ضةند ثةند و رِيَنمايى و ئامؤذطارىيةك

بؤ كؤمةلَة لاويَكى داماو

رِؤذيَكيان كؤمةلَـيَك لاوى جوانخاس و وريا و زيرةك هاتن بؤ لام‏‏ و‏، داواى ضةند رِيَنمايى و بيَداركردنةوةيةكى بةهيَز و باشـى وايان لـآ‏كردم كة بيانثاريَزيَت لة ثزيسـكى شةرِ و ئاذاوةى داخوازى‏يةكانى ذيان و هةرةتى لاوى و هةوا و ئارةزووى دةوروبةريان.

منيش هةر بةو جؤرة وةلآمةى كة دامةوة بؤ ئةوانةى داواى يارمةتىيان لة ثةيامةكانى نوور كرد، وةلآمى ئةم لاوانةيشم وا دايةوة و وتم:

= باش بزانن ئةم بةهارى تةمةن و جوانى‏يةى ذيانتان كة ئيَستا لةزةتى لـآ‏ دةبينن، بآ هيض طومانيَك دةرِوات و ناميَنيَت. جا ئةطةر خؤتان لة ضوارضيَوةى سنوورةكانى شةرع‏دا نةهيَلَنةوة و لةو سنوورانة دةربضن، ئةوا لاوى‏يةكةتان زاية دةبيَت و بة خؤرِايى لةكيستان‏ دةضيَت و، ض لة دنيا و ض لة طؤرِ و ض لة قيامةت‏دا ئةوةندة طيروطرفتتان دةهيَنيَتةرِآ كة لةو تام و لةزةتةى لاوى و تةمةنى دنياتان طةلـآ زؤر‏ و زياتر بيَت. بةلآم ئةطةر بةهارى لاويتان لة: دةروون‏ثاكى و ثاريَزطاريى شةرةف و طوآ‏رِايةلَيى خوادا بردةسةر، بةوةى كة خؤتان بة ثةروةردةى ئيسلام ثآ‏طةياند و بةمةش شوكرانةى ئةو نيعمةتى لاوى و طةنجى‏يةتان دةربرِى كة خواوةند ثيَى‏بةخشيون، ئةوا لة مةعنا و ناوةرؤك‏دا، ئةو سةردةمى لاوى‏يةتان دةميَنيَتةوة و بةردةوام دةبيَت و، دةبيَت بة هؤيةك بؤ دةست‏كةوتنى لاوى‏يةكى هةميشةيى لة بةهةشتى نةمرى و هةتاهةتايى‏دا.

"ذيان" طةر لة "ئيمان" بةتالأ ببيَت، يان بةهؤى زؤريى طوناهبارى و سةرثيَضى‏كردنةوة لة فةرمانةكانى خواى طةورة، كاريطةريى ئيمانى تيَدا نةمابيَت، ئةوا لةطةلأ تام و لةزةتة رِوالَةتى و كةم‏خايةن و كورتةكانى‏دا، ضةندين ئةوةندةى ئةو تام و لةزةتانة خةم و خةفةت‏و ئازار دةرخواردى مرؤظ دةدات.

ضونكة لةبةر ئةوةى مرؤظ عةقلأ و بيرى دراوةتآ، ئةوا ثةيوةندى‏يةكى سروشتيى بةتينى لةطةلأ رِابوردوو‏‏ و داهاتووىدا هةية‏، سةرةرِاى كاتى ئيَستاى. ئةم ثةيوةندى‏يةى لةطةلأ ئةو كاتانةدا هيَندة بةتينة كة دةتوانيَت تامى لةزةتةكانى ئةو سةردةمانة و ئازارةكانيان بضيَذيَت، بة ثيَضةوانةى ئاذةلأ كة خةم و ثةذارةكانى رِابوردوو و مةترسى‏ية ضاوةرِوان‏كراوةكانى داهاتوويش، لةزةتةكانى كاتى ئيَستاى لـآ‏ناشيَويَنن و تيَكى‏نادةن، ضونكة بيركردنةوةى نةدراوةتآ.

لةبةر ئةوةية كة ئةو كةسةى بةرةو شيوى "طومرِايى" بةربووةتةوة و، "بآ‏ئاطايى"ش بة تةواوى هةر شةش‏دةرى لـآ‏ طرتووة، خةفةتةكانى بؤ كاتةكانى رِابوردووى و دلَةتةثآ و نيطةرانى‏يةكانيشى بؤ دوارِؤذى، تامى لةزةتةكانى ئيَستاى ناهيَلَن و ذيانى بة خةم و ئازار و خةيالأ لـآ‏ دةشيَويَنن، بة تايبةت لةزةتة نارِةواكان كة وةك هةنطوينى ذةهراوى وان.

واتة لة رِووى ضةشتنى تام و لةزةتةكانى ذيانى دنياوة، مرؤظ سةد ثلة لة خوار ئاذةلَةوةية، تةنانةت "ذيان" و "بوون" و "جيهان"ى طومرِا‏ و بآ‏ئاطايان تةنها ئةمرِؤ و كاتى ئيَستايانة. ضونكة كاتة بةسةرضووةكان و هةرضى‏يةكيان تيَداية، بة حوكمى طومرِايى‏يةكةيان، "نةبوو" و "مردوو"ن، ئيتر لةويَوة هةموو جؤرة تاريكى‏يةكيان ئاراستة دةكريَت و تياى‏دا دةتليَنةوة.. كاتةكانى داهاتوويش سةبارةت بةوان، بةهةمان جؤر، شتانيَكى"نةبوو"ن، ضونكة ئةوان باوةرِيان بة "غةيب" نى‏ية، كةواتة ئةو جودايى‏ية هةميشةيى‏يانةى كة تةواو نابن و لةبن نايةن، ذيانى ئةوانة بة ضةندين تاريكيى رِةش ثرِ دةكات، مادةم داراى عةقلأ و ذيرى بن و لةطةلأ ئةوةش‏دا ئينكاريى حةشر و زيندووبوونةوة بكةن.

بةلآم ئةطةر "ئيمان" ببيَت بة "ذيان"ى ذيان و تيشكى خؤى بهاويَتة ناو ذيانةوة، ئةوا هةموو كاتةكانى رِابوردوو و داهاتوو رِووناك دةبنةوة و "مانةوة"يان دةست‏ دةكةويَت و لة طؤشةى ئيمانةوة، ضةندين تام و ضيَذى مةعنةوى و بةرز و رِووناكى "بوون" و "مانةوة" بة "دلأ" و "طيان"ى مرؤظى ئيماندار دةبةخشن.

ئةم رِاستى‏ية، لة ئوميَدى حةوتةمى "ثةيامى ثيران"دا بة تةواوى رِوون‏كراوةتةوة، با سةير بكريَت . ذيان ئاواية.. جا ئةطةر دةتانةويَت تامى ذيان بضيَذن، ئةوا ذيانتان بة "ئيمان" بذييةنن و، بة ئةنجامدانى فةرزةكان بيرِازيَننةوة و، بة دوورةثةريَزيشتان لة سةرثيَضيى فةرمانةكانى خواوةند ثاريَزطاريى بكةن.

رِاستيى ئةو "مردنة"ش كة هةرضى رِؤذة مردووان لة هةموو شويَنيَك‏دا سامناكى و مةترسى‏يةكانيمان ثيشان‏ دةدةن، وا لة نموونةيةك‏دا رِوونى دةكةمةوة، هةروةك بؤ ضةند لاويَكى ترى وةك ئيَوةم رِوون كردةوة:

وا دابنيَين ليَرةدا ضةندين سيَدارة دانراون و لة تةنيشتى ئةو سيَدارانةشةوة فةرمانطةيةك هةية بةخششى زؤر و طةورة طةورةى تيَدا دابةش دةكريَت بةسةر بةختةوةران‏دا. ئيَمةش كة دة دانة كةسين ليَرةدا، بمانةويَت و نةمانةويَت، بؤ ئةوآ بانط دةكريَين. بةلآم لةبةر ئةوةى كاتى بانط‏كردنمان نازانين، ئةوا هةموو خولةكيَك ضاوةرِيَين ثيَمان‏بلَيَن: "وةرة برِيارى لةسيَدارةدانت وةربطرة و بة سيَدارةكةت‏دا سةربكةوة"! يان بلَيَن: "وةرة ئةو بليتة وةربطرة كة بؤت‏دةرضووة و مليؤنةها ليرةى زيَرِينى لـآ قازانج دةكةيت!

لةم كاتةدا كة ئيَمة رِاوةستاوين و لة ضاوةرِوانى‏داين، لاى دةرطاكةوة دوو كةس ثةيدا بوون و هاتنة ذوورةوة:

يةكيَكيان: ئافرةتيَكى جوانى نيمضةرِووتى طالَتةضى‏ية، ثارضةيةك شيرينيى بةدةستةوة طرتووة و ثيَشكةشمانى دةكات و بة رِوالَةت لةوة دةضآ خؤش و بةتام بيَت، بةلآم لة رِاستى‏دا ذةهراوى‏ية..

ئةوى تريان: ثياويَكى بةويقارى ورياية، نة فيَلَبازة و نة ئةوةندةش بآ‏تةجروبةية كة بخةلَةتيَت، لة دواى ئةو ئافرةتةوة هاتة ذوورةوة و وتى: من تةليسميَكى سةير و وانةيةكى ثرِ لة ثةندم بؤ هيَناون. ئةطةر ئةم وانةية بخويَنن و لةو شيرينى‏ية نةخؤن، ئةوا لةو قةنارة و سيَدارانة رِزطارتان دةبيَت و بةم تةليسمة بليتى ئةو بةخشش و خةلآتة بةنرخةتان دةست‏دةكةويَت. ئةوةتا ئيَوة بة ضاوى خؤتان دةبينن كة هةر كةسيَك لةو شيرينى‏ية بخوات تا دةطاتة لاى قةنارةكةى سكى ثيَض‏دةخوات و بة سكيَشةوة دةتليَتةوة.

ئةوانةش كة بليتةكةيان بؤ دةرضووة، هةرضةند لة ئيَمةوة ديار نين و بة رِوالَةت لةوة دةضيَت كة بة قةنارةكان‏دا سةركةوتبن، بةلآم زياتر لة مليؤنةها شايةت هةوالَمان دةدةنآ كة ئةوانة لة سيَدارة نةدراون، بةلَكو دارى سيَدارةكانيان كردووة بة ثليكانة و بة ئاسانى ثيايان‏دا سةركةوتوون و لةويَوة رِؤشتوون بؤ ئةو فةرمانطةيةى كة بةخششةكانى تيَدا دابةش دةكريَت.

فـةرمـوون لة ثةنجـةرةكانةوة برِوانن، با بة ضاوى خؤتان ببينن كة ضؤن طةورة ليَثرسراوان‏ و سةرثةرشتيارانى دابةشكردنى ئةو بةخششانة ثرِ بة دةم دةلَيَن:

(بةوثةرِى دلَنيايى‏يةوة بزانن كة خاوةنانى ئةو تةليسمة سةير و سةرسوورِهيَنةرة، بليتةكةيان بؤ دةرضووة. هةروةك بة "عين اليقين" و بآطومانى ئةوانةتان بينى كة بة سيَدارةكان‏دا سةركةوتن، هيض طومانيَكيشتان لةمةدا نةبيَت، ضونكة وةك خؤرى ناوجةرطةى ئاسمان شتيَكى ئاشكرا و رِوونة).

بةم جؤرة و بة ضةشنى ئةم نموونةية:

تام و لةزةتة حةرام و نارِةواكانى "لاوى" وةك هةنطوينى ذةهراوى وان! مردنيش لاى ئةوانةى كة بليتى ئيمانيان ون كردووة = ئةو بليتةى كة بةختةوةريى هةميشةيى بؤ خاوةنةكةى دةباتةوة = وةك سيَدارة واية و، ئةوانة هةميشة ضاوةرِوانى جةللادى "مردن"ن، كة لةبةر نةزانراويى كاتةكةى دةطونجآ هةموو ضاوترووكاندنيَك ئامادة بيَت، تاكو بة بآ جياوازى‏كردن لة نيَوان ثير و لاودا ملان بثةرِيَنيَت و بيانخاتة ناو ضالَى طؤرِةوة، ئةو طؤرِةى كة بة رِوالَةت دةرطاى تاريكيى هةميشةيى‏ية.

بةلآم ئةطةر لاو ثشـتى لةو تام و لةزةتة حـةرامة هةلَكرد كة وةك هةنطوينى ذةهراوى واية و، هةولَى دا ئةو تةليسمة قورئانى‏يةى دةست بكةويَت كة بريتى‏ية لة ئيمان و بةجآ‏هيَنانى فةرزةكان، ئةوا سةد و بيست‏وضوار هةزار ثيَغةمبةر = عليهم السلام = و طةلـآ ئةوليا و ثياوضاك و زاناى خواناسى لةذمارةبةدةر، بة يةك‏دةنط و بة ثيشاندانى شويَنةوارى هةوالأ و مذدةكةيان، مذدةى دةدةنآ كة: ئيماندار بليتيَكى واى بؤ دةردةضيَت "بةختةوةريى هةميشةيى" دةست بخات.

ثوختةى ئةم قسانة ئةوةية كة:

بآ هيض طومانيَك قؤناغى "لاوى" دةرِوات و ناميَنيَت. جا ئةطةر لة ثيَناوى قؤزتنةوةى تام و لةزةت و كةيف و شاديى هةلَةشةيى و لةخؤبايى‏بوون‏دا بةسةرضووبيَت، ئةوا هةزاران بةلآ و ئازارى ثرِ ئيَش بؤ ئةو مرؤظة بةجآ‏دةهيَلَـيَت، ض لة دنيا و ض لة قيامةت‏دا.

ئةطةر دةتانةويَت تآ‏بطةن لةوةى كة ئةم حالَةتةى ئةو جؤرة لاوانةى تيَدان زؤربةى جار دةيانطةيةنيَتة خةستةخانةكان، لةبةر هةلَس‏وكةوتى هةلَةشة و زيادةرِةوى و تووشبوونيانةوة بة ضةندين نةخؤشيى دةروونى..

يان طةر دةتانةويَت بزانن ئةو ضةشنة حالَة دةيانطةيةنيَتة بةنديخانةكان و ئةو مةلَبةندانةى كة بة ضاوى سووك سةيرى مرؤظى تيَدا دةكريَت، بةهؤى شويَن‏كةوتنى هةوا و ئارةزووةكانيان و بايى‏بوونيانةوة لة خؤيان.. يان بؤ مةلـها و مةيخانةكان، بةهؤى ئةو دلَتةنطى و دةروون‏ تةسكى‏يةى كة لة ئةنجامى دلَةتةثآ و ئازارة مةعنةوى و دةروونى‏يةكانةوة دووضارى دةبن..

بةلَـآ، طةر دةتانةويَت لةم ئةنجامانة دلَنيا ببن، ئةوا ثرسيار لة خةستةخانة و بةنديخانة و طؤرِستانةكان بكةن. طةر ثرسيارتان‏ كرد، ئةوا بآ هيض طومانيَك لةسةر زمانى حالَى خةستةخانةكانةوة طويَتان لة ئاخ و داخى ضةندين نةخؤشيى وةها دةبيَت كة لة ئارةزووبازى و زيادةرِةويى لاوانةوة ثةيدا بوون.. هةروةها لة بةنديخانةكانيشةوة ئاهونالَةى خةم و دةنطى ثةشيمانى و هةنسكى حةسرةتى ئةو لاوانة دةبيستن كة لة خؤيان بايى بوون و رِةفتارى هةلَةشانةيان دةنواند، كةضى وا ئيَستا لة ئةنجامى طوآ‏رِايةلَى نةكردن و سنوورشكاندنى فةرمانةكانى شةرعةوة، زللةى تةمآ‏كردنيان لـآ‏ دةدريَت. ديارة ئةو كاتةش بؤتان دةردةكةويَت كة زؤربةى ئةو شتانةى مايةى ئازارى طؤرِن = كة جيهانيَكى بةرزةخيى ئةوتؤية لةبةر زؤريى ئةوانةى تيَى‏دةضن دةرطاكانى بةردةوام لة كردنةوة و داخستن‏دان! = هةلَس‏وكةوتة هةلَة و خراثةكانن كة ئةو مرؤظة لة سالآنى تةمةنى "لاوى‏"دا ئةنجامى داون، وةك بة بينينى ئةوانةى طؤرِيان بؤ كةشف دةبيَت و بة شايةتيى هةموو زانايان‏و ئةهلى حةقيقةت، ضةسثاوة.

يان طةر حةز دةكةن ئةمةتان زياتر بؤ رِوون ببيَتةوة فةرموون ثرسيار لة "ثيران" و "بيماران" بكةن كة زؤرينةى ضين و تويَذةكانى ئادةميزادن. خؤ طةر ثرسياريان لـآ بكةن، ئةوا لة زؤربةى ئةوانةوة دةبيستن، كة دةلَيَن:

(زؤر بةداخةوةين بؤ ئةو تةمةنةى لة دةستمان دةرضوو! بةهارى لاويمان لة ضةندين شتى بآ‏نرخ‏ و تةنانةت زيانبةخش‏دا بةزاية دا. هةرطيز ضاو لة ئيَمة نةكةن و شويَن‏‏ثيَمان هةلأنةطرن)! ضونكة ئةو كةسةى كة لة ثيَناوى ئةوةى ثيَنج يان دة سالَى تةمةنى لاويى بة ضةند ضيَذيَكى حةرام بباتةسةر، سالَةهاى سالَى ذيانى دنياى بة خةم و خةفةت لـآ‏ برِوات‏و، ثاشان لة دؤزةخيش‏دا سزا بضيَذيَت.. ئةو كةسة، شايانى بةزةيى ثيَداهاتنةوة نى‏ية، هةرضةندةش لة حالَيَكى ئةوةندة سةخت‏داية كة لة هةموو كةسيَك زياتر بةزةيى مرؤظ دةبزويَنيَت، ضونكة ئةطةر كةسيَك بة رِةزامةنديى خؤى زيانى بؤ خؤى هةلأبذارد و زةرةرى خؤى ثآ خؤش بوو، شايستةى ئةوة نى‏ية مرؤظ بةزةيى ثيَدا بيَتةوة و بة ضاوى ميهرةبانى‏يةوة بؤى برِوانيَت، بةثيَى ئةو دةستوورة دانست‏بةخشةى كة دةلَيَت: "الراضي بالضرر لا يُنظر له".

لة خوا داواكارم ئيَمة و ئيَوةش لة فيتنة و ئاشووب و ئاذاوةى لةخشتةبةرى ئةم كات و سةردةمة بثاريَزيَت و لة شةرِ و خراثةكارى رِزطارمان بكات. ئامين.