(فَلَمَّا
اَفَلَ قالَ لا أُحِبُّ الآفِلينَ) (الأنعام:76).
لقد أبكانـي نعيُ:
"لا أحِبُّ الآفِلينَ"
من
خليل الله..
فصبّتْ
عينُ قلبي قطراتٍ باكيات..
من
شؤون الله!
هةوالَدانى
لةناوضوونى بوونةوةران كة حةزرةتى ئيبراهيم = عليه السلام = بة (لا أُحِبُّ
الآفِلينَ)
رِاىطةياند، =دلَى منى بة خورِ هيَناية طريان و، هةر دلَؤثيَكى فرميَسكةكانيشم
هيَندة ثةذارة و خةفةتيان لة ئةستؤ نرابوو كة خةمى مرؤظيان بة تةواوى دةبزواند و
ئةشكى طةشيان ثآ هةلأدةرِشت.. دلَؤثةكانى ئةو فرميَسكانةش بريتين لةم شيعرانةى كة
بة زمانى فارسى هاتنة دلَمةوة و، جؤرة تةفسيريَكن بؤ فةرمايشتةكةى حةزرةتى
ئيبراهيم ثيَغةمبةرى خةليلى خوا = دروودى لةسةر بيَت = كة دةفةرموآ: (لا أُحِبُّ
الآفِلينَ):
نمى زيباست "أفولده" طُم شدن
محبوب.
"خؤشويستراو"يَك
كة لة ئاسؤى نةماندا ئاوا ببيَت، بة خؤشويستراويَكى جوان دانانريَت، ضونكة ئةو
كةسةى برِيارى نةمانى لةسةر دةركرابيَت، هةرطيز بة خاوةنى جوانيى رِاستةقينة و
تةواوةتى دانانريَت و مرؤظ لة ناخى دلَةوة خؤشى ناويَت، ئةوةتا ئةو
"دلأ"ةى كة لة بنةرِةتدا بؤ ئةوة خولقيَنراوة شةيداى شتانى نةمر و
هةميشةيى ببيَت و بة ويَنةى ئاويَنة نوورى رِووناكىيةكانى خواوةندى طةورةى صةمةد
بداتةوة، ئةو دلَة هةرطيز حةزى لة "نةمان" و شايستةى ئازارى
"نةبوون" نىية.
"خوازراو"يَك
كة حوكمى ئاوابوونى لةسةر دةركرابيَت، شايانى ئةوة نىية كة بير و دلَى مرؤظ
ثةيوةستى ببن، ضونكة طةلـآ لةوة كؤلَةوار و دةستةوسانترة كة جيَى هيوا و
ئاواتةكان بيَت و كردارةكانيشى بدريَنة ثالأ. مرؤظ خةفةت بؤ نةمانى شتانى ئاوا
ناخواتو هةرطيز دلَيشى شةيداى نابيَت و بة دواىدا ناطةرِيَت و نايثةرستآ.
نمى خواهم "فناده" محو شدن مقصود.
"ئامانج"يَكم
ناويَت كة فةنا و زةوالى لة رِآدا بيَت و لة ئةنجامدا نةميَنيَت. بةلَـآ، من شتى
"فانى"م ناويَت، ضونكة من خؤيشم فانيم، ئايا شتانى بةفةناضوو ض داديَكى
من دةدةن؟
نمىخوانم
"زوالده" دفن شدن معبود.
هةرطيز
هانا بؤ "ثةرستراو"يَك نابةم كة لةناو خاكى "نةمان"دا
ئةسثةردة بكريَت.. ضونكة ئةو كةسةى دةستةوسان و كؤلَةوار بيَت هةرطيز ناتوانيَت
دةرمانيَك بؤ دةردة سةختةكانم بدؤزيَتةوة و زامة هةميشةيىيةكانيشم سارِيَذ بكات..
ئايا كةسيَك نةتوانيَت خؤى لة ضنطى نةمان رِزطار بكات، ضؤن بة "ثةرستراو"
دادةنريَت؟
"عقل" فرياد مى دارد.. نداء: (لا أُحِبُّ
الآفِلينَ) مىزند
"روح"
"ذيرى"ى
مرؤظ كة شةيداى شتانى رِوالَةتىية، هةموو جاريَك كة "نةمان"ى ئةو شتانة
دةبينيَت شةيدايان بووة، لة ناخةوة نوقمى نائوميَدى دةبيَت و لة بةردةم ئةم
بوونةوةرة بةرةو "نةمان" رِؤشتووانةشدا هاوار و نالَةى لـآ بةرز
دةبيَتةوة..
"رِؤح"يش
كة بة دواى خؤشويستراويَكى هةميشةيىدا عةودالَة، بة هةنسكةوة فرميَسكى: (لا أُحِبُّ
الآفِلينَ)
هةلأدةرِيَذيَت.
نةخيَر..
نةخيَر.. من جوداييم ناويَت.. ضونكة ناتوانم داخى جودايى بضيَذم!
نمىخواهم نمىخوانم نمىتابم فراقى
"بةيةك
شادبوون"يَك كة نةمانى بة دوادا بيَت، ئازاريَكى سةخت دةرخواردى مرؤظ دةدات..
ئةم ضةشنة بةيةكطةيشتنانة هةرطيز شايانى هةولأ بؤدان و تاسةمةندى نين، ضونكة
هةروةك نةمانى ضيَذ و لةزةت ئازار بؤ مرؤظ بةجآ دةهيَلَـيَت، بة هةمان جؤر
تةسةووركردنى نةمانى ئةو لةزةتةش ئازارى دةرخوارد دةدات.
سةرجةمى
ديوانةكانى شاعيرانى غةزةل و دلَدارى = كة عاشقى مةجازين = و طشت قةسيدة و
شيعرةكانيان لةو ئازارانةوة سةرضاوةيان طرتووة كة هى تةسةوورى ئةو نةمانةية.
تةنانةت طةر كاكلَة و طيانى ديوانى هةركاميَكيان هةلَبطلَؤفيت دةبينيت هةر تةنها
دلَؤثى هاوار و نالَةى ئازاريَكى ئةوتؤى لـآ دةضؤرِيَت كة هى تةسةووركردنى نةمانى
تاموضيَذةكانة!
أزان دردى كزين (لا أُحِبُّ
الآفِلينَ) مىزند قلبم.
ئةو
ضةشنة بةيةكطةيشتنانةى كة ئاويَتةى "نةمان"ة و.. ئةو خؤشويستراوة مةجازىيانةش
كة ئازار بؤ ناخى مرؤظ فةراهةم دةهيَنن.. هيَندة بة توندى "دلأ"ى
دةطووشن كة وةك حةزرةتى ئيبراهيم = دروودى لةسةر بيَت = نالَةى: (لا أُحِبُّ
الآفِلينَ)ى لـآ بةرز
دةبيَتةوة!
جا
ئةطةر تؤ كة هيَشتا لةم دنيا فانىيةدا دةذييت، بة رِاستى بة دواى
"مانةوة"دا دةطةرِيَيت، ئةوا بزانة كة:
درين فانى بقاخوازى
بقاخيزد "فنادن".
"مانةوة" لة ناوةندى
"نةمان"دا سةرهةلأدةدات.. كةواتة "نةفسى ئةممارة"ت بة
"نةمان" ببةخشة، با "مانةوة"ت دةست بكةويَت!
فنا شو، هم فدا كن، هم
عدم بين، كه أز دنيا "بقايه" راه "فنادن".
دةستبةردارى
هةر رِةفتاريَكى ضةوت ببة كة هؤى دنياثةرستى بيَت و، ئةو ضةشنة رِةفتارة لة
خؤتدا مةهيَلَة و بة فةناى بدة.. هةر شتيَكت هةية لة ثيَناوى خؤشويستراوى
حةقدا = كة خواى طةورةية = بةختى بكة.. ئةنجام و ثاشةرِؤذى ئةو بوونةوةرانة ببينة
كة بةرةو "عةدةم" هةنطاو دةنيَن، ضونكة ئةو رِيَطايةى كة لةم دنيايةدا
مرؤظ بة "مانةوة" دةطةيةنيَت، لة "نةمان"ةوة تيَثةرِ دةبيَت!
"فكر" فيراز مىدارد.. أنين: (لا أُحِبُّ
الآفِلينَ) مىزند
"وجدان".
"بير"ى
مرؤظ كة نوقمى هؤكارة ماددىيةكان بووة، لة بةردةم ديمةنى "نةمان"ى
دنيادا طرفتارى نيطةرانى و سةرسامى دةبيَت و لة نائوميَديى خؤىدا ثةنا دةباتة بةر
هاوار و فرياد..
بةلآم
"ويذدان"ى كة بة دواى "بوون"يَكى رِاستةقينةدا دةطةرِيَت، لة
طرية و زاريى: (لا أُحِبُّ
الآفِلينَ)دا شويَن
ثيَى حةزرةتى ئيبراهيم هةلَدةطريَت و، ثةيوةندىيةكانى خؤى لةطةلأ هؤكارة
ماددىيةكاندا دةبضرِيَت و دةست لة بوونةوةرانى فانى و لةناوضوو دةشوات و.. بة
توندى دةستةكانى لة خؤشويستراوى رِاستةقينة و هةميشةيى طير دةكات و هاناى بؤ لا
دةبات.
بدان أى نفس نادانم! كه: در هر فرد فانـى دو
راه هست با باقى.. دو سر جان جانانـى.
دةسا
ئةى نةفسى بآئاطا و نةزانم!
ئةى
سةعيد!
بزانة
كة:
ئةطةر
تؤ بتوانيت واز لة "رِوالَةت" بهيَنيت و سنوورى "دةروون"ى خؤت
ببرِيت و بةجيَى بهيَلَيت، ئةوا دةتوانيت لة ناوةندى هةموو شتيَكى فانى و
لةناوضووى ئةم دنيايةدا دوو رِيَطا بةرةو "مانةوة" بدؤزيتةوة! بة
رِادةيةك كة دةتوانيت هةر بؤ خؤت سةيرى دوو نهيَنى و دوو بريسكانةوةى جوانيى
خؤشويستراوى هةميشةيى بكةيت.
كه در نعمتها إنعام
هست و وثس آثارها
أسما بطير مغزى،
رمىزن در فنا آن قشر بى معنى
بةلَآ،
لةسةر رِوخسارى "نيعمةتةكان"دا "نيعمةتبةخشين" بة ضاو
دةبينريَت و.. لة دووتويَى ئةو نيعمةتةشدا لوتف و سؤزى خواوةندى ميهرةبان بةرضاو
دةكةويَت.. جا ئةطةر لة ناوةندى "نيعمةت"دا توانيت
"نيعمةتبةخشين" ببينيت ئةوا "نيعمةتبةخش"ت دؤزيوةتةوة!
ثاشان
هةموو ئاسةواريَكى خواى تاك و تةنياى صةمةد، لة رِاستىدا، نامةيةكى نووسراوى ئةوة
كة ناوة جوانةكانى بةديهيَنةرةكةيان دةخةنة رِوو.. جا ئةطةر توانيت لة
نةخشونيطارة رِوالَةتىيةكانةوة بةرةو واتاكانى ناوةرؤك بثةرِيَيتةوة، ئةوا
رِيَطايةكت دؤزيوةتةوة كة لة ناوةندى ناوليَنراوةكان(المسميات)ةوة بة
"ناوة جوانةكانى خواى طةورة"ت دةطةيةنيَت.
جا مادةم = ئةى نةفسةكةم! = دةتوانيت بطةيتة
كاكلَة و ناوةرؤكى ئةم بوونةوةرة فانىيانة، ئةوا دةستةكانت لةو كاكلَة و
ناوةرؤكانة طير بكة و، واز لة تويَكلَةكانيان بهيَنة با لافاوى فةنا بيانبات و، بآ
ئةوةى خةميان بؤ بخؤيت ئةو ثةردانة بدرِيَنة!
بلى! آثارها طويند:
ز أسما لفظ ثر معنى
بخوان معنا.. رمىزن در هوا آن لفظ بـى سودا
بةلَآ،
هةموو شتيَكى ئةم بوونةوةرانة، وشةيةكى بةرجةستةية كة واتا مةزنةكانى
رِادةطةيةنيَت، تةنانةت زؤربةى ناوة جوانةكانى بةديهيَنةرة ناوازةكةى لة خؤىدا
بةرجةستة دةكات، تاكو بة جوانى بخويَنريَنةوة..
جا
مادةم ئةم بوونةوةرانة وشةى بةرجةستةى توانستى خواى طةورةن، ئةوا تؤيش = ئةى
نةفسةكةم! = بيانخويَنةرةوة و سةرنج لة واتاكانيان بدة و لة ناخى دلَى خؤتدا
هةلَيانبطرة و بيانثاريَزة و، ئنجا وشةكانيان فةرامؤش بكة و بآخةم بياندة بة
دةم باوة!
"عقل" فرياد مىدارد.. غياث: (لا أُحِبُّ
الآفِلينَ) بزن أى
"نفس"م!
ئةو
"ذيرى"يةى كة طرفتارى رِوالَةتةكانى دنياية و جطة لة ضةند زانستيَكى
دةرةكيى ئافاقى ضيى تر شك نابات، كاتآ كة بير دةكاتةوة، زنجيرةى بيرةكانى بةرةو
"عةدةم" تةنانةت بةرةو "هيض" دةيبةن!.. بؤية لة سةرطةردانىدا
دةشلَةذيَت و لةتاو سام و بيمى هةلَويَستةكةش لةرزى لـآ ديَت و لة نائوميَدى و ترس
و لةرزدا هاوار دةكات و، بة دواى دةروويةكدا دةطةرِيَت كة لةو طيروطرفتة دةربازى
بكات و بيخاتة سةر ئةو رِآيةى كة دةيطةيةنيَت بة "حةقيقةت".
جا
مادةم "رِؤح" دةستى لة شتانى لةناوضووى ئاوابوو داتةكاند و..
"دلأ"يش وازى لة خؤشويستراوانى فانى هيَنا و.. "ويذدان"يش
ثشتى لة شتانى لةناوضوو هةلَكرد.. ئةوا تؤش "ئةى نةفسة هةذارةكةم!"
خيَرا خؤت قورتار بكة و بة هاوار و ذيكرةكةى حةزرةتى
ئيبراهيم دةنطت هةلَببرِة و بلَآ:
(لا أُحِبُّ
الآفِلينَ)!
ضة خوش طويد أو شيدا
"جامى" عشق خوى:
برِوانة
مةولانا "جامى"ى شاعيرى سةرمةستى عيشق[1] ضةندة جوانى وتووة، دةلَيَى سروشتى ئةو بة خؤشةويستيى خوايى
شيَلراوة كاتآ ويستوويةتى رِوانينى خؤى ئاراستةى "تةوحيد" بكات و
نةيةلَيَت لة ناوةندى "زؤرى"دا ثةرتةوازة ببيَت و، وتوويةتى:
واتة:
1=
تةنها با "خواى تاك و تةنيا" ئامانجت بيَت، ضونكة جطة لةو يةكة كةسى تر
شايانى ئةوة نىية ئامانج و مةبةستى مرؤظ بيَت..
2=
تةنها لة دةرطانةى "خواى تاك و تةنيا"دا بلالَيَرةوة، ضونكة جطة لةو كةسى
تر ثارِانةوةكانت طيرا ناكات.
3=
تةنها "خواى تاك و تةنيا"ت بوآ، ضونكة جطة لةو كةسى تر شايانى ويستن
نىية..
4=
بؤ "خواى تاك و تةنيا" برِوانة، ضونكة كةسانى تر بة هةميشةيى نابينريَن،
بةلَكو لة ثشت ثةردةى نةمانةوة ئاوا دةبن.
5=
"خواى تاك و تةنيا" بناسة، ضونكة هةر شتيَك طةر لة ناسينىدا نةطةيتة
ئةنجام، سوودى لة دوا نابيَت..
6=
يادى "خواى تاك و تةنيا" بكة و ناوى بهيَنة، ضونكة ئةو قسة و طوفتارانةى
كة رِيَطا بؤ ناسينى ئةو خؤش ناكةن، زؤر وتن و دةمبادانيَكى بآ سوود و ئاكامة!
نعم!
صدقت أي جامي: هو المطلوب.. هو المحبوب.. هو المقصود.. هو المعبود.
بةلَآ، ئةى جامى! رِاستت فةرمووة: داواكراوى
رِاستةقينة و.. خؤشويستراوى رِاستةقينة و.. ئامانجى رِاستةقينة و.. ثةرستراوى
رِاستةقينة.. هةر تةنها ئةوة!
كه "لا إله إلاّ
هو" برابر ميزند عالم.
ضونكة
سةرجةمى ئةم جيهانة وةك ئةلَقةيةكى ذيكر واية، كة بة ضةندةها
زمانى جيا جياو ئاوازى جؤراوجؤر "لا إله إلاّ هو" دووثات
دةكاتةوة و شايةتى لةسةر "تةوحيد" دةدات.. بةمةش ئةو زامة قوولَة
سارِيَذ دةكات كة [(لا أُحِبُّ الآفِلينَ) لة ناخى
مرؤظدا هيَنايةوة سؤ، وةك بلَيَى خولَكى هةموو طرؤى مرؤظ بكات و ثيَيان بلَيَت:
فةرموون دةست لة هةموو خؤشةويستة مةجازى و
فانىيةكانتان بشؤن و بةرةو خؤشويستراوى هةميشةيى و باقى برِؤن و لـآ ببرِيَن.
[1] ناوى
(نورالدين عبدالرحـمن)ة و، لة (جام)ى سةر بة (هةرات)ى ئةفغانستانى ئيَستا لة سالَى
817ك(1414ز) لة دايك بووة، ثاش تةواوكردنى خويَندن، حةزيَكى زؤرى لة تةسةووف
كردووة و مامؤستا سةعدةدينى كاشغةرى كة زانايةكى سةردةمى خؤى و شيَخى نةقشبةنديى
ئةو سةردةمة بووة، لة تةسةووفدا رِابةريى كردووة. لة تةمةنى ضلودوو سالَىدا
كؤضى دوايى كردووة. سآ ديوانى شيعرى ويجدانى و حةوت ديوانى مةسنةويى
بةجآهيَشتووة. (وةرطيَرِ)