ثارضةى ضوارةمى
ثاشكؤى وتةى دةهةم
(قالَ مَنْ
يُحْيِ العِظامَ وهيَ رَميم * قُلْ يُحييها الّذي
اَنْشأَها اَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عليم) (يس:78=79)
واتة:
مرؤظ دةلَيَت: كآ ئةو ئيَسكة رِزيوانة زيندوو دةكاتةوة؟ تؤ بلَآ: ئةو كةسةى كة يةكةم
جار بةديىهيَنا و ذيانى بة بةردا كرد، هةر ئةويش زيندووى دةكاتةوة.
لة
نموونةى سآهةمى رِاستيى نؤهةمى وتةى دةهةمدا وتراوة كة:
ئةطةر
يةكيَك ثيَىوتيت: (كةسيَكى مةزن هةية لةو كاتةدا كة هةر لة بةرضاوى خؤماندا
سوثايةكى مةزن لة يةك رِؤذدا ثيَكدةهيَنيَت، هةر ئةو كةسة تةنها بة
فووثياكردنيَكى بووقى سةربازى دةتوانيَت يةك لةشكرى تةواوى ئةو سةربازانةش كؤ
بكاتةوة كة بؤ حةوانةوة لةم لا و لةو لادا بلآوبوونةتةوة و، لة ذيَر ئالآ و
رِيَساى لةشكرةكةىدا ئامادة و جةميان بكات).. تؤيش لة وةلآمى ئةودا ثيَتوت:
(نةخيَر.. باوةرِ ناكةم بتوانيَت كارى وا ئةنجام بدات). ئايا ئةم وةلآم و
ئينكارىيةت بة شيَتى و طيَذى و طةلحؤيى لة قةلَةم نادريَت؟
هةر
بةو جؤرةش ئةو كةسةى كة لة نةبوونةوة جةستةى طشت طيانداران و سةرجةمى زيندةوةرانى
بةدىهيَناوة، ئةو جةستانةى كة وةكو لةشكرى سةربازيى ئةو بوونةوةرانةن كة ئةوانيش
لة سوثاى مةزن دةضن و.. ثاشان هةموو طةرديلةكان و لايةنة نةرمونيانةكانى ئةوانى
بة رِيَسايةكى كاملأ و تةرازوويةكى دانا و بة فةرمانى: (كُن فيكون) لة شويَنى
شياوى خؤياندا داناوة.. ئةو كةسةى كة لة هةموو سةدةيةك بةلَكو لة هةموو
بةهاريَكدا سةدان هةزار جؤر تيرة و تاقمى زيندةوةران بةدىدةهيَنيَت كة وةك سوثا
وان.. ئايا دةطونجآ ثرسيار لة بارةى ئةم كةسة بةتوانا و زانايةوة بكريَت و
بوتريَت: ضؤن تةنها بة هاوارو فوويةكى ئيسرافيل بة بووقةكةىدا، سةرجةمى طةرديلة
سةرةكىيةكان و بةشة بنةرِةتىيةكانى ئةو سةربازة يةكترناسانة كؤ دةكاتةوة لة ذيَر
ئالآ و سايةى رِيَساى لةشكرى لةشدا؟! ئايا دةطونجآ ئةم كارة لةو كةسة بةتوانا و
زانايةوة بة دوور بزانريَت؟ ئايا بةدوورزانينى ئةم كارة لةو خواوةندة بةتوانا و
زاناية، نيشانةى طةلحؤيى و بةلَطةى شيَتى نىية؟
هةروةها
قورئانى ثيرؤز هةندآ لة كارة دةراسا و ناوازةكانى خواى طةورة لة دنيادا،
باسدةكات، تاكو زةينةكان بؤ تةسديق و دلآنيش بؤ باوةرِكردن ئامادة ببن سةبارةت بة
كارة دةراساكانى خؤى كة سةر بة دوارِؤذن.. ياخود ئةو كار و فرمانة خوايىية
سةرسوورِهيَنانةى كة لة دوارِؤذ و قيامةتدا رِوو دةدةن بة جؤريَك باس دةكات كة
قةناعةت و دلَنياييمان بداتآ، بةهؤى ئةو هاوويَنة زؤرانةى كة لة دنيادا
دةيانبينين. بؤ نموونة:
(اَوَلَمْ
يَرَ الاِنسانُ اَنّا خلقناهُ مِنْ نُطفَةٍ فإذا هوَ خصيمٌ مبين) تا كؤتايى
(سوورةتى ياسين)، ليَرةدا قورئانى ثيرؤز كيَشةى حةشر بة حةوت هةشت شيَوةى جياجيا
و جؤراوجؤر دةضةسثيَنيَت و بةلَطةى لةسةر دةهيَنيَتةوة..
لة
سةرةتادا "دروستبوونى يةكةم جار" دةخاتة ثيَشضاوى مرؤظ و، دةفةرمويَت:
ئةوةتا بة ضاوى خؤتان دةبينن كة لة ئاوى مةنى دروست دةبن و ثاشان دةبن بة زةروو،
ثاشان بة ثارضةيةك طؤشت و ئنجا بة مرؤظ.. ئيتر ضؤن "دروستبوونةوةى دووهةم
جار" بة دوور دةزانن كة كتومت وةك دروستبوونى يةكةم واية تةنانةت لةضاو
يةكةمدا ئاسانتريشة؟..
ثاشان
بة: (الذي جعلَ لكُمْ منَ
الشجَرِ الاَخضَرِ ناراً) (يس:80) ئاماذة بؤ ئةو ضاكة و
نيعمةت و بةخشايشانة دةكات كة خواوةندى حةق بةم مرؤظةى بةخشيون. كةواتة ئةو كةسةى
ئةم ضةشنة نيعمةتانةى ثآ بةخشيون، هةرطيز دةستبةردارتان نابيَت تا هةر وا بآ
لـيَثرسينةوة برِؤنة ناو طؤرِةكانتان و تياىدا بخةون و هةلَنةسنةوة.. ثاشان بة
هيَما دةفةرموآ: ئيَوة زيندووكردنةوة و سةوزبوونةوةى درةختة مردووةكان بة ضاوى
خؤتان دةبينن، ئةدى بؤضى بةلاتانةوة دوورة كة ئةو ئيَسكانةى وةك تةختة و دارى
بآطيانيان لـآ هاتووة ذيانيان تيَدا ثةيدا ببيَتةوة و بؤضى قياسى ئةو ئيَسكانة
ناكةنة سةر درةختة مردووةكان؟..
ثاشان
ئايا دةطونجآ ئةو كةسةى ئاسمانةكان و زةويى بةدىهيَناوة، لة زيندووكردنةوة و
مراندنى مرؤظدا = كة بةرى درةختى زةوى و ئاسمانةكانة = كؤلَةوار و دةستةوسان
بيَت؟.. يان ئايا دةطونجآ ئةو كةسةى كة هةموو كاريَكى درةخت بةرِيَوة ببات و
ضاوديَريى بكات، بةلآم بةرى ئةو درةختة ثشتطوآ بخات و فةرامؤشى بكات بؤ كةسانى
تر؟ ئايا لةو طومانةدان: "درةختى بةديهاتووان" كة هةموو بةشيَكى بة
هةويرى "دانايى" شيَلراوة، بؤ بآمةبةستى و بآهوودةيى وازى لـآ
بهيَنريَت و دةستى لـآ هةلأبطيريَت و بةر و ئةنجامةكانى ثشتطوآ بخريَت؟! كةواتة
ئةو كةسةى دوايى لة حةشردا زيندووتان دةكاتةوة، هةر ئةو كةسةية كة كاروبارى
ئاسمانةكان و زةويى بة دةستة و، سةرجةمى بوونةوةرانيش ضةشنى سةربازى
طوآرِايةلأ ملكةضى فةرمانى ئةون و، هةموو ئةوانةى بة تةواوةتى و لة رِيَى
فةرمانى: (كُنْ فيكون)ةوة بؤ كار و
فرمانةكانى خؤى ذيَربار خستووة.. ئةو كةسةى كة بةديهيَنانى بةهارى بةلاوة بة
ئةندازةى بةديهيَنانى يةك تاقة طولأ و، دروستكردنى سةرجةمى زيندةوةرانيش بةلاى
توانستيةوة بة قةدةر دروستكردنى يةك دانة ميَش ئاسانة.. جا كةسيَك كة خاوةنى
توانستيَكى وةهابيَت هةرطيز ثيَىناوتريَت: (مَنْ يُحي
العظامَ)؟
ثاشان
بة دةستةواذةى: (فَسُبحانَ الّذي بيدهِ مَلَكوتُ كلِّ شيء) (يس:83) دةرىدةخات
كة: هةر تةنها خواى طةورةية كاروبار و كليلى هةموو شتيَكى بةدةستة و بةوثةرِى
ئاسانيى ضةشنى هةلَطيَرِانةوةى لاثةرِةى كتيَب، شةو و رِؤذ و زستان و هاوين
ئالأوطؤرِ دةكات و، دنيا و قيامةتيش لاى ئةو وةك دوو مةنزلأ وان كة دةرطاى
يةكيَكيان دابخات و ئةوى تريشيان بكاتةوة. جا مادةم واية، ئةوا ئةنجامى طشت ئةو
بةلَطانةى ثيَشوو بريتىية لة: (واِليهِ تُرجَعون) واتة هةر
ئةويشة كة لة طؤرِةكانتاندا زيندووتان دةكاتةوة و بةرةو حةشر دةتانبات و لة
ديوانى خاويَنى خؤيشىدا حسابى خؤتان دةداتآ.
بةم
جؤرة، دةبينيت ئةم ئايةتانة (بةوةى كة: هاوويَنةى حةشريان لة دنيادا، خستةرِوو)
زةين و دلآنيان بؤ وةرطرتنى كيَشةى حةشر ئامادة كرد.
هةندآ جارى تريش قورئانى ثيرؤز كارة
قيامةتىيةكان بة شيَوةيةك باس دةكات كة ضاوى هةستى مرؤظ بكاتةوة و ئاماذةى بؤ
هاوضةشنةكانى ئةو كارة سةر بة قيامةتىيانة بؤ بكات كة لة دنيادا هةن تاكو رِيَى
ئينكارىكردن لة مرؤظ بطريَت و بةدوورزانين لة زةينىدا لابدات. بؤ نموونة:
(اِذا
الشّمسُ كُوِّرَتْ * واِذا النجومُ
انكدرَتْ * واِذا
الجبالُ سُيّرَتْ * واِذا العِشارُ
عُطّلتْ * واِذا
الوحوشُ حُشرَتْ * واِذا البحارُ سُجّرتْ * واِذا
النفوسُ زُوّجتْ * واِذا المَوؤدةُ سُئلتْ * بأيّ ذنبٍ
قُتِلتْ * واِذا
الصُحُفُ نُشِرَتْ * واِذا السَّماءُ
كُشِطتْ * واِذا
الجحيمُ سُعِّرَتْ * واِذا الجنّةُ أُزْلِفتْ
* عَلِمَتْ
نَفْسٌ ما اَحضرَتْ) تا كؤتايى سوورةتةكة.
(اِذا
السّماءُ انفطرتْ * واِذا الكواكبُ
انتثرتْ * واِذا
البحارُ فُجِّرَتْ * وَاِذا القبورُ
بُعثرتْ * علمتْ
نفسٌ ماقَدّمتْ واَخرّتْ) تا كؤتايى سوورةتةكة.
(اِذا
السّماءُ انشقّتْ * واَذِنَتْ لربّها
وحُقَّتْ * واِذا
الاَرضُ مُدَّتْ * واَلقَتْ مافيها وتخلّتْ * واَذِنَتْ
لربّها وحُقَّتْ) تا كؤتايى سوورةتةكة.
دةبينيت
ئةم سوورةتانة بة تةرز و شيَوازيَك لة ئالأوطؤرِة مةزن و كاروبارة طةورة
ثةروةردطارىيةكانى سةر بة حةشر دةدويَن كة دلَى مرؤظ ثابةندى سةرسوورِمانيَكى
طةورة و عةقلَيشى طرفتارى سةرسامىيةكى مةزن دةكةن.. بةلآم هةر ئةوةندةى مرؤظ لة
ثايز و بةهاردا هاوويَنةى ئةو رِووداوانة بة ضاوى خؤى دةبينيَت، ئةوا بةوثةرِى
ئاسانى وةرىدةطريَت و باوةرِى ثآ دةكات.
جا
لةبةر ئةوةى تةفسيركردنى ئةم سآ سوورةتة دريَذة دةكيَشيَت، ئةوا بؤ نموونة تةنها
وشةى: (واِذا
الصُحفُ نُشِرت) وةردةطرين و لة بارةيةوة دةدويَين:
ئةم ئايةتة ئةوة دةطةيةنيَت كة: لة رِؤذى حةشردا
هةموو كردةوةكانى مرؤظ لةسةر لاثةرِةيةكدا تؤماركراون و دةخريَنة رِوو. جا لةبةر
ئةوةى ئةم مةسةلةية شتيَكى سةير و سةرسوورِهيَنةرة، عةقلأ ثةيى ثآ نابات. بةلآم
سوورةتةكة هةروةك ئاماذة بؤ حةشرى بةهارانة دةكات و، هةروةك خالأ و لايةنةكانى
تريش لة دنيادا هاوويَنةيان هةية، بة هةمان جؤر "خستنةرِووى لاثةرِةى
كردةوةكانى مرؤظيش" هاوويَنةيان لةم دنيايةدا ئاشكراية، ئةوةتا هةموو: بةر و،
طيا و، درةختيَك خاوةنى كردةوة و، فةرمانبةرى و، بةندايةتى و، تةسبيحاتى تايبةتيى
خؤيانن، بة شيَوةيةك كة ناوة جوانةكانى خواى طةورةيان ثآ دةربكةويَت. ئنجا سةرجةمى
ئةم هةموو كارانةش لةطةلأ ميَذووى ذيانى ئةم بةر و طيا و درةختةدا لة يةكبةيةكى
ناوك و تؤوةكانىدا تؤماركراون و هةر هةموويشيان جاريَكى تر لة بةهاريَكى تر و
جآيةكى تردا دةردةكةونةوة. واتة هةروةك يةكبةيةكى ئةوانة بةوثةرِى رِوونى و
رِةوانى و بة شيَوة و شكلَة رِوالَةتىيةكةى، كارةكانى باب و باثيرانى ثيَشووى
دةردةخات، بة هةمان جؤر و لة رِيَى بلآوكردنةوةى ثةلةكان و دةمكردنةوةى طةلآ و
بةرةكانى، لاثةرِةى كردارةكانى خؤيشى بلآو دةكاتةوة و دةيانخاتة رِوو.
بةلَآ،
ئةو كةسةى كة هةر لة بةرضاوى خؤماندا بةوثةرِى دانايى و، ثاريَزطارى و،
ثةروةردةكارى و، نةرمونيانى، ئةم كارة ئةنجام دةدات، هةر ئةويشة كة دةفةرموآ: (وَاِذا
الصُّحُفُ نُشِرَت).
بؤ
خؤت بةم ضةشنة خالَةكانى تريش قياس بكة بؤ سةر ئةمة و، طةر توانا و هيَزى
هةلَينجان(استنباط)يشت هةية،
ئةوا فةرموو بؤ خؤت هةلأبطؤزة.
وا
بؤ يارمةتىدانت (اِذا الشَّمْسُ كُوِّرَت)يش باس
دةكةين:
وشةى:
"كُوِّرَتْ
"
كة لةم رِستةيةدا هةية، واتاى: "ثيَضانةوة" و "كؤكردنةوة"
دةطةيةنيَت و، نموونةيةكى طةلـآ رِوون و ئاشكراية. سةرةرِاى ئةوةى كة ئاماذة بؤ
هاوويَنةشى لة دنيادا، دةكات:
يةكةم:
خواى طةورة ثةردةكانى: نةبوون و، "أثير" و، ئاسمانى لةسةر طةوهةرى
ئةو "خؤر"ة لاداوة كة ضةشنى ضرا دنياى رِووناك كردووةتةوة و لة طةنجينةى
ميهرةبانيى خؤيةوة هيَناويةتة ئةم دنياية. جا هةركات ئةم دنياية كؤتايى ثآ هات و
دةرطاكانى داخران، ئةوا خواوةند ئةو طةوهةرة بة بةرطةكانى خؤى دةثيَضيَتةوة و كؤى
دةكاتةوة.
دووهةم:
"خؤر" كارى ئةوةى ثآ سثيَرراوة كة بةيانيان تيشكى رِووناكى بلآو
بكاتةوةو، ئيَوارانيش بيانثيَضيَتةوة و سةرلةنوآ كؤيان بكاتةوة. بةم ضةشنة، شةو
و رِؤذ كارةكانيان بة نؤرة لةسةر زةوى رِادةثةرِيَنن، ئنجا خؤر شمةك و كةرةسةكانى
دةثيَضيَتةوة و سةودا و مامةلَةكانى كةم دةكاتةوة. يان لةوانةية "مانط"
تا رِادةيةك ثةردةيةك بيَت بؤ (وةرطرتن و بةخشينةكانى ئةو خؤرة). واتة هةروةك ئةم
كارمةندة ئةرك ثآسثيَرراوة لة رِيَى ئةم هؤيانةوة شمةكةكانى خؤى كؤدةكاتةوة
و دةفتةرى تؤمارى كارةكانى دةثيَضيَتةوة، دةبآ بة هةمان جؤريش رِؤذيَك بيَتة
ثيَشةوة كة لةكاربخريَت و بة تةواوةتى ئةرك و كارمةندىيةكانى ئةستؤى تةواو ببن،
با هيض هؤكاريَكيش بؤ لةكارخستنى لة ئارادا نةبيَت..
لةوانةية
ئةو دوو ثةلَة بضووكةى كة طةردوونناسان بة رِووى خؤرةوة دةيبينن و بةرةبةرة لة
فراوانبووندان، ئةوة دةربخةن كة: خؤر بة فةرمانى خواى طةورة و لة رِيَى
فراوانبوونى ئةو دوو ثةلَةيةوة وردة وردة ئةو رِووناكىيةى خؤى كؤ بكاتةوة و
بيثيَضيَتةوة كة بة فةرمانى خواى طةورة بةسةر زةوىدا بلآوى كردبووةوة، ئنجا
ثةروةردطارى خاوةن عيززةتيش ثيَى بفةرموآ: "ئاليَرةدا كارى تؤ لةطةلأ زةوىدا
كؤتايى ثآهات.. هةر ئيَستا ئامادة بة و برِؤ بؤ دؤزةخ ئةوانة بسووتيَنة كة تؤيان
دةثةرست و، كارمةنديَكى طوآرِايةلأ و ملكةضى وةك تؤيان بة سووكى سةير دةكرد و،
تؤمةتى خيانةت و بآوةفايىيان دةداية ثالأ"!
بةم
جؤرة "خؤر" فةرمانى ثةروةردطاريى: (اِذا
الشّمسُ كُوِّرَت) لةسةر رِووة ثةلآوىيةكةى خؤى دةخويَنيَتةوة!