوانة لة خؤت بايى ببيت، ضونكة بة
دلَنيايى نازانيت ئايا خواى طةورة ئةو كردةوةيةى لـآ وةرطرتوويت يان نا؟ بةلَكو
دةبآ لة نيَوان ترس(خوف)ى وةرنةطرتن و
ئوميَد(رجاء)ى وةرطرتندا
بيت و، هةميشة هاوسةنطيى ئةم دوانة رِابطريت، مادةم مرؤظيَكى هؤشيار و وريابيت.
دةرمانى
دووهةم:
باش بزانة ئايينى ئيسلام = كة ئايينى رِاست و رِةواى خواية = هيض ماندوو كردنيَكى
تيَدا نىية و، هةر ضوار مةزهةبةكانيش لةسةر حةقن.
جا
مادةم ئةمة واية و، لة لايةكى تريشةوة تاوان و كةمتةرخةمى بة تؤبة و داواى
ليَبوردن ناميَنن و لةناو دةضن و، ئةم داواى ليَبوردنةش لة تاى تةرازوودا زؤر لةو
غروور و لةخؤبايىبوونة قورس ترة كة لة رِازىبوونةوة لة كردةوة ضاكةكان ثةيدا
دةبيَت. لةبةر ئةمانة، ئةطةر بيَت و مرؤظ خؤى بة خاوةن قسوور و كةمتةرخةم بزانيَت
و ثاشان تؤبةى لـآ بكات، بة هةزاران جار باشترة لةوةى كة لة خؤى بايى ببيَت و لة
كردةوةكانى رِازى بيَت و ثيَيان بنازيَت. جا مادةم واية، ئةوا هةرضى وةسوةسة هةية
بة يةك جار فرِآيان بدة و لة رِووى شةيتان هةلَبطةرِيَرةوة و ثيَى بلَآ:
ئةوةى
تؤ بة منى دةكةيت بريتىية لة ماندووكردن(الحرج). خؤ زانينى حةقيقةتى ئةم حالآنةش شتيَكى طرانة و
ثيَضةوانةى ئةو ئاسانىية(اليُسْر)ية كة لة
ئاييندا رِةضاو كراوة و، بة تةواوى دذى ئةو دةستوورةية كة دةلَيَت : "الدين يُسْرٌ" يان "لا حرجَ في الدين". كردةوةكانى
من = بآ هيض طومانيَك = لةطةلأ يةكيَك لة رِيَرِةوة ئيسلامىية حةق و رِةواكاندا
= بة ويستى خوا = يةكدةطرنةوة. خؤ من ئةم ئةندازةيةم لةم وةسوةسانة بةس و
سةروزيادة، ضونكة هيض نةبآ بؤ من بوون بة هؤكاريَكى باشى ئةوتؤ كة هةست بة هةلَةى
خؤم بكةم و خؤم بهاومة بةردةستى بةديهيَنةرى خؤم و، سوذدةى بؤ ببةم و بة نزا و
ثارِانةوة ليَى بلالَيَمةوة و داواى ليَبوردنى لـآ بكةم، ثاشان لة حوزوورى ئةو
خواوةندةدا، كة تابلَيَى بة هةموو شتيَك بيسةر و بيناية، دان بة ناتةواوى و
قسوورةكانمدا بنيَم.
رِووى ثيَنجةم:
رِووى
ثيَنجةم ئةو وةسوةسانةية كة شيَوةى طومانكردن لة "بابةتةكانى ئيمان"
وةردةطرن.
ئةو
مرؤظةى كة لةمةوة دووضارى وةسوةسة دةبيَت و دةكةويَتة سةرطةردانىيةوة، زؤر جار
طومان و دوودلَىيةكانى "ئةنديَشة"ى لـآ تيَكدةضيَت و ثيَى وا دةبآ كة
لة "عةقلأ"يةوة ثةيدا بوون. ئنجا وا طومان دةبات كة ناتةواوى لة بير و
باوةرِةكةىدا دروست بووة.. يان لاى وا دةبآ ئةو طومانانةى بة وةهمىدا هاتوون
هةموويان "دوودلَى"ن و زيان بة ئيمانةكةى دةطةيةنن.. يان ثيَى وا دةبآ
ئةو طومانانةى كة بة تةسةوورىدا هاتوون، "عةقلأ"يشى باوةرِى ثآ
كردوون.. يان هةندآ جار وا دةزانيَت كة هةر بيركردنةوةيةك لة بارةى بابةتةكانى
كوفرةوة، مرؤظى ثآ كافر دةبيَت. واتة هةرضى بيركردنةوة و ليَكؤلَينةوةو
تةرازووكاريى عةقلَيى بآلايةنانة هةن سةبارةت بة ناسينى هؤى طومرِايى، ئةم بة ضةند
هؤكاريَكيان لة قةلَةم دةدات كة سةريان لة طومرِايىيةوة دةردةضيَت و ثيَضةوانةى
ئيمانن! ئيتر بةم جؤرة دةكةويَتة لةرزة و دلَةتةثآ و، لة بةردةم ئةم هةموو
فرِوفيَلآنةى شةيتاندا ورة و بةرطريى ناميَنيَت و هاوار دةكات:
(ضةندة
بةدبةختم! وا دلَم لةدةست دةرضوو و بير و باوةرِيشم سةرى لـآ شيَوا)!
جا
لةبةر ئةوةى زؤربةى جار ئةم حالَةتانة بة بآ ويستى مرؤظ ثةيدا دةبن، ئةوا ئةم
مرؤظة بةم ويستة هةندةكىيةى خؤى(إرادته
الجزئية)
ناتوانيَت ضاريان بكات. تا لة ئةنجامدا دةست لة ئةذنؤ دادةميَنيَت و دةكةويَتة
نيَوان نائوميَدىيةكى كوشندةوة!
ضارةسةرى
ئةمةش بةوة دةبيَت كة بزانيت:
هةروةك
ئةطةر "كوفر" بة "خةيالأ"دا بيَت مرؤظى ثآ كافر نابيَت، هةر
بةو جؤرةش طةر بة "وةهمى"دا بيَت ثيَى كافر نابيَت..
هةروةها
وةك "بيركردنةوة" لة "طومرِايى" مرؤظ طومرِا ناكات، بة هةمان
جؤر "تةسةووركردن"يشى مرؤظى ثآ طومرِا نابيَت!
ضونكة
هةركام لة: "خةيالأكردن" و "بةوةهمدا هاتن" و
"تةسةوركردن" و "بيركردنةوة" تابلَيَى سةربةخؤ و جياوازن لة:
تةسديقكردنى "عةقلأ" و ملكةضكردنى "دلأ" بؤ هةر شتيَك.
لة
رِاستيشدا هةريةكة لة: "خةيالأكردن" و "بةوةهمدا هاتن" و
"تةسةوركردن" و "بيركردنةوة" تا رِادةيةك سةربةست و ئازادن،
كةواتة بايةخ بةو جوزئى ئيختيارىية نادةن كة لة ويستى مرؤظةوة سةرى هةلَداوة.
هةروةها بة زؤرى مليش بؤ ئةرك و واجبة ئايينىيةكان كةض ناكةن.
بةلآم
تةسديق و ملكةضى (كة لة عةقلأ و دلَةوةن) بةو جؤرة نين، بةلَكو بة تةرازوويةكى
يةكجار وردةوة بةستراونةتةوة.
جا
لةبةر ئةوةى كة: "خةيالأكردن" و "بةوةهمدا هاتن" و
"تةسةوركردن" و "بيركردنةوة" هيضيان بة تةسديق و ملكةضى لة
قةلَةم نادريَن، ئةوا هةرضىيةك لة رِيَطايانةوة ثةيدا ببيَت بة "طومان"
تةنانةت بة "دوودلَى"ش ناذميَرريَت.
بةلآم
ئاطادار بة! ئةطةر بيَت و بة بآ هيض هؤيةك ئةم حالَةتة دووثات ببيَتةوة ئةوا دوور
نىية لة قوولآيى دةرووندا جيَطاى خؤى بكاتةوة. خؤ ئةطةر = خوا نةخواستة = لةوآدا
جيَطير بوو، ئةوا جؤرة طومانيَكى رِاستةقينةى لـآ ثةيدا دةبيَت. ئيتر وردة وردة و
لةسةرخؤو بة ناوى دادوةريى ذيرى(موحاكةماتى عةقلَى)ى بآ لايةن و بة ناوى ويذدان و
شتى تريشةوة ثيَى هةلأدةخليسكيَت و كةم كةم وتةكانى لايةنى بةرامبةر (واتة لةو
موحاكةمة عةقلَىيةدا) وةردةطريَت، بة بآ ئةوةى كة هيض ويستيَكى خؤيشى تيَدا
بووبيَت يان بة خؤى زانيبيَت. خؤ كة ئةمةش رِووى دا، ئةوا بة تةواوى واز لة هةموو
ئةو ئةرك و واجبانة دةهيَنيَت كة دةبآ بؤ خواوةندى حةقيان بةجآبهيَنيَت. ئيتر ئةو
ستةمكارةى كة بةم جؤرة ستةمى لة خؤى كردووة. حالَةتيَكى واى لة زيهندا دروست
دةبيَت وةك بلَيَى لة لايةنى بةرامبةرةوة = كة شةيتانة = مؤلَةت درابيَت!
لةوانةية
طرنطترين جؤرةكانى ئةم وةسوةسة سامناكة ئةوة بيَت كة: ئةم سةر لـآشيَواوةى دووضارى
وةسوةسة بووة، طونجانى خؤيى(الإمكان
الذاتي)
و طونجانى زيهنى(الإمكان
الذهني)ى
لـآ تيَكدةضيَت و لة بةرضاوىدا ئالأوطؤرِ دةبن. واتة زيهنى وةهم دةبات و
عةقلَيشى لةو شتةدا = كة لة خؤىدا شتيَكى طونجاوة = دةكةويَتة طومانةوة. كةضى
دةستووريَك لة زانستى "مةنتيق"دا هةية دةلَيَت :
"الإمكان
الذاتي لا ينافي اليقين العلمي ولايتضاد مع الضرورة الذهنية وبديهياتـها".
واتة:
طونجانى خؤيى دذ و ثيَضةوانةى يةقينى زانستى نىية و هيض دذايةتىيةكى لةطةلأ شتة
بةديهىيةكاندا نىية.
بؤ
رِوونكردنةوةى ئةمة، وا ئةم نموونةية دةهيَنينةوة:
دةطونجآ
"دةرياى رِةش" ئيَستا لة جيَى خؤىدا رِؤبضيَت. ئةمة بةثيَى ئيمكانى
خؤيى شتيَكى طونجاو(ممكن)ة. بةلآم
ئيَمة بة دلَنيايىيةوة باوةرِمان بةوة هةية كة ئةو دةريا ناوبراوة هةية و لة
جيَطاكةى ئيَستاى خؤىدا جيَطير بووة و، هيض طومانيَكمان لةمةدا نىية. كةواتة ئةو
ئيحتيمالة مومكين و ئيمكانة خؤيىيانةى كة باسكران، هيض طومان و دوودلَىيةك دروست
ناكةن و دلَنياييمان ناشيَويَنن.
نموونةيةكى
تر:
دةطونجآ
ئةمرِؤ خؤر ئاوا نةبيَت، هةروةها دةشطونجآ سبةينآ هةلَنةيةت! بةلآم ئةم طونجانة
هيض زيان و طومانيَك لة يةقينماندا دروست ناكات.
هةر
بةو جؤرةش هةموو ئةو وةهمانةى كة لة ئيمكانى خؤيىيةوة ديَن، سةبارةت بة
ئاوابوونى ذيانى دنيا و هةلَهاتنى ذيانى ئةو دنياوة، كة ئةمانةش لة حةقيقةتة
ثةنهانةكانى ئيمانن، ئةو وةهمانة هةرضةندة و هةرضؤن بن، هةرطيز كةليَن لةو
دلَنيايىيةى ئيمانماندا دروست ناكةن و زيانى ثآ ناطةيةنن. هةر لةبةر ئةوةية كة
لة زانياريى "اصول
الدين" و "اصول الفقه"دا ئةو
دةستوورة برِيارى لةسةر دراوة كة دةلَيَت : "لا عبرة للإحتمال غير الناشئ عن الدليل" واتة:
بايةخ بةو ئيحتيمالة نادريَت كة لة بةلَطةوة ثةيدا نةبووبيَت.
ئةطةر دةثرسيت و دةلَيَيت:
حيكمةتى
تووشـبوونى باوةرِداران بةم وةسـوةسـانة ضىية، كة دةروون سـةخلَةت دةكةن و ئازارى
دلَى مرؤظ دةدةن؟
لة وةلآمدا دةلَيَين:
ئةطةر
لة رِاستىدا ئيَمة زيادةرِةوى و زالَبوونى وةسوةسة بخةينة لاوة، ئةوا ئةو كاتة =
ثشت بة خوا = ئةم وةسوةسانة بؤ ئيَمة دةبن بة:
هاندةرى
بيَدارى و، ثالأثيَوةنةر بؤ طةرِان و ثشكنين و، هؤيةك بؤ جيدديةت و ليَبرِان و،
دةركةرى كةمتةرخةمى و تةمبةلَى!
جا
لةبةر هةموو ئةمانة، خواى طةورة لةم طؤرِةثانى ثيَشبرِكآ و تاقيطةيةى دنيادا،
وةسوةسةى وةك شوولَيَك لـآكردووة و داويةتى بة دةست شةيتانةوة، تاكو بةو شوولَة
خةلَكى بةرةو ئةو حيكمةتانة بداتةبةر! خؤ ئةطةر زؤر ئازاريشى داين، ئةوا بة: "أعوذ بالله من الشيطان الرجيم" تةنها هانا
بؤ لاى خواوةندى زانا و دانا دةبةين!