وتةى
ضواردةهةم
(الر كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثمّ
فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكيمٍ خَبير) (هود:1).
لةم
وتةيةدا ئاماذة بؤ ضةند نموونةيةكى بةشيَك لة رِاستىية بةرز و بلَندةكانى قورئانى
حةكيم و تةفسيرة رِاستةقينةكةى دةكةين كة فةرموودةى ثيرؤزى ثيَغةمبةرة صلى الله
عليه وسلم، تاكو ئةم ئاماذانة ببن بة ضةند ثليكانةيةك مرؤظ بة هؤيانةوة
سةربكةويَت و بةو رِاستىيانة شاد ببيَتو، بة هاناى ئةو ضةشنة دلأ و
دةروونانةشةوة برِوات كة لة بوارى ملكةضى و تةسليمبووندا دةسـتماية و تويَشووى
كةميان ثآية. ئنجا لة كؤتايى وتةكةشدا دةرسيَكى ثةند و ئامؤذطارى و نهيَنىيةكى
ضاوديَريى خواى طةورة، دةخةينة رِوو.
ليَرةشدا،
تةنها نموونة بؤ ثيَنج دانةى ئةو رِاستىية مةزنانة دةهيَنينةوة، ضونكة لة وتةى
دةهةمدا = بة تايبةت لة رِاستيى نؤهةمىدا = ئةو نموونانة باس كراون كة تايبةتن
بة حةشر و قيامةتةوة و، ثيَويست بة دووثاتبوونةوة ناكات.
مةسةلةى يةكةم:
بؤ
نموونة ئةم ئايةتةى كة دةفةرموآ: (خَلقَ السَّمواتِ والاَرْضَ في سِتَّةِ
اَيّامٍ)
(الأعراف:54).
واتة:
ئاسمانةكان و زةويمان لة شةش رِؤذدا بةدىهيَناوة.
ئاماذة
بؤ ئةوة دةكات كة دنياى مرؤظ و جيهانى زيندةوةران شةش رِؤذ لة رِؤذةكانى قورئان
دةذين، كة زةمان و كاتيَكى دريَذخايةنة و لةوانةية وةك هةزار يان ثةنجا هةزار
سالَى ئاسايى بخايةنيَت.
جا
بؤ ئةوةى دلَى مرؤظ دلَنيايى و قةناعةتى تةواوى بةرامبةر بةم رِاستىية بةرزة بؤ
دروست ببيَت، ئةوا ئةو جيهان و بوونةوةر و دنيا رِيَبوارة بة ليَشاو و كاتىيانة
دةخةينة ثيَشضاو كة بةديهيَنةرى مةزن لة هةموو رِؤذ و هةموو سالأ و هةموو
ضةرخيَكدا = كة لة حوكمى يةك رِؤذداية = بةدىيان دةهيَنيَت.
بةلَآ
رِاستة، دنياكانيش = وةكو خةلَكى = ضةند ميوانيَكى رِيَبوارن ليَرةوة طوزةر دةكةن
و بة فةرمانى بةديهيَنةرى مةزن لة هةموو وةرزيَكدا جيهانيان لـآ ثرِ دةكريَت و
ثاشان ليَيان خالَى دةكريَتةوة.
مةسةلةى دووهةم:
بؤ
نموونة ئةم ئايةتانة:
(وَلا
رَطْبٍ وَلا يابِسٍ اِلاّ في كِتابٍ مُبين) (الأنعام:59).
(وَكُلَّ
شَيْءٍ اَحْصَيْنَاهُ في اِمامٍ مُبين) (يس:12).
(لا يَعزُبُ
عَنهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ في السَّمواتِ وَلا في الاَرْضِ وَلا اَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ
وَلا اَكْبَرَ اِلاّ في كِتابٍ مُبين) (سبأ:3).
هةروةها
ئايةتة ثيرؤزةكانى ترى هاوضةشنيان، ئةوة دةطةيةنن كة:
هةرضى
شت هةية، ض لة ثيَش و ض لة ثاش "بوون"يان، هةموويان
"نووسراو"ن.
بؤ
ئةوةى دلَى مرؤظ لةم باوةرِةدا بطاتة دلَنيايى تةواو، ئةمةى خوارةوةى دةخةينة
ثيَشضاو:
بةديهيَنةرى
نةخشةكيَشى مةزن، بة ضةشنيَكى مةعنةوى، ثيَرِستى بوون و ميَذووى ذيانو ثرؤطرامى
كارةكانى ضةندةها بةديهاتووى رِيَكوثيَك لة بنةضة و ناوك و تؤوى ئةو
بوونةوةرانةدا تؤمار دةكات و دةيانثاريَزيَت، هةرضةندةش هةموو وةرزيَك = بة
تايبةتى بةهار = لةسةر رِووى لاثةرِةى زةوىدا ئالأوطؤرِيان بةسةردا ديَت. هةروةك
دواى نةمانى ئةو بوونةوةرانةش بةديهيَنةرى مةزن، بة ضةشنيَكى مةعنةوى، لةناو
بةروبووم و تؤوة وردةكانياندا بة قةلَةمى قةدةرى خؤى تؤماريان دةكات، تةنانةت
تةرِ و وشكى بوونةوةرانى بةهارى ثيَشوو بةوثةرِى وردةكارى لة تؤوة رِةق و
ديارىكراوةكانياندا دةنووسيَت و بةوثةرِى رِيَكوثيَكى دةيانثاريَزيَت. دةلَيَى
وةرزى بةهار وةك طولَيَكى يةكجار جوان و رِيَك و ناوازةية، دةستى خواوةندى مةزن و
خاوةنى جوانى لةسةر طولَدانى طؤى زةوى دايناوة و ثاشان ليَى دةكاتةوة.
جا
مادةم حةقيقةت ئةمةية، ئايا ئيتر جيَى سةرسوورِمان نىية كة مرؤظ طرفتارى
طومرِايىيةكى وا سةير و سةمةرة ببيَت كة ناوى "سروشت" لةم نووسينة فيطرى و ويَنة
ناوازةية و لةم دانستة كارتآكراوة بنيَت كة لةسةر رِووى سةرانسةرى زةوىدا نةخشاون
و رِةنطدانةوةى يةك درةوشانةوةى نووسينةكانى (لوح المحفوظ)ن كة
لاثةرِةى تيانووسينى قةدةرى خواى طةورةية؟! ئايا جيَى سةرسوورِمان نىية كة مرؤظ
باوةرِى بة "سروشت" ببيَت و ثيَى وابيَت كاريطةريى هةية و سةرضاوةيةكى
خولَقيَنةرة؟
ئايا
ئةم حةقيقةتة رِوونة لة كوآ و طومانى بآئاطايانيش لة كوآ؟
ديارة
جياوازيى نيَوانيان وةك هى نيَوان زةوى و ئاسمان واية!
مةسةلةى سآهةم:
بؤ
نموونة، هةوالَدةرى رِاستطؤ = صلى الله عليه وسلم = شيَوةى مةلائيكةتانى هةلَطرى
عةرش و مةلائيكةتانى هةلَطرى زةوى و ئاسمانةكان و طةلـآ مةلائيكةتى ترى بة جؤريَك
كيَشاوة كة ئةو مةلائيكةتة ضل هةزار سةرى هةية و هةريةك لةم سةرانةش ضل هةزار
زمانيان تيَداية كة هةر يةكةيان بة ضل هةزار جؤر تةسبيحاتى خواى طةورة دةكةن..
ئةم
رِاستىية بةرزةى كة لةم ضةشنة فةرموودة ثيرؤزانةدا هةية، رِيَكوثيَكى و
هةمةكيَتىو طشتلايةنيى ثةرستشى مةلائيكةتان دةردةبرِيَت. جا بؤ ئةوةى بؤ لاى ئةم
رِاستىية بلَندة سةربكةوين و بةرز ببينةوة، ئةم ئايةتة ثيرؤزانةى خوارةوة
ثيَشضاو دةخةين و داوا لة خويَنةر دةكةين كة بة وردى سةرنجيان بدات و بيريان لـآ
بكاتةوة، كة ئةمانةن:
(تُسَبِّحُ
لَهُ السَّمواتُ السَبْعُ والاَرْضُ وَمَنْ فيهِنّ) (الإسراء:44).
(إنَّا
سَخَّرْنا الْجِبالَ مَعَهُ يُسَبِّحْنَ بِالْعَشِيِّ والاِشْراقِ) (ص:18).
(إنَّا
عَرَضْنا الاَمانَةَ عَلَى السَّمواتِ وَالاَرْضِ والْجِبالِ) (الأحزاب:72).
هةروةها
ئايةتةكانى ترى هاوضةشنيان، بة رِاشكاوى رِايدةطةيةنن كة:
طةورةترين
و فراوانترين بوونةوةر تةسبيحاتيَكى تايبةتيى وةها بؤ خواى طةورة دةكات كة لةطةلأ
فراوانى و هةمةكيَتى و مةزنىيةكةىدا بطونجآ. ئةمةش شتيَكى ئاشكراية و لة
ثيَشضاوداية. ئةوةتا ئاسمانة بةرين و طةورةكان سةرطةرمى تةسبيحاتن بؤ خواى طةورة.
وشةكانى ئةو تةسبيحاتةشيان بريتين لة: خؤر و مانط و ئةستيَرةكانيان.. هةروةك طؤى
زةويش، كة وةك بالَندة بة بؤشايى ئاسماندا دةفرِيَت، سةرطةرمى حةمد و تةسبيحاتة
بؤ خواوةند، ئةو وشانةش كة ئةم حةمد و تةسبيحةيان ثآ دةردةبرِيَت بريتين لة:
زيندةوةران و رِووةك و درةختةكان.
بةو
واتايةى كة هةموو درةخت و ئةستيَرةيةك = وةك طؤى زةوى = خاوةنى تةسبيحاتى جوزئى و
تايبةتيى خؤيةتى. ئةم تةسبيحاتةى طؤى زةوى هةمةكىية و، تةسبيحى هةموو بةش و
ثارضةيةك و تةنانةت طشت شاخ و شيو و دؤلَيَك و هةموو وشكايى و دةريايةكى ناو زةويى
لةخؤطرتووة.
جا
هةروةك طؤى زةوى بة هةمةكيَتيى خؤى و بةو بةشانةى ليَى ثيَكهاتووة، خاوةنى
تةسبيحاتى تايبةتيى خؤيةتى، بة هةمان جؤر ئاسمانةكان و سةرجةم بورج و خولطةى
ئةستيَرةكانيشى، خاوةنى تةسبيحاتى تايبةتى و هةمةكيى خؤيانن.
بآطومان
ئةم زةوىيةى كة بةم جؤرة هةزاران سةرى هةية و هةريةك لةم سةرانةش سةدان هةزار
زمانى تيَداية، دةبآ مةلائيكةتيَكى سةرثةرشتيكارى بؤ دةستنيشان كرابيَت كة لةطةلأ
ئةم شيَوةيةىدا طونجاو بيَت و طولَزار و بةروبوومةكانى حةمد و تةسبيحاتى زةوى، كة
زياد لة سةد هةزار جؤرى تةسبيح و تةحميد دةبن، لة جيهانى "ميسال"دا
دةربخات و لة جيهانى "رِؤح"يشدا ببيَت بة نويَنةريان و لةوآدا
رِايانبطةيةنيَت.
ضونكة
ئةطةر ضةند شتيَكى جياجيا كؤ ببنةوة و بضنة شيَوةى كؤمةلَيَكةوة، ئةوا
كةسايةتىيةكى مةعنةوى بؤ خؤيان ثيَك دةهيَنن، خؤ ئةطةر ئةو كؤمةلَة ثيَكهاتووة
تيَكةلَى يةكترى ببن و يةك بطرن، ئةوا كةسايةتىيةكى مةعنةويى وايان بؤ دروست
دةبيَت كة نويَنةرايةتىيان دةكات و بة ويَنةى جؤرة طيانيَكى مةعنةوى و
مةلائيكةتيَكى سةرثةرشتيكار ئةركى تةسبيحاتى ئةو كؤمةلَة دةطريَتة ئةستؤ..
بؤ
نموونة: ئةم درةختى ثةلَكة سآ ثةلةى بةردةم ذوورةكةمان نويَنةرى
"وشة"يةكى مةزنة كة "زمان"ى ئةم شاخةى ناو دةمى
"بارلا" دةرىدةبرِيَت. فةرموو سةيرى بكة، ئايا نابينيت هةريةك لةو سآ
سةرةى ئةم درةختة سةدةها ثةل(زمان)يان هاويشتووة و هةريةك لةو زمانانةش سةدان بةرى
هاوسةنط و رِيَكوثيَكى "وشة"يان طرتووة و، هةريةك لةو بةروبوومانةش
سةدان تؤوى بضووك و بالَدارى "ثيت"يان تيَداية؟!
ئايا
هةريةك لةم سةر و زمانانة بة طوفتاريَكى رِوون و ستايشيَكى ئاشكرا و رِةوان، كة
دةلَيَى بة ضاو دةيبينيت و بة طوآ دةيبيستيت، تةسبيحات بؤ ئةو خواوةندة ناكات كة
خاوةنى هةموو مولَكيَكة و داراى فةرمانى: "كن فيكون"ة؟!
جا ئةو مةلائيكةتةى كة سةرثةرشتيكارى ئةم
درةختةية، دةبآ لة جيهانى مةعنادا بة ضةندةها زمانى جياجيا نويَنةرى ئةو
تةسبيحاتانة بيَت. بةلَكو "حيكمةت" داخوازى ئةوةية كة لة رِاستىدا ئةو
مةلائيكةتة ئاوةها بيَت!
مةسةلةى ضوارةم:
بؤ
نموونة ئةم ئايةتانة:
(إنَّما
اَمْرُهُ اِذا اَرادَ شَيْئاً اَنْ يَقولَ لَهُ كُنْ فيَكُون) (يس:82).
(وَما
اَمْرُ السَّاعَةِ اِلاّ كَلَمْحِ الْبَصَرِ) (النحل:77).
(وَنَحْنُ اَقْرَبُ اِلَيهِ مِنْ حَبْلِ
الوَريدِ)
(ق:16).
(تَعْرُجُ
الْمَلائِكَةُ والرُّوحُ اِلَيْهِ في يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسينَ اَلْفَ
سَنَةٍ)
(المعارج:4).
هةروةها
ئايةتةكانى ترى هاوضةشنيان، ئةم رِاستىية بةرزةى خوارةوة دةردةبرِن:
خواى
طةورةى بةتوانا بةسةر هةموو شتيَكدا بة ئاسانىيةكى رِةها و لة نيَوان
خيَرايىيةكى رِةهادا و بآ بةركةوتن و دةستتيَوةردان، شتان بةدىدةهيَنيَت،
دةلَيَى شتان تةنها بة "فةرمان" ديَنة بوون و بةدىدةهيَنريَن..
ثاشان
ئةو بةديهيَنةرة مةزنة تابلَيَى لة بةديهاتووانيةوة نزيكة، كةضى بةديهاتووان
لةوثةرِى دوورىدان لةو خواوةندةوة..
ثاشان
هةرضةندة خاوةنى طةورةيى(كبرياء)يةكى رِةهاية، كةضى
بآنرخترين و هةندةكىترين شت فةرامؤش ناكات و وردةكاريى بةديهيَنانى ثآ
دةبةخشيَت.
ئةم
رِاستىيةى كة قورئان رِاىطةياند، بةرِيَوةضوونى تةواو ئاسان و رِيَكوثيَكيى
تةواو كاملَى بوونةوةران شايةتيى لةسةر دةدات و، ئةم نموونةيةى خوارةوةش نهيَنيى
حيكمةتةكةى دةردةخات:
بؤ
نموونة =
ولله المثل الأعلى = ئةو كارانةى كة بة فةرمان و تةسخيرى خواى طةورة لة ئةستؤى
"خؤر" نراون = ئةو خؤرةى كة دةورى ئاويَنةيةكى ضرِ دةبينيَت بؤ
رِةنطدانةوةى ناوى جوانى "النور"ى خواى طةورة = بةم جؤرةى خوارةوة ئةم
حةقيقةتة قورئانىية لة تيَطةيشتنةوة نزيك دةخةينةوة:
"خؤر"
هةرضةندة بةرز و بلَندة كةضى تابلَيَى لة ماددة رِوون و بريسكةدارةكانةوة نزيكة،
تةنانةت زياتر لة خؤيان لةو شتانة نزيكترة! ئنجا هةرضةندة خؤر بة درةوشانةوة و
رِووناكى و ضةند لايةنيَكى كة لة كارتيَداكردن دةضن، كاريطةريى خؤى لة شتاندا
بةجآ دةهيَلَيَت، كةضى ئةو ماددة رِوون و بريسكةدارانة بة هةزاران سالأ لـآيةوة
دوورن و هةرطيز ناتوانن هيض كاريَك بكةنة سةر خؤر، تةنانةت ناشتوانن لافى
نزيكبوون لة خؤر لـآ بدةن!
هةروةها،
لة بينينى: شكانةوةى رِووناكيى خؤر و دةركةوتنى ويَنةكةى لة هةموو طةرديلةيةكى
رِووندا = بةثيَى توانا و رِةنطى ئةو طةرديلةية = مرؤظ تآدةطات كة خؤر دةلَيَى
لة هةموو ئةو طةرديلانةدا ئامادةية كة رِوويان لة خؤرة و تيشكى خؤريان ثآ
طةيشتووة..
هةروةها
بة ئةندازةى طةورةيى "رِووناكيى خؤر" طةورةيى طشتطيرى و هةمةلايةنيى
تيشكةكانيشى زياد دةبيَت، ضونكة هةر تةنها "مةزنيى نوورانيَتى"ية كة
هةموو شتيَك دةخاتة ناو طشتطيريى خؤيةوة بة رِادةيةك هيض شتيَك = با زؤر بضووكيش
بيَت = ناتوانيَت خؤى لـآ بشاريَتةوة يان لة دةستى دةرباز ببيَت. واتة طةورةيى
"مةزنى"يةكةى تةنانةت شتانى جوزئى و بضووكيش ثشتطوآ ناخات، بةلَكو بة
ثيَضةوانةوة هةموويان = بةهؤى نهيَنيى نوورانيَتى = لة نيَوان بازنةى طشتطيريى
خؤىدا كؤ دةكاتةوة.
طةر
بة فةرزى مةحالأ وا دابنيَين كة خؤر لة درةوشانةوة و كارةكانى ئةستؤىدا بكةر(فاعل) و خاوةنى
ويست و ئيختيار بيَت، ئةوا دةتوانين تآبطةين كة كارةكانى ئةم خؤرة = بة ئيزنى
خواى طةورة = لةوثةرِى ئاسانى و خيَرايى و فراوانى و هةمةلايةنىدا، هةر لة
طةرديلةكانةوة تا دلَؤثة ئاوةكان و هةر لة رِووى دةرياوة تا هةسارة طةرِؤكةكان،
بةرِيَوة دةبريَن و ئةنجام دةدريَن. ئةو كاتةش "طةرديلة" و
"هةسارةى طةرِؤك" بةرامبةر فةرمانى خؤر يةكسان دةبن، ضونكة ئةو رِيَذنةى
رِووناكىيةى كة بةسةر رِووى دةريادا ثةخشى دةكات، بةوثةرِى رِيَكوثيَكى بة
طةرديلةشى دةبةخشيَت، هةريةكةيان بةطويَرةى توانا و لـيَهاتنى خؤيان.
جا
ئةم خؤرةى كة بلَقيَكى يةكجار بضووك و رِووناك و بريسكاوةى رِووى دةرياى ئاسمانة و
ئاويَنةيةكى بضووك و ضرِى درةوشانةوةى ناوى "النور"ى ئةو خواوةندةية كة
تواناى بةسةر هةموو شتيَكدا هةية.. ئةم خؤرة، نموونةكانى هةر سآ بناغةكةى ئةم
"رِاستى"يةى قورئان دةردةخات، ضونكة طومان لةوةدا نىية كة رِووناكى و
طةرميى خؤر ضةشنى "طلأ" بة ضرِ و ثرِ دادةنريَت لةضاو زانست و توانستى
ئةو كةسةى كة: (نور النور ومنور النور ومقدر النور)ة!
كةواتة:
ئةو خواوةندة مةزن و خاوةن جوانىية، بة زانست و
توانستى خؤى و بة جؤريَكى رِةها، لة هةموو شتيَكةوة نزيكة و ضاوى لـآيةتى و لة لاى
ئامادةية، بةلآم هةموو شتان بة جؤريَكى رِةها لةو خواوةندة دوورن..
هةروةها
بآ ماندووبوون و دةستتيَوةردان و بة ئاسانىيةكى رِةها هةلَسوكةوت لة شتاندا
دةكات، بة ضةشنيَك كة مرؤظ هةست دةكات ئةو خواوةندة تةنها "فةرمان"
دةردةكات و شتانيش هةر بةم فةرمانة و بة ئاسانى و خيَرايىيةكى رِةها ديَنة
"بوون" و بةدىدةهيَنريَن..
هةروةها
هيض شتيَك، با هةندةكى يان هةمةكى، بضووك يان طةورةش بيَت، لة بازنةى توانستى ئةو
بةدةر نىية و لة طشتطيريى مةزنيَتىيةكةشى دوور نىية.
بةم
جؤرة لةم "رِاستىيةى قورئان" تآدةطةين و هةر بةم جؤرةش تا ثلةى
"شهوود" ئيمانيَكى دلَنيايىبةخشمان ثيَى هةية. بةلَكو دةبآ هةر
ئاوةهايش ئيمانمان ثيَى ببيَت.
مةسةلةى ثيَنجةم:
ئةم
ئايةتة ثيرؤزانةى خوارةوة و هاوضةشنيان، "مةزنى" و "طةورةيى"
رِةهاى خواى طةورة دةردةخةن:
سةرةتا
هةر لة ئايةتى: (وَما قَدَرُوا اللهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالاَرضُ
جَميعاً قَبْضَتُهُ يَوْمَ القِيامَةِ والسَّمواتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمينهِ) (الزمر:67) تا ئايةتى: (وَاعْلَمُوا
اَنَّ اللهَ يَحُولُ بَينَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ) (الأنفال:24)..
ئنجا
هةر لة ئايةتى: [اللهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ عَلى كُلِّ
شَيْءٍ وَكيل) (الزمر:62) تا ئايةتى: (يَعلَمُ ما
يُسِرُّونَ وَما يُعْلِنُون) (البقرة:77)..
هةر
لة ئايةتى: (خَلَقَ
السَّمواتِ وَالاَرْضَ) (الأعراف:54) تا ئايةتى: (خَلَقَكُمْ
وَما تَعْمَلون) (الصافات:96)..
ثاشان
هةر لة ئايةتى: (ما شاءَ اللهُ لا قُوّةَ اِلاّ باللهِ) (الكهف:39) تا ئايةتى: (وَما
تَشاؤُونَ اِلاّ اَنْ يَشاءَ اللهُ) (الإنسان:31)..
ئةم ئايةتة ثيرؤزانة، هةمةلايةنطيريى سنوورى
"مةزنيى ثةروةردطاريَتى" و "طةورةيى خوايةتى"ى خواى طةورةمان
سةبارةت بة هةموو شتيَك بؤ دةردةخةن.
جا
ئةم ثادشا مةزنةى ئةزةل و ئةبةد، بة توندى هةرِةشة لةم مرؤظة دةكات كة: لةوثةرِى
كؤلَةوارى و لاوازى و هةذارىداية و جطة لة بةشيَكى كةمى ويست و دةستكةوتيَكى
ئيختيارى نةبآ ضيى تر شك نابات و هةرطيز تواناى بةديهيَنانى نىية.. ئايا نهيَنيى
ئةو زانستة ضىية كة ئةم سكالآيانةى قورئان و هةرِةشة و طورِةشة ترسيَنةرةكانى
خواوةندى خاوةنى "مةزنيَتى"يان لةسةر بنيات نراوة بةرامبةر بةم مرؤظة لاوازة،
ئايا ضؤن لةطةلأ يةكدا دةطونجيَن و بةرامبةر يةكترى دةردةضن؟
لة وةلآمدا دةلَيَم:
بؤ
ئةوةى لةم مةسةلةيةدا بطةينة دلَنيايى تةواو، ئةوا لة طؤشةى ئةم دوو نموونةيةى
خوارةوة سةيرى ئةم رِاستىية قوولأ و يةكجار بةرزة بكة:
نموونةى
يةكةم:
باخ
و بيَستانيَكى مةزن كة بةروبوومى ثيَطةيشتوو و طولَزارى جوان و رِةنطينى
لةذمارةبةدةرى تيَدا بوو، ضةند كريَكار و كارمةنديَكى زؤرى تيَدا خرابوونة كار
تاكو كارةكانى ئةو باخ و بيَستانة رِابثةرِيَنن. بةلآم ئةو كريَكارةى كة ئةركى
كردنةوةى ئاوى خواردنةوة و ئاوديَريى باخةكةى لة ئةستؤ نرابوو، لة ئةركى سةرشانى
خؤىدا تةمبةلَى طرتى و ئاوى باخةكةى نةدا. واتة بوو بةهؤى وشكبوونى هةموو درةخت
و طولَزارةكان!
بآطومان
لةم كاتةدا سةرجةمى كريَكارانى ناو بيَستانةكة مافى سكالآيان دةبيَت لةو كريَكارةى
كة لة ئةركى سةرشانى خؤى دواكةوت. جطة لة سكالآى ئةو بةديهاتووانةى كة ثةروةردطارى
مةزن و بةديهيَنةرى بةخشندة لةو باخةدا بةديىهيَناون و لة بةرضاوى شهوودى مةزنى
خؤىدان، تةنانةت (رِووناكى و طلأ و هةوا)ى ئةو باخةش مافى سكالآيان لةو كريَكارة
تةمبةلَة هةية، ضونكة بوو بةهؤى ثووضبوونةوةى كار و خزمةتطوزارىيةكانيان، هيض
نةبآ تيَكدانى رِةنج و كؤششيان.
نموونةى
دووهةم:
طةر
كريَكاريَكى ئاسايى ناو كةشتىيةكى مةزنى ثادشا وازى لة كارة بضووكةكةى ئةستؤى خؤى
هيَنا، ئةوا ئةم وازهيَنانةى زيان بة ئةنجامى كار و كؤششى سةرجةم كريَكارانى
كةشتىيةكة دةطةيةنيَت و رِةنجيان بة فيرِؤ دةدات. لةبةر ئةوة، ثادشاى مةزنى
خاوةنى كةشتى، بة ناوى هةموو كريَكارانى ئةو كةشتىيةوة، هةرِةشةى توند لةو
كريَكارة كةمتةرخةمة دةكات، لة كاتيَكدا كة ئةو كريَكارة ناتوانيَت بلَيَت: من
ضيم تاكو ئةم هةرِةشة سامناكةم لـآ بكريَت، خؤ من تةنها كاريَكى جوزئى و بآنرخم
فةرامؤش كردووة!
ضونكة
لةبةر ئةوةى "بوون"ى هةر شتيَك بةندة بة بوونى طشت هؤكار و هةل و
مةرجةكانى، بةلآم "نةبوون"ى ئةو شتة و نةمانى = لة رِووى ئةنجامةكةيةوة
= بة نةمانى تةنها يةك دانة مةرج و نةهاتنةديى يةك بةشى، ثةيدا دةبيَت، ئةوا
"نةبوون" واتة: وازهيَنان لة كاريَك، ضةندةها جؤرى نةبرِاوةى
"نةبوون"ى لـآ دةبيَتةوة. بةلآم "بوون" بةثيَى جؤرى خؤى،
ضةندين بةرهةمى زؤر و زةبةندة دةبةخشيَت.
لةم
رِوانطةيةوة وتةى: "كاولكارى لة بنياتنان ئاسانترة" لاى خةلَكى وةك
ياسايةكى ناسراوى لـآ هاتووة.
جا
لةبةر ئةوةى بناغةكانى: (كوفر و طومرِايى و لةرِآدةرضوون و تاوان) بريتين لة:
(ئينكارى و وةرنةطرتن و وازهيَنان لة كار و قبوولأنةكردن) ئةوا هةرضةند شيَوةى
رِوالَةتىيان بة "ئيجابى" و خاوةن "بوون" دةربكةويَت، لة
رِاستى و ناوةرؤكدا هةر "نةمان" و "نةبوون"ة. لةبةر ئةوة،
تاوانى كوفر و طومرِايى سارىية و هةر بة خؤيةوة ناوةستآ بةلَكو دةتةنيَتةوة.
ئةم
تاوانانة هةروةك زيان بة ئةنجامى كار و كؤششى سةرجةم بوونةوةران دةطةيةنن، لة
هةمان كاتدا ثةردةش لة بةردةم درةوشانةوة "جةمالى"يةكانى ناوة
جوانةكاندا دةطيَرِن و داياندةثؤشن.
بةم جؤرة،
دةركةوت كة بوونةوةران مافى سكالآى بآسنووريان لة كافر و طومرِايان هةيةو، ثادشا
مةزنةكةشيان = بة ناوى ئةوانةوة = زؤر بة توند و تيذى هةرِةشة لةم مرؤظة بآطوآ و
تاوانبارة دةكات. ئةمةش عةينى حيكمةتة، ضونكة بآ هيض طومانيَك ئةو تاوانبارة
شايانى ئةو هةرِةشة سامناكةية، هةروةك شايستةى جؤرةها هةرِةشةى ترسيَنةرة.