ثاشكؤى مةقامى دووهةمى وتةى سيازدةهةم
مةسةلةيةكى طرنطة و شةوى "قةدر" بة
دلأدا هات
ئةمةى خوارةوة رِاستىيةكى فراوان و دريَذة
"شةوى قةدر" بة دلَمدا هات، وا هةولأ دةدةم زؤر بة ثوختى بةم جؤرةى
خوارةوة ئاماذةى بؤ بكةم:
يةكةم:
مرؤظايةتى
بة دةست ئةم جةنطة جيهانىيةى دوايىيةوة طةلـآ ئازارى ضةشت، ضونكة سةختترين
جؤرةكانى ستةم و درِندةترين ضةشنةكانى خؤسةثاندنى بة ضاوى خؤى بينى، لةطةلأ ئةو
كاولكارىية سامناكةى كة هةموو جآيةكى سةرزةويى طرتةوة، ضونكة سةدان بآتاوان بة
تاوانى يةك كةس دووضارى طيروطرفت و دةردىسةرى بوون و، كةسانى بآدةستيش كةوتنة
بةدبةختى و نةبوونىيةكى تابلَـيَى تالَةوة و، سةركةوتوانيش تووشى ئةشكةنجةيةكى
ويذدانيى سةخت بوون، ضونكة دةزانن تواناى ضاككردنةوةى ئةو كاولكارىيةيان نىية
كة كردوويانة و، لة مةترسيى ئةوةشدان كة نةتوانن ثاريَزطاريى دةستةلآتةكةيان
بكةن.
ئةو
رِاستىيةش بة تةواوى بؤ خةلَكى دةركةوت كة ذيانى دنيا = بآ هيض طومانيَك =
ذيانيَكى كاتى و لةناوضووة و زرق و برقةكانى شارستانيَتيش بةنجكةر و لةخشتةبةرن و
هيض سووديَك بة مرؤظ ناطةيةنن و، طرؤى مرؤظايةتيش بة خويَنى ئةو دةستوةشاندنة
بةهيَزة سوور و خويَناوى بوو كة لة زاتى مرؤظانة و ئامادةيىية بةرزةكانى ناو
سروشتى وةشيَنران. هةروةها شكست و لةتوثةتبوونى "بآئاطايى" و
"طومرِايى" و "سروشت"ى كةرِ و بآطيانيش بة شمشيَرى ئةلَماسيى
قورئانى ثيرؤز بة ئاشكرا بؤ هةموو خةلَكى دةركةوت و، رِووة رِاستةقينة ضةثةلأ و
ناشيرين و غةددارةكةى سياسةتى نيَودةولَةتانيش ئاشكرا بوو كة ضرِترين و
ئةستوورترين و فراوانترين ثةردةى لةخشتةبردن و طومرِايىكردنة و لة هةموويان
زياتر خةلَكى دةخنكيَنيَت و "طيان"يشيان فريو دةدات.
كةواتة
ثاش رِوونبوونةوةى ئةمانة، بآ هيض طومانيَك، مرؤظايةتى بة دواى "خؤشةويستى
رِاستةقينة"ى خؤىدا دةطةرِيَت، كة ذيانى هةميشةيى و نةمرىية و، بة هةموو
توانايةوة بؤى تآدةكؤشيَت. وا لة باكوور و رِؤذئاواى جيهان و ئةمريكادا
نيشانةكانى ئةمةى باسمانكرد دةركةوتوون. هةروةها مرؤظايةتى بة تةواوى تآدةطات ئةم
ذيانةى دنياى كة بة ضةشنيَكى "مةجازى" خؤشى دةويَت و عاشقيةتى،
ذيانيَكى ناشيرين و لةناوضووة. ئةو كاتة = بآ هيض
طومانيَك = بة دواى ئةو قورئانة ثيرؤزةدا دةطةرِيَت كة
هةزار و سـآسـةدو شةست سالَة لة هةموو ضةرخيَكدا سآسةد مليؤن خزمةتطوزار و
قوتابيى هةية و.. مليؤنان كةسانى حةقرِةو تةسديقى هةموو يةكيَك لة فةرمانةكانى
دةكةن و.. لة هةموو دةقيقةيةكدا رِيَزى شايانى خؤى لة دلَى هةزاران
لةبةركةرانىدا دةطيريَت و.. رِيَنمايى مرؤظايةتى دةكات بة زمانى خؤيان و، بة
شيَوازة خاوةن ئيعجازةكةشى مذدةى ذيانى نةمرى و بةختةوةريى هةميشةيىيان دةداتآ و،
بةم كارةشى زامة بةسوآ و قوولَةكانيان سارِيَذ دةكات، بةلَكو ئةم مذدةيةى بة
هةزاران ئايةتى بةهيَزى خؤى دووثات دةكاتةوة، تةنانةت دةيان هةزار جاريش ض بة
رِاشكاوى و ض بة ئاماذة بؤكردن ئةم هةوالَة رِادةطةيةنيَت و ضةندةها بةلَطةى
طومانبرِ و رِوون و ضةسثاويشى لةسةر دةهيَنيَتةوة.
جا
ئةطةر مرؤظايةتى بة تةواوى ذيريى لةدةست نةدات و، قيامةتيَكى ماددى يان مةعنةوى
نةيةتة رِيَى، ئةوا بة حةتمى بة دواى قورئانى ثيرؤزى خاوةن ئيعجازدا دةطةرِيَت،
وةك لة هةموو كيشوةرةكانى جيهان و دةولَةتة مةزنةكان و سويد و نةرويج و فينلةندةدا
ئةمة رِووى دا و، هةروةها وةك ئةوةى كة ضةندين وتاربيَذ و قسةزانى بةناوبانطى
ئينطلتةرا بؤ قبوولَكردنى تيَدةكؤشن و، كؤمةلَةيةكى طرنطى ئةمريكايش كة بة دواى
ئايينى رِاستةقينةدا عةودالَة، ليَى دةكؤلَيَتةوة.. جا ئةمانةى كة باسكران، دواى
تيَطةيشتن لة رِاستىيةكانى ئةو قورئانة، بآ هيض طومانيَك دةستى ثيَوة دةطرن و، بة
طيان و هةناوى خؤيان لة دةورى كؤدةبنةوة. ضونكة سةبارةت بة ضارةسةريى ئةم
رِاستىية هيض شتيَك نىية هاوضةشنى قورئانى ثيرؤز بيَت و لةمةولاش نابيَت و، بة
هيض جؤريَك ناطونجآ شتيَكى تر ببيَت جيَى ئةم موعجيزة مةزنة بطريَتةوة.
دووهةم:
"ثةيامةكانى
نوور" بة ويَنةى شمشيَريَكى ئةلَماس بة دةستى ئةم موعجيزة مةزنةوة،
خزمةتطوزاريةكانى خؤيان بة رِادةيةك دةرخست كة دوذمنة سةرسةختةكانيشى بة بةلَطة
دةمكوت كرد و ناضارى تةسليمبوونى كردن و، لةو رِووةشةوة كة موعجيزةيةكى واتا ثرِ
لة ئيعجازةكانى قورئانن، لة بةردةم ئةم طةنجينةيةى قورئاندا ئةرك و فرمانى
سةرشانى خؤيان بةجآدةهيَنن، بة رِادةيةك كة دةتوانن دلأ و طيان و طشت هةستةكانى
مرؤظ رِووناك بكةنةوة و ضارةسةريى شيفابةخش بة هةريةكةيان ببةخشن. ئةمةيشت بةلاوة
سةير نةبيَت، ضونكة ئةم ثةيامانة كارى بانطةواز كردنيان بؤ قورئانى ثيرؤز
طرتووةتة ئةستؤ و هةر تةنها لة قورئان ليَشاوى فةرِ و بةرةكةت وةردةطرن و قورئان
تاكة سةرضاوةيانة.
ئةم
ثةيامانة هةروةك بة تةواوى ئةركى سةرشانيان جآبةجآ دةكةن، لة هةمانكاتيشدا بةسةر
ئةو ثرِوثاطةندة ضةثةلأ و نارِةوايةشدا سةركةوتن كة دوذمنانى ثةيامةكان بلآويان
دةكردةوة و كةللةرِةقترين زةنديقيان لةناوبرد و، سةختترين قةلآكانى طومرِاييشيان
كة "سروشت"ة و ثةنايان ثآ دةبرد بة "ثةيامى سروشت" لة
بناغةدا هةلَتةكاند و داريان بةسةر بةرديةوة نةهيَشت. هةروةها بة "مةسةلةى
شةشةمى بةرى درةختى ئيمان" و بةلَطةكانى يةكةم و دووهةم و سآهةم و هةشتةمى
ثةيامى "عةساى مووسا"يش لة مةيدانى زانستة نويَكان و ضرِترين تاريكىية
خنكيَنةرةكانى "بآئاطايى"دا، بآئاطايىيان لةو طؤرِةدا نةهيَشت و
نوورى تةوحيديان تيَدا ئاشكرا كرد.
ئا
ليَرةوة دةردةكةويَت كة ثيَويستة بؤ ئيَمة = بؤ نةتةوةش
طةلـآ ثيَويستترة = لة ضوارضيَوة و سنوورى
توانا و لة هةموو جآيةكدا قوتابييانى نوور ضةندين قوتابخانةى نووريى بضووك
بكةنةوة، دواى ئةوةى كة دةولَةت لةم كاتةدا دةرفةتى داوة بة كردنةوةى قوتابخانةى
تايبةتى بؤ وتنةوةى ئايين[1]. رِاستة هةموو خويَنةريَكى "ثةيامةكانى نوور" دةتوانيَت
سووديَك بؤ خؤى وةربطريَت. بةلآم ناتوانيَت لة هةموو مةسةلةكانى بة تةواوى
تآبـطات، ضـونـكة ئةو ثةيامانة رِوونـكـردنةوةى رِاسـتىيةكانى ئيمانن، كةواتة
وانةى زانستى و، خواناسى و، سرةوتى دلأ و، خواثةرستين، لة يةك كاتدا[2].
ئةو
ئةنجام و بةرهةمانةى كة دةطونجا بؤ ماوةى ثيَنج يان دة سالأ لة قوتابخانة
ئايينىيةكاندا دةستبكةوتناية، دةتوانريَت لة قوتابخانةكانى نووردا بة ماوةى
ثيَنج يان دة حةفتة = بة ئيزنى خوا =
دةستبكةون، بطرة = سوثاس بؤ خواى طةورة =
لة ماوةى بيست سالَى رِابوردوودا ئةو ئةنجام و بةرهةمانةيان هيَنايةدى.
ئنجا
سوودى ئةم ثةيامانة، كة بانطةوازكار و ضةند بريسكانةوةيةكى رِووناكىية
طةشةدارةكةى قورئانن، بؤ ذيانى نةتةوة و ئاسايشى نيَو ولآت شتيَكى سةلميَنراوة،
تةنانةت بؤ ذيانى رِامياريش، ض جاى ذيانى ئةودنياى. كةواتة طةلـآ ثيَويستة دةولَةت
بة نيازى خراث دةستيان بؤ دريَذ نةكات، بةلَكو بة لـيَبرِانةوة بؤ بلآوكردنةوةيان
تآبكؤشيَت و خةلَكى بؤ خويَندنةوةيان هان بدات، تاكو ئةم كارةى بكات بة كةفارةتى
خراثكارىية ثيَشووةكانىو، ببيَت بة بةربةستيَكى مةحكةم لة رِووى ئةو بةلآ و
موسيبةت و ئاشووب و تؤقاندنكارى و مةترسىيانةى لة داهاتوودا ديَنةثيَش.
[1] ضونكة
قوتابخانة ئايينىيةكان لة توركيادا هةر لة سةرةتاى سالَةكانى بيستةوة تا سالَـى
1950ز قةدةغة كرابوون. (وةرطيَرِ)
[2] تةنانةت طةر
كةسيَكيش هةبيَت ثيَويستى بة "فيَربوون" نةبيَت، ئةوا بآطومان هةر
ثيَويستى بة ثةرستش و، ناسينى خواى طةورة و, سرةوت و ئاسوودةيى دلَى هةية. لةبةر
ئةوة، ثةيامةكانى نوور وانةيةكى ثيَويستن بؤ هةموو كةسيَك. (دانةر)