ثارضةى دووهةمى

ثاشكؤى وتةى دةهةم

ئةم ثارضةية مةقامى يةكةمة لة نؤ مةقامى ضينةكانى ئةو نؤ دانة بةلَطانةى كة لة بارةى حةشرةوة دةدويَن و، بة ضةشنيَكى ئيعجازبةخش ئةم ئايةتة ثيرؤزةى خوارةوة ئاماذةى بؤ كردوون:

(فسُبحانَ الله حين تمُسون وحين تُصبحون * وله الحمدُ في السموات والاَرضِ وعشيّاً وحين تُظهرون * يُخرج الحيّ من الميّتِ ويُخرجُ الميّتَ من الحيّ ويُحي الاَرض بعد موتها وكذلك تُخرجون*) (الروم:17=19).

ثشت بةخوا ليَرةدا ئةو بةلَطة رِؤشن و بةهيَزةى حةشر رِوون دةكريَتةوة كة ئةم ئايةتة ثيرؤزانة دةريان‏خستووة[1].

لة بيست‏وهةشتةمين تايبةتكاريى "ذيان"دا وتراوة كة: "ذيان" هةر شةش ثايةكانى ئيمان دةضةسثيَنيَت و رِووى ليَيانة و ئاماذة بؤ هاتنةدييان دةكات.

بةلَآ، مادةم حيكمةت و كاكلَة و ناوةرؤك و طرنطترين ئةنجامى بةديهيَنانى بوونةوةران بريتى بيَت لة "ذيان" (واتة: "ذيان" خاوةنى حةقيقةتيَكى ئاوا بةرز و بلَند بيَت) ئةوا هةرطيز جيَى ئةو حةقيقةتة بةرزة لةم ذيانة فانى و كورت و ئازاربةخش و ناتةواوةى دنيادا نابيَتةوة. بةلَكو مةزنيى ماهييةتى "ذيان" و.. هةر بيست‏ونؤ تايبةتكارى‏يةكةى و.. ئةو ئةندازةيةش كة مرؤظ لة ئامانج و ئةنجامى درةختى "ذيان" ثةيى ثآ‏ دةبات و.. بةروبوومة مةزن و شايانةكةى ئةو درةختة، تةنها "ذيانى هةميشةيى دوارِؤذة" كة ذيانيَكة يةكثارضة بة دار و بةرد و خاك و خؤلَيةوة = لة خانةى بةختةوةريى هةميشةيى‏دا‏‏‏‏ = زيندووة و داراى ذيانة. دةنا طةر وا نةبيَت، دةبآ درةختى "ذيان"،‏ كة لة خاوةن هةست و نةستةكان بة تايبةتى لة مرؤظ‏دا ئةم هةموو ئاميَرة زؤر و جؤراوجؤرانةى ثآ‏ بةخشراوة و تياى‏دا دانراوة، زرِ و بآ‏بةر و بآ‏سوود بيَت و داراى هيض رِاستى‏يةك نةبيَت.. مرؤظيش = لة ضاو بةختةوةريى ذيان‏دا = بة رِسوايى و بةدبةختى بذى و، لة تام‏‏‏‏ و ضيَذى ذيان‏دا بيست ثلة لة خوارووى ثلةى ضؤلةكةكانةوة بيَت، لة كاتيَك‏دا كة مرؤظ بالآترين بةديهيَنراوة و، بةرِيَزترينى زيندةوةرانة‏‏ و، لة سةرووى ضؤلةكةشةوة بة بيست ثلة ثايةى بؤ ديارى‏ كراوة.

تةنانةت ئةو "ذيرى"يةش كة بةنرخترين نيعمةتة بؤ ئةم مرؤظة، هةر كة بير لة "ثةذارةكانى ديَرين" و "مةترسى‏يةكانى دوارِؤذى ذيان"ى دةكاتةوة، لة نيعمةت دةردةضيَت و دةبيَت بة مايةى بةلآ و ثةرؤشى و طيروطرفت و، هةردةم ئازارى بةسؤ دةرخواردى ناخى دلَى دةدات‏و، تامى ساف و بآ‏طةردى "يةك دانة" لةزةتى ئةم دنيايةى بة "نؤ دانة" ئازار بؤ ليَلأ و تةماوى دةكات!

ئةمةية بةروبوومى "ذيان" طةر تةنها ثابةندى ئةم دنياية بيَت! خؤ ديارة ئةنجامى ئاوا لة سةدا سةد مةحالَة بؤ ئةو "ذيان"ةى كة داراى ئةو تايبةتكارى‏ية ناوبراوانة بيَت!

كةواتة هةر ئةم "ذيان"ةى دنيا، بةوةى كة هةرضى بةهارة سآ‏سةد هةزار نموونةى حةشرمان بؤ دةردةخات، بة ضةشنيَكى طومان‏برِ ثايةى ئيمانيى: "باوةرِ بة دوارِؤذ"مان بؤ دةضةسثيَنيَت.

ئايا دةطونجآ ثةروةردطاريَكى بةتواناى وا كة: هةرضى ثيَداويستى و داخوازيى ذيانت هةن و، سةرجةمى ئةو ئاميَرانةى ض لة جةستةى خؤت و ض لة باخضةكةت و ض لة شارةكةت‏دا بؤ ذيانت ثيَويست دةبن، ئةو سةرجةمى ئةمانةت بؤ ئامادة و دابين‏ بكات و، بة‏‏‏: "دانايى" و "ضاوديَرى" و "ميهرةبانى" لة كاتى ثيَويست و شياودا بيان‏نيَريَت، بة رِادةيةك كة ئاطاى لة ئارةزووى طةدةى تؤية لةوةدا كة ذيان و مانةوةت بؤ مسؤطةر بكات‏و، طويَيشى لةو دوعا و نزا تايبةت و هةندةكى‏يةى طةدةية كة بؤ رِزق و رِؤزيى ثيَويستى دةرى‏دةبرِيَت و، بةو خواردةمةنى‏ية بةتام و لةزةتة خؤش و لةذمارةبةدةرانة = كة لةسةر زةوى‏دا بلآوى‏ كردوونةتةوة = طيرابوونى ئةو دوعايةى طةدةى ئاشكرا كردووة و دلَنيايى ثآ‏ بةخشيوة!..

ئايا دةطونجآ ئةم كارسازة بةتواناية: تؤ نةناسيَت و، نةت‏بينيَت و، هؤكارة ثيَويستةكانى مةزنترين ئامانجى مرؤظ = كة ذيانى هةميشةيى‏ية = ئامادة نةكات و، طةورةترين و طرنطترين و طشتى‏ترين دوعا و نزاى مرؤظ كة نزاى مانةوة و هةتاهةتايى‏ية، بة دروست‏نةكردنى ذيانى ئةودنيا و بةدى‏نةهيَنانى بةهةشت طيرا نةكات‏‏‏‏‏ و،‏ ئةم نزا و لالآنةوةيةى مرؤظ = كة بةرزترينى بوونةوةرانى طةردوونة، تةنانةت ثادشا و ئةنجام و ثوختةى طؤى ئةم زةوى‏يةية = نةبيستيَت، كة نزايةكة لة قوولآيى ناخيةوة دةرضووة و عةرش و فةرشى هةذاندووة؟! ئايا دةطونجآ بة ئةندازةى ئةو بايةخةى كة بة دوعاى طةدةى مرؤظى دا، بايةخ بةم دوعا مةزنة نةدات و مرؤظ رِازى نةكات و، "دانايى" كاملأ و "ميهرةبانى"ى رِةهاى خؤيشى رِووبةرِووى ئينكارى لـآ‏كردن بكاتةوة؟ نةخيَر.. هةزار هةزار جار نةخيَر.

ئايا دةضيَتة عةقلَةوة ئةو خواوةندة بةتوانايةى كة كزترين دةنطى نزمترين بةش لة ذيان‏دا ببيستيَت و، طوآ لة سكالآى رِابطريَت و، ثاشان بة هانايةوة برِوات و، بة نةرم و نيانى رِةفتارى لةطةلأ بنويَنيَت و، بة طرنطى‏يةكى لةرِادةبةدةر و ضاوديَرى‏يةكى تةواو، ثةروةردة‏و سةرثةرشتيى بكات و، طةورةترين بةديهيَنراوانى طةردوونيشى بؤ ذيَربار بخات.. كةضى هةر ئةو خواوةندة بةتواناية طويَى لة دةنطيَك نةبيَت كة وةك نةعرةتةى هةورى ئاسمان واية و، داواى طةورةترين و بةرز و بالآترين و نةرم‏ونيان‏ترين و بةردةوام‏ترين ذيان دةكات؟.. ئايا دةضيَتة عةقلَةوة بايةخ بة دوعا طرنطةكةى نةدات كة دوعاى مانةوةية و، ئاورِى ميهرةبانى لة تكا و نزا و لالآنةوةكةى نةداتةوة و، وةك ئةو كةسةى لـآ بيَت كة بةوثةرِى بايةخ‏ثيَدان و ضاوديَرى‏يةوة تةنها يةك سةرباز ثرِضةك بكات و كةرةسة و تفاقى ثيَويستى بؤ فةراهةم بهيَنيَت.. بةلآم ضاوديَريى سوثايةكى طةورة و زؤرى خؤى نةكات؟ يان وةك ئةو كةسةى كة طةرديلةيةك ببينيَت، بةلآم خؤر نةبينيَت؟ يان وةك ئةوةى دةنطى ويزةى ميَش ببيستيَت، بةلآم نةعرةتةى هةورى ئاسمان نةبيستيَت؟! نةخيَر.. سةد هةزار جار نةخيَر..

ئايا بة هيض جؤريَك دةضيَتة عةقلَةوة كة خواوةندى بةتواناى، داناى، خاوةنى ميهرةبانيى فراوان و خؤشةويستيى لةسنووربةدةر و بةزةيى طشتى.. ئةم خوايةى كة سنعةتى خؤى طةلـآ خؤش‏دةويَت و، بةم سنعةتةشى خؤى لة لاى بةديهيَنراوانى خؤشةويست دةكات.. ئةم خوايةى كة سةبارةت بةوانةى خؤشيان‏ دةويَت ئةم ئةوانى زياتر خؤش‏ دةويَتةوة.. ئايا دةضيَتة عةقلَةوة ئةم خواوةندة لةناو هةموو بةديهيَنراوانى‏دا "ذيان"ى كةسيَك بة تةواوةتى لةناو ببات كة هةر ئةوة لةضاو ئةوانى‏ تردا ثتر خواى خؤش‏دةويَت و، خؤش‏ويستراوى خواى طةورة خؤيةتى و، شايستةى خؤش‏ويستنة و، هةر بة سروشت بةديهيَنةرى خؤى دةثةرستيَت؟.. هةروةها كاكلَةى "ذيان"يش كة "رِؤح"ة، بة: مردنى هةميشةيى و ئيعدامى هةتاهةتايى لةناوببات و، وةرِسى و بيَزارى بخاتة نيَوان خؤى و خؤشةويستانيةوة و، ئازاريَكى سةختيان دةرخوارد بدات و، بةم كارةش نهيَنيى "ميهرةبانى" و نوورى "خؤشةويستى"ى خؤى طرفتارى ئينكارى‏كردن بكات؟! نةخيَر.. سةد هةزار جار نةخيَر.. ضونكة بآ هيض طومانيَك: ئةو "جوانى‏ية رِةها"يةى كة بة درةوشانةوةى خؤى ئةم طةردوونةى رِازاندووةتةوة و.. ئةو "ميهرةبانى"يةش كة سةرجةمى بوونةوةرانى دلَخؤش‏ كردووة و ئارايشـى داون.. ئةم دوانـة، تابلَيَى لةم توندوتيذى‏‏‏‏‏‏ و،‏ ســةختى و،‏ ئةنجامة ناشيرين‏ و ستةمة رِةهاية دوور و خاويَنن.

ئةنجام: مادةم لة دنيادا "ذيان" هةية، ئةوا بآ هيض طومانيَك، ئةو مرؤظانةى ثةى بة نهيَنيى "ذيان" دةبةن و بة هةلَة نايخةنةكار، شايستةى "ذيانيَكى" هةميشةيى ناو خانة و بةهةشتيَكى هةتاهةتايين.. آمنّا.

* * *

ثاشان هةروةك ثرشنطدانةوةى ماددة بريسكةدارةكانى سةر رِووى زةوى و كةف و بلَقةكانى سةر رِووى دةرياكان و، ئنجا كوذانةوةى ثرشنط و بريسكانةوةكانيان بة نةمانى ئةو بلَق و كةفانة و، ثاشان بريسكانةوةى ئةوانةى كة دواى خؤيان ديَن، بة ضةشنيَك كة وةك بلَيَى هةموويان ئاويَنةى ضةند خؤريَكى ميسالى بن. هةروةك ئةمانة، بة رِوونى و بةلَطةنةويستى، دةرى‏دةخةن كة سةرجةمى ئةو بريسكانةوة يةك لة دواى يةكانة درةوشانةوةى تيشكى تةنها يةك "خؤر"ى بةرز‏‏ و مةزنن و، بة ضةندين زمانى جياجيا يادى خؤر دةكةنةوة و، بة ثةنجة نوورانى‏يةكانيان ئاماذة بؤ ئةو خؤرة دةكةن..

هةروةك ئةم ماددة بريسكةدارانةى سةر رِووى وشكايى و دةرياكانى زةوى ئةم رِاستى‏يةيان بةدةستةوة دا.. بة هةمان جؤر، بريسكانةوةى "ذيان" = بةهؤى توانستى خواى طةورة و درةوشانةوةى ناوى: "المحيي"ى ئةو = لة هةموو طياندارانى سةر رِووى زةوى و دةرياكانى‏دا و، ثاشان ون‏بوونى ئةو خاوةن ذيانانة و ئاوابوونيان لة ثشتى ثةردةى غةيبةوة، تاكو دواى ئةنجامدانى ذيكرى: "يا حيّ" برِؤن و بوارى هاتن بةوانةى دواى خؤيان بدةن.. هةموو يةكيَك لةمانة، شايةت و ئاماذةيةكى بآ‏طومانن لةسةر "بوونى ذيانى هةميشةيى" و "ثيَويستيى بوونى خواوةندى زيندووى رِاطيركةرى طةردوون".

هةروةها هةموو ئةو بةلَطانةى شايةتى "زانست"ى خواى طةورةن، ئةو زانستةى كة لة رِيَكخستنى كاروبارى بوونةوةران‏دا ئاسةوارةكانى بة ئاشكرا دةبينريَن..

سةرجةمى ئةو بةلَطانةى كة "توانست"ى كارطيَرِ و كارسازى خواى طةورة لة طةردوون‏دا دةضةسثيَنن..

طشت ئةو بةلَطانةى "ويست"ى خواوةند دةضةسثيَنن، ئةو ويستةى كة بةسةر رِيَكخستن و بةرِيَوةبردنى كاروبارى طةردوون‏دا زالأ و فةرمانرِةواية..

هةموو ئةو نيشانة و موعجيزاتانةى "ناردنى ثيَغةمبةران" = عليهم السلام = دةضةسثيَنن، كة ناردنى ئةوانيش = خؤى لة خؤى‏دا‏‏‏ = خولطة و بةلَطةى سيفةتى: "طوفتارى ثةروةردطارى و وةحى‏ى خواى طةورة"ية..

سةرجةمى ئةو بةلَطانةى كة شايةتن لةسةر هةر حةوت سيفةتة مةزنةكانى خواى طةورة..

هةموو ئةو بةلَطة ناوبراوانة، هةروةك شايةتن لةسةر هةموو يةكيَك لةوانةى باس كران، بة هةمان جؤر و بة يةكدةنطى، شايةت و بةلَطةيشن لةسةر: "ذيان"ى خواوةندى "حيّ" و "قيّوم" واتة: زيندووى رِاطيركةرى طةردوون.

ضونكة هةر شتيَك داراى "بينين" بيَت، دةبآ داراى "ذيان"يش بيَت.. طةر "بيستن"يشى هةبيَت، ئةوة ديارة نيشانةى "ذيان"ة.. خؤ طةر "قسة" بكات، قسةكةى ئاماذةى بوونى "ذيان"يةتى.. طةر خاوةنى "ويست و ئيختيار"يش بيَت، ئةوة دياردةى "ذيان"ة..

بةم جؤرة، هةموو بةلَطةكانى ئةو سيفةتة مةزنانةى خواى طةورة، كة ئاسةواريان بة ئاشكرا دةبينريَت و بة بآ‏طومانى بوونى رِاستةقينةيان دةزانريَت، ضةشنى: توانستى رِةها و، ويستى شاميل و، زانستى طشتطير، هةموويان بةلَطةن لةسةر "ذيان"ى خواوةندى زيندووى رِاطيركةرى طةردوون و، لةسةر "ثيَويستيى بوون"ى و، شايةتن لةسةر بوونى ئةو "ذيانة هةميشةيى"يةى ثةروةردطار كة تةنها بة يةك دانة تيشكى خؤى سةرجةمى طةردوونى رِووناك كردووةتةوة و بة يةك دانة درةوشانةوةشى، ذيانى بة سةرتاثاى ئةودنيا بةخشيوة، بة هةموو طةرديلةكانيةوة!

* * *‏ ‏

"ذيان" = بة هةمان جؤر = دةرِوانيَتة ثايةى ئيمانيى: "باوةرِ بة مةلائيكةت" و، دةبيَت بة بةلَطة بؤى و، بة هيَما دةيضةسثيَنيَت، ضونكة:

مادةم "ذيان" طرنطترين ئةنجامى طةردوون بيَت و.. "ذيانداران"يش لةبةر نرخ و بةهاى بةرزيان لة هةموو بةديهاتوان ثتر بلآو بن و زياتر ثةرة بسيَنن و زؤر ببن و، هةر ئةوانيش بن كة يةك لة دواى يةك و كاروان لة دواى كاروان بؤ ناو ئةم ميوانخانةيةى دنيا بيَن و دنيا بةوان ئاوةدان ببيَتةوة و شادى و دلَخؤشى ببةخشيَت و..

مادةم طؤى زةوييش شويَنى نيشتةجآ‏بوونى ئةم لافاوى زيندةوةرانةية و.. هةميشة بةثيَى حيكمةتى: نوآ‏كردنةوة و وةضةخستنةوة و زيادبوونى بةردةواميان، ئةم زةوى‏ية لةوان ثرِدةكريَت و خالَييش دةكريَتةوة و.. هةردةم لة شتانى بآ‏نرخ و طةنيويش طياندارى زؤر و زةبةندة بةدى‏دةهيَنريَت، بة رِادةيةك كة طؤى زةوى بووة بة ثيشانطايةكى طشتى بؤ سةرجةمى زيندةوةران و..

مادةم كاكلَة و ثوختةى "ذيان" كة بريتى‏ية لة: "هةست و نةست" و "ذيرى" و "رِؤح" = ئةو رِؤحةى كة شتيَكى نيانة و داراى جةوهةريَكى دامةزراوة = بة زؤرى‏يةكى لةرِادةبةدةر لةسةر ئةم زةوى‏يةدا بةدى‏دةهيَنريَن، بة ضةشنيَك كة دةلَـيَى خودى طؤى زةوييش داراى ذيانة و بة "ذيان" و "هةست" و "طيان" رِازاوةتةوة..

مادةم هةموو ئةمانة وان، ئةوا هةرطيز ناطونجآ قةبارةكانى ئاسمان كة لةضاو زةوى‏دا ثتر نيان و زياتر رِووناكن و داراى طرنطى‏يةكى طةلـآ مةزنترن، بآ "طيان" و "ذيان" و "هةست و شعوور" بن! كةواتة، ئةوانةى وان لة ئاسمانةكان‏دا و، ئةوآ ئاوةدان دةكةنةوة و، شادى و زيندةيى بة خؤر و ئةستيَرةكان دةبةخشن و، ئةنجام و بةرى بةديهاتنى ئةو ئاسمانانةن‏و، لةوآ‏دا شةرةفمةندى طوفتارى خواوةند دةبن.. هةموو ئةوانة، ضةند خاوةن "هةست‏ و شعوور" و "ذيان"يَكن و، نيشتةجيَى لةبار و شياوى ئاسمانةكانن و بةهؤى نهيَنيى "ذيان"ةوة لةوآ ئامادةن.. ئةمانةش بريتين لة: "مةلائيكةت".

هةروةها نهيَنى و ماهييةتى "ذيان" دةرِوانيَتة ثايةى ئيمانيى: "باوةرِ بة ثيَغةمبةران،‏ درووديان لةسةر بيَت" و،‏ بة هيَما دةيضةسثيَنيَت.

بةلَآ، مادةم طةردوون لة ثيَناوى "ذيان"دا بةدى‏هيَنراوة و، "ذيان"يش طةورةترين درةوشانةوة و، تةواوترين نةخش و نيطار و، جوانترين سنعةتى خواوةندى "حيّ" و "قيّوم"ة‏و..

مادةم "ذيانى هةميشــةيى" ئةو خواوةندةش بة ناردنى ثيَغةمبةران = درووديان لةسةر بيَت = و نازلأكردنى كتيَبةكان، خؤى ئاشكرا دةكات، ضونكة طةر "ثيَغةمبةران" و "كتيَبةكانيان" نةبووناية، هةرطيز "ذيانى ئةزةلى"ى خواوةنديش نةدةزانرا. ئةوةتا هةروةك قسة و ئاخاوتنى هةر كةسيَك، زيندوويى و ذيانى ئةو كةسة دةردةخات، ثيَغةمبةران = درووديان لةسةر بيَت = و كتيَبةكانيشيان بة هةمان جؤرن، رِوونكةرةوة و بةلَطةن لةسةر ئةو خاوةن طوفتار و قسةكةرة زيندووةى كة بة وشة و طوفتارةكانى خؤى لة ثشت ثةردةى غةيبى داثؤشراوى ثشت ثةردةى طةردوونةوة، ئةمر و نةهى‏يةكانى رِادةطةيةنيَت.

كةواتة ئةو "ذيان"ةى وا لة طةردوون‏دا، بةلَطةيةكى طومان‏برِة لةسةر: "زيندوويى" و "ثيَويستيى بوون"ى زيندووى ئةزةلى، كة خواى طةورةية. هةروةك تيشكةكانى "ذيانى ئةزةلى"ى خواى طةورة‏‏‏‏ و درةوشانةوةكانيشى، بؤ هةموو ئةو شتانة دةرِوانن كة وابةستةى ئةو ذيانة ئةزةلىيةن وةك ثايةكانى ئيمان، ضةشنى: "ناردنى ثيَغةمبةران" و "نازلأكردنى كتيَبةكان" و، ئةم دوانة بة هيَما دةضةسثيَنن، بة تايبةت ثيَغةمبةريَتيى "حةزرةتى محمد صلى الله عليه وسلم " و "وةحى"ى قورئانى ثيرؤز. ضونكة دةتوانريَت بوتريَت: ئةم دوانة بة ئةندازةى ذيان ضةسثاون. لةبةر ئةوةى هةردووكيان = كت‏ومت = وةك "رِؤح" و "عةقلأ"ى "ذيان" وان.

بةلَآ، هةروةك "ذيان" ثوختةيةكى داضؤرِاوى ئةم طةردوونةية و‏..

"هةست و شعوور"يش ضةند نميَكن لة ذيانةوة داضؤرِاون و ثوختةى ذيانن و..

"ذيرى"يش لة هةست‏ و شعوورةوة داضؤرِاوة و ثوختةى هةست‏ و شعوورة و..

"طيان"يش ثوختة و كاكلَةى بآ‏طةرد و خاويَن و، زاتى سةربةخؤى ذيانة..

هةروةك ئةمانة وان،‏ بة هةمان جؤر "ذيان"ى = ماددى و مةعنةويى ‏‏‏‏= حةزرةتى محمّديش = صلى الله عليه وسلم = نم‏نم لة "ذيان" و لة "طيان"ى طةردوون و ثيَغةمبةرايةتى‏يةكةيشى لة "هةست و شعوور"‏و "ذيرى"ى طةردوونةوة داضؤرِاون و ثوختةى خاويَن و بآ‏طةردى ئةو طةردوونةن. تةنانةت ذيانى ماددى و مةعنةويى حةزرةتى محمد صلى الله عليه وسلم = بة شايةتيى ئاسةوارةكانى ذيانى = "ذيانى طةردوون"ة و.. ثيَغةمبةرايةتى‏يةكةشى هةست و شعوورى "شعوورى طةردوون"ة و.. وةحيى قورئانى ثيرؤزيش = بة شايةتيى رِاستى‏ية زيندووةكانى = "طيان"ى ذيانى طةردوونة و، "ذيرى"ى هةست و شعووريةتى!.. بةلَآ.. بةلَآ.. بةلَآ..

خؤ طةر "نوورى ثيَغةمبةريَتيى حةزرةتى محمد = صلى الله عليه وسلم = " طةردوون بةجيَى‏بهيَلَيَت، ئةوا سةرتاثاى طةردوون و بوونةوةران دةمرن و طيان لةدةست دةدةن و.. طةر "قورئانى ثيرؤز"يش مالَئاوايى لـآ بكات و دوور بكةويَتةوة، ئةوا طةردوون بة جارآ شيَت دةبيَت و، طؤى زةوييش عةقلأ و ذيريى لةدةست دةدات و، بة بآ هةست دةميَنيَتةوة و، لة تاوا خؤى بة هةسارةيةكى طةرِؤكى ئاسمان‏دا دةكيَشيَت و، قيامةت بةرثا دةبيَت!

* * *

هةروةها "ذيان" دةرِوانيَتة ثايةى ئيمانيى: "باوةرِ بة قةدةر" و،‏ دةبآ بة بةلَطة لةسةرى و،‏ بة هيَما دةيضةسثيَنيَت.

ضونكة مادةم "ذيان" رِووناكيى جيهانى بينراو(عالم الشهادة) بيَت و.. هةموو لايةكى ئةم جيهانةى طرتبيَتةوة و بةسةريا زالأ بووبيَت و.. ئةنجام و ئامانجى "بوون" و.. فراوانترين ئاويَنةى درةوشانةوةكانى بةديهيَنةرى طةردوون و.. تةواوترين ثيَرِست و نموونةى "فعّالية"ى خواى ثةروةردطار بيَت،‏ بة رِادةيةك كة دةلَيَى "ذيان" ضةشنة ثلان و ثرؤطراميَكة بؤ ئةو "فعّالية"ةى ثةروةردطار،‏ طةر ئةم تةشبيهة دروست‏ بيَت..

مادةم واية، ئةوا نهيَنيى "ذيان" داخوازى ئةوةية كة بة هةمان جؤر "جيهانى ثةنهانى غةيب"يش واتة: رِابوردوو و ئايندة، بة واتايةكى تر: بوونةوةرانى ثيَشين و ثاش ئيَستاش، داراى رِيَسا و رِيَك‏وثيَكى بن و، زانراو و، بينراو و، دةست‏نيشان‏كراو و، ئامادةى جآ‏بةجآ‏كردنى فةرمانة تةكوينى‏يةكانى خواوةند بن. واتة: لة حوكمى ئةوةدا بن كة داراى "ذيانيَكى مةعنةوى" بن، ضةشنى "تؤو"ى ئةسلَى درةخت و "ناوك" و "بةرةكان"ى كة لة كؤتايى ثةلةكانى‏دان و داراى ضةند تايبةتكارى‏يةكى "جؤرة ذيانيَكى" تايبةتيى كت‏ومت وةك "ذيان"ى درةختةكةيانن، تةنانةت هةندآ جار ئةو تؤوانة ضةند ياسايةكى طةلـآ وردتر لة هى "ذيانى خودى درةختةكة" لة خؤيان‏دا هةلأدةطرن.

جا هةروةك ئةو تؤوانةى كة ئةسلَى درةختن و ثايزى ثيَشوو بةجيَى‏هيَشتن و، ئةو تؤوانةش كة ئةم بةهارة نوآ‏ية ثاش خؤى بةجآيان‏دةهيَلَيَت، بةثيَى ضةند ياسايةكى لةمةرِ "ذيان" دةرِؤن و رِووناكيى "ذيان" لةطةلأ خؤيان هةلَدةطرن، ضةشنى ئةو "ذيان"ةى كة ئةم بةهارة هةلَى‏طرتووة.. درةختى بوونةوةرانيش بة هةمان جؤرة، هةموو ثةل و لقيَكى داراى رِابوردوو و داهاتووى خؤيةتى و خاوةنى زنجيرةيةكى وةهاية كة لة ضةندين بارودؤخى رِابوردوو و داهاتوو ثيَك‏هاتووة و، هةموو جؤر و بةشيَكيشى لة زانياريى خواى طةورةدا خاوةنى ضةند "بوون"يَكة بة ضةند تةرزيَكى جياجيا. بةمةش زنجيرةى بوونى زانستى(الوجود العلمي) ثيَك‏دةهيَنن. ئةم بوونة زانستى‏يةش كة لة بوونى دةرةكى دةضيَت، جيَى لـآ‏درةوشانةوة و، لـآ‏دةركةوتنى مةعنةويى ذيانة طشتى‏يةكةية، ضونكة ئةو ضارةنووسانةى كة بؤ "ذيان" تةقدير كراون لةو لةوحة قةدةرى‏ية مةزنة ثرِ واتايانةوة وةردةطيريَن.

بةلَآ، ثرِبوونى "جيهانى رِؤح" = كة جؤريَكى جيهانى غةيبة = لةو رِؤحانةى كة لة رِاستى‏دا: خود و ماددة و كاكلَة و زاتى "ذيان"ن، داخوازى ئةوةية: رِابوردوو و داهاتوويش = كة جؤريَك و بةشيَكى ترى جيهانى غةيبن = "ذيان"يان تيَدا بدرةوشيَتةوة.. هةروةها رِيَك‏وثيَكيى كاملأ و تةواوةتيى بار و شيَوة ثرِ واتا نيان و ناسكةكانى "بوونى زانستى"ى خوايى بؤ هةر شتيَك و، ئةنجام و قؤناغة زيندةكارةكانى، دةرى‏دةخةن كة ئةو شتة شايانى جؤرة ذيانيَكى مةعنةوى‏ية.

بةلَآ، ئةم ضةشنة درةوشانةوةية، واتة درةوشانةوةى "ذيان" كة لة رِاستى‏دا رِووناكيى خؤرى: "ذيانى ئةزةلى"ية، تةنها بةم جيهانة بينراوة و بةم كاتةى ئيَستا و لةم بوونة دةرةكى‏يةدا بةند نى‏ية، بةلَكو هةموو يةكيَك لة جيهانةكان = هةريةكةيان بةثيَى ليَهاتنى خؤى = ئةو رِووناكى‏يةى ذيانى تيَدا دةردةكةويَت.

كةواتة سةرجةمى طةردوون بة هةموو جيهانةكانيةوة، بة لـآ‏دةركةوتن و درةوشانةوةى خؤرى "ذيانى ئةزةلى" بووة بة طةردوونيَكى زيندوو و تيشك‏بةخش و رِووناك. دةنا هةموو يةكآ لةو جيهانانة، لة ذيَر ثةردةى ئةم دنيا كاتى و رِوالَةتى‏يةدا، دةبن بة تةرميَكى زةبةلاحى سامناك و جيهانيَكى كاولى تاريك، وةك ئةوةى كة طومرِايانى بآ‏بةش لة نوورى ئيمان دةيبينن.

بةم جؤرة، مرؤظ لة رِيَى نهيَنيى "ذيان"ةوة، لة رِوويةكى "ئيمان بة قةدةر" تآ‏دةطات و، بةو نهيَنى‏يةى "ذيان" ئيمان بة "قةدةر"ى لة لا دةضةسثيَت و بؤى رِوون‏ دةبيَتةوة. واتة هةروةك زيندةيى "جيهانى بينراو" و بوونةوةرةكانى كاتى "ئيَستا" بة: رِيَك‏وثيَكىيا ن و ئةنجامةكانيان، دةردةكةويَت.. بة هةمان جؤر بوونةوةرةكانى "ثيَشين" و ئةوانةش كة "لةمةولا" ديَن و بة "جيهانى ثةنهانى غةيب" دادةنريَن، داراى بوونيَكى زيندووى مةعنةوى‏و خاوةنى ضةسثاوى‏يةكى زانياريى طياندارن، بة ضةشنآ كة بةناوى "مقدّرات"ةوة، ئاسةوارةكانى ئةو ذيانة مةعنةوى‏ية، لة رِيَى لةوحى قةزا‏ و قةدةرةوة دةردةكةون‏ و ئاشكرا دةبن.



[1]  هيَشتا ئةم مةقامة نةنووسراوة. بةلآم لةبةر ئةوةى مةسةلةى "ذيان" ثةيوةنديى بة حةشرةوة هةية، ئةوا ليَرةش‏دا باس‏كرا. لة كؤتايى‏يةكةيشى‏دا ئاماذة بؤ ثايةى ئيمانيى: "باوةرِ بة قةدةر" كراوة كة مةسةلةيةكى يةكجار ورد و قوولَة. (دانةر)