(ئةم
وتةية دوو مةقامة و، هيَشتا مةقامى دووهةمى نةنووسراوة. يةكةميشيان بريتىية لة سآ
خالأ)
خالَى يةكةم:
(لا تَحْسَبنَّ الّذينَ يفرحونَ بما
أتَوْا و يُحِبُّونَ أن يُحْمَدُوا بما لَمْ يَفعلوا فلا تَحْسَبنَّهم بِمَفازةٍ
من العذابِ ولهم عذابٌ أليم) (آل عمران:188).
زللةيةكى تةمآكردن لة
دةروونى بةدخوازم!
ئةى
نةفسى شةيداى شانازى و ناوبانطدةركردن و عةودالَى مةدح و ستايش!
ئةى
نةفسى طومرِام!
ئةطةر
"تؤوى هةنجير" كة هؤى ثةيدابوون و سةرهةلَدانى هةزاران بةرى هةنجيرة و..
قةدى رِةق و لاوازى "ميَو"يش كة سةدان هيَشووى ثيَدا شؤرِ بوونةتةوة،
هةر بؤ خؤيان و لة رِيَى كارامةيى و توانستى خؤيانةوة ئةو بةر و هيَشووانةيان
بةدىهيَنابيَت، ئةوا دةبآ هةركةسيَك سووديَكى لةو ئاكامانةوة دةستكةوتبيَت سوثاس
و ستايش ثيَشكةش بةو تؤوى هةنجيرة و بةو ميَو ة بكات!
جا
ئةطةر ئةم قسةية رِةوا بيَت، ئةوا تؤيش = ئةى نةفسةكةم! = لةوانةية مافى شانازى و
لةخؤبايىبوونت بؤ برِةخسيَت سةبارةت بةو نيعمةتانةى كة لة كؤلَت نراون!
كةضى
تؤ = لة رِاستىدا = جطة لة زةمكردن شايانى ضيىتر نيت! ضونكة لةبةر ئةو جوزئى
ئيختيارىيةى لة خؤتدا شكى دةبةيت، هيَشتا وةك قةد و تؤوةكةش دةرناضيت! كةواتة تؤ
بةم شانازى و لةخؤبايىبوونةت لة نرخى ئةو نيعمةتانة دادةشكيَنيت و مافيان ثيَشيَل
دةكةيت. تةنانةت بة سثلَةيى و ثآنةزانى و ثشتطوآخستنى شوكرانةبذيَرى، لةوةيان
دةردةكةيت كة بة نيعمةتيان بزانيت و، بةوةش كة خؤت بة خاوةنيان دادةنيَيت، لة
خاوةنى رِاستةقينةى خؤت زةوتيان دةكةيت!
تؤ
دةبآ لة هةلَويَستيَكى ئاوةهادا شوكرانة ثيَشكةش بكةيت، نةك فةخر و شانازى
بنويَنيت.. تةوازوع و شةرم شايانى تؤية، نةك ناوبانط.. دةبآ هةردةم داواى ليَبوردن
لة خواوةند بكةيت و هةميشة لة ثةشيمانىدا بيت، نةك بضيت بة مةدح و ستايشى خؤتةوة
خؤت سةرقالأ بكةيت.. دةبآ بزانيت كةمالَى تؤ لة "خؤويستى"دا نىية،
بةلَكو لة هةنطاونانداية بةثيَى رِيَنمايى قورئان.
بةلَآ
ئةى نةفسةكةم! تؤ لة جةستةى مندا وةك "سروشت" وايت لة جيهاندا!
هةردووكتان(نةفس و سروشت) بؤ ئةوة بةدىهيَنراون كة شايانى "ئةنجامدانى
خيَر" و مةرجةعى "شةرِ" و "خراثكارى"يةكان بن.
واتة
ئيَوة = هيض كامتان = بكةر(فاعل) و ضاوط(مصدر) نين، بةلَكو
"كارتيَكراو"ن و شويَنى تيا ئةنجامدانى كارن. ئيَوة تةنها يةك
كاريطةريتان هةية كة لةوةداية دةبن بة هؤكارى ثةيدابوونى "شةرِ" و
"خراثكارىيةكان" كاتآ كة بة رِيَكوثيَكى و جوانى و شايستةيى، ئةو
"خيَر"ة وةرناطرن كة لة لايةن "خيَرى موتلَةق"ةوة = كة خواى
طةورةية = ديَتة رِيَتان!
ثاشان
ئيَوة وةك دوو "ثةردة"ى ئةوتؤ بةدىهيَنراون كة خراثة و لايةنة
ناشيرينىية رِوالَةتيىيةكانيان بدريَنةثالأ، تاكو ببن بة دوو هؤكارى ثاكرِاطرتن
و تةنزيهى زاتى مةزنى خواى طةورة. كةضى ئيَوة = نةفس و سروشت = شيَوةيةكتان طرتةخؤ
كة ثيَضةوانةى ئةم كارمةندىية سروشتى و ئةركةى سةر شانتانة. ئةوةتا لةبةر ئةوةى
بؤ خؤتان خاوةنى توانا و قابيللييةت نين، ئةوا دةضن "خيَر" دةطؤرِن بة
"شةرِ" وةك بلَـيَى هاوبةشى كردارةكانى بةديهيَنةرتان بن!
كةواتة
ئةو مرؤظةى كة "دةروون" ياخود "سروشت" دةثةرستيَت، لةوثةرِى
نةفامى و ستةمكارىداية!
لةبةر
ئةوة، ئةى نةفسةكةم!
هةرطيز
نةلَـيَيت: (من جيَى دةركةوتنى جوانيى خواوةندم، كةواتة هةركةسيَك شتيَكى لةو
جوانىيةوة دةست بكةويَت، ئةويش بة "جوان"
دادةنريَت)..
نةخيَر
وا مةلَآ، ضونكة تؤ بة تةواوى ئةو "جوانى"يةت دةرنةخستووة، كةواتة نابيت
بة جيَى دةركةوتن(مظهر)ى ئةو جوانىية، بةلَكو تةنها رِيَطايةكيت بؤ
ثيَدا رِؤشتن و طوزةركردنى.
هةروةها
نةشلَـيَيت:
لة
نيَوان هةموو خةلَكىدا من هةلَبذيَرراوم و ئةم بةروبوومانة بةهؤى منةوة
دةردةكةون. بةو واتايةى كة بلَـيَيت: من فةزلأ و تايبةتكارىيةكى جياوازم هةية..
نةخيَر، نةخيَر، تؤ ئةو بةروبوومانةت لةبةر ئةوة دراونةتآ كة لة هةموو كةسيَك
زياتر ثيَويستيت ثيَيانة و، لة هةمووشيان ثتر موفليس و دةستكورتيت و، خاوةنى ئيَش
و ئازارى زياتريت[1].
خالَى دووهةم:
وا
يةكيَك لة نهيَنىيةكانى ئةم ئايةتة ثيرؤزة رِوون دةكةينةوة:
(الّذي
اَحْسَنَ كُلَّ شَيءٍ خَلَقَهُ) (السجدة:7).
بةلَآ،
هةمووشتيَك لةناو ئةم بوونةوةرةدا، تةنانةت ئةو شتانةش كة بة ضاوى رِوالَةتبين بة
ناشيرينترينى شتان دادةنريَن، ئةوثةرِى "جوانى"يان تيَداية! هةموو شت و
رِووداويَكى ناو ئةم طةردوونة، ض هةر لة خؤىدا و ض بةهؤى غةيرى خؤيةوة، واتة بةو
ئةنجامانةى بةرهةميان دةهيَنيَت، بة جوان دادةنريَت..
طةلـآ
رِووداو هةن كة بة رِوالَةت "ناشيرين" و "ئالَؤز" و
"شلَةذاو" دةردةكةون، بةلآم لة ثشتى ئةو ثةردة رِوالَةتىيةوة طةلـآ
جؤرى "جوانى"ى ناوازة و "رِيَسا"ى ورد دانراون كة ضاوى
رِوالَةتبين ناتوانيَت بيانبينيَت.
بؤ
نموونة: لة ثشت ثةردةى قورِ و تؤز و زريان و بارانى بةليزمة و تؤفى بةهارةوة:
زةردةخةنةى طولآنى رِةنطين و لةنجةولارى رِووةك و نةمامة جوان و بة طولأ
خةملآوةكان حةشار دراون!
هةروةها
لة ناوةندى زريانة رِووخيَنةرةكانى وةرزى ثايزدا كة درةخت و رِووةك لة بيَخ
دةردةهيَنن و طةلآ سةوزةكان لةسةر لقةكانيان رِادةضلَةكيَنن و هةرِةشةى جودايىيان
لةطةلأ خؤدا هيَناوة و ئاوازى خةم و ثةذارة و مردن و نةمان لـآدةدةن.. لة نيَوان
ئةمةدا، مذدةى رِزطاربوون لة ئةركى قورسى "كارطوزارى" بؤ مليؤنةها
ميَرووى ورد و ناسك و لاواز حةشار دراوة كة لة دةمى ثشكووتنى طولآنى بةهاردا
ذيانيان تيَدا دةبووذيَتةوة. بةم ضةشنة و بةهؤى ئةم لةسةر كار لابردنة، ميَرووة
لاوازةكان لة دةست سةختى و ثالَةثةستؤى سةرماى زستان دةثاريَزريَن. جطة لةمانةش،
"كةش"ى سةخت و خةمناكى زستان رِووى زةوى بؤ ثيَشوازيى بةهارى رِةنطين ئامادة
دةكات!
بةلَآ،
لة ثشت ثةردةى: زريان و بوومةلةرزة و بلآوبوونةوةى نةخؤشىيةكانةوة، طةلـآ طولَى
مةعنةوى دةثشكوون. ضونكة "تؤو" و "ناوك"ى توانا و ليَهاتنة
ثةنهانةكان = كة هيَشتا طولَيان نةطرتووة = لة ئةنجامى ضةند رِووداويَك طولأ دةطرن
كة بة رِوالَةت "ناشيرين" ديَنة ثيَشضاو، بة رِادةيةك كة ئةو ئالأ و
طؤرِة طشتىيانةى لة بوونةوةردا رِوو دةدةن = لة رِاستىدا = ضةند بارانيَكى
مةعنةوين بةسةر تؤوى توانا و ليَهاتنةكاندا دةباريَن تاكو دةميان بة طولأ
بثشكويَت!
بةلآم
مرؤظى شةيدا و دةستبةردارنةبووى رِوالَةت، كة تةنها لة رِوانطةى خؤويستى و
بةرذةوةنديى زاتى خؤيةوة دةرِوانيَتة كاروبار و رِووداوةكان، تةنها رِوالَةتةكان
دةبينيَت و هةر لةو رِوانطةيةشةوة برِيارى "ناشيرنى"يان لةسةر دةردةكات!
هةروةها
لةبةر ئةوةى مرؤظ هةموو شتيَك بةثيَى ئةو ئةنجامانة هةلأدةسةنطيَنيَت كة رِوويان
لة زاتى خؤيةتى، ئةوا برِيارى سةبارةت بة زؤربةى شتان واية كة بة
"شةرِ"يان لة قةلَةم بدات. لة كاتيَكدا كة ئةطةر ئامانجى شتان
يةكيَكيان رِووى لة مرؤظ بيَت، هةزارانيان رِوويان لة ناوةكانى بةديهيَنةرى
مةزنيانة..
بؤ
نموونة: مرؤظ لةتاو ئةو درةخت و رِووةكة درِكاوىيانة بيَزارى دةردةبرِيَت كة
خويَن لة جةستةى دةهيَنن كاتآ دةستيان بؤ دةبات و، ثيَى واية كة ضةند
بةديهاتوويةكى زيانبةخش و بآسوودن! كةضى ئةو درِكانة بؤ رِووةك و درةختةكان
لةوثةرِى طرنطىدان، ئةوةتا دةبن بة ثاسةوانيان و لةو دةستانة دةيانثاريَزن كة بة
نيازى خراث بؤيان دريَذ دةكريَن!
نموونةيةكى
تر: هةلَمةتبردنى "هةلَؤ" بؤ ضؤلةكة و بالَندة لاوازةكان بة رِوالَةت
ثيَضةوانة و دذى سؤز و ميهرةبانىية، كةضى لة رِاستىدا دةبيَت بةهؤى ئةوةى توانا و
ليَهاتنى ئةو بالَندانة بؤ فرِين و خؤثاراستن بكةويَتة كار و بة رِوونى بةرجةستة
ببيَت، ضونكة ئةطةر مةترسيى لةو جؤرةيان لة رِآدا نةبواية و هةستيان بة هيَرش و
ثةلامارى بالَندة بةهيَزةكان نةكرداية، ئةوا هةرطيز ئةو توانا و ليَهاتنانةى ئةوان
دةرنةدةكةوتن و لة جيَى خؤياندا دةثووكانةوة.
نموونةيةكى
تر: بارينى بةفر - كة لة وةرزى زستاندا هةموو شتيَك بة تةواوى دادةثؤشيَت -
لةوانةية هةندآ جار مايةى بيَزاريى مرؤظ بيَت، ضونكة لة تام و لةزةتى
"طةرمى" و بينينى ديمةنة سةوزة جوانةكان بآبةشى دةكات! كةضى لة
ناوجةرطةى ئةو سةهؤلَبةندانةدا طةلـآ دارستانى طةرموطورِ و ئةنجام و داهاتى شيرين
و بةتام حةشار دراون كة زمانى مرؤظ لة وةسفياندا دةستةوسانة.
ثاشان
مرؤظ لة طؤشةى رِوانينة بةرتةسكةكةى خؤيةوة تةنها بةسةر ئةو لايةى شتاندا حوكم
دةدات كة رِوويان لة خؤيةتى. لةبةر ئةوة، باسكردنى زؤربةى ئةو شتانةى كة لة
ضوارضيَوةى "ئةدةب"دان، مرؤظ ثيَى واية لة دةرةوةى ئةو بازنةيةدان و
سنوورى "ئةدةب"ى ثآ دةشكيَت، وةك: باسكردنى "ئةندامى زاوزآ"ى
ئادةميزاد كة لة ناو قسة و طوفتارى مرؤظدا مايةى شةرمةزارىية. لة رِاستىدا ئةم
شةرمةزارىية تةنها لةو لايةداية كة رِووى لة مرؤظة، دةنا رِووةكانى ترى، واتة
لايةنى: (بةديهيَنان و، وردةكارى و، ئةو ئةنجامانةى لة ثيَناوياندا بةدىهاتووة)
جوان و ثرِ لة دانستن، بةم رِوانينة دةردةكةويَت كة ئةو باسة سةرتاثا ئةدةب و
حةياية و هةرطيز ضيَذ و شةرمى مرؤظى ثآ عةيبدار نابيَت..
تةنانةت
لة نيَوان سوورةتةكانى قورئانى ثيرؤزدا = كة سةرضاوةى ئةدةبى خاويَن و بآطةردة =
ضةند دةستةواذةيةكى ئةوتؤ هةن كة ئاماذةيةكى تةواو نيان و جوان بؤ ئةم رِووة ثرِ
لة دانست و ثةردة ناسكانة دةكةن.
كةواتة
ناوةرؤكى ئةو شتانةى كة ئيَمةى مرؤظ لة هةندآ بوونةوةردا بة
"ناشيرين"يان دةبينين و، ئةو ئازار و خةم و ثةذارانةش كة هةندآ رِووداوى
رِؤذانة بةجآيان دةهيَلَن، طةلـآ رِووى جوان و ئامانج و مةبةستى باش و بةرز و
حيكمةتى رِيَنمايىيان تيَداية و رِوويان لة بةديهيَنةرى بةخشندةيانة، بةو جؤرةى كة
خؤى تةقدير و رِيَنمايى كردووة و ويستى لةسةر بووة..
زؤر
لةو شتانةى كة بة رِوالَةت تيَكةلأ و نارِيَك و ئالَؤز ديَنة بةرضاو، طةر بة وردى
سةرنج لة ناوةرؤكيان بدةين، ضةندةها نووسينى ثيرؤزى ثةروةردطارىيانة و رِةنطينيان
لة دووتوآدا دةبينين كة لةوثةرِى "جوانى" و "رِيَكوثيَكى" و
"خيَر" و "دانايى"دان.
خالَى سآهةم:
خواى
طةورة دةفةرموآ: (قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبّون اللهَ
فاتَّبِعُوني يُحْبِبْكُمُ الله) (آل
عمران:31).
مادةم
جوانيى سنعةت لة طةردووندا بة ئاشكرا هةية و لة بةرضاوداية، ئةوا دةبآ بة
ئةندازةى بآطومانى و دلَنيايى ثلةى: شهوود "رِيسالةتى ئةحةدى"يش
بضةسثيَت. ضونكة جوانيى سنعةت و شيَوة و رِوخسارى ئةم بةديهاتووانة بةلَطةن لةسةر
ئةوةى كة خاوةنةكةيان ويستى وا بووة بةديهاتووانى لةوثةرِى جوانى و ئارايشتدا
بن.. ئنجا ويستى رِازاندنةوة و جوانكارى و ئارايشتدانيش بةلَطةية لةسةر ئةوةى كة
بةديهيَنةرةكةيان داراى خؤشةويستىيةكى بةرز و ئارةزوومةندىيةكى قودسىية بؤ
دةرخستنى كةمالآتى سنعةتى خؤى كة لة بةديهاتووانىدا دايناون.. ثاشان ئةو
خؤشةويستى و ئارةزوومةندىية قودسىيةش = بآ هيض طومانيَك = داخوازى ئةوةن كة لة
كاملَترين و رِووناكترين بةديهاتووانى خؤىدا (كة مرؤظة) بةرجةستة بووبن. ضونكة
"مرؤظ" بةرى خاوةن هةستو شعوورى درةختى طةردوونة، خؤ "بةر"يش
جةمترين و دوورترين بةشةكانى درةختة و خاوةنى رِوانين و هةست و شعووريَكى
طشتىية.. ئنجا لةناو طرؤى مرؤظيشدا تةنها ئةو يةك دانة كةسةى كة خاوةنى رِوانين
و هةست و شعوورى طشتىية، شايانى طفتوطؤ لةطةلأكردنى بةديهيَنةرى خاوةن جوانىية
و ئامادةى حوزوورى ئةوة، ضونكة هةموو رِوانين و هةست و شعوورة طشتىيةكانى خؤى بؤ:
ثةرستنى بةديهيَنةرى مةزن و، بةجوانزانين و نرخشناسيى سنعةتةكانى و،
سوثاسطوزاريى نيعمةتةكانى ئةو، تةرخان دةكات..
كةواتة،
بة ئاشكرا دةردةكةويَت كة ئةو يةك دانة كةسة بآويَنةية، قسةبؤكراوى خؤشةويست و
نزيكى ئةو بةديهيَنةرة دةبيَت!
جا
ئيَستا ئيَمة دوو "تابلؤ" و دوو "بازنة"مان لة ثيَشضاودان:
يةكيَكيان:
بازنةى "ثةروةردطاريَتى"يةك لةوثةرِى رِيَكى و جوانى و سام و شكؤدا و،
تابلؤيةكيش لةوثةرِى وردةكارى و ناوازةيىدا..
ئةوى
تريان: بازنةيةكى "بةندايةتى" لةوثةرِى رِازاوةيى و رِووناكىدا و،
تابلؤيةكى سوثاسطوزارى و بةجوانزانين و ئيمانيش لةوثةرِى طشتىبوون و فراوانىدا،
بة رِادةيةك كة ئةم بازنةى بةندايةتىية، بة هةموو لايةن و رِووةكانيةوة، بة ناوى
بازنةى يةكةمةوة دةجوولَيَت و، بة هةموو هيَزيَكيشيةوة لة ثيَناوى ئةودا كارةكانى
رِادةثةرِيَنيَت.
بةثيَى
ئةمانةى باس كران، بة رِوونى و بةلَطةنةويستى دةزانريَت:
سةركردةى
ئةم بازنةيةى كة خزمةتى ئامانجةكانى بةديهيَنةر سةبارةت بة بةديهاتووانى دةكات،
ثةيوةندىيةكى طةلـآ طةرموطورِ و بةتين و توندوتؤلَى لةطةلأ بةديهيَنةردا هةية و
خؤشةويستى ئةوة و رِةفتارةكانيشى لاى ئةو مايةى رِةزامةندين.
جا
ئايا هيض "ذيرى"يةك هةية ثيَى وا بيَت كة بةديهيَنةرى ئةم
دروستكراوانةى كة وا بة ضةندةها جؤرى "جوانى" ئارايشت دراون و، ئةم
هةموو نيعمةتانةى بةسةردا باراندوون، ضاوديَريى ناسكترين و وردترينى ضيَذى ناو
دةمى ئةوانى كردووة، بايةخ بةم بةديهاتووة هةرة كاملأ و تةواو جوانةى خؤى نةدات كة
رِووى ثةرستنى تآكردووة و.. لة رِيَى تةهليلو تةكبير و رِيَزليَنان و نرخشناسيى
بةديهاتوانى رِةنطينى ئةوةوة، عةرش و فةرشى هةذارندووة و.. بة ئاوازى حةمد و شوكر
و تةكبير لة بةرامبةر نيعمةتةكانى بةديهيَنةرى مةزنةوة، دةريا و وشكايىيةكانى
خستووةتة لةرزة؟
ئايا
دةطونجآ ئةو بةديهيَنةرة رِوو لةو بةديهاتووةى نةكات؟ يان بة طوفتارى خؤى
سرووش(وةحى)ى بؤ نةنيَريَت و نةيكات بة رِةوانةكراوى خؤى؟ يان نةيةويَت رِةوشتة
جوانةكانى ئةم بةديهاتووةى، لةناو سةرجةم بوونةوةراندا بلآوببنةوة؟
نةخيَر..
نةخيَر.. هةرطيز ناطونجآ طوفتارى خؤى ئاراستة نةكات و ثلةى:
"ثيَغةمبةريَتى"ى نةداتآ و، بؤ لاى سةرجةم طرؤى ئادةميزاديش رِةوانةى
نةكات!
(إنَّ
الدّينَ عِنْدَ الله الإسلام) (آل عمران:19).
(محمدٌ
رسولُ الله والّذينَ معَهُ اَشِدّاءُ على الكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ) (الفتح:29).
* * *
لة
بةرةبةيانى رِؤذطارانى جودايى و نامؤيى سةردةمى ديلىدا
لة
دةمى سةحةردا سروةى "تةجةللى" هةلَدةكات..
كةواتة
ئةى ضاوى نوستووم! لةو كاتةدا بيَدار بةرةوة و، داواى ضاوديَرى لة خاوةنى خؤت بكة.
ضونكة
دةمى سةحةر: كاتى تؤبة و ثةشيمانيى طوناهبارانة..
دةسا
تؤيش = ئةى دلَى طوناهبارم! = رِاثةرِة و، ثةشيمانى دةرببرِة و، لة دةرطانةى
خاوةنةكةتدا داواى لـيَبوردن بكة.
سحر
حشريست، درو هُشيار و در تسبيح همه شى..
بخواب
غفلت سرسم نفسم حتى كى؟
عمر
عصريست سفر با قبر مىبايد ز هر حى..
بثرخيز نمازى ضو نيازى كو
بكن آوازى ضون
نى..
بطو: يارب!
ثشيمانم خجيلم
شرمسارم أز
طناه بى شمارم
ثريشانم ذليلم
أشكبارم أز حيات بى قرارم
غريبم
بى كسم ضعيفم ناتوانم
عليلم
عاجزم إختيارم بى إختيارم
"الأمان"
طويم، عفو
جويم، مدد خواهم ز درطاهت إلهى!
[1] بة رِاستى
ئةم سةركةوتنةى "سةعيدى نوآ"م لةم طفتوطؤيةدا طةلـآ بة دلَة كة تا ئةم
رِادةية "دةروون"ى خؤى دةمكوت كرد. بؤية ثيرؤزباييم ثَشكةش كرد و ثيَم
وت: "هةزار جار بارك الله". (دانةر)