ثاشكؤى مةقامى دووهةمى وتةى سيازدةهةم

مةسةلةيةكى طرنطة و شةوى "قةدر" بة دلأدا هات

ئةمةى خوارةوة رِاستى‏يةكى فراوان و دريَذة "شةوى قةدر" بة دلَم‏دا هات، وا هةولأ دةدةم زؤر بة ثوختى بةم جؤرةى خوارةوة ئاماذةى بؤ بكةم:

يةكةم:

مرؤظايةتى بة دةست ئةم جةنطة جيهانى‏يةى دوايى‏يةوة طةلـآ ئازارى ضةشت، ضونكة سةخت‏ترين جؤرةكانى ستةم و درِندةترين ضةشنةكانى خؤسةثاندنى بة ضاوى خؤى بينى، لةطةلأ ئةو كاولكارى‏ية سامناكةى كة هةموو جآ‏يةكى سةرزةويى طرتةوة، ضونكة سةدان بآ‏تاوان بة تاوانى يةك كةس دووضارى طيروطرفت و دةردى‏سةرى بوون‏‏ و، كةسانى بآ‏دةستيش كةوتنة بةدبةختى و نةبوونى‏يةكى تابلَـيَى تالَةوة و، سةركةوتوانيش تووشى ئةشكةنجةيةكى ويذدانيى سةخت بوون، ضونكة دةزانن تواناى ضاك‏كردنةوةى ئةو كاولكارى‏يةيان نى‏ية كة كردوويانة و، لة مةترسيى ئةوةش‏دان كة نةتوانن ثاريَزطاريى دةستةلآتةكةيان بكةن.

ئةو رِاستى‏يةش بة تةواوى بؤ خةلَكى دةركةوت كة ذيانى دنيا = بآ هيض طومانيَك = ذيانيَكى كاتى و لةناوضووة و زرق و برقةكانى شارستانيَتيش بةنجكةر و لةخشتةبةرن و هيض سووديَك بة مرؤظ ناطةيةنن و، طرؤى مرؤظايةتيش بة خويَنى ئةو دةست‏وةشاندنة بةهيَزة سوور و خويَناوى بوو كة لة زاتى مرؤظانة و ئامادةيى‏ية بةرزةكانى ناو سروشتى وةشيَنران. هةروةها شكست و لةت‏وثةت‏بوونى "بآ‏ئاطايى" و "طومرِايى" و "سروشت"ى كةرِ و بآ‏طيانيش بة شمشيَرى ئةلَماسيى قورئانى ثيرؤز بة ئاشكرا بؤ هةموو خةلَكى دةركةوت و، رِووة رِاستةقينة ضةثةلأ و ناشيرين و غةددارةكةى سياسةتى نيَودةولَةتانيش ئاشكرا بوو كة ضرِترين و ئةستوورترين و فراوانترين ثةردةى لةخشتةبردن و طومرِايى‏كردنة‏ و لة هةموويان زياتر خةلَكى دةخنكيَنيَت و "طيان"يشيان فريو دةدات.

كةواتة ثاش رِوون‏بوونةوةى ئةمانة، بآ هيض طومانيَك، مرؤظايةتى بة دواى "خؤشةويستى رِاستةقينة"ى خؤى‏دا دةطةرِيَت، كة ذيانى هةميشةيى و نةمرى‏ية و، بة هةموو توانايةوة بؤى تآ‏دةكؤشيَت. وا لة باكوور و رِؤذئاواى جيهان و ئةمريكادا نيشانةكانى ئةمةى باسمان‏كرد دةركةوتوون. هةروةها مرؤظايةتى بة تةواوى تآ‏دةطات ئةم ذيانةى دنياى كة بة ضةشنيَكى "مةجازى" خؤشى‏ دةويَت و عاشقيةتى، ذيانيَكى ناشيرين و لةناوضووة. ئةو كاتة = بآ هيض طومانيَك = بة دواى ئةو قورئانة ثيرؤزةدا دةطةرِيَت كة هةزار و سـآ‏سـةد‏و شةست سالَة لة هةموو ضةرخيَك‏دا سآ‏سةد مليؤن خزمةت‏طوزار و قوتابيى هةية‏‏‏ و.. مليؤنان كةسانى حةقرِةو تةسديقى هةموو يةكيَك لة فةرمانةكانى دةكةن و.. لة هةموو دةقيقةيةك‏دا رِيَزى شايانى خؤى لة دلَى هةزاران لةبةركةرانى‏دا دةطيريَت و.. رِيَنمايى مرؤظايةتى دةكات بة زمانى خؤيان و، بة شيَوازة خاوةن ئيعجازةكةشى مذدةى ذيانى نةمرى و بةختةوةريى هةميشةيىيان دةداتآ و، بةم كارةشى زامة بةسوآ و قوولَةكانيان سارِيَذ دةكات، بةلَكو ئةم مذدةيةى بة هةزاران ئايةتى بةهيَزى خؤى دووثات‏ دةكاتةوة، تةنانةت دةيان هةزار جاريش ض بة رِاشكاوى و ض بة ئاماذة بؤكردن ئةم هةوالَة رِادةطةيةنيَت و ضةندةها بةلَطةى طومان‏برِ و رِوون و ضةسثاويشى لةسةر دةهيَنيَتةوة.

جا ئةطةر مرؤظايةتى بة تةواوى ذيريى لةدةست نةدات و، قيامةتيَكى ماددى يان مةعنةوى نةيةتة رِيَى، ئةوا بة حةتمى بة دواى قورئانى ثيرؤزى خاوةن ئيعجازدا دةطةرِيَت، وةك لة هةموو كيشوةرةكانى جيهان و دةولَةتة مةزنةكان و سويد و نةرويج و فينلةندةدا ئةمة رِووى‏ دا و، هةروةها وةك ئةوةى كة ضةندين وتاربيَذ و قسةزانى بةناوبانطى ئينطلتةرا بؤ قبوولَكردنى تيَدةكؤشن و، كؤمةلَةيةكى طرنطى ئةمريكايش كة بة دواى ئايينى رِاستةقينةدا عةودالَة، ليَى‏ دةكؤلَيَتةوة.. جا ئةمانةى كة باس‏كران، دواى تيَطةيشتن لة رِاستى‏يةكانى ئةو قورئانة، بآ هيض طومانيَك دةستى ثيَوة دةطرن و، بة طيان و هةناوى خؤيان لة دةورى كؤدةبنةوة. ضونكة سةبارةت بة ضارةسةريى ئةم رِاستى‏ية هيض شتيَك نى‏ية هاوضةشنى قورئانى ثيرؤز بيَت و لةمةولاش نابيَت و، بة هيض جؤريَك ناطونجآ شتيَكى تر ببيَت جيَى ئةم موعجيزة مةزنة بطريَتةوة.

دووهةم:

"ثةيامةكانى نوور" بة ويَنةى شمشيَريَكى ئةلَماس بة دةستى ئةم موعجيزة مةزنةوة، خزمةت‏طوزاريةكانى خؤيان بة رِادةيةك دةرخست كة دوذمنة سةرسةختةكانيشى بة بةلَطة دةمكوت كرد و ناضارى تةسليم‏بوونى كردن و، لةو رِووةشةوة كة موعجيزةيةكى واتا ثرِ لة ئيعجازةكانى قورئانن، لة بةردةم ئةم طةنجينةيةى قورئان‏دا ئةرك و فرمانى سةرشانى خؤيان بةجآ‏دةهيَنن، بة رِادةيةك كة دةتوانن دلأ و طيان و طشت هةستةكانى مرؤظ رِووناك بكةنةوة و ضارةسةريى شيفابةخش بة هةريةكةيان ببةخشن. ئةمةيشت بةلاوة سةير نةبيَت، ضونكة ئةم ثةيامانة كارى بانطةواز كردنيان‏ بؤ قورئانى ثيرؤز طرتووةتة ئةستؤ و هةر تةنها لة قورئان‏ ليَشاوى فةرِ و بةرةكةت وةردةطرن و قورئان تاكة سةرضاوةيانة.

ئةم ثةيامانة هةروةك بة تةواوى ئةركى سةرشانيان جآبةجآ دةكةن، لة هةمان‏كاتيش‏دا بةسةر ئةو ثرِوثاطةندة ضةثةلأ و نارِةوايةش‏دا سةركةوتن كة دوذمنانى ثةيامةكان بلآويان دةكردةوة و كةللةرِةقترين زةنديقيان لةناوبرد و، سةخت‏ترين قةلآكانى طومرِاييشيان كة "سروشت"ة و ثةنايان ثآ‏ دةبرد بة "ثةيامى سروشت" لة بناغةدا هةلَتةكاند و داريان بةسةر بةرديةوة نةهيَشت. هةروةها بة "مةسةلةى شةشةمى بةرى درةختى ئيمان" و بةلَطةكانى يةكةم و دووهةم و سآ‏هةم و هةشتةمى ثةيامى "عةساى مووسا"يش لة مةيدانى زانستة نويَكان و ضرِترين تاريكى‏ية خنكيَنةرةكانى "بآ‏ئاطايى‏"دا، بآ‏ئاطايىيان لةو طؤرِةدا نةهيَشت و نوورى تةوحيديان تيَدا ئاشكرا كرد.

ئا ليَرةوة دةردةكةويَت كة ثيَويستة بؤ ئيَمة = بؤ نةتةوةش طةلـآ ثيَويست‏ترة = لة ضوارضيَوة و سنوورى توانا و لة هةموو جآ‏يةك‏دا قوتابييانى نوور ضةندين قوتابخانةى نووريى بضووك بكةنةوة، دواى ئةوةى كة دةولَةت لةم كاتةدا دةرفةتى داوة بة كردنةوةى قوتابخانةى تايبةتى بؤ وتنةوةى ئايين[1]. رِاستة هةموو خويَنةريَكى "ثةيامةكانى نوور" دةتوانيَت سووديَك بؤ خؤى وةربطريَت. بةلآم ناتوانيَت لة هةموو مةسةلةكانى بة تةواوى تآ‏بـطات، ضـونـكة ئةو ثةيامانة رِوونـكـردنةوةى رِاسـتى‏يةكانى ئيمانن، كةواتة وانةى زانستى و، خواناسى و، سرةوتى دلأ و، خواثةرستين، لة يةك كات‏دا[2].

ئةو ئةنجام و بةرهةمانةى كة دةطونجا بؤ ماوةى ثيَنج يان دة سالأ لة قوتابخانة ئايينى‏يةكان‏دا دةست‏بكةوتناية، دةتوانريَت لة قوتابخانةكانى نووردا بة ماوةى ثيَنج يان دة حةفتة = بة ئيزنى خوا = دةست‏بكةون، بطرة = سوثاس بؤ خواى طةورة = لة ماوةى بيست سالَى رِابوردوودا ئةو ئةنجام و بةرهةمانةيان هيَنايةدى.

ئنجا سوودى ئةم ثةيامانة، كة بانطةوازكار و ضةند بريسكانةوةيةكى رِووناكى‏ية طةشةدارةكةى قورئانن، بؤ ذيانى نةتةوة و ئاسايشى نيَو ولآت شتيَكى سةلميَنراوة، تةنانةت بؤ ذيانى رِامياريش، ض جاى ذيانى ئةودنياى. كةواتة طةلـآ ثيَويستة دةولَةت بة نيازى خراث دةستيان بؤ دريَذ نةكات، بةلَكو بة لـيَبرِانةوة بؤ بلآوكردنةوةيان تآ‏بكؤشيَت و خةلَكى بؤ خويَندنةوةيان هان بدات، تاكو ئةم كارةى بكات بة كةفارةتى خراثكارى‏ية ثيَشووةكانى‏و، ببيَت بة بةربةستيَكى مةحكةم لة رِووى ئةو بةلآ و موسيبةت و ئاشووب و تؤقاندنكارى و مةترسىيانةى لة داهاتوودا ديَنةثيَش.



[1]  ضونكة قوتابخانة ئايينىيةكان لة توركيادا هةر لة سةرةتاى سالَةكانى بيستةوة تا سالَـى 1950ز قةدةغة كرابوون. (وةرطيَرِ)

[2]  تةنانةت طةر كةسيَكيش هةبيَت ثيَويستى بة "فيَربوون" نةبيَت، ئةوا بآطومان هةر ثيَويستى بة ثةرستش و، ناسينى خواى طةورة و, سرةوت و ئاسوودةيى دلَى هةية. لةبةر ئةوة، ثةيامةكانى نوور وانةيةكى ثيَويستن بؤ هةموو كةسيَك. (دانةر)