تةنها
ضةند ئاماذةيةك بؤ هةندآ لةو مةسةلة و باسانة دةكةين كة لة ضةندين جيَى تردا
(واتة لة: وتةى بيستودووهةم و نؤزدةهةم و بيستوشةشةمدا) رِوون كراونةتةوة.
ئاماذةى يةكةم:
سآ
"حةقيقةت" هةن، كة ئيَمة لة ضيرؤكةكةدا بة: "مرؤظة طةلحؤكة" و
"هاورِآ دلَسؤزو ئامؤذطارةكةى" ثيَشضاومان خستن:
يةكةميان:
دةروونى بةدخوازم و.. دلَى خؤمة..
دووهةميان:
زانايانى فةلسةفة و.. قوتابييانى قورئانى ثيرؤزن..
سآهةميان:
ميللةتى كوفر و.. نةتةوةى ئيسلامة..
تةنها
"نةناسينى خواى طةورة"ية كة زانيارانى فةلسةفة و.. ميللةتى كوفر و..
دةروونى بةدخوازيان هاويشتة ناو طومرِايى سامناك و ترسناكةوة، ضونكة هةروةك لة
ضيرؤكةكةدا ئامؤذطارة دلَسؤزةكة بة هاورِآكةى خؤى وت: "هةرطيز ناكرآ ثيتى بآ
نووسةر و ياساى بآ حاكم هةبيَت"، ئيَمةش دةلَيَين: بةلَآ، كتيَبى بآ نووسةر
شتيَكى طةلـآ مةحالَة، بة تايبةت كتيَبيَكى وةك ئةمةى كة يةك بة يةكى وشةكانى
كتيَبيَكى ترى بة خةتيَكى ورد و، لة ذيَر هةموو يةكآ لة ثيتةكانىدا ثارضةيةك
هؤنراوةى بة قةلَةميَكى باريك تيَدا نووسرابيَتةوة..
جا هةروةك نةبوونى نووسةر بؤ كتيَبى ئاوةها
كاريَكى مةحالَة، بة هةمان جؤر و لة هةموو مةحالَآ مةحالَتريش ئةوةية كة ئةم
طةردوونة داهيَنةريَكى نةبيَت بةديىهيَنابيَت، ضونكة ئةم طةردوونة = لة
رِاستىدا = كتيَبيَكى ئةوةندة مةزنة كة هةموو لاثةرِةيةكى ضةندةها كتيَبى
تيَداية، تةنانةت هةموو وشةيةكى كتيَبيَكة بؤ خؤى و، هةموو ثيتيَكيشى ثارضةيةك
هؤنراوةية.. ئةوةتا هةر تةنها رِووى زةوى لاثةرِةيةكة لةم كتيَبة و بزانة ضةندة
كتيَبى زؤرى تيَداية!.. درةخت وشةيةكة، برِوانة ضةندة لاثةرِةى زؤر و زةبةندةى
تيَدا رِيز كراوة!.. بةرى درةخت ثيتة و.. تؤوةكةيشى نوختةية! لةم نوختةيةدا
ثيَرِست و بةرنامةى كارى درةختيَكى زةبةلاح بة رِيَكوثيَكى دانراوة!
جا
كتيَبيَك كة ئاوا بيَت، ئةطةر داهيَنانى قةلَةمى يةكيَكى خاوةن توانست و داراى
سيفةتى: جوانى و شكؤمةندى و دانايى رِةها نةبيَت، هةرطيز ناكرآ بة هيض كةسيَك
بنووسريَت.
واتة:
تةنها سةيركردن و تيَرِوانينيَكى ئةم جيهانة، داخوازى ئةم ئيمانة دةبيَت. مةطةر
كةسيَك "طومرِايى" مةستى كردبيَت!
هةروةها
وةك ناطونجآ خانووى بآ وةستا هةبيَت. بة تايبةت ئةم خانةيةى كة بة ناوازةترين
ئارايش و، بة قةشةنطترين و سةرسوورِهيَنترين نةخشونيطار رِازيَنراوةتةوة و، بة
تةرزيَكى بآويَنة بنياتنراوة، بة رِادةيةك كة هةموو يةكآ لة بةردةكانى ئةم
خانةية هونةرى بنياتنانى هةموو كؤشكةكةى تيَدا بةرجةستة بووة.. خانةى ئاوا، هيض
ذيريَك باوةرِ ناكات كة بآ وةستايةكى كارامة دروست كرابيَت.. وةستايةك كة هةر بة
تايبةت لةم ديوانةدا و لة هةموو كاتذميَريَكدا ضةندين خانة و لانةى رِاستةقينة =
بةوثةرِى رِيَكوثيَكى = بنياتدةنيَت و ئنجا بةوثةرِى ئاسانيى ضةشنى ئاسانيى
طؤرِينى جلوبةرط و بة رِيَكى ئالأوطؤرِيان بةسةردا دةهيَنيَت، بطرة لة هةموو سووض
و طؤشةيةكدا و بة ديمةنيَكى رِاستةقينة ضةندين ذوورى بضووك بنياتدةنيَت و
دروستيان دةكات..
كةواتة
ئةم طةردوونة مةزنةش دةبآ بةديهيَنةريَكى داناى زاناى خاوةن توانستى رِةهاى ببيَت،
ضونكة طةردوون وةك كؤشكيَكى ناوازة واية، مانط و رِؤذ و ئةستيَرةكان طلَؤث و ضرا و
مؤمى ئةو كؤشكةن و، "كات"يش تةنافيَكة هةموو سالَيَك بةديهيَنةرى شكؤمةند
جيهانيَكى ترى نويَى ثيَدا هةلأدةواسيَت و بوونى ثآ دةبةخشيَت و، بةم كارةش
ضةندين ويَنةى رِيَكوثيَك و قةشةنط لة سآسةد و شةست شكلأ و شيَوةدا نوآ دةكاتةوة
و، بة رِيَكوثيَكى و بة دانايىيةكى تابلَيَى تةواو ئالأوطؤرِيان بةسةردا
دةهيَنيَت و، رِووى زةويى كردووة بة سفرةيةكى ئةوتؤ كة هةموو بةهاريَك بة سآسةد
هةزار جؤرى بةديهيَنراوانى خؤى دةيرِازيَنيَتةوة و، بة نيعمةتة
لةذمارةبةدةرةكانيشى ثرِى دةكات. ئنجا هةرضةند ئةو نيعمةتانةش زؤر تيَكةلأ و
ثيَكهةلَثرذاو و تيَكئالآون، كةضى هةر تةنها ئةو, يةك بة يةكيان بة تةواوى لة
يةكتر جيادةكاتةوة..
ئيتر
بؤ خؤت سةرجةمى شتانى ترى ناو طةردوون وةك ئةمانةى باسكران و بةم ضةشنة ثيَوانة و
بيركردنةوةية ليَكبدةرةوة.
باشة
ئايا ضؤن دةكرآ مرؤظ خؤى لة بنياتنةرى ضةشنى ئةم كؤشكة ناوازةية طيَل و بآئاطا
بكات؟!
ئنجا
دةبآ ئةو كةسة ضةندة طيَل و طةلحؤ بيَت كة لة رِؤذيَكى سامالأدا ئينكاريى خؤرى
ناوجةرطةى ئاسمان بكات! لة كاتيَكدا كة بريسكانةوةى تيشكةكانى ئةو خؤرة و
شكانةوةى رِووناكىيةكةى بةسةر هةموو كةف و طلَؤث و بلَقةكانى دةرياوة و بة طشت
ماددة بريسكةدارةكانى سةر زةوى و تةنانةت كلووى بةفرةكانيشةوة، هةموو كةسآ بة ضاو
دةيبينيَت؟! ضونكة ئينكارىكردنى ئةو تاكة خؤرةى ناوجةرطةى ئاسمان لة كاتيَكى
ئاوادا، داخوازى ئةوة دةبيَت كة مرؤظ باوةرِ بة بوونى ئةوةندة ورديلة خؤرى
رِاستةقينة بكات كة بة ئةندازةى ذمارةى ئةو دلَؤث و كةف و بلَقانةى دةريا و ذمارةى
ئةو كلووة بةفرانة ببن! جا هةروةك باوةرِكردن بة بوونى خؤريَكى مةزن لة يةكبةيةكى
ئةو ورديلانةدا = كة هةريةكةيان بة ئةندازةى طةرديلةيةك دةبن= بة طيَذى و
طةلحؤيى دادةنريَت، بة هةمان جؤريش باوةرِنةهيَنان بة بةديهيَنةرى شكؤمةند و
تةسديقنةكردنى وةسفةكانى كةمالَى ئةو بةديهيَنةرة، لةطةلأ بينينى ئةم بوونةوةرة
رِيَكوثيَكانةى كة وا هةموو دةم و ساتيَك بة دانايى دةطؤرِريَن و يةك لة دواى يةك
ديَن و هةميشة بة رِيَكوثيَكى نوآ دةكريَنةوة، بآ هيض طومانآ، ورِيَنة و
شيَتىية.. ضونكة ئةو ضةشنة هةلَويَستة داخوازى ئةوة دةبيَت كة باوةرِ بة بوونى
خوايةتىيةكى رِةها لة هةموو شتيَكدا، تةنانةت لة هةموو طةرديلةيةكدا، بكريَت!
ئةوةتا
= بؤ نموونة = هةموو طةرديلةيةكى "هةوا" دةتوانيَت برِواتة ناو طشت طولأ
و، بةر و، طةلآيةك و، لةوآدا كارةكانى خؤى رِابثةرِيَنيَت. جا ئةطةر ئةم طةرديلة
"هةوا"ية كة ئةم هةموو كارانة جآبةجآ دةكات، لة لايةن يةكيَكةوة كة
نةخشةى ئةو كارانةى بؤ دةستنيشان بكات كارثآسثيَرراو نةبيَت، دةبآ زانا و
شارةزاى شكلأ و شيَوة و ويَنة و ثيَكهاتنى يةكبةيةكى ئةو شتانة بيَت كة دةرِواتة
ناويانةوة. واتة: دةبآ داراى زانيارىيةكى طشتطير(محيط) و خاوةنى
توانستيَكى طشتيى هةمةلايةنطير بيَت تاكو بتوانيَت ئةو كارانةى رِابثةرِيَنيَت!!
هـةروةهـا
= بؤ نموونة = دةكرآ يةكبةيةكى طةرديلةكانى "خـاك" ببن بةهؤى سةوزبوون
و نةشونما و طةشةكردنى هةموو تؤوة جؤراوجؤر و جياجياكانى سةر رِووى زةوى. جا
ئةطةر ئةو طةرديلةية كارثآسثيَرراو و رِامكراوى يةكيَك نةبيَت كة ئةو كارانةى ثآ
ئةنجام بدات، دةبآ بة ئةندازةى ذمارةى هةموو طذ و طيا و درةختةكانى سةرزةوى،
ئاميَر و ئامرِازى مةعنةويى جؤراوجؤر لة يةك بة يةكى ئةو طةرديلانةدا دانرابن..
ياخود دةبآ "توانا" و "كارامةيى"يةكى لةرِادةبةدةرى ئةوتؤ بةو
طةرديلانة بدريَت كة هةموو شكلأ و شيَوةكانى ثيَكهاتنى ئةو رِووةكانةيان ثآ
بزانيَت كة دةضيَتة ناويانةوة، تاكو بتوانيَت بؤ خؤى دروستيان بكات و، ئاطادارى
طشت ويَنةكانيشيان بيَت بؤ ئةوةى بةو تانوثؤيةى لة بةرضاوداية بيانضنيَت!
ئيتر
بؤ خؤت هةموو بوونةوةرانى تر بة ضةشنى ئةم دوو نموونةية ليَكبدةرةوة، تاكو
تآبطةيت كة مةسةلةى "وةحدانييةت"(واتة: بوونى خوايةكى بةديهيَنةرى تاكى
تةنيا) مةسةلةيةكة لة هةموو شتيَكدا ضةندةها بةلَطةى رِوون و ئاشكراى لةسةر هةية.
بةلَآ،
بةديهيَنانى هةموو شتيَك لة يةك دانة شت و، بةديهيَنانى يةك دانة شتيش لة هةموو
شتيَك، كاريَكة تايبةتة تةنها بة بةديهيَنةرى هةموو شتيَكةوة! فةرموو سةرنج بدة و
بير لةم فةرمايشتةى خواى طةورة بكةرةوة كة دةفةرموآ: (واِن مِنْ
شَيءٍ إلاّ يُسبِّحُ بحمدهِ) ئنجا تآبطة و بزانة كة باوةرِنةهيَنان بة يةك
خواى تاكى تةنيا، داخوازى باوةرِبوون دةبيَت بة ضةندةها خواى زؤر و زةبةندةى بة
ئةندازةى ذمارةى بوونةوةران!
ئاماذةى دووهةم:
لة
ضيرؤكةكةدا باسى نويَنةريَكى بةرِيَز كرا و، وترا كة: هةركةسيَك كويَر و نابينا
نةبيَت هةر تةنها لة بينينى مةدالياكانيةوة تآدةطات ئةو نويَنةرة كةسيَكى مةزنة و
كارمةندى تايبةتيى ثادشاية و، تةنها بة فةرمانى ثادشا كارةكانى جآبةجآ دةكات. جا
مةبةست لةو نويَنةرة بةرِيَزةى ناو ضيرؤكةكة ثيَغةمبةرى مةزنمانة صلى الله عليه
وسلم .
بةلَآ،
بة ضةشنى ثيَويستيى بوونى "رِووناكى" بؤ "خؤر"، بوونى
نويَنةريَكى ئاوا بةرِيَزيش بؤ طةردوونيَكى ئاوا ناوازة و بؤ بةديهيَنةرة ثاك و
خاويَنةكةى، كاريَكى ثيَويستة. ضونكة هةروةك ناطونجآ خؤر تيشكى رِووناكى
نةبةخشيَت، بة هةمان جؤريش ناطونجآ ئةو "خوايةتى"ية لة رِيَى ناردنى
"ثيَغةمبةرة بةرِيَزةكانةوة" = درووديان لةسةر بيَت = خؤى نةناسيَنيَت و
ئاشكراى نةكات.
ضونكة
ئايا دةطونجآ جوانىيةك كة لةوثةرِى كةمالأدا بيَت حةزنةكات = لة رِيَى
هؤكاريَكةوة = خؤى بناسيَنيَت و دةرىبخات؟
يان
ئايا دةطونجآ كةمالَيَك لةوثةرِى جوانىدا بيَت، داواكارى ئةوة نةبيَت كة بة بؤنةى
هؤيةكةوة خؤى ئاشكرا بكات و رِوانينى سةرنجدةران بؤ لاى خؤى رِابكيَشيَت؟
يان
ئايا دةطونجآ "دةستةلآتدارىيةكى هةمةكى"ى "ثةروةردطاريَتىيةكى
طشتى و هةمة لايةنة" داخوازى ئةوة نةبيَت كة يةكتايى و صةمةدانييةتى خؤى بؤ
هةموو ضينة جياجياكان ئاشكرا بكات لة رِيَى نويَنةريَكى ئةوتؤوة كة داراى دوو بالأ
واتة دوو سيفةت بآ: سيفةتى بةندايةتيى هةمةكى (ضونكة نويَنةرى طشت ضينةكانى
بةديهيَنراوانة لة خزمةت ثةروةردطاردا) و، سيفةتى ثيَغةمبةرايةتى و نزيكى لة خواى
طةورة (ضونكة لة لايةن خواى طةورةوة بؤ هةموو جيهانةكان بة طشتى رِةوانة كراوة)؟
يان
ئايا دةطونجآ يةكيَك كة خاوةنى "جوانيى خؤيى و رِةها" بيَت، نةيةويَت
لايةنة ناسكؤلَة و قةشةنطةكانى جوانيى خؤى لة ضةند ئاويَنةيةكى ويَنةدةرةوةى ئةو
جوانىيةىدا ببينيَت و ثيشانى بةديهيَنراوةكانى خؤيشى بدات؟ واتة نةيةويَت لة
رِيَى نيَرراويَكى خؤشةويستةوة ئاشكراى بكات؟ ئةو نيَرراوةى كة لة لايةكةوة
خؤشةويستيةتى، ضونكة بة بةندايةتيى بآطةرد و خاويَن خؤى لاى خواى طةورة خؤشةويست
كردووة و.. لة لايةكى تريشةوة ثيَغةمبةر و رِةوانةكراوة، ضونكة لة رِيَى دةرخستنى
جوانيى ناوة جوانةكانى خواى طةورةوة، ئةو خواوةندة لاى بةديهيَنراوانى خؤشةويست
دةكات؟
يان
ئايا دةطونجآ بؤ كةسيَك كة داراى ضةندين طةنجينةى ثرِ لة بةنرخترين و
سةرسوورِهيَنةرترين طةوهةرى نايابى ئةوتؤ بيَت كة ذيريى تيَدا سةرسام ببيَت،
نةيةوآ كةمالَة ثةنهانةكةى خؤى ئاشكرا بكات و داواكارى ثيَشضاوخستنى نةبآ لة
بةرضاوى تيَكرِاى بةديهيَنراواندا لة رِيَى هؤيةكى ناسيَنةرى كارامة و جارِدةر و
ئاشكراكةريَكى ليَزان و وريا؟
يان
ئايا دةطونجآ بؤ ئةو كةسةى وا ئةم طةردوونةى بة ضةندين بةديهيَنراوى ئةوتؤ
رِازاندووةتةوة كة كةمالَى ناوة جوانةكانى ئةو دةردةخةن و دةرىدةبرِن و، طةردوونى
كردووة بة كؤشكيَكى قةشةنطى رِةنطين و بة شتانى ناوازة و سةرسوورِهيَنى سنعةتى خؤى
ئارايشتى داوة و لة ثيَشضاواندا دةرىخستووة.. ئةو كةسة، ئةركى رِوونكردنةوة و
ليَكدانةوةى ئةم طةردوونة بة رِابةر و مامؤستايةكى ثيَشةوا نةسثيَريَت؟
يان
ئايا دةطونجآ خاوةنى ئةم طةردوونة = لة رِيَى نيَرراويَكةوة = مةبةستى خؤى لةم
ئالأوطؤرِانةى طةردوون و ئامانجةكانى لةم تةليسمة داخراوةدا رِوون نةكاتةوة و،
هةر بةهؤى ئةو نيَرراوةيةوة وةلآمى مةتةلَى ئةو سآ ثرسيارة سةختةى بوونةوةران
نةداتةوة كة بريتين لة: "تؤ كيَيت؟.. لة كويَوة هاتوويت؟.. بؤ كوآ
دةرِؤيت"؟!
يان
ئايا دةطونجآ ئةو بةديهيَنةرة شكؤمةندةى كة بةم بةديهيَنراوة جوان و رِةنطينانةى
وان لة بةرضاودا خؤى بة خاوةن هةستان ناساندووة و بة بةخشينى نيعمةتة
بةنرخةكانيشى خؤى لة لا خؤشةويست كردوون.. ئةم بةديهيَنةرة شكؤمةندة، بةهؤى
نيَرراويَكى خؤيةوة، ئةو شتانةى كة مايةى "رِةزامةنديى خؤى"ن و، ئنجا
داواكارىيةكانى لة بةرامبةر ئةو نيعمةتانةى كة بةخشيونى، بؤ بةديهيَنراوانى خؤى
رِوون نةكاتةوة؟
يان
ئايا دةطونجآ ئةو بةديهيَنةرةى كة جياوازيى هةست و شعوور و بؤضوونى لة طرؤى
مرؤظدا داناوة و، توانا و ليَهاتنى مرؤظى بؤ بةندايةتىيةكى هةمةكى ئامادة
كردووة، لة رِيَى رِابةريَكى نيَرراوى خؤيةوة، سةرنجى ئةو هةموو زؤر و
زةبةندةيىيةى هةست و بؤضوونةكانى ناو طرؤى مرؤظ بؤ لاى: "تةوحيد"
رِانةكيَشيَت؟
بةم
ثآية و، جطة لةمانةش كة باسكران، ضةندين بةلَطةى طومانبرِى تر هةن كة هةر
هةموويان "ئةرك و فرمانى ثيَغةمبةريَتى" دةردةخةن و، ئةو رِاستىية
رِوون دةكةنةوة كة هةرطيز "خوايةتى" بة بآ بوونى
"ثيَغةمبةريَتى" نابيَت و ناطونجآ.
ئيَستاش
سةرنج بدة و بيربكةرةوة، بزانة ئايا لة هةموو جيهاندا جطة لة محمدى هاشمى = صلى
الله عليه وسلم = كةسيَكى تر ثةيدا بووة كة داراى توانا و ليَهاتنيَكى لة هةموان
زياتر بيَت و ئةو سيفةتو ئةركة ناوبراوانةى ثيَغةمبةرايةتيى تيَدا جةم
بووبيَت؟ يان ئايا كةسيَك هةية لةو شايستةتر بيَت بؤ ثلةى ثيَغةمبةرايةتى و
رِةوانةكراوى و ئةركى رِاطةياندن؟ يان ئايا رِؤذطار كةسيَكى لةو مةزنترى دةرخستووة
كة لةو شايانترى ئةو ثلةية بيَت؟ ديارة نةخيَر.. نةخيَر.. ضونكة هةر تةنها ئةوة كة
ثيَشةواى طشت ثيَغةمبةران و بينايى ضاوى هةموو مرؤظة خاويَنةكان(الأصفياء) و ثادشاى
طشت رِابةران و ثوختة و كاكلَةى هةموو مرؤظة هةلَبذاردة و نزيكةكانى ديوانى
بةديهيَنةرى ميهرةبانة و، خاوةنى هةزاران موعجيزةى ضةشنى: لةتكردنى مانط و،
هةلَقولآنى ئاوة لة نيَوان ثةنجة ثيرؤزةكانيةوة، جطة لة نيشانةو بةلَطة
لةذمارةبةدةرةكانى ترى ثيَغةمبةريَتىيةكةى كة تيَكرِاى ئةهلى فةزلأ و دانايىو
زانست دانى ثيَدا دةنيَن و قسةيان لةسةرى يةكانطير بووة و، جطة لة قورئانى ثيرؤز
كة دةرياى حةقيقةتةكان و موعجيزةى هةرة مةزنى ئةو ثيَغةمبةرة بةرِيَزةية = صلى
الله عليه وسلم = ضونكة قورئانى ثيرؤز ضةشنى خؤرى رِؤشنا واية، بةلَطةيةكى
طوماننةهيَلَة لةسةر رِاستيى ثيَغةمبةرايةتىيةكةى.
ئيَمة
لة ثةيامةكانى نووردا، بة تايبةت لة "وتةى بيستوثيَنجةم"دا نزيكةى ضل
رِووى ئيعجازى ئةو قورئانة ثيرؤزةمان ضةسثاندووة.
ئاماذةى سآهةم:
با
هةرطيز ئةوة بة دلَى كةسدا نةيةت كة بلَيَت: بةها و طرنطيى ئةم مرؤظة بضووكة
ضىية تا لة ثيَناوى لـآثرسينةوةىدا لةسةر كردارةكانى، كؤتايى بةم دنيا مةزنة
بهيَنريَت و دةروازةى دنيايةكى ترى نوآ بكريَتةوة؟
با
ئةمة بة دلأدا نةيةت.. ضونكة ئةم مرؤظة هةرضةند بة رِوالَةت تابلَيَى بضووكة،
بةلآم لة رِاستىدا لةبةر ئةو فيترةتة طشتى و هةمةلايةنةى كة تيايداية، سةروةر و
ثيَشةواى هةموو بوونةوةرانة و، بانطةوازكارى دةستةلآتداريى خوايةتيى خواية و،
نويَنةر و ثيشاندةرى بةندايةتيى طشتى و هةمةلايةنةية.. لةبةر هةموو ئةمانة، مرؤظ
داراى طرنطىيةكى طةلـآ مةزنة.
هةروةها
ئةوةش بة دلأدا نةيةت كة: ئةم مرؤظةى وا داراى تةمةنيَكى يةكجار كورت و
كةمخايةنة، ضؤن بة سزايةكى هةميشةيى مةحكووم دةكريَت؟
با
ئةمةش بة دلأدا نةيةت.. ضونكة "كافريَتى" تاوانيَكى تابلَيَى طةورةى
بآسنوورة، لةبةر ئةوةى بةها و بايةخ و ثلةى بةرزى بوونةوةران =كة داراى بةها
و ثلةى: نووسراوى صةمةدانيى خواوةندن = دادةطريَت و دةيهاويَتة قوولآيى
بآمةبةستى و، وا دةباتة وةهمى مرؤظةوة كة هيض ئامانج و مةبةستيَك لة دروستبوون و
بةديهاتنياندا نةبيَت.. "كافريَتى" سووكسةيركردنى بوونةوةرانة و،
ئينكارىكردنى ئةو نوورانةى ناوة جوانةكانى خواى طةورةية كة بة بوونةوةرانةوة
دةدرةوشيَنةوة و، سةرثيَضىكردنة لة شويَنةوار و جآدةستةكانى ئةو ناوانةى خواى
طةورة كة بةسةر رِوخسارى بوونةوةرانةوةن.. هةروةها "كافريَتى"
بةدرؤخستنةوةى ئةو هةموو كؤمةلَة لةذمارةبةدةرانةى بةلَطةكانى رِاستيى:
"بوونى خواوةندى حةق و بآطومانة".. خؤ هةموو ئةمانةش تاوانى لةسنووربةدةرن
و، ديارة تاوانى لةسنووربةدةريش داخوازى سزاى لةسنووربةدةر دةبيَت؟
ئاماذةى ضوارةم:
لة
ضيرؤكةكةدا = بة هةر دوازدة ويَنةكانيةوة = بينيمان كة:
هةرطيز
ناطونجآ ثادشايةكى يةكجار دةستةلآتدار و تابلَيَى مةزن مةملةكةتيَكى ترى هةميشةيى
و بةردةوامى نةبيَت كة شايانى شان و شكؤ و مةزنى و ثايةداريى دةستةلآتى بةرزى ئةو
بيَت.
هةروةك
ئةمة ناطونجآ.. بة هةمان جؤريش ئةوة هةرطيز ناطونجآ كة: بةديهيَنةرى باقىو
هةميشةيى، لة دواى ئةم جيهانة فانى و لةناوضووة، جيهانيَكى نةمر(باقى) و
هةتاهةتايى بةدىنةهيَنيَت..
هةروةها
هةرطيز ناطونجآ سنعةتكارى ئةزةليى مةزن ئةم بوونةوةرة ناوازة و لةناوضوانة
بةدىبهيَنيَت، بةلآم ضةندين بوونةوةرى ترى بةردةوام و هةميشةيى دروست نةكات..
هةروةها
ناطونجآ بةديهيَنةرى داناى بةتوانا و ميهرةبان ئةم جيهانة بةدىبهيَنيَت كة وةك
ثيشانطايةكى طشتى و مةيدانيَكى تاقيكردنةوة و كيَلَطةيةكى كاتى واية، ثاشان
ئةودنيا بةدىنةهيَنيَت، كة هةر ئةو دنيايةية مةبةست و ئامانجةكانى ئةو دةردةخات و
ئاشكرايان دةكات!
ئةم
رِاستىية، لة "دوازدة دةرطا"وة مرؤظ دةضيَتة ناويةوة، ئةو دةرطايانةش
بة "دوازدة رِاستى" دةكريَنةوة.
وا
ئيَمةش بة رِاستىية هةرة كورت و ئاسانةكانيان دةست ثآدةكةين.
دةرطاى: "ثةروةردطارى" و "
دةستةلآتدارى"
كة درةوشانةوةى ناوى: "الربّ"ى خواى
طةورةية
ئايا
دةطونجآ بؤ كةسيَك كة خاوةنى ثايةى "ثةروةردطارى" و
"دةستةلآتدارى"ى خوايةتى بيَت و، بؤ ضةندين ئامانجى بةرز و مةبةستى مةزن
طةردوونيَكى ئاوا ناوازةى وةك ئةمةى بةرضاومانى بةدىهيَنابيَت، تاكو بةم
بةديهيَنانة كةمالَى خؤى ئاشكرا بكات و لة ثيَشضاواندا دةرىبخات.. ثاشان = ئةو
كةسة = ثاداشتيَكى لة لا نةبيَت بؤ ئةو ئيماندارانةى كة بة: "ئيمان" و
"بةندايةتى" ثيَشوازىيان لةو ئامانج و مةبةستانةى ئةو كردووة و، سزاى
ئةو طومرِايانةش نةدات كة دةستيان بة رِووى ئةو ئامانجانةوة ناوة و بة ضاوى سووك و
بايةخ ثآنةدانةوة بؤيان رِوانيوة؟!
دةرطاى: "كةرةم" و "
ميهرةبانى"
كة درةوشانةوةى ناوى: "الكريم" و
"الرحيم"ى خواى طةورةية
ئايا
دةطونجآ بؤ ثةروةردطار و خاوةنى ئةم جيهانة، كة بة شويَنةوار و جآدةستةكانى
توانستى خؤى:
"كةرةم"يَكى
نةبرِاوة و..
"ميهرةبانى"يةكى
بآ كؤتايى و..
"عيززةت"يَكى
بآ ثايان و..
"غيرةت"يَكى
لةسنووربةدةرى دةرخستووة..
ئةم
خواوةندة، ثاداشتيَك بؤ ضاكةكاران دةستنيشان نةكات كة شايانى "كةرةم"
و "ميهرةبانى"يةكةى خؤى بيَت و.. سزايةكيش بؤ خراثكاران برِيار نةدات كة
شياوى ئةو "عيززةت" و "غيرةت"ةى ئةو بيَت؟
ضونكة
طةر مرؤظ بة وردى بؤ رِةوتى رِووداوةكان برِوانيَت، دةبينآ هةموو بوونةوةريَك، هةر
لة بضووكترين و كؤلَةوارترين زيندةوةرةوة[1] تا دةطاتة بةهيَزترينيان، رِؤزيى تايبةتيى خؤى لة
هةموو لايةكةوة بؤ ديَت و ثيَى دةطات، بطرة ئةو خواوةندة ثةروةردطارة نيانترين و
جوانترين رِؤزى بة لاوازترين و دةستةوسانترين زيندةوةر دةبةخشيَت و.. هةموو
نةخؤشيَكيش بةو دةرمانةى كة ثيَى ضاك ببيَتةوة، تيمار دةكات. بةم جؤرة، هةر كةسآ
ثيَويستيى بة هةر شتيَك ببيَت، ئةو ثيَداويستىيةى بة ضةشنيَك بؤ دابين دةكريَت كة
هةر لة حسابى خؤيشىدا نةبووة و بة خةيالَىدا نةهاتووة.
جا
ئةم ميواندارىية ناياب و، بةخشينة بةردةوام و، كةرةمة بةرزة، بة ئاشكرايى و
رِوونى، بةلَطةن و رِيَنماييمان دةكةن بؤ ئةوةى كة: دةستيَكى هةميشةيى و بةخشندة
هةية ئةم كارانة ئةنجام دةدات و رِيَكيان دةخات و دةيانسازيَنيَت.
بؤ
نموونة: ثؤشينى بالآى طشت درةختةكان لة وةرزى بةهاردا بة ضةندين ثؤشاكى جوانى
ضةشنى ئاوريشمى سةوز بة رِادةيةك كة دةلَيَى حؤريى بةهةشتن و، ئارايشتدانيان بة
ضةندةها طولَى رِةنطين و بةروبوومى ناسك و، رِامكردنيان بؤ خزمةتطوزاريى ئيَمة،
بةوةى كة ناسكترين و بةلةزةتترين ميوة و بةروبووممان بؤ بةرهةمديَنن و لة
كؤتايى لق و ثةلةكانياندا = كة وةك ضةند دةستيَكى نةرمونيان وان بؤ ئةو درةختانة
= ثيَشكةشمانى دةكةن.. هةروةها بواردان بة ئيَمة كة بتوانين لة ميَروويةكى ذةهراوى
بةهرةمةندى خواردنى هةنطوينيَك ببين كة شيفا و ضارةسةريى بيمارانمانى تيَداية و..
ثؤشتةكردنمان بة جوانترين و نةرمترين ثؤشاك لة بةرهةمى رِستنى ميَروويةكى بآ دةست
و.. ثاشةكةوتكردنى ميهرةبانىيةكى مةزن بؤمان لةناو تؤويَكى يةكجار بضووكدا..
هةموو
ئةمانة = بة ئاشكرا = "كةرةم"يَكمان لةوثةرِى جوانى و،
"ميهرةبانى"يةكمان لةوثةرِى نةرمونيانىدا، ثيشان دةدةن.
هةروةها
هةولأ و تةقالادانى طةورة و بضووكى زيندةوةران = جطة لة مرؤظ و هةندآ لة ئاذةلَة
درِندةكان = هةر لة خؤر و مانط و طؤى زةوىيةوة تا دةطاتة بضووكترين بةديهيَنراو،
بؤ ئةنجامدانى ئةركةكانى ئةستؤيان بة وردى و رِيَكوثيَكىيةكى تابلَيَى تةواو، لة
نيَوان طوآرِايةلَى و ملكةضىيةكى يةكجار رِيَك و لة ضوارضيَوةى سام و هةيبةتيَكى
طةلـآ مةزندا، بآ ئةوةى هيض كاميان بة ئةندازةى سةرى ثةنجةيةكيش لة سنوورى خؤيان
لابدةن..
هةموو
ئةمانة، بؤمان دةردةخةن كة: بوونةوةران تةنها بة فةرمانى خواوةندى مةزن و خاوةنى
"عيززةت" و "شكؤمةندى" دةجوولَيَن و دةوةستن و كارةكانيان
ئةنجام دةدةن.
هةروةها
ضاوديَرىكردن و بايةخدانى طشت دايكان = ض دايكانى ناو رِووةك يان ئاذةلأ يان طرؤى
مرؤظ = بة ساوايان و بيَضوانى كؤلَةوار و لاوازى خؤيان، بة ضاوديَرىيةكى ثرِ لة
سؤزى ميهرةبانى[2] و، طؤشكردن
و ثآطةياندنى ئةو بةضكة و ساوايانة بة خؤراكيَكى ثوختى بةتام و لةزةتى وةك
"شير"..
ئةم
كارة، مةزنى و فراوانيى درةوشانةوةى: "ميهرةبانيى رِةها و بآكؤتايى
خواوةند" دةردةخات.
جا
مادةم ثةروةردطار و خاوةن و كارسازى ئةم جيهانة داراى: "كةرةم"يَكى ئاوا
فراوان و، "ميهرةبانى"يةكى بآكؤتايىية و، خاوةنى: "عيززةت"
و "شكؤمةندى"ى رِةها و بآسنوورة..
ئنجا
مادةم عيززةت و شكؤمةنديى رِةها داخوازى تةمآكردنى هةموو ئةوانةية كة بة ضاوى
سووك و طالَتةجارِى بؤى دةرِوانن و.. كةرةمى رِةها و فراوان داواكارى
رِيَزليَنانى نةبرِاوةية و.. ميهرةبانيى هةمةلايةنةش داخوازى ضاكةكارىيةكى وةهاية
كة شايستةى خؤى بيَت..
مادةم
ئةمة = لة لايةكةوة = وةهاية و.. لة لايةكى تريشةوة كة ضاو دةطيَرِين دةبينين
بةشيَكى يةكجار كةمى ضةشنى دلَؤثيَكى دةريا نةبيَت هيض كام لةو داخوازىيانة لةم
دنيا فانى و تةمةنة كورتةدا نايةنة دى.. ئةوا دةبآ دواى ئةم دنياية خانةيةكى
بةختةوةريى ئةوتؤ ببيَت كة شايستةى ئةو كةرةمة فراوانة و شايانى ئةو ميهرةبانىية
بةرين و هةمةلايةنةية بيَت.
دةنا
وةك ئةو كةسةى ئينكاريى ئةو خؤرةى ئاسمان دةكات كة رِؤذى دنياى رِووناك
كردووةتةوة، دةبآ ئيَمةش = بةو جؤرة = ئينكاريى ئةم ميهرةبانىية بة ضاو بينراوة
بكةين. ضونكة "نةمان"يَك كة طةرِانةوةى لة دوا نةبيَت، بةلَطةى نةبوونى
حةقيقةتى: "ميهرةبانى"ية لةناو ئةم بوونةدا، بةوةى كة ئةو ضةشنة نةمانة
هةتاهةتايىية، شةفةقةت دةطؤرِيَت بة: موسيبةت و، خؤشةويستى بة: كسثةى دلأ و،
نيعمةت بة: بةلآ و، لةزةت بة: ئازار و، ئةو عةقلَةش كة ئةنداميَكى باش و سوودبةخشى
مرؤظة، دةطؤرِيَت بة: ئةنداميَكى نةطبةتى شووم!
كةواتة
دةبآ خانةيةكى ليَثرسينةوةى ثاداشت و سزا هةبيَت كة لةطةلأ "عيززةت" و
"شكؤمةندى"ى ئةودا بطونجيَت، ضونكة ئةوةتا زؤربةى جار مرؤظى خؤسةثيَنى ستةمكار
بة ملهورِى و لووتبةرزى و، كاكى ستةمليَكراويش بة زةليلى و ملكةضى، ذيان دةبةنة
سةر، ثاشان بآ ئةوةى ئةويان سزا و ئةميشيان ثاداشتى خؤى لةم خانةيةدا وةربطريَت،
هةردووك وةكو يةك كؤضى مالَئاوايى لةم دنياية دةكةن!
كةواتة
ئةم ئةنجامةى كة لة دنيادا بة ضاو دةبينريَت، هةرطيزاوهةرطيز ثشتطوآخستنى ئةو
تؤلَة و ثاداشتةى ئةوان نىية، بةلَكو كيَشةكةيان بؤ دادطايةكى مةزن هةلَطيراوة.
واتة ليَثرسينةوةى ئةم دوانة نة ثشتطوآ خراوة و نة هةرطيز ثشتطوآ دةخريَت.
تةنانةت جارى وا هةية هةندآ تؤلَة و سزا هةر لةم دنيايةدا دةسيَنريَتةوة و بؤ ئةو
دنيا هةلأناطيرآ و دواناخريَت، ضونكة سزادانى نةتةوة سةرسةخت و ياخىيةكانى
سةدةكانى ثيَشين، بة ئاشكرا بؤمان دةردةخةن كة جلَةوى مرؤظ بةرةلآ نةكراوة تا
بةثيَى هةوا و ئارةزووى خؤى رِةفتار بكات، بةلَكو هةموو دةمآ ضاوةرِوانى ئةوةى لـآ
دةكريَت كة زللةكانى خواوةندى "شكؤمةند" و "خاوةن عيززةت"ى
ئاراستة بكريَت!
بةلَآ،
ئةم مرؤظةى كة لة نيَوان هةموو بوونةوةراندا هةلأبذيَرراوة و ضةندين ئةركى مةزن
تةنها بةو سثيَرراوة و ضةندةها توانا و ليَهاتنى فيتريى كاملَيشى دراوةتآ.. طةر
ئةم مرؤظة:
لة
رِيَى "ئيمان"ةوة ثةروةردطارى خؤى نةناسيَت.. دواى ئةوةى كة ئةو
ثةروةردطارة لة رِيَى بةديهيَنراوة ناوازة و رِيَكوثيَكةكانيةوة خؤى ثآ ناساند..
طةر
بة "ثةرستن" خؤى لةو ثةروةردطارةى نزيك نةخاتةوة و خؤشةويستيى ئةو
بةدةست نةهيَنيَت.. دواى ئةوةى كة ثةروةردطارةكةى خؤى لاى ئةم خؤشةويست كردووة و،
بةو ميوة و بةروبوومة جوان و رِةنطين و جؤراوجؤرانةى كة بةديىهيَناون و بةلَطةى
ميهرةبانيى فراوانى ئةون، خؤى ثآ ئاشنا كردووة..
طةر
لة رِيَى "شوكر و ستايشةوة" رِيَزى شايان بةرامبةر ثةروةردطارى
دةرنةبرِيَت.. دواى ئةوةى كة ئةو ثةروةردطارة بة نيعمةتة زؤر و زةبةندةكانى،
خؤشةويستى و ميهرةبانيى خؤى بؤ دةرخستووة..
بةلَآ،
طةر ئةم مرؤظة ثةروةردطارى خؤى ئاوا نةناسيَت، ضؤن هةروا بة هةرِةمةكى و بآ
ليَثرسينةوة جلَةوى بؤ بةرةلآ دةكريَت و، بآ ئةوةى خواوةندى "خاوةن
عيززةت" و "شكؤمةند" خانةيةكى تؤلَة و سزاى بؤ ئامادة بكات، هةروا
دةستى لـآ هةلَدةطريَت؟
يان
ئايا دةطونجآ ثةروةردطارى ميهرةبان، خانةيةكى ثاداشت و بةختةوةريى هةميشةيى بةو
ئيماندارانة نةبةخشيَت كة:
لة
بةرامبةر خؤثيَناساندنى ئةو ثةروةردطارةوة، ئةوان بة: "ئيمان" ناسيويانة
و..
بةرامبةر
خؤشويستنيان لة لايةن ثةروةردطاريانةوة، ئةوانيش خؤشيانويستووة و بة
"ثةرستن" خؤيان لة لا خؤشةويست كردووة و..
بةرامبةر
ميهرةبانىيةكةيشى بؤيان، ئةوان بة: "شوكر" و ستايش رِيَزى شايانيان لة
رِوودا نواندووة؟
دةرطاى: " دانايى" و "
دادطةرى"
كة درةوشانةوةى ناوى: "الحكيم" و "العادل"ى خواى
طةورةية
ئايا
دةطونجآ[3] بؤ ئةو
بةديهيَنةرة شكؤمةندةى كة ياساى بوونةوةرى هةر لة طةرديلةكانةوة تا دةطاتة
طةلةستيَرةكان، بةوثةرِى "دانايى" و رِيَسا و "دادطةرى" و
تةرازووكارىيةوة سازاندووة و رِيَكىخستووة و، بةمةش دةستةلآتداريى ثةروةردطاريَتيى
خؤى لة ثيَشضاواندا ئاشكرا كردووة.. ئةم بةديهيَنةرة شكؤمةندة، بة
"ضاكةكارى" مامةلَة و رِةفتار لةطةلأ ئةوانةدا نةكات كة هانايان بؤ لاى
ثةروةردطاريى ئةو بردووة و ملكةضى "دانايى" و "دادطةرى"ى ئةو
بوون و، لة هةمان كاتدا "سزا"ى ئةوانةش نةدات كة بة كافريَتى و
سةركةشى و ستةمكارى، سةرثيَضىيان لةو "دانايى" و "دادطةرى"يةى
ئةو كردووة؟
خؤ
مةطةر بة دةطمةن، دةنا مرؤظ لةم ذيانة فانىيةى دنيادا رِووبةرِووى ئةو ثاداشت و
تؤلَةية نابيَتةوة كة شايانيةتى، بةو جؤرةى شايستةى "دانايى" و
"دادطةرى"ى ثةروةردطار بيَت، بةلَكو زؤربةى جار سزادان و
ثاداشتدانةوةكةى دوا دةخريَت، ئةوةتا زؤربةى طومرِايان بآ ئةوةى سزا بدريَن و
زؤربةى ئةهلى هيدايةتيش بآ ثاداشتوةرطرتن، كؤضى مالَئاوايى لةم دنياية دةكةن..
كةواتة دةبآ ئةو كيَشةية بة دادطايةكى دادطةر سثيَررابيَت و لة بةيةكطةيشتنةوةيةكدا
كة بةختةوةريى مةزنى بة دوادا بيَت، يةكلايى بكريَتةوة.
بةلَآ،
ئاشكراية كة ئةو كةسةى كاروبارى طةردوون بةرِيَوة دةبات، بة
"دانايى"يةكى يةكجار رِةها ئةم كارة دةكات. خؤ ئةطةر بةلَطةيشت لةسةر
ئةم رِاستىية دةويَت، ئةوا فةرموو سةيرى بايةخدان و ضاوديَرىكردنى ثةروةردطار
بكة سةبارةت بة دانانى سوود و بةرذةوةندىيةكان لة هةموو شتيَكدا، نابينيت طشت
ئةندامةكانى لةشى مرؤظ ض ئيَسكو ض دةمارةكان و ض خانةكانى لةشى و ض هةر جآ و
بةشيَكى ترى جةستةى، ضةندين سوودو دانايى جؤراوجؤريان تيَدا رِةضاو كراوة؟
تةنانةت بة ئةندازةى ذمارةى ئةو بةرانةى كة درةختيَك دةيانطريَت ئةوةندةش سوود و
وردةكارى و نهيَنى لة ئةندامةكانى لةشىدا هةية. ئةمة سةرةرِاى ئةو خشتى و
رِيَكوثيَكىية ناوازة و تةواوةى كة لة دروستكردنى هةموو شتيَكدا هةن و بةلَطةى
ئةوةن كة طشت كاروبارةكان بة "دانايىيةكى رِةها" ئةنجام دةدريَن.
بةلَآ،
دانانى ثرؤطرامى وردى طولَيَكى جوان لة دوو تويَى تؤوة بضكؤلةكةىدا.. هةروةها
نووسينى كارنامة و ميَذووى ذيان و ثيَرِستى طشت ئاميَر و ئةندامةكانى درةختيَكى
زةبةلاح، بة قةلَةمى مةعنةويى قةدةر، لة نيَوان ناوكؤلةكةىدا..
هةموو
ئةمانة، بة رِوونى بؤمان دةردةخةن كة تةنها قةلَةمى "دانايىيةكى
رِةها"ية دةست لةو كارانة وةردةدات و بةرِيَوةيان دةبات..
هةروةها
بوونى جوانى و قةشةنطيى لةرِادةبةدةر لة بةديهيَنان و دروستكردنى هةموو شتيَكدا،
دةرىدةخات كة تةنها دروستكةريَكى خاوةن "دانايى رِةها و بآسنوورة" كة
خاوةنى ئةم داهيَنان و نةخشونيطارة بآ ويَنانةية.
بةلَآ،
دانانى ثيَرِستى طشت بوونةوةران و، كليلةكانى هةموو طةنجينةكانى ميهرةبانىو،
ئاويَنةى طشت ناوة جوانةكانى خواى طةورة، لةم جةستة بضووكةى مرؤظدا.. بةلَطةيةكى
ئاشكراية لةسةر رِوون و رِةوانيى سنعةتى ناوازةى ثةروةردطار.
جا
ئايا دةطونجآ ئةم ضةشنة "دانايى"يةى كة بةسةر ئةم هةموو كاروبارة
ثةروةردطارىيانةدا زالأ و دةستةلآتدارة، بة "ضاكةكارى" مامةلَة و
رِةفتار لةطةلأ ئةو كةسانةدا نةكات كة رِؤشتوونةتة ذيَر سايةكةى و بة
"ئيماندارى" مليان بؤ كةض كردووة؟.. يان ئايا دةطونجآ ثاداشتى
هةتاهةتايىيان نةداتةوة؟
ئةى
ئايا بةلَطةيشت دةوآ لةسةر ئةوةى كة هةموو كاروبارةكانى ناو بوونةوةر تيَكرِا بة:
"دادطةرى" و تةرازووكارى ئةنجام دةدريَن؟
فةرموو
برِوانة:
ئةوةتا
هةموو شتيَك لةم بوونةوةرةدا "بوون"يَكى تايبةتيى ثآ بةخشراوة و بة
ضةندين ثيَوةرى ورد و تايبةت بؤى دةستنيشان كراوة و ويَنة و شيَوةيةكى
ديارىكراوى بة بةردا برِاوة و لة باريَكى طونجاودا دانراوة.. خؤ هةموو ئةمانةش بة
رِوونى دةرىدةخةن كة طشت كاروبارةكان بةثيَى "دادطةرى" و تةرازووكاريى
رِةها جآبةجآ دةكريَن..
هةروةها
دةبينيت هةموو يةكآ = بةثيَى توانا و بةهرة و ليَهاتنى خؤى = مافى خؤى دراوةتآ.
واتة: هةموو ئةو شتانةى ثآ بةخشراوة كة بؤ "بوون"ى ثيَويستى ثيَيانة و،
طشت ئةو شتانةشى بؤ دابين و ئامادة كراوة كة لة باشترين دؤخدا بيهيَلَنةوة..
هةموو ئةمانةش بةلَطةن لةسةر ئةوةى كة دةستى "دادطةرىيةكى رِةها"
كارةكان ئةنجام دةدات..
هةروةها
بةهاناضوون و بةدةنطةوةهاتنى هةميشة و بةردةوامى ئةو داواكارىيانةى كة لة لايةن
بوونةوةرانةوة، ض بة زمانى ليَهاتنيان و ض بة زمانى داخوازيى سروشتيان و ض بة
زمانى تةنطثآهةلَهاتن و ناضارىيان، دةرىدةبرِن.. ئةم بةهاناوةضوونةش،
دةرىدةخات كة تةنها "دادطةرىيةكى رِةها" و "دانايىيةكى
بآسنوور"ة وا هةميشة رِةورِةوةى بوونةوةر دةخاتة طةرِ و كارةكانى ناوى
رِادةثةرِيَنيَت.
جا
ئايا هةرطيز دةطونجآ ئةم "دادطةرى" و "دانايى"يةى كة بة هاناى
بضووكترين داخوازيى لاوازترين بةديهيَنراوةوة دةرِؤن، ئةو ثيَويستى و داواكارىية
هةرة مةزنةى "مانةوة و هةميشةيى" كة خواست و داواكاريى مةزنترين
بةديهيَنراوى وةك مرؤظة، ثشتطوآ بخةن و بؤى نةهيَننةدى؟
يان
ئايا دةطونجآ ئةم "دانايى" و "دادطةرى"ية، دةست بة رِووى
طرنطترين و مةزنترين ئاوات و هيوا و خواستى مرؤظةوة بنيَن و، بةمةش حيشمةتى
ثةروةردطاريَتى نةثاريَزن لةوةى كة بةدةم هاناى بةندةكانةوة نةرِوات؟
ئةم
مرؤظةى كة وا ذيانيَكى كورت لةم دنيا فانىيةدا بةسةر دةبات، رِاستى و حةقيقةتى
ئةم دادطةرىيةى بة تةواوى بؤ نةهاتووةتةدى و بؤيشى نايةتةدى، بةلَكو هاتنةديى ئةم
خواست و ئاواتةى بؤ دادطايةكى طةلـآ مةزن هةلأدةطيريَت، ضونكة "دادطةريى
رِاستةقينة" داخوازى ئةوةية كة ئةم مرؤظة لةسةر بناغةى بضووكيى بارست و
قةبارةكةى ثاداشت و تؤلَةى بؤ دةستنيشان نةكريَت، بةلَكو لةسةر بناغةى طةورةيى
تاوانةكانى و طرنطيى ماهييةتى و مةزنيى ئةركى سةرشانى تؤلَةى لـآبسيَنريَت ياخود
ثاداشت بدريَتةوة.
جا
لةبةر ئةوةى ئةم دنيا تةسك و كاتىية جيَى ئةم ضةشنة دادطةرى و دانايىية مةزنةى
تايبةت بة: "مرؤظى بؤئةبةد بةديهاتوو"ى تيَدا نابيَتةوة، ئةوا دةبآ = بآ
هيض طومانيَك = خواوةندى دادطةر و مةزنى خاوةن جوانى و، داناى شكؤمةند، بةهةشتيَكى
هةميشةيى و دؤزةخيَكى هةتاهةتايى ببيَت، بؤ مةبةستى هيَنانةديى تةواوةتيى
داخوازىيةكانى ئةو "دانايى" و "دادطةرى"يةى خؤى!
دةرطاى: "بةخشندةيى" و
"جوانى"
كة درةوشانةوةى ناوى: "الجواد" و "الجميل"ى خواى
طةورةية
ئايا
دةطونجآ "سةخاوةت و بةخشندةيى"يةكى رِةها و..
سةروةت
و سامانيَكى نةبرِاوة و..
ضةندةها
طةنجينةى بآكؤتايى و..
"جوانى"ى
هةميشةيى بآويَنة و..
"كةمالأ"ى
هةتاهةتايى بآ خةوش و ناتةواوى..
داخوازى
خانةيةكى بةختةوةرى و شويَنيَكى ميوانداريى ئةوتؤ نةبن تا بة هةميشةيى طشت ئةو
كةسانةى تيَدا بميَننةوة كة موحتاج و سوثاسطوزارى "سةخاوةت"ن و،
موشتاقو نرخشناسى "جوانى"ن؟
بةلَآ،
رِازاندنةوةى جيهان بةم دروستكراوة جوان و خنجيلانانة و..
داطيرساندنى
خؤر و مانط تياىدا بة ضةشنى ضرا و..
رِاخستنى
سفرةى طؤى زةوى بؤ نيعمةتةكان و، ثرِكردنى ئةو سفرةيةش لة خؤشترين و بةتامترين
خواردةمةنيى بةلةزةتى جؤراوجؤر و..
ئامادةكردنىدرةختة
بةردارةكان لة شيَوةى ضةند قاث و دةفريَكدا، كة هةموو وةرزيَك تازة دةبنةوة..
هةموو
ئةمانة، سةخاوةت و دةسترِةنطينى و بةخشندةيىيةكى بآسنوور دةردةخةن.
جا
ئةم ضةشنة بةخشندةيى و سةخاوةتة رِةهاية و، ئةم جؤرة طةنجينة لةبننةهاتووانة و،
ئةم تةرزة ميهرةبانىية فراوان و هةمةلايةنطيرة.. دةبآ ميوانخانةيةكى هةميشةيى و
خانةيةكى بةختةوةريى هةتاهةتايىيان ببيَت كة هةر شتيَك دلَى مرؤظ حةزى لـآ بكات و
دةروونى بؤى بشنيَت، تياىدا ئامادة كرابيَت. ئنجا = بآ هيض طومانيَك = داخوازى
ئةوةيشن كة لةزةتبةرانى ئةو خانةى بةختةوةرىية هةر بة هةميشةيى و هاودةم لةطةلأ
ئةو بةختةوةرىية هةتاهةتايىيةدا بميَننةوة، تاكو بة تةواوى لة ئازارى نةمان و
جودايى دوور و ثاريَزراو بن، ضونكة هةروةك نةمانى لةزةت مرؤظ طرفتارى ئازار دةكات،
بة هةمان جؤريش نةمانى ئازار لةزةتى دةرخوارد دةدات. دةى خؤ = بآ هيض طومانيَك =
ئةم ضةشنة سةخاوةتة هةرطيز بوارى ئازاردانى ميوانةكانى خؤى نادات.
واتة:
"بةخشندةيى" داخوازى بوونى بةهةشتيَكى هةميشةيىية و، داواكارى
هةتاهةتايىبوونى ئةوانةيشة كة موحتاجى ئةو بةهةشتةن و تياىدا دةميَننةوة، ضونكة:
سةخاوةت
و بةخشندةيى رِةها، داخوازى ضاكة و بةخششى رِةهان..
ضاكة
و بةخششى بآكؤتاييش، داواكارى ئةوةية كة هةموو ئةو كةسانةى ضاكةيان لةطةلأدا
كراوة و نيعمةتيان دراوةتآ، بؤ "هةتاهةتايى" منةتبار و بةهرةمةندى ئةو
نيعمةتانة بن كة ثيَيان بةخشراوة..
ئةمةش
داخوازى بةردةوامى و هةميشةيى نيعمةتبةخشينة بةو كةسانةى كة شايستةى ضاكة لةطةلأ
كردنن، تاكو شوكرانةبذيَرى و سوثاسطوزارى و بةرخورداربوونى خؤيان لةو نيعمةتانة =
لة ئاستى ئةو نيعمةتبةخشينةدا = دةرببرِن. دةنا ئةو لةزةتة كةمةى ئةم ماوة كورتةى
دنيا، كة يةكسةر نةمانى بة دوادا ديَت، هةرطيز لةطةلأ داخوازىيةكانى ئةم سةخاوةت
و بةخشندةيىية رِةهايةدا رِيَك ناكةويَت.
ثاشان
سةيرى ثيشانطاكانى طشت لايةكى جيهان بكة، كة هةر هةموويان ديمةنيَك لة ديمةنةكانى
سنعةتى خواى طةورة ثيَكدةهيَنن.. سةرنج لةو بةياننامة و رِاطةياندنة
ثةروةردطاريانة بدة[4] كة رِووةك و
زيندةوةرانى سةر رِووى زةوى هةلَيانطرتوون.. طوآ لةو بانطةوازكار و شارةزايانة
رِابطرة كة وا خةلَكى بؤ لاى طشت لايةنةكانى جوانيى ثةروةردطاريان بانط دةكةن و،
بريتين لة: ثيَغةمبةران = درووديان لةسةر بيَت = و ئةوليا و ثياوضاكان و، بزانة
ضؤن هةموو ئةوانة سنعةتى ناوازةى ثةروةردطار لة بةرضاواندا دةردةخةن و سةرنجى
خةلَكيى بؤ لا رِادةكيَشن و، بةمةش رِيَنمايى طشت ئةو خةلَكة دةكةن بؤ بينينى
كةمالَى سنعةتى خواوةندى شكؤمةنديان!
كةواتة
بنياتنةر و دروستكةرى ئةم جيهانة، داراى "كةمالأ"يَكى نهيَنى و بآ
ويَنة و مةزنى ئةوتؤية كة هةستى سةرسوورِمان لاى سةرنجدةرانى بورووذيَنيَت و،
دةيةوآ لة رِيَى ئةم بةديهاتووة ناوازانةيةوة ئةو كةمالَة ثةنهانةى خؤى ئاشكرا
بكات، ضونكة كةمالَى ثةنهانى بآخةوش و دوور لة ناتةواوى دةبآ لة بةرضاوى كةسانى
بينةرى سةرسوورِماوى نرخشناس و قةدرزاندا دةربخريَت و ئاشكرا بكريَت. ئنجا
"كةمالَى هةميشةيى"ش داخوازى دةركةوتنى هةميشة و بةردةوامة و، ئةمةش =
لة خؤىدا = داواكارى بةردةوامبوونى ئةوانةية كة قةدرى دةزانن و نرخشناس و
رِيَزلـآطرى ئةو كةمالَةن، ضونكة ئةو سةرنجدةرة سةرسوورِماوةى كة مانةوةكةى
بةردةوام و هةميشةيى نةبيَت، بة تةواوى ئةو كةمالَةى لةبةرضاو دةكةويَت و هيض نرخ
و بةهايةكى ئةوى لة لا ناميَنيَت[5]. ثاشان ئةم
بوونةوةرة سةير
و، بآويَنة و، وردةكار و، رِةنطين و، ناوازانةى كة بة هةموو طؤشة و لايةكى ئةم
طةردوونةدا بلآوبوونةتةوة، بة رِوونى و ضةشنى ئةوةى كة رِووناكيى رِؤذ دةبآ بة
بةلَطةى بوونى خؤر، ئةم بوونةوةرانةش بة هةمان ضةشن بةلَطةن لةسةر لايةنة
قةشةنطةكانى ئةو جوانىية مةعنةوىيةى كة هيض شتيَك نىية هاوويَنةى بيَت و، لة
هةمان كاتيشدا = ئةو بوونةوةرانة = رِووة خنجيلة و ناسكؤلَةكانى جوانيى ثةنهانى
بآويَنةت ثيشاندةدةن[6].
ثاشان
درةوشانةوةى ئةو جوانى و قةشةنطىية خاويَن و رِةنطينةش = بآ هيض طومانيَك =
ئاماذة بؤ بوونى ضةندين طةنجينةى ثةنهان دةكةن كة وان لة نيَوان هةموو = تةنانةت
يةكبةيةكى = ناوة جوانةكانى خواى طةورةدا.
جا
هةروةك ئةو "جوانى"ية ثةنهان و بةرز و بآ ويَنةية داواكارى ئةوةية كة
لة ئاويَنةى جوانىدةرةوةدا جوانىيةكانى خؤى ببينيَت و، لةناو ئاويَنةى خاوةن
هةست و نةستان و تاسةمةند و موشتاقانى جوانيشدا سةيرى نرخ و بةها و ثيَوةرةكانى
جوانيى خؤى بكات.. بة هةمان جؤريش دةيةويَت ئةو جوانىيةى دةربكةويَت و
بدرةوشيَتةوة تاكو بة ضاوى كةسانى تريش جوانىية خؤشويستراوةكةى خؤى ببينيَت.
واتة: دةبآ لة دوو رِووةوة سةيرى جوانيى رِةهاى ئةو بكرآ و ببينريَت:
يةكةم: بينينى ئةو
جوانىية لة لايةن خؤيةوة، لة ضةندين ئاويَنةى جؤراوجؤر و رِةنطاورِةنطدا..
دووهةم: بينينى ئةو
جوانىية بة ضاوى سةيركةرانى تاسةمةند و، سةرسوورِماوى تامةزرؤ و نرخشناسى ئةو
جوانىية.
واتة:
"قةشةنطى" و "جوانى" داخوازى ئةوةن كة "ببينريَن" و
"ثيشانيش بدريَن".
ئةم
بينين و ثيشاندانةش داواكارى ئةوةن كة كةسانى بينةر و موشتاق و نرخشناس و
سةرسوورِماوى خؤيان هةبيَت.
جا
مادةم ئةو "قةشةنطى" و "جوانى"ية، هةميشةيى و هةتاهةتايين،
ئةوا دةبآ كةسانى تاسةمةند و نرخزانيشيان = وةك خؤيان = هةميشةيى و هةتاهةتايى
بن، ضونكة جوانيى بةردةوام و هةميشةيى، بة موشتاق و تاسةمةندى لةناوضووى فانى
رِازى نابيَت!
لةبةر
ئةوة، ئةو بينةرةى كة هةست بة نةمان دةكات و برِيارى "نةطةرِانةوةى بؤ
ذيان"ى لةسةر خؤى دةركردووة، تةنها بة بيركردنةوةى لةو نةمانة، خؤشةويستىيةكةى
بةرامبةر بةو جوانىية دةبيَت بة: دوذمنايةتى و.. سةرسوورِمانةكةى بة:
طالَتةثآكردن و.. رِيَزليَنانةكةشى بة: ئيهانة و سووكايةتى. ضونكة مرؤظى خؤويستى
خؤثةرست هةروةك دوذمنايةتيى ئةو شتانة دةكات كة نايانزانيَت و ثةىيان ثآنابات،
بة هةمان جؤر دوذمنى ئةو شتانةيشة كة دةستى نايانطاتآ! لة ئةنجامى ئةمةيشةوة
دوذمنايةتى و، رِق و، قين و، ئينكارى بةرامبةر بةو جوانىية لة ناخى خؤىدا
هةلأدةطريَت، كة دةبوو بة خؤشةويستيى بآكؤتايى و شةوق و تاسةى نةبرِاوة و
سةرسوورِمانى بآسنوور و شايانى خؤى، ثيَشوازى بكراية.
ئا
ليَرةدا تآدةطةين كة بؤضى مرؤظى "كافر" دوذمنى خواى طةورةية.
جا
مادةم:
ئةو
"سةخاوةتة" بآسنوورةى كة لة بةخشندةيى ئةودا هةية و..
ئةو
"جوانى و قةشةنطى"يةى كة هاوويَنةيان نىية و..
ئةو
"كةمالأ"ةش كة هيض ناتةواوىيةكى تيَدا نىية.
داخوازى:
هةميشةيىبوونى
شوكرانةبذيَرةكان و.. مانةوةى نرخشناسة موشتاقةكانيانن..
ئةمة
لة لايةكةوة..
لة
لايةكى تريشةوة، كؤضكردن و ونبوونى بة ثةلة و خيَراى هةموو يةكيَكى ئةو خةلَكة
لةم ميوانخانةيةى دنيادا بة ضاوى خؤمان دةبينين، بآ ئةوةى لة تام و لةزةتى
ضاكةكارىيةكانى ئةو "سةخاوةتمةندى"ية بةرخوردار ببيَت جطة لة
ئةندازةيةكى كةمى وا نةبيَت كة ئيشتيهاى ببزويَنيَت و.. لة نوورى ئةو
"جوانى" و "كةمالأ"ةش بةهرةمةند نابيَتو ترووسكايىيةكى
كتوثرِى نةبيَت ضيىترى لـآ نابينيَت..
مادةم
واية.. ئةوا = بآ هيض طومانيَك = ئةو كؤض و طةشتةى ئةوان بةرةو ضةندين باخضة و
ديمةنى هةميشةيى و هةتاهةتايى ئةوتؤية كة ئيتر نةمانى بة دوادا نةيةت.
ثوختةى ئةم قسانة:
هةروةك
ئةم جيهانة لة رِيَى بوونةوةرةكانى ناويةوة بةلَطةيةكى طوماننةهيَلَة لةسةر:
"بوون"ى دروستكةر و بةديهيَنةرى كةريم و شكؤمةندى خؤى.. بة هةمان جؤر،
سيفةتة ثيرؤز و خاويَنةكانى ئةو خواوةندة و ناوة جوانةكانيشـى بةلَطةيةكى
بآطومانن لةســةر خانة و لانةى "ئةو دنيا" و، داخوازى دةبن.
كة درةوشانةوةى ناوى: "المجيب" و
"الرحيم"ى خواى طةورةية
ئايا
دةطونجآ ثةروةردطاريَكى خاوةنى "ميهرةبانيى فراوان" و "شةفةقةتى
نةبرِاوة"ى ئةوتؤ كة نهيَنىترين ثيَداويستيى بضووكترين بةديهيَنراو ببينيَت
و، بة سؤز و ميهرةبانىيةكى فراوانى لةبننةهاتوو بةهانايةوة برِوات، بة رِادةيةك
كة ئةو بةديهيَنراوة هةر بةخؤيشى نةزانيَت كة ضؤن ئةو ثيَداويستىيةى بؤ ئةنجام
دراوة.. ثةروةردطاريَك كة ئةسثايىترين دةنطى شارراوةترين بوونةوةر ببيستيَت و
فرياى بكةويَت و.. بةدةم داواكارى و نزاى هةموو ئةوانةيشةوة برِوات كة ض بة زمانى
حالأ و ض بة زمانى طوفتار، ليَى دةلالَيَنةوة..
ئايا
دةطونجآ ئةم ثةروةردطارة "بةدةنطةوةهاتوو" و "ميهرةبان"ة،
طرنطترين ثيَداويستيى مةزنترين بةندة و خؤشةويستى ناو بةديهاتووانى خؤى[7] جآبةجآ
نةكات و، بة هاناى داواكارىيةكةيةوة نةرِوات و فرياى نةكةويَت؟
ئةوةتا
ثةروةردةكردنى رِيَك و ناوازة و جوانى بيَضووان و لاوازانى ناو زيندةوةران و
ذياندنيان بة ئاسانى و نةرمونيانىيةكى ئاشكرا، ئةوةمان بؤ دةردةخات كة خاوةنى
ئةم بوونةوةرة بة ثةروةردطاريَتىيةكى ئةوتؤ دةيانخاتةطةرِ و بةرِيَوةياندةبات كة
داراى ميهرةبانىيةكى بآسنوورة. جا ئايا ذيريى مرؤظ باوةرِ بةوة دةكات ثةروةردطاريَتىيةكى
ئاوا كة خاوةنى كةمالَى شةفةقةت و سؤز و ميهرةبانىية، داواكارى و نزا و لالآنةوةى
بةرِيَزترين بةديهيَنراوى خؤى ئةنجام نةدات؟
هةروةك
ئةم رِاستىيةم لة "وتةى نؤزدةهةم"دا رِوون كردةوة، ليَرةشدا جاريَكى
تر رِوونى دةكةمةوة و دةلَيَم: ئةى ئةو هاورِآيةم كة لةطةلأ نةفسى خؤمدا طويَم
لـآ رِادةطريت! لة يادتة كة لة ضيرؤكةكةدا وترا: كؤبوونةوةيةك لة دوورطةيةكدا
سازكراوة و نويَنةريَكى بةرِيَزيش لةوآدا ئامادةية و وتار دةخويَنيَتةوة؟ جا
رِاستى و ناوةرؤكى ئةو مةبةستةى كة ئةو ضيرؤكة ئاماذةى بؤ كرد، ئةمةى خوارةوةية:
وةرة
= ئةى هاورِآكةم! = با لة ثؤشاكى "كات" خؤمان دابمالَين و بة
"بير" بؤ سةردةمى ثيَغةمبةرايةتى و بة "ئةنديَشة"يش بةرةو
دوورطةى ناوبراو برِؤين، تاكو بة ديدار و سةرليَدانى ئةو نويَنةر و ثيَغةمبةرة
بةرِيَزة = صلى الله عليه وسلم = شاد و شةرةفمةند ببين لة طةرماوطةرمى ئةو دةمةى
كة خةريكى ئةنجامدانى كار و ئةركى سةرشانيةتى.
برِوانة!
هةروةك بة "ثيَغةمبةرايةتىيةكةى" و ئةو هيدايةت و رِيَنمايىيةى لةطةلأ
خؤىدا هيَناى، بوو بةهؤى بةختةوةريى طرؤى مرؤظ، هةر ئةويشة كة بة
"ثارِانةوة" و "بةندايةتى"يةكةى داواكارى هاتنةديى بةختةوةريى
هةميشةيى و بةهةشتى بةرينة.
برِوانة
ئةم ثيَغةمبةرة مةزنة = صلى الله عليه وسلم = داواى ضى دةكات؟! ئةوةتا داواى
بةختةوةريى هةميشةيى دةكات. ئةم داواكارىيةشى لةناو نويَذيَكى وةها طةورة و طشتى
و ثةرستشيَكى بةرز و هةمةلايةنطيرى ئةوتؤداية كة دةلَيَى سةرجةمى خةلَكى دوورطةى
عةرةب و تةنانةت تيَكرِاى طؤى زةوى لة ثشت سةريةوة نويَذيان دابةستووة و هةمان
لالآنةوةى رِةنطين و بةكولَى ئةو دووثات دةكةنةوة، ضونكة هةروةك بةهؤى يةكبوونى
بناغةكانى ئيمان لاى طشت ثيَغةمبةران = درووديان لةسةر بيَت = نهيَنيى بةندايةتيى
هةموو ئةو ثيَغةمبةرانة لة نيَوان بةندايةتىيةكةى ئةودا يةكيانطرتووة، بة هةمان
جؤريش بةندايةتيى هةموو كةسانى نةتةوةكةيشى كة لة دواى خؤى هاتوون و ديَن، تيَكرِا
لة ناوةندى بةندايةتىيةكةى ئةو ثيَغةمبةرةدا = صلى الله عليه وسلم = كؤبوونةتةوة.
كةواتة ئةو
ثيَغةمبةرة ئازيزة = صلى الله عليه وسلم = لة رِاستىدا ئيمامى نويَذيَكى تابلَيَى
مةزنة و، لةطةلأ كةسانيَكى يةكجار زؤر و زةبةندةدا لالآنةوةيةكى تةواو طةرم و
بةكولأ لة دةرطانةى ثةروةردطارى ميهرةباندا ثيَشكةش دةكات. وةك بلَيَى هةموو ئةو
كةسانةى كة نوورى ئيمان رِووناكيى ثآ بةخشيون، هةر لة سةردةمى حةزرةتى ئادةمةوة =
دروودى لةسةر بيَت = تا ئيَستا و تا رِؤذى قيامةتيش، جةماعةتيان لة ثشت سةريةوة
دابةستووة و هةر هةموويان "ئامين" بؤ دوعاكةى ئةو دةلَيَن و
دووثاتى دةكةنةوة[8].
برِوانة
كة ضؤن داواكارى و ثيَداويستىيةكى طشتيى وةك: ثيَويستيى "مانةوة" و
"نةمرى" لة خواى طةورةى داوا دةكات! ئةو دوعا و داواكارىيةى كة نةك
تةنها زةوىنشينان بةلَكو ئةهلى هةموو ئاسمانةكان و تةنانةت طشت بوونةوةرانيش
تياىدا بةشدارنو تيَكرِا بة زمانى حالأ دةلَيَن: "ئامين.. ئامين، ئةى خواى
ثةروةردطارمان! دوعاكةى طيرا بكة و ئيَمةش وةك ئةو ليَت دةثارِيَينةوة و هةمان
خواست و لالآنةوةت ثيَشكةش دةكةين".
ثاشان بؤى
برِوانة! وا بةوثةرِى نةرمونيانى و، خةمبارى و، خؤشةويستى و، ثآداطرتنو،
تاسةمةندى و، لالآنةوةى بةكولأ و، تكاكارىيةوة داواى ئةو مانةوة و بةختةوةرىية
دةكات، بة ضةشنآ كة خةم و ثةذارةى سةرانسةرى طةردوونيشى هةذاندووةو خستوونيةتة
مةراق و طريانةوة و لةطةلأ خؤىدا بةشدارى ئةو دوعايةى كردوون.
ثاشان
بة وردى برِوانة و سةرنج بدة! بزانة كة ئةو ثيَغةمبةرة خؤشةويستة = صلى الله عليه
وسلم = لةبةر ئامانج و مةبةستيَكى طةلـآ بلَند و مةزن داواى ئةو بةختةوةرىية
هةميشةيىية دةكات، تاكو مرؤظ و سةرجةمى بوونةوةران لة خليسكان و شؤرِبوونةوةيان
رِووةو ثلة نزمةكان = كة نةمان و تياضوونى موتلَةق و بةزايةضوون و بآهوودةيىية =
رِزطار بكات و بةرةو مةزنترين و بةرزترين ثلةى بلَند و بالآيان ببات كة:
ثايةبلَندى و، مانةوة و، ئةركطرتنةئةستؤو، وةرطرتنى بةرثرسيارىية، تاكو
شايستةيى ئةو ثلةية و شةرةفمةنديى ثايةى: "نووسراوى صةمةدانى"ى خواى
طةورة بةدةست بهيَنن.
برِوانة! ضؤن
وا بة هاوار و طريان و لالآنةوةى بةكولأ و تكاى هةلَقولآوى ناخى دلَةوة داواى
يارمةتى دةكات، بة رِادةيةك كة دةلَيَى هةموو بوونةوةران، بةلَكو هةموو
ئاسمانةكان، تةنانةت عةرشى مةزنى خواوةنديش، بة دةنطى ثارِانةوةكةى ئةو
دةزرنطيَنةوةو، شةوق و تاسةى هةموو ئةوانةشى بؤ نزاكةى خؤى هةذاندووة و واى لـآ
كردوون كة ئةوانيش ثرِ بة دةم بلَيَن: "آمين.. اللّهم آمين" [9].
برِوانة!
ئةوةتا "بةختةوةرى" و "مانةوةى هةتاهةتايى" لة زاتيَكى
بةتواناى بيسةرى سةخاوةتمةند و زاناى بينةرى ميهرةبان داوا دةكات، لة كةسيَك كة
شاراوةترين ثيَويستيى لاوازترين بةديهيَنراو دةبيستيَت و بة ميهرةبانيى خؤى فرياى
دةكةويَت و بةهانايةوة دةرِوات، هةرضةند ئةو دوعا و ثارِانةوةيةشى بة زمانى حالأ
بووبيَت.. بةلَآ، بة دانايى و بةسيرةت بة هانايةوة دةرِوات و بة زاناييش فرياى
دةكةويَت، ئةمةش لة رِادةيةكى وةهاداية هيض طومانيَك لةوةدا ناهيَلَيَت كة ئةو
ضاوديَرىية لةسنووربةدةر و بآويَنةية، تةنها لة لايةن يةكيَكى بيسةر و
بينةرةوةية و، ئةو كارسازى و رِيَكخستنة وردةش تةنها هى يةكيَكى كةريمى ميهرةبانة.
بةلَآ،
ئةم ثيَغةمبةرةى كة مايةى شةرةفمةنديى طرؤى مرؤظ و شانازيى سةرجةمى بوونةوةرانة و
تاقانةى بآويَنةى طةردوون و زةمانة و، ثيَشةوا و سةرقافلَةى طشت حةشاماتى
نةوةى ئادةمة و ثيَشيانكةوتووة و بةرةو عةرشى ئةعزةم بردوونى و لةوآ دةستةكانى
بةرز كردووةتةوة و بة دوعا و نزايةكى طشتى و بةكولَى حةقيقةتى بةندايةتيى ئةحـمةدى
= كة ثوختةى بةندايةتيى مرؤظايةتىية = دةلالَيَتةوة.. ئايا ئةم ثيَغةمبةرة مةزنة
= صلى الله عليه وسلم = ضيى دةوآ و لة ثارِانةوةكةىدا ضى دةفةرمويَت؟.. دةبا
طويَى لـآ رِابطرين.. ئةوةتا داواى بةختةوةريى هةميشةيى و مانةوةى هةتاهةتايى ناو
خانةى نةمرى بؤ خؤى و نةتةوةكةى دةكات.. داواى بةهةشت و نيعمةتةكانى ناو بةهةشت
دةكات.. بةلَآ، ئةو ثيَغةمبةرة ئازيزة = صلى الله عليه وسلم = لةطةلأ ناوة
جوانةكانى خواى طةورةدا، كة بةو جوانىيةيان لةناو ئاويَنةى بوونةوةراندا
دةدرةوشيَنةوة، داواى ئةو بةهةشتة دةكات و، ئةو ناوانةش دةكاتة هاودةم و تكاكارى
داوا و لالآنةوةكةى.
ئايا طةر هيض
كام لةو هؤ داواكارة زؤر و زةبةندة و لةذمارةبةدةرانةى هاتنى قيامةتيش لة كايةدا
نةبن، هةر تةنها يةك دوعا و لالآنةوةى ئةم ثيَغةمبةرة بةرِيَزة = صلى الله عليه
وسلم = سةروزيادى هيَنانةديى بةهةشت نىية؟! كة ئةمةش كاريَكة بة ئةندازةى
ئاسانيى ذياندنةوةى زةوى لة وةرزى بةهاردا بة لاى بةديهيَنةرى ميهرةبانةوة سووك و
ئاسانة[10]؟
بةلَآ،
ئةو كةسةى كة رِووى زةويى لة بةهاردا كردووة بة نموونةيةكى بةرجةستة لةسةر
هاتنةديى حةشر و، بة توانستى رِةهاى خؤيشى سةدان نموونةى ئةو حةشرةى لة وةرزى
بةهاردا بةدىهيَناوة و ثيَشضاوى خستوون.. ئةو كةسة، بةديهيَنانى بةهةشتى ضؤن
بةلاوة كاريَكى طران دةبيَت؟
كةواتة
هةروةك "ثيَغةمبةرايةتى"يةكةى ئةو ثيَغةمبةرة صلى الله عليه وسلم بوو بةهؤى
دروستكردن و بةديهيَنانى ئةم خانةى تاقيكردنةوةيةى دنيا و رِوونكردنةوةى نهيَنيى:
"لولاكَ
لولاكَ لمَا خَلقْتُ الأفلاكَ" [11]..
"بةندايةتى"يةكةيشى بووة بةهؤى بةديهيَنانى خانةى بةختةوةريى هةميشةيى
ئةودنيا..
جا
ئايا دةطونجآ ئةم رِيَكوثيَكىية ناوازةيةى جيهان كة عةقلآنى مةست و سةرسام
كردووة و..
ئةو
سنعةتة وردانةى خواوةند و..
جوانيى
ثةروةردطاريَتىية هةمةلايةنةكةى و.. ميهرةبانىية فراوانةكةى..
بة
طيرانةكردنى دوعا و لالآنةوةكةى ئةو ثيَغةمبةرة خؤشةويستة، بة ئاكاميَكى وةك:
ناشيرينى و، ستةمى يةكجار سةخت و، فةوزا و، بةرباديى سةرانسةرى و بآسنوور رِازى
ببن كة ئةنجاميَكى حةتمى و بآطومانى ئةو طيرانةكردنةية؟
واتة
ضاوديَريى طرنطترين و ثيَويستترين خواست و ئارةزوو نةكات و طويَى لـآ نةطريَت و
نةيهيَنيَتةدى؟ لة كاتيَكدا كة بةوثةرِى بايةخثيَدانةوة ضاوديَريى سادةترين و
بضووكترين ئارةزوو دةكات و، كزترين و نزمترين دةنط دةبيستيَت و، ثيَداويستيى هةموو
كةسيَكى موحتاجيش جآبةجآ دةكات؟
نةخيَر..
هةزار هةزار جار نةخيَر.. جوانيى ئاوا، هةرطيز بة ناشيرينكردن و ئالَؤزاندن رِازى
نابيَت و نايةوآ لةكةى ناشيرينيى بةربكةويَت[12].
كةواتة،
ئةم ثيَغةمبةرة = صلى الله عليه وسلم = هةروةك بة
"ثيَغةمبةرايةتى"يةكةى دةرطاى دنياى كردووةتةوة.. بة
"بةندايةتى"يةكةيشى بؤ خواى طةورة، دةرطاى ئةو دنياى خستووةتة سةرثشت.
عليه
صلوات الرحـمن ملء الدنيا ودارالجنان.
اللّهم صلّ وسلّم على عبدك ورسولك، ذلك الحبيب
الذي هو سيّدُ الكونَينِ، وفخرُ العالميَنِ، وحياةُ الدّارَينِ، ووسيلةُ
السّعادتَينِ، وذوالجناحَينِ، ورسولُ الثقلَينِ، وعلى آلهِ وصحبهِ أجـمعين، وعلى
إخوانهِ من النبيين والمرسلين.
آمين.
دةرطاى: "مةزنى" و
"هةميشةيى"
كة درةوشانةوةى ناوى: "الجليل" و
"الباقي"ى خواى طةورةية
ئايا
دةطونجآ ثةروةردطاريَكى مةزنى ئةوتؤ كة طشت بوونةوةران هةر لة خؤرةكان و ئةستيَرة
زةبةلاحةكانةوة تا دةطاتة درةختةكان و طةرديلةكان، تةنانةت لةوان بضووكتريش، ضةشنى
بةرِيَوةبردنى سوثا، بةرِيَوة ببات و لة كار و ئةرك و فةرمانبةريى ئةستؤياندا
بيانخاتةطةرِ.. ثةروةردطاريَكى ئاوا مةزن، دةستةلآتى خؤى تةنها بةسةر ئةو هةذارة
فانى و لةناوضووانةدا بنويَنيَت كة ذيانيَكى كةم و كاتى لةم ميوانخانةيةى دنيادا
بةسةر دةبةن و، ئيتر مةلَبةنديَكى بةرز و هةميشـةيى و خانةيةكى هةتاهةتايى ئةوتؤ
دروسـت نةكات كة شايان و شايستة و خولطةى ثةروةردطاريَتيى مةزنى خؤى بيَت؟!
خؤ
ئةو شتانةى ئيَمة لة طةردووندا دةيانبينين، ضةشنى:
ئةو
كاررِايىكردنة هةرةمةزنانةى كة لة طؤرِينى وةرزةكاندان و..
دةستكارى
و هةلَسوكةوتة طةورةكانى ويَنةى: بةطةرِخستنى ئةستيَرةكان و..
ذيَربارخستن
و رِامكردنى سةرسوورِهيَنةرانةى ضةشنى: بةكارهيَنانى "زةوى" بة ويَنةى
لانك و "خؤر"يش لة شيَوةى ضرادا و..
ئالأوطؤرِة
فراوانةكانى وةك: زيندووكردنةوة و ئارايشتدانى زةوى، لة دواى مردن و وشكبوونى..
هةموو
ئةم كارة مةزنانة، بة رِوونى بؤمان دةردةخةن كة ثةروةردطاريَتىيةكى طةلـآ مةزن لة
ثشت ثةردةى ئةو كاروبارانةوة هةية و، بةو دةستةلآتة مةزنةى خؤى بةسةر هةموو
ئةوانةدا زالأ و فةرمانرِةواية.
جا
دةستةلآتداريى ثةروةردطارىيانةى ئاوا مةزن = بآ هيض طومانيَك = داخوازى بوونى
رِةعيةتطةليَكى وةهاية كة شياوى مةزنيى ئةو بن و، داواكارى ضةند ئاويَنةيةكى
رِةنطدةرةوةى طونجاوى ئةوتؤية كة ئةو دةستةلآتة طةورةيةيان تيَدا دةربكةويَت.
كةضى دةبينين: ئةو رِةعيةت و بةندانةى كة لة هةموان زياتر تايبةتكاريى ئاوا
شياويان تيَدا جةم بووة، لةم ميوانخانةيةى دنيادا بة "ماندوويى" و
"بةجؤريَكى كاتى" كؤبوونةتةوة.. خودى ميوانخانةكةش رِؤذانة ثرِ دةكريَت
و خالَييش دةكريَتةوة و.. رِةعيةتةكانيش تةنها بة ئةندازةى ماوةى ئةنجامدانى
تاقيكردنةوة و ئةركى سةرشانيان نةبآ، زياتر لةم طؤرِةثانى تاقيكردنةوةيةدا
ناميَننةوة.. تةنانةت خودى طؤرِةثانةكةش هةموو سةعاتيَك ئالأوطؤرِى بةسةردا ديَت!
كةواتة ئةو بةندة و رِةعيةتانةى ئيَستا ليَرةدان، تةنها ضةند خولةكيَكى ديارىكراو
(بؤ مةبةستى بينينى نموونةى نيعمةتة بةنرخةكانى بةديهيَنةرى شكؤمةنديان) لةم
ثيشانطايانةى بازارِى جيهاندا، رِادةوةستن و.. بؤ ئامانجى بازرطانيش = لةم
ثيشانطا مةزنةدا = تةنها سةيريَكى سنعةتة ناوازةكانى خواوةند دةكةن و، ثاشان
دةرِؤن و لة بةرضاودا ون دةبن. بطرة خودى ثيشانطاكةش لة هةموو خولةكيَكدا
دةطؤرِيَت و وةك بارى ثيَشووى ناميَنيَت، ئةوةتا هةركةسيَك دةرِوات ناطةرِيَتةوة و
ئةوةش كة تازة ديَتة ناوى وةك ئةوةى ثيَشوو كؤض دةكات.
ئةم
بارة سةرسوورِهيَنةرة، بة ئاشكرا و بة ضةشنيَكى طومانبرِ، دةرىدةخات كة لة ثشتى
ئةم ميوانخانة فانىية و ثاش ئةم طؤرِةثان و ثيشانطا هةميشة ئالأوطؤرِبوانة،
ضةندين كؤشك و تةلارى شايانى ئةو دةستةلآتدارىية هةميشةيىية و.. ضةندةها خانة و
لانةى ناو ضةندين باخضةى رِةنطين و.. ضةندان طةنجينةى ثرِاوثرِ لة: ئةسلَة
رِاستةقينة و بآطةردةكانى ئةو نموونانةى لةم دنيايةدا دةيانبينين، بؤ ئةو
رِةعيةتانة ئامادة كراون. كةواتة هةولأ و كؤششى ئيَرة بؤ بةدةستهيَنانى ئةوانةى
ئةوآية و، كارمةندى و ئيشكردنى ئيَرةش بؤ وةرطرتنى ثاداشتةكةيةتى لةوآ. واتة:
هةموو كةسيَك بةثيَى ليَهاتنى و بة طويَرةى تةقالادانى ئيَرةى، بةختةوةرىيةكى فراوانى
لةوآ دةست دةكةويَت.. طةر نةيدؤرِيَنيَت!
بةلَآ،
مةحالَة ئةم ضةشنة ثةروةردطارىية مةزن و هةميشةيىية، تةنها بؤ ئةو رِةعيةتة فانى
و زةليل و هةذارانة هاتبيَتة كايةوة.
فةرموو،
لة رِوانطةى ئةم نموونةيةوة، بؤ ئةم رِاستىية برِوانة:
وا
دابنآ بة رِيَطايةكدا دةرِؤيت و، ميوانخانة(ئوتيَل)يَكى طةورة دةبينيت كة
ثادشايةكى مةزن لةو سةرةرِآيةدا بؤ ميوانةكانى بنياتى نابيَت و ثارةوثووليَكى
طةلـآ زؤريشى لة رِازاندنةوة و ئارايشتدانىدا خةرج كردبيَت، تاكو شادمانى و خؤشى
بة دلَى ميوانةكانى ببةخشيَت و ئةوانيش ثةند و ئامؤذطارى لةو شتانة وةربطرن كة لة
ميوانخانةكةدا دةيانبينن.. بةلآم ئةو ميوانانةى كة ديَنة ناوى هةنديَكى يةكجار
كةمى ئةو ئارايشتانة نةبآ ضيىترى لـآ نابينن و بةشيَكى تابلَيَى كةمى ئةو
نيعمةتانة بةولاوة هيضىتريان لـآ ناضيَذن، ضونكة ماوةيةكى كةم تياىدا دةميَننةوة
و ثاشان ميوانخانةكة بةجآدةهيَلَن، بآ ئةوةى بة كامى دلأ تيَر ببن و تاسة و
تينويَتىيان ليَى بشكيَت، جطة لة ويَنةطرتنى شتانى ناو ميوانخانةكة نةبآ كة بة
كاميَرايةك ويَنةيان دةطرن. كارطوزار و خزمةتطوزارانى خاوةنى ميوانخانةكةش هةمـان
كار ئةنجـام دةدةن، ضونكـة بـة وردى و ئةمـانةت ويَنةى هةموو وةستان و
جـموجوولَيَكى ميوانةكان دةطرن و تؤماريان دةكةن. ثاشان دةبينيت كة هةرضى رِؤذة
ثادشا زؤربةى ئارايشت و رِازاندنةوة بةنرخةكان دةرِووخيَنيَت و نموونةى نوآ بؤ
ميوانة تازةهاتووةكانى لة جآياندا دادةنيَت.. ئايا = دواى ئةمة = هيض طومانيَكت
لةوةدا دةميَنيَت كة ئةو كةسةى ئةم ميوانخانةيةى لةم سةرةرِآيةدا بنيات ناوة،
خاوةنى ضةندين كؤشك و تةلارى بةرز و طةنجينةى ثرِاوثرِى بةنرخى نةبرِاوةية و داراى
سةخاوةتيَكى هةميشةيى بآكؤتايىية و، ئةم بةخشندةيى و سةخاوةتةش كة لةم ميوانخانةيةدا
ثيَشضاوى دةخات تةنها لةبةر بزواندنى ئيشتيهاى ميوانةكانيةتى بؤ شتانى لاى خؤى و،
بؤ مةبةستى بيَداركردنةوة و جوولآندنى خواست و ئارةزووى ئةوانة بؤ ئةو ديارىيانةى
كة لاى خؤى بؤى ئامادة كردوون؟
جا
ئـةطـةر لة رِوانـطةى ئةم نموونةيةوة سـةرنجـى بارودؤخى ئـةم ميوانخانـةيةى دنيا
بدةيت و، بة وردى و وريايى تةواو بؤى برِوانيت، ئةوا بة باشى لةم "نؤ"
بناغةيةى خوارةوة تآدةطةيت:
بناغةى
يةكةم:
تآدةطةيت
كة ئةم دنيايةى وا لة ميوانخانة دةضيَت، خؤى هى خؤى نىية، ضونكة كاريَكى مةحالَة
كة هةر خؤى لة خؤىدا ئةم شيَوة و شكلَةى طرتبيَتة خؤ، بةلَكو لة رِاستىدا
ميوانخانةيةكة لةم سةرةرِآيةدا بؤ كاروانى بوونةوةران بة "دانايى"
بنيات نراوة و، هةردةم ثرِدةكريَت و ثاشان ضؤلأ دةبيَت.. مةنزلَطايةكى سةرةرِآية
بؤ لادان و حةوانةوة.. ثاشان كؤضكردن.
بناغةى
دووهةم:
هةروةها
تآدةطةيت كة: دانيشتووانى ئةم ميوانخانةية، ميوان و كؤضةرين و، ثةروةردطارة
بةخشندةكةشيان بؤ خانةى حةوانةوة و ئاسوودةيى دةعوةتيان دةكات.
بناغةى
سآهةم:
هةروةها
تآدةطةيت كة: رِازاندنةوة و ئارايشتةكانى ئةم دنياية، تةنها بؤ لةزةتلـآبردن
نىية، ضونكة طةر يةك سةعات لةزةتت لة دنيادا ثآ بضيَذن دوايى ضةندةها سةعات
ئازارى ليَكبرِان و جوداييت دةرخوارد دةدةن. ئةوةتا ض لةبةر كةمتةمةنيى ئةو يان
لةبةر تةمةنكورتيى خؤت، تامى ئةو لةزةتانةت لةو ماوة كةمةدا لةبةر ئةوة ثآ
دةضيَذريَت كة ئيشتيهات بجوولَيَنن نةك تيَريان لـآ بخؤيت. ضونكة برِ و ئةندازةى
ئةو لةزةتانةى ئيَرة، تواناى تيَركردنى تؤيان نىية. كةواتة ئةم ئارايشتة بةنرخة
كةمتةمةنة، بؤ دةرس و ثةندوةرطرتن[13] و
شوكرانةبذيَرى و هاندانى تامضةشتوانيةتى تاكو ئةسلَة هةميشةيىيةكةى دةستى خؤيان
بخةن و ثيَى بةهرةمةند ببن و.. هةروةها بؤ ضةندين مةبةستى ترى بةرزة.
بناغةى
ضوارةم:
هةروةها
تآدةطةيت كة: ئةم ئارايشتةى دنيا[14] ضةند ويَنة و
نموونةيةكى نيعمةتة ثاشةكةوتكراوةكانى ميهرةبانيى خواى طةورةن كة لة بةهةشتدا بؤ
ئيماندارانى ثاشةكةوت كردوون.
بناغةى
ثيَنجةم:
هةروةها
تآدةطةيت كة: ئةم دروستكراوة فانىيانة بؤ فةنا و لةناوضوون دروست نةكراون و، بؤ
ئةوةش بةدىنةهيَنراون كة تاوآ ببينريَن و ثاشان هةروا بة مفتة و خؤرِايى برِؤن و
لةناوبضن، بةلَكو ليَرةدا كؤكراونةتةوة و بؤ ماوةيةكى كةم جيَى ثيَويستى خؤيان
طرتووة تاكو ويَنةيان بطيريَت و واتاكانيان رِابطةيةنن و ئةنجامةكانيان بنووسريَن
و، ضةندين ديمةنى هةميشةيى ئةمانى فانى بؤ دانيشتووانى هةميشةيى بةهةشت ئامادة
بكريَن و.. بؤ ضةندين مةبةست و ئامانجى ترى جيهانى مانةوة و هةتاهةتايى.
لةم
نموونةيةى خوارةوة تآدةطةين كة ضؤن شتان بؤ مانةوة بةدىهيَنراون نةك نةمان، بةلَكو
نةمانة رِوالَةتىيةكةيان تةنها بريتىية لة: كارتةواوكردن و، سةربةستبوون و،
حةوانةوة.. هةروةها تآدةطةين لةوةيش كة ضؤن ئةو شتة لة رِوويةكةوة تيادةضيَت،
بةلآم لة ضةندةها رِووى ترةوة دةميَنيَتةوة:
سةرنج
لةم طولَة بدة كة يةكيَكة لة وشةكانى توانستى خواى بةديهيَنةر. ئةوةتا ئةم طولَة
جوانة ماوةيةكى طةلـآ كةم بة خةندة و شادىيةوة بؤمان دةرِوانيَت، ضونكة ثاش ئةو
ماوة كةمةى تةمةنى، لة ثشت ثةردة و ئاسؤى نةمانةوة ئاوا دةبيَت. ئةم طولَة = لة
رِاستىدا = وةك ئةو وشةية واية كة لة زارمان دةردةضيَت و، ثاش وتنى، هةزاران دانة
وشةى لةبةرطيراوةى خؤى لة طويَى خةلَكىدا دادةنيَت و، دواى ئةنجامدانى ئةركى
سةرشانيشى بة ئةندازةى ذمارةى ئةو عةقلآنةى طوآيان ليَى بووة، واتا و ناوةرؤك
بةجآدةهيَلَيَت.
بةلَآ،
هةروةك ئةو وشةية ئاوةهاية، ئةم طولَةش بة هةمان جؤرة، دواى ئةوةى كة ويَنة رِوالَةتىيةكةى
لة "بير"ى طشت ئةو كةسانةدا بةجآدةهيَلَيَت كة ديويانة و ثاش دانانى
ماهييةتة مةعنةوىيةكةى لة تؤوة يةكجار بضووكةكانىدا، كؤضى مالَئاوايى لةم جيهانة
دةكات. وةك بلَيَى هةموو "بير" و "تؤو"يَك لةوانةى باس كران،
لة شيَوةى ويَنةيةكى فؤتؤطرافىدا بن بؤ مةبةستى ثاراستنى جوانى و رِازاوةيى
شيَوةى ئةو طولَة و، جيَطايةك بن بؤ بةردةوامبوونى مانةوةى.
جا
ئةطةر ئةم دروستكراوةى كة لة نزمترينى ثلةكانى ذيانداية، ئا بةم ضةشنة مامةلَةى
مانةوةى لةطةلأدا بكريَت، دةبآ مامةلَةى مرؤظ ضؤن بآ كة لة بةرزترينى ضينةكانى
ذيانداية و خاوةنى رِؤحيَكى هةميشةيىية؟ ئايا ئةم مرؤظة وابةستةى مانةوة و
هةميشةيى نابيَت؟ خؤ ئةطةر "ويَنة"ى رِووةكى طولَدارى بةردار و،
"ياسا"ى ثيَكهاتنى = كة تا رِادةيةك وةك رِؤح واية = ئاوا بميَنيَتةوة و
لة نيَوان ئةو هةموو ئالأوطؤرِة زؤرانةدا بةوثةرِى رِيَكوثيَكى لة تؤوةكانىدا
بثاريَزريَت، دةبآ رِؤحى مرؤظ ضةندة داراى مانةوة و وابةستةى هةميشةيى و
هةتاهةتايى بيَت؟ لة كاتيَكدا كة = ئةم رِؤحة = ياسايةكى "ئةمرى"ى
خاوةن هةست و شعوور و نوورانىية و، خاوةنى ماهييةتيَكى ثيَشكةوتووة و، داراى
ذيان و ضةند تايبةتكارىيةكى طشتى و هةمةلايةنةية و، بوونى دةرةكى(وجوودى
خاريجى)يشى
لةبةر كراوة؟!
بناغةى
شةشةم:
هةروةها
تآدةطةيت كة مرؤظ جلَةوى بؤ بةرةلآ نةكراوة تا ضؤن و لة كوآدا دةيةويَت بة
سةربةستى رِابويَريَت. بةلَكو كردارةكانى لةسةر تؤمار دةكريَن و ويَنةيان دةطيريَن
و، هةرضى دةكات دةنووسريَت، تاكو لة ئةنجامدا بةرثرسيارى كردةوةكانى بيَت.
بناغةى
حةوتةم:
هةروةها
تآدةطةيت كة: ئةو مردن و ثووكانةوة و ثرتووكانةى دووضارى بةديهيَنراوة ناسكؤلَة و
جوانةكانى بةهار و هاوين دةبن، لةناوضوونى تةواوةتى و ئيعدامى هةتاهةتايى نين!
بةلَكو لةكؤلأكردنةوةى ئةركةكانيانة دواى ئةنجامدانيان و، حةوانةوةيانة لة كارو
فرمانةكان[15] و، شويَن
ضؤلأكردن و بواردانة بؤ بةديهاتووة نويَكانى بةهارى ئايندة. كةواتة ئةو مردنةى
ئةوان خؤئامادةكردن و شويَن حازركردنة بؤ ئةو بوونةوةرة كارثآسثيَرراوة نوآيانة.
هةروةها
مردنى ئةوان، بيَداركردنةوةيةكة بؤ ئةو خاوةن هةستانةى كة "بآئاطايى"
ئةركى ئةستؤيانى لة بير بردوونةتةوة و، "مةستى"ش رِيَى
"شوكرانةبذيَرى"ى لـآ طرتوون!
بناغةى
هةشتةم:
هةروةها
تآدةطةيت كة: بةديهيَنةرة هةميشةيىيةكةى ئةم جيهانة فانىية، جيهانيَكى ترى جطة
لةمةى هةية، كة جيهانى نةمرى و هةتاهةتايىية و، تاسة و شةوقى بةندةكانى بؤ ئةوآ
دةورووذيَنيَت و، بةرةو ئةوآ دةيانداتةبةر.
بناغةى
نؤهةم:
هةروةها
تآدةطةيت كة: خواوةندى بةخشندةى ميهرةبان، لةو جيهانة فراوانةدا، بة ضةندةها
نيعمةتى ئةوتؤ كة: نة بة ضاو بينراون و نة بة طوآ بيستراون و نة بة دلَى هيض
كةسيَكيشدا هاتوون، رِيَز لة بةندة دلَسؤز و بآطةردةكانى خؤى دةطريَت.. آمنّا.
دةرطاى: "ثاراستن" و
"ثاريَزطارى"
كة درةوشانةوةى ناوى: "الحفيظ" و
"الرقيب"ى خواى طةورةية
ئايا
دةطونجآ ئةو "ثاريَزةر" و "ضاوديَر"ةى كة هةرضى شت لة
ئاسمانةكان و زةوى و دةريا و وشكايىدا هةية، بة رِيَسا و هاوسةنطيى تةواو
بثاريَزيَت و طةورة و بضووكى هيض كام لةوانةى لـآ ون نةبيَت..
"ثاريَزطارى" و "ضاوديَرى"ى كردار و رِةفتارةكانى ئةم مرؤظة
نةكات كة خاوةنى فيترةتيَكى بةرزة و، ثلةى جآنشينيى سةر زةويى دراوةتآ و، هةلَطرى
ئةركى ئةمانةتى هةرة مةزنة؟.. ئايا دةطونجآ ئةو كردةوانةى كة ئةم مرؤظة ئةنجاميان
دةدات و ثةيوةندىيان بة ثةروةردطاريَتيى خواوةندةوة هةية و يةخةى ثةروةردطاريَتيى
ئةو دةطرنةوة، ئةو ثاريَزةرة نةيانثاريَزيَت و ليَياننةثرسيَتةوة و بة تةرازووى
عةدالَةت هةلَياننةسةنطيَنيَت و، ثاداشت و تؤلَةى شايانيش بؤ بكةرةكانيان
نةبرِيَتةوة؟ نةخيَر.. خواى طةورة طةلـآ لةوة بةرز و بلَند و مةزنترة.
بةلَآ،
ئةو كةسةى كاروبارى ئةم طةردوونة بةرِيَوة دةبات، هةر ئةوة كة هةموو شتيَكى ناويشى
بة رِيَسا و تةرازوو دةثاريَزيَت.. رِيَسا و تةرازووش دوو رِووكارى: زانايى و،
دانايى و، ويست و، تواناى ئةون. ضونكة ئيَمة بة ضاوى خؤمان دةبينين كة هةرضى
دروستكراوى ثيَشين و ئيَستا و لةمةولايش هةن هةرهةموويان بةوثةرِى رِيَكوثيَكى و
تةرازووكارى دروستكراون يان دةكريَن، ئةو رِوخسار و شيَوة و ويَنانةش كة هةموو
بوونةوةريَك لة دريَذايى ذيانىدا دةيانطؤرِيَت لة رِيَكوثيَكىيةكى طةلـآ
ورددان، هةروةك هةموويشيان ثيَكةوة لة نيَوان رِيَسايةكى وردى مةحكةمدا
دةردةكةون..
هةروةها
دةبينين كة ئةو شتانةى كؤتايى بة تةمةنيان ديَت و لةطةلأ ئةم كؤتايىهاتنةشدا
ئةركةكانى ئةستؤيان تةواو دةبن و كؤضى مالَئاوايى لةم جيهانة بينراوة دةكةن، هةموو
ئةو شتانة، ثاريَزةرى شكؤمةند ويَنةكانيان هةلأدةطريَت و لةناو زةينةكاندا = كة
ضةشنى ضةند "لوح
المحفوظ"يَكن[16] = و لةو
شتانةدا كة وةك ئاويَنةى ميسالى وان، دةيانثاريَزيَت. ئةوةتا زؤربةى ميَذووى ذيانى
ئةو كؤضكردووة لة تؤوةكانىدا دةنووسيَت و لةسةر بةرةكانىدا دةياننةخشيَنيَت و،
بةم كارةش دريَذة بة ذيانى دةدات و لة ضةندين ئاويَنةى ئاشكرا و ثةنهاندا بة
ثاريَزراوى هةلَياندةطريَت.. كةواتة هةموو يةكآ لة: بير(ذاكرة)ى مرؤظ و..
بةرى درةخت و.. ناوكى بةر و.. تؤوى طولأ، مةزنيى هةمةلايةنطيريى ثاريَزطارى(الحفيظية) دةردةخةن و
رِوونى دةكةنةوة.
ئايا
نابينيت لة وةرزى بةهارى فراوان و مةزندا ضؤن ثاريَزطاريى هةموو شتيَكى بةردارو
طولَدار دةكريَت و، ضؤن لاثةرِةى تؤمارنامةى ئةو كارانةى تايبةتن بة هةركام لةوان
و طشت ياساكانى ثيَكهاتنيان و نموونةكانى ويَنة و شيَوةيان، لة ضةند تؤويَكى
كةمدا دةنووسريَن و هةلأدةطيريَن و دةثاريَزريَن؟ ثاشان هةر كة بةهارى نوآ ديَتة
طؤرِآ هةموو ئةو لاثةرِانة بةثيَى حسابيَكى ورد كة لةطةلَياندا بطونجآ، هةلأدةدريَنةوة
و لة شيَوةى بةهاريَكى نويَى مةزنى لةوثةرِى رِيَكوثيَكى و دانايىدا ديَنةوة ناو
جيهانى "بوون"؟
ئايا
ئةم كارة مةوداى دةستةلآتدارى و، رِادةى هيَز و تواناى هةمةلايةنطيريى
"ثاراستن"و "ضاوديَرى" دةرناخات؟
جا
كة لةو كاتةدا ئةم شتة بآبايةخ و كاتى و ئاسايىيانة بةم ئةندازة ورد و هةمة
لايةنةية بثاريَزريَن، ئايا ئيتر ئةو ئةنجامة مايةى نيطةرانيى هةموو كةسيَكى ذير
نابيَت كة ثاريَزطاريى كردارةكانى مرؤظ نةكريَت و لة لايةن ثةروةردطاريَتيى رِةهاى
خواى طةورةوة رِةفتارةكانى نةثاريَزريَن و لةسةرى تؤمار نةكريَن؟.. ئةو مرؤظةى كة
خاوةنى ضةندين بةروبوومى طرنطى سةر بة جيهانى ثةنهانى غةيب و دوارِؤذ و جيهانى
رِؤحة؟ ئايا دةطونجآ ئةمة ثشتطوآ بخريَت و تؤمار نةكريَت؟ نةخيَر..
بةلَآ،
لة درةوشانةوةى ئاوا رِوون و ئاشكراى "ثاريَزطارى"يةوة مرؤظ تآدةطات كة:
خاوةنى ئةم بوونةوةرانة بايةخيَكى طةلـآ طرنط بة ثاراستن و نووسينةوة و تؤماركردنى
هةموو ئةو شت و كاروبارانة دةدات كة لة مولَكى ئةودا رِوودةدةن و، لة
فةرمانرِةوايةتى و دةستةلآتداريى ثةروةردطاريَتيى خؤيشىدا خاوةنى ئةوثةرِى
ضاوديَرى و بايةخثآدانة، بة ضةشنيَك كة بضووكترين رِووداو يان بآبايةخترين
كردار دةنووسيَت و فةرمان بة تؤماركردنى دةدات و، لة ضةندين "دؤسية"ى
زؤر و زةبةندةدا ويَنةى هةموو ئةو شتانة دةطريَت كة لة مولَكى ئةودا رِوو دةدةن.
جا
ئةم ثاراستنة فراوان و وردانة، بةلَطةى طوماننةهيَلَن لةسةر ئةوةى كة تؤماريَك بؤ
ليَثرسـينةوةى كردارةكان دةكريَتةوة، بة تايبةت بؤ "مرؤظ" كة
بةديهاتوويةكى رِيَزليَطيراوة و بة "سروشت"يش لةسةر ضةندين تايبةتكاريى
مةزن خولقيَنراوة.. كردار و رِةفتارةكانى ئةم مرؤظة = كة طةلـآ مةزن و طرنطن =
دةبآ رِووبةرِووى تةرازوويةكى هةستيارى سةرنةكةر و ليَثرسينةوةى ورد ببنةوة و،
لاثةرِةى تؤمارى كردةوةكانيشى هةلَبدريَنةوة و بخريَنة رِوو.
ئةم
مرؤظةى كة بةهؤى: ئةمانةتهةلَطرتن و، شةرةفمةندبوونى بة ثلةى جآنشينى، بوو بة
خاوةنى رِيَز و ثايةيةكى طةلـآ بلَند و، ئنجا تا ثلةى: ثيَشةوا و شايةتىدةر بةسةر
بةديهاتووانى تردا بةرزبووةوة، بةوةى كة بوارى درا نويَنةرى كاروبارى بةندايةتى و
تةسبيحاتى زؤربةى بةديهيَنراوان بيَت و، لة طؤرِةثانى بةديهاتووة
زؤروزةبةندةكاندا = بة ناوى ئةوانةوة = يةكتايى خواى طةورة رِابطةيةنيَت و،
كاروبارة هةمةكىيةكانى ثةروةردطاريَتيش بة ضاو ببينيَت.. ئايا هيض ذيرىيةك بةوة
قايل دةبيَت كة "ئةم مرؤظة" ثشتطوآ بخريَت و بؤ خؤى بة ئارامى لةناو
طؤرِةكةىدا بنويَت و لة خةو بيَدارنةكريَتةوةو لةسةر طةورة و بضووكى كردةوةكانى
ثرسيارى لـآ نةكريَت و، بةرةو طؤرِةثانى "حةشر" نةدريَتةبةر تا لة
دادطاى هةرة مةزنى ئةوآدا دادطايى بكريَت؟.. نةخيَر.. نةخيَر.
ثاشان
ضؤن دةطونجآ ئةم مرؤظة بةرةو "نةمان" برِوات و لةناو خاكدا خؤى
بشاريَتةوة و لة دةستى ئةو خاوةن توانستة شكؤمةندة خؤى قورتار بكات كة خاوةنى
توانستيَكى وةهاية هةموو ئةو رِووداوانةى لة كاتةكانى ثيَشيندا رِوويان داوة و
موعجيزةى توانستى ئةون، تيَكرِا دةبن بة شايةت لةسةر هاتنةديى ئةو رِووداوانةش كة
لةمةولا و لة كاتةكانى داهاتوودا[17] بة توانستى
ئةو، ديَنةدى و رِوو دةدةن.. ئةو توانستةى كة هةرضى سالَة "زستان" و
"بةهار"ى هاوضةشنى حةشر و قيامةت دروست دةكات؟
جا
مادةم مرؤظ لةم دنيايةدا بة ئةندازةى ثيَويست و بةو رِادةيةى كة شايانيةتى
رِووبةرِووى بةرثرسيارى ناكريَتةوة، ئةوا = بآ هيض طومانيَك = رِؤذيَك ديَت كة
تياىدا بةرةو دادطايةكى هةرة طةورة و بةختةوةرىيةكى يةكجار مةزن برِوات و
رِووبةرِووى ليَثرسينةوةى شياوى خؤى ببيَتةوة.
رِاستيى هةشتةم
دةرطاى "بةلَيَن" و
"هةرِةشة"
كة درةوشانةوةى ناوى: "الجـميل" و
"الجليل"ى خواى طةورةية
ئايا
دةطونجآ داهيَنةرى ئةم بوونةوةرانة، كة يةكيَكى خاوةن زانين و توانستى رِةهاية،
ئةو "بةلَيَن" و "هةرِةشانة"ى خؤى نةباتة سةر كة ثةيتا ثةيتا
و يةك لة دواى يةك و بة تةواتور طشت ثيَغةمبةران = درووديان لةسةر بيَت =
رِايانطةياندووة و، سةرجةمى صدديق و ئةوليا و ثياوضاكانيش بة يةكدةنطى
شايةتىيان لةسةر داوة؟.. ئايا دةطونجآ ئةو هةوالَة نةباتةسةر و، بةمةش كؤلَةوارى و
نةزانى دةرببرِيَت؟.. نةخيَر، خواى طةورة طةلـآ لةوة بةرز و ثايةبلَند و مةزنترة.
خؤ ئةو "بةلَيَن" و "هةرِةشانة"ش كة رِاىطةياندوون هةرطيز بؤ
توانستى ئةو كاريَكى سةخت و قورس نين و، طةلـآ سووك و ئاسانن و ضةشنى ئاسانيى
دروستكردنةوةى بوونةوةرة لة ذمارةبةدةرةكانى بةهارى ثيَشوو وان كة ض خودى خؤيان[18] و ض بة
هاوويَنةيان[19] لة بةهارى
داهاتوودا سةرلةنوآ دروستيان دةكاتةوة.
ئنجا
بردنةسةرى ئةو بةلَيَنانة هةروةك بؤ ئيَمة و بؤ هةموو شتيَكى تر كاريَكى يةكجار
ثيَويستة، بة هةمان جؤر خواستيَكى بةتين و داواكارىيةكى ثيَويستى دةستةلآتى
ثةروةردطاريَتيى خؤشيةتى، بة ثيَضةوانةى: بآبةلَيَنىيةوة كة دذى عيززةتى توانستى
ئةوة و ئاوةذووى "هةمةلايةنطيرى" و "رِةهايى"ى زانستيةتى،
ضونكة "بآبةلَيَنى" ئةنجامى: بآدةستةلآتى و نةزانى و كؤلَةوارىية!
دةسا
ئةى مرؤظى ئينكارى سةرسةخت! ئايا دةزانيت بةم كافرى و ئينكارىكردنةت رِادةى
نةفامى و مةوداى مةزنيى تاوانةكةت دةطاتة ض ئاستيَك؟ ئةوةتا تؤ دةضيت باوةرِ بة
وةهمة درؤينة و، عةقلَة ورِيَنةكار و دةروونة هةلَخةلَةتيَنةرةكةى خؤت دةكةيت
و بة رِاستيان دادةنيَيت، كةضى = لة هةمان كاتدا = كةسيَك بة درؤ دةخةيتةوة كة
هةرطيز ناضارى "بةلَيَن شكيَنى" نىية و رِةفتارى ثيَضةوانةى بةلَيَنى
خؤى ناكات، تةنانةت ئةو كارة هةر شايانى عيززةت و مةزنيى ئةويش نىية و، هةموو
شتيَكى ناو بوونةوةر و طشت ئةو شتانةش كة بة ضاو دةبينريَن تيَكرِا شايةتى لةسةر:
رِاستى و "ئةحةققييةتى" ئةو دةدةن؟! كةواتة تؤ لةطةلأ ئةم بضووكىيةى
خؤتدا تاوانيَكى يةكجار طةورةى بآكؤتايى دةخةيتة ئةستؤى خؤتةوة و، بةم
رِةفتارةيشت = بآطومان = خؤت شايانى تؤلَةيةكى طةلـآ مةزن و سزايةكى
هةميشةيى دةكةيت.
بؤ
مةبةستى ليَكدانةوة و دةركةوتنى طةورةيى تاوانى مرؤظى كافر، لة فةرموودةى ثيَغةمبةردا
= صلى
الله عليه وسلم
= هاتووة كة: "خرآ"ى هةندآ كةسانى ناو دؤزةخ بة ئةندازةى ضيايةكى مةزن
دةبيَت[20].
تؤ،
لةم هةلَويَستةتدا، وةك ئةو رِيَبوارة نةفامة وايت كة ضاوى خؤى لة ئاستى
رِووناكيى خؤردا دةنووقيَنآ و، شويَن ئةنديَشةى خؤى دةكةويَت و، دةيةويَت لة بريى
ئةو رِووناكىيةى كة ضاوى لة ئاستدا نووقاند، ئةو رِآ ترسناكةى بةردةمى بةو
ترووسكة كزةى عةقلَى خؤى رِووناك بكاتةوة، كة ضةشنى تروسكايى طولَةستيَرةكان واية
لة شةوى تاريكدا.
كةواتة،
مادةم خواى طةورة بةلَيَنى داوة و.. ئةم طشت بوونةوةرانةش وشةى رِاست و حةقيانةتى
ئةون و.. ئةم هةموو رِووداوانةى جيهانيش ضةند نيشانة و بةلَطةيةكى رِاستطؤى ئةون..
ئةوا بة حةتمى بةلَيَنةكةى دةباتةسةر و، دةرطاى دادطايةكى يةكجار طةورة دةكاتةوة
و، بةختةوةرىيةكى تةواو مةزنيش بة بةندةكانى خؤى دةبةخشيَت.
رِاستيى نؤهةم
دةرطاى: "ذياندن" و "مراندن"
كة درةوشانةوةى ناوى: "الحي
القيّوم" و
"المحيي" و "المميت"ى خواى طةورةية
ئايا
دةطونجآ ئةو كةسةى كة بة ذياندنةوةى ئةم زةوىية زةبةلاحة لة ثاش مردنى و، بة
زيندووكردنةوةى ثتر لة سآسةد هةزار بةديهيَنراوانى جؤراوجؤر: "توانست"ى
خؤى دةرخستووة، لة كاتيَكدا كة زيندووكردنةوةى هةموو يةكآ لةو جؤرانة بة ئةندازةى
زيندووكردنةوةى طرؤى مرؤظ مايةى سةرسوورِمانة..
ئةو
كةسةى كة يةك بة يةكى بوونةوةرانى لةناو ئةو تيَكةلَى و ثيَكةلَى و
ئالَؤزكاوىيةدا ليَكجياكردووةتةوة و، بةمةش: "هةمةلايةنطيريى زانست"ى
خؤى ئاشكرا كردووة..
ئةو
كةسةى كة بةهؤى ئةو بةلَيَنانةى سةبارةت بة هيَنانةديى حةشر لة فةرمانة
ئاسمانىيةكانىدا رِاىطةياندووة، سةرنجى بةندةكانى خؤى بؤ: "بةختةوةريى
هةميشةيى" رِاكيَشاوة..
ئةو
كةسةى كة هةموو بوونةوةرانى وةك هاورِآ و هاوشانى يةكتر لـآ كردووة و، لة
ضوارضيَوةى فةرمان و ويستى خؤىدا بةرِيَوةى بردوون و يةك بة يةكى ئةوانى ذيَربار
خستووة و طوآرِايةلأ و رِامىكردوون و لة يارمةتىدان و هاوكاريى يةكترىدا
هةلَىسوورِاندوون و، بةم كارةش: "مةزنيى ثةروةردطاريَتى"ى خؤى
دةرخستووة..
ئةو
كةسةى بايةخيَكى تةواو طرنطى بة طرؤى مرؤظ داوة و، لةم ثيَناوةشدا هةموو
بةروبوومةكانى درةختى بوونةوةرانى لة مرؤظدا بة خةستى كؤكردووةتةوة و، بةم ثآية
مرؤظى كردووة بة ناسك و نيانترين و نازدارترينى بةرةكانى ئةو درةختة ناوبراوة و،
لة هةموو بوونةوةرانى تر دوعاى ثتر طيرا دةكات و، طشت شتيَكى بؤ ذيَربار دةخات و،
دةيكات بة طفتوطؤ لةطةلأكراوى خؤى..
ئايا
دةطونجآ كةسيَكى بةتوانا و، ميهرةبان و، زانا و، داناى وا، كة طرنطىيةكى ئاوةهاى
بةم مرؤظة داوة، قيامةت نةهيَنيَتةكايةوة و حةشر بةدىنةهيَنيَت و مرؤظ زيندوو
نةكاتةوة؟ يان لة تواناىدا نةبيَت؟ ياخود بةرامبةر بة كردنةوةى دةرطاكانى دادطاى
هةرةمةزن و بةديهيَنانى بةهةشت و دؤزةخةوة دةستةوسان و كؤلَةوار بيَت؟.. نةخيَر..
هةرطيز وا نىية..
بةلَآ،
ئةو ثةروةردطارةى كة كاروبارى ئةم جيهانةى بةدةستة، هةر لةم سةرزةوىية كاتى و
تةسكةدا، هةموو ضةرخيَك و هةموو سالَيَك و تةنانةت طشت رِؤذيَك، ضةندةها
نموونةو ويَنة و ئاماذةى حةشر دروست دةكات. بؤ نموونة: لة ضةند رِؤذيَكى حةشرى
بةهاردا ثتر لة سآسةد هةزار جؤرى طةورة و درشتى رِووةك و زيندةوةران حةشر دةكات و
زيندوويان دةكاتةوة و.. ذيان بة: رِةط و بنجى درةخت و طذوطياكان دةبةخشيَتةوة و..
خودى هةندآ زيندةوةر و هاوويَنةى هةنديَكى تريان دةذييَنيَتةوة و دةيانهيَنيَتةوة
بؤ بةهارى نوآ. ئنجا هةرضةندةش جياوازىية ماددىيةكانى نيَوان تؤوة هةرة ورديلة و
بضووكةكان تابلَيَى هةندةكى و لاوةكى و كةمن، كةضى بةوثةرِى وردى و
ليَكجياكردنةوة، يةك بة يةكيان زيندوودةكريَنةوة و، بةوثةرِى خيَرايى و لة ماوةى
شةش رِؤذ يان شةش حةفتةدا لة يةكتر جودا دةبنةوة و بةرجةستة دةبن. هةموو ئةم
كارانةش لةوثةرِى ئاسانى و زؤرىدا و، بة رِيَكوثيَكيى تةواو و، تةرازووى وردى
سةرنةكةر ئةنجام دةدريَن، هةرضةندةش ئةو تؤوانة تيَكةلَى يةكترى بوون.
ئايا
ئةو كةسةى كة ئةم كارانة ئةنجام دةدات، هيض شتيَكى بةلاوة طران دةبيَت؟ يان ئايا
لة دروستكردنى ئاسمانةكان و زةوى لة ماوةى شةش رِؤذدا دةستةوسان دةميَنيَت؟..
ئايا ناتوانآ بة تةنها يةك "بانط" سةرجةمى طرؤى مرؤظ حةشر بكات و كؤيان
بكاتةوة؟ حاشا.. ضؤن ناتوانيَت!
ئايا
ئةطةر نووسةريَكى دةراسا(خارق)ى بآويَنة ببيَت و، لة
ماوةى تةنها يةك سةعاتدا = بآ تيَكةلأكردن و لـآتيَكضوون و ناتةواوى = لةسةر يةك
لاثةرِةدا و بةوثةرِى جوانى، سآسةد هةزار كتيَب بنووسيَتةوة كة هةموو ثيتةكانى
سرِرابنةوة و كوذيَنرابنةوة و، ئنجا ثيَت بوتريَت: "ئةم نووسةرةى كة خاوةنى
توانا و ليَهاتنيَكى ئاوةهاية، دةتوانيَت لة ماوةى يةك خولةكدا و بة:
"لةبةربوون" سةرجةمى كتيَبةكةى تؤ بنووسيَتةوة كة دانراوى خؤيةتىو
ئيَستا كةوتووةتة ناو ئاوةوة و ثيتةكانى كوذاونةتةوة".. ئايا دةتوانيت
بلَيَيت: "ناتوانيَت.. باوةرِ ناكةم"؟!
يان
طةر ثادشايةكى موعجيزةكارى ئةوتؤ هةبيَت كة لة ثيَناوى دةرخستنى تواناى خؤىدا بؤ
خةلَكى و بةلَطةهيَنانةوة لةسةر ئةو توانايةى لة ثيَشضاوى ئةواندا، بة تةنها يةك
ئاماذةى خؤى، ضيا لةبنبهيَنيَت و، ضةندةها شار بة تةواوةتى بطؤرِيَت و، دةرياكان
بكات بة وشكايى.. هةر لة دةماودةمى ئةو كاتانةى كة ئةم كارانةى لـآ دةبينرا،
تاشةبةرديَكى زةبةلاح بةرةو شيويَك تليَر بووةوة و رِيَى لة ميوانةكانى ئةو
ثادشاية طرت و، ئنجا ثيَت وترا: "بآ هيض طومانيَك، ثادشا ئةو بةردة زةبةلاحة
لةسةر ئةو رِآية لادةبات و، هةرضةندةش طةورة بيَت ثادشا باكى نىية وردوخاشى
دةكات و نايةلَيَت رِآ لة ميوانةكانى بطيريَت". ئايا وةلآمةكةت ضةندة بة
ورِيَنة و شيَتى دادةنريَت طةر بلَيَيت: "نةخيَر، ناتوانيَت كارى وا
بكات"؟!
يان
ئةطةر سةركردةيةك ببيَت و بتوانيَت لة ماوةى يةك رِؤذدا سةرلةنوآ يةك بة يةكى
سوثاكةى كؤ بكاتةوة كة هةر خؤى يةكةم جار ثيَكىهيَنابوون و، ثيَتوترا: "ئةم
سةركردةية تةنها بة فووثياكردنيَكى بووقى سةربازى دةتوانيَت يةك بة يةكى
سةربازةكانى ئةو هيَزانة و سةرجةمى ئةوانةى بلآوبوونةتةوة و تةسريحكراون، لة ذيَر
ئالآكةى خؤىدا كؤبكاتةوة" و، تؤيش لة وةلآمدا وتت: "نا..
باوةرِناكةم"؟ ئايا هيَشتا تآناطةيت كة وةلآمةكةت رِةفتاريَكى ضةندة شيَتانة
دةردةخات؟!
ئةطةر
لةم سآ نموونةيةى ثيَشوو تآطةيشتوويت، ئةوا فةرموو بير لة: "بةديهيَنةرى
نةخشةكيَشى مةزن" بكةرةوة كة هةر لة ثيَشضاوى خؤماندا، بة شيَوة و
ويَنةيةكى تابلَيَى جوان و تةواو، زياتر لة سآسةد هةزار جؤرى زيندةوةر بة
قةلَةمى: "توانست" و "قةدةر"ى خؤى لةسةر لاثةرِةى زةوىدا
دةنووسيَت و، لاثةرِة سثىيةكةى زستان دةطؤرِيَت بة طةلآ دةمثشكوتووةكانى بةهار و
هاوين و، هةموو ئةمانة لةطةلأ يةكترىدا تآهةلَكيَش دةكات بآ ئةوةى ئاويَتةى
يةكتر ببن و، ثيَكةوة دةياننووسيَت بآ ئةوةى ثالَنان و ئالَؤزى و لـآتيَكضوون و
شثرزى لة هيضياندا رِووبدات و، ئنجا هةرضةندةش لة شكلأ و شيَوة و ثيَكهاتندا
لة يةكتر جياوازن، كةضى هيض كام لةوانة بة هةلَة نانووسيَت.. جا ئايا دةطونجآ
سةبارةت بةم "ثاريَزطار" و "دانا"يةى كة ثلان و بةرنامةى
"طيان"ى درةختيَكى زةبةلاحى لة تؤوة هةرة بضكؤلةكةىدا داناوة و لةوآدا
دةيثاريَزيَت، بوتريَت: ضؤن دةتوانيَت ثاريَزطاريى "طيان"ى مردووان
بكات؟..
يان
ئايا دةطونجآ سةبارةت بةو خواوةندة بةتوانا و شكؤمةندةى كة بة خيَرايىيةكى يةكجار
زؤر طؤى زةوى لة سوورِى سالآنةىدا دةخاتةطةرِ، بوتريَت: ضؤن دةتوانيَت زةوى لةسةر
رِيَى قيامةت لابدات؟ يان ضؤن دةيرِووخيَنيَت؟!
يان
ئايا سةبارةت بةو خواوةندة شكؤمةند و خاوةن كةرةمةى كة لة نةبوونةوة بة فةرمانى: "كن..
فيكون"
طةرديلةكانى لةناو جةستةى سةربازانى زيندةوةراندا بةدىهيَناوة و رِيَكىخستوون
و، ضةندةها سوثاى طةورةى لـآ ثيَكهيَناون، بوترآ: ضؤن دةتوانيَت تةنها بة يةك
هاوار لـآكردن ئةو طةرديلة بناغةيىيانةى كة زووتر ئاشنايىيان لةطةلأ يةكترىدا
بووة و، ئةو بةشة سةرةكىيانةش كة ثيَشتر لة ذيَر ئالآ و رِيَساى لةشكرى جةستةى ئةو
زيندةوةرةدا بوون، سةرلةنوآ كؤ بكاتةوة؟!
ئةوةتا
هةر بة ضاوى خؤت ضةندةها نموونةى ضةشنى نموونةكانى حةشرى بةهار دةبينيت كة لة
هةموو وةرزيَك و طشت ضةرخيَكدا بةديهيَنةرى مةزن بةديياندةهيَنيَت. تةنانةت لة
ئالأوطؤرِبوونى شةو و رِؤذ و، ثيَكهيَنان و نةهيَشتنى ثةلَة هةورةكانى رِووى
ئاسماندا، ضةندين نيشانة و نموونةى حةشر بة ضاوى خؤت دةبينيت.
طةر
= بؤ نموونة = خؤت وا دابنيَيت كة لة هةزار سالأ ثيَش ئيَستادايت و، هةردوو بالَى
"رِابوردوو" و "داهاتوو" بةرامبةر يةك رِابطريت، ئةوا بة
ئةندازةى ذمارةى ضةرخ و رِؤذةكانى هةردوو زةمانةكة نموونةى حةشر و قيامةت دةبينيت!
خؤ
ئةطةر دواى ئةوةى كة ئةم هةموو نموونة زؤر و زةبةندانةى حةشرت بة ضاو بينى و،
هيَشتا حةشرى جيسمانى و زيندووكردنةوةى جةستةكانت لة عةقلَةوة بة دوور زانى، ئةوا
هةر خؤيشت رِادةى نةفاميى ئةو كةسةت بؤ دةردةكةويَت كة ئينكاريى حةشر دةكات!!
سةرنج
بدة و بزانة دةستوورى هةرة مةزنى خواى طةورة سةبارةت بةم رِاستىية ضى دةفةرمويَت:
(فانظرْ
اِلى آثارِ رحـمتِ الله كيفَ يُحي الاَرضَ بعدَ مَوتِها اِنَّ ذلك لمحُي الموتى
وهو على كلّ شىءٍ قدير) (الروم:50).
ثوختةى ئةم قسانة: هيض شتيَك نىية رِآ لة
هاتنةديى حةشر بطريَت، بةلَكو هةموو شتيَك داواكار و داخوازى هاتنةديى حةشرة.
بةلَآ،
ئةو كةسةى كة وا ئةم "زةوى"ية زةبةلاحة = كة ثيشانطاى شتة
سةرسوورِهيَنةرةكانة = بة ضةشنى زيندووكردنةوةى هةر طيانداريَك زيندوودةكاتةوة و
دةيشىمريَنيَت و، وةك لانكيَكى حةويَنةر و كةشتىيةكى جوانى رِازاوةى لـآكردووة
بؤ مرؤظ و زيندةوةرانى تر و.. "خؤر"يشى لةم ميوانخانةيةدا كردووة بة ضرا
و ئاطردانى ميوانةكانى و.. "هةسارة" طةرِؤكةكان و "ئةستيَرة"
ثرشنطدارةكانيش بة فرِؤكةى مةلائيكةتةكانى.. "ثةروةردطاريَتيى" مةزنى تا
ئةم رِادةية و، "فةرمانرِةوايى" هةمةلايةنطيرى طةورةى تا ئةم ثلةية،
تةنها بةم شتة دنيايىية فانى و لاواز و بةخورِةم و بآنرخ و بطؤرِانةوة طير
نابن و، دةبآ خانةيةكى ترى هةتاهةتايى و، مةزن و، طةورة و، نةطؤرِ هةبيَت كة
شايانى ئةو "ثةروةردطاريَتى"ية مةزن و "فةرمانرِةوايةتى"ية
هةمةلايةنطيرةى ئةو بيَت و، بؤ مةبةستى شادبوون و بةهرةوةربوونمان بةو خانة و
لانانةى ئةوآ، وا هةميشة بؤ هةولَدان و تةقالاى بةردةوام هانمان دةدات و
دةعوةتمان دةكات و بؤ ئةويَمان دةبات.
ئنجا
هةموو ئةو كةسانةى كة خاوةنى رِؤحى رِوون و، جةمسةرى دلآنى رِووناكن و، داراى
ذيريى رِؤشنايىبةخشن و، رِووى رِوالَةتيى رِاستىيان ديواودةر كردووة و بةرةو
ناوجةرطةى حةقيقةت رِؤشتوون و، شةرةفمةندى: "لةخوانزيكى" بوون.. هةموو
ئةوانة، شايةتى لةسةر ئةو رِاستىيةى سةرةوة دةدةن و، بة يةكدةنطى ثيَمان
رِادةطةيةنن كة: خواى طةورة ثاداشت و سزاى ئامادة كردووة و، بةلَيَنى بآطومان و
هةرِةشةى رِاستةقينةى تةواوةتيشى رِاطةياندووة. خؤ "بةلَيَنشكاندن"
هةرطيز توخنى شكؤمةنديى خاويَنى ئةو ناكةويَت، ضونكة كارى وا، سووكايةتى و
خؤزةليلكردن دةطةيةنيَت. ئنجا "نةبردنةسةرى هةرِةشة"يش يان لة
ضاوثؤشىيةوة دةبيَت يان لة كؤلَةوارىيةوة. سةبارةت بة يةكةميان ئةوا وةك
ئاشكراية "كافريَتى" تاوانيَكى ئةوةندة رِةهاية[21] كة شايانى
ضاوثؤشىو لـآخؤشبوون نىية. سةبارةت بة دووهةميشيان ئةوا رِوون و ئاشكراية كة ئةو
خواوةندةى خاوةنى "توانستى رِةها"ية، طةلـآ خاويَن و دوورة لة كؤلَةوارى
و بآدةستةلآتى.
ثاشان
هةوالَدةران و شايةتىدةرانيش، هةرضةند رِيَباز و مةشرةبيان لة يةكترى جياية، كةضى
بة تةواوةتى لةسةر بناغةكانى ئةم مةسةلةية يةكيان طرتووة. ئةو هةوالَدةر و
شايةتىدةرانة:
لة
رِووى ضةندايةتىيةوة: ئةوةندة زؤر و زةبةندةن كة طةيشتوونةتة ثلةى
"تةواتور" و..
لة
رِووى ضؤنايةتىيةوة: داراى ثلةى كؤدةنطى(الإجـماع)ن و..
لة
رِووى ثلة و ثايةشيانةوة: ئةستيَرة و رِآثيشاندةر و رِابةر و ئازيز و بينايى ضاوى
طرؤى مرؤظايةتين و..
لة
رِووى طرنطيشةوة: ئةوان لةم مةسةلانةدا "ثسثؤرِى بابةت" و "بةرةى
ضةسثيَنةر"ن. خؤ وةك ئاشكراية برِيارى دوو كةسى "ثسثؤرِ"ى زانستيَك
يان سنعةت و ثيشةيةك، بةسةر برِيارى هةزارانى غةيرى ئةواندا ثيَشدةخريَت و.. لة
هةوالأ و رِيوايةتطيَرِانةوةشدا قسةى دوو كةسى "ضةسثيَنةر" بةسةر قسةى
هةزاران كةسى نةفىكةردا سةردةخريَت، وةك: ضةسثاندنى بينينى مانطى يةك شةوةى
رِةمةزان كة طوآ لة دوو كةسى ضةسثيَنةر دةطيريَت و قسةى هةزاران نةفىكةر ثشتطوآ
دةخريَت.
كةواتة: لة هةموو جيهاندا،
هةوالَى لةمة رِاستتر و، كيَشةى لةمة حةقتر و، رِاستىيةكى لةمة رِوون و
ئاشكراتر نىية!
دنيا
كيَلَطةية و..
حةشر
خةرمانة و..
بةهةشت
و دؤزةخيش طةنجينةى داهاتةكانى ئةو كيَلَطة و خةرمانةن.
دةرطاى: "دانايى"
و "ضاوديَرى" و "ميهرةبانى" و "دادطةرى"
كة درةوشانةوةى ناوى: "الحكيم" و
"الكريم" و "العادل" و
"الرحيم"ى خواى طةورةية
ئايا
دةطونجآ ئةو "خاوةن مولَكة شكؤمةندة"ى كة لةم ميوانخانة فانىيةى دنيادا
و، لةم كؤرِى تاقيكردنةوة هةميشة بةرةو نةمان ضووة و، لةم ثيشانطا هةردةم
طؤرِاوةى زةوىدا، بةم ئةندازةيةى بةرضاومان شويَنةوارى "دانايى" رِوون
و.. تا ئةم مةودايةش شويَنكارى "ضاوديَرى"ى ئاشكرا و.. تا ئةم ثلةية
ئاسةوارى "دادطةرى"ى زالأ و.. بةم رِادةيةش جآدةستةكانى
"ميهرةبانى"ى فراوانى خؤى دةرخستبيَت.. ثاشان لة جيهانى
"مولك"و "مةلةكووت"ى خؤىدا ضةندين خانة و لانةى بةردةوام و
دانيشتووانى نةمر و ثلةوثايةى هةميشةيى و بوونةوةرانى هةتاهةتايى نةبيَت و، بةم
ثآية سةرجةمى ئةو حةقيقةتة ئاشكرايانةى ئةم: "دانايى" و
"ضاوديَرى" و "دادطةرى" و "ميهرةبانى"ية بة خؤرِايى
و هةرِةمةكى برِؤن و بدريَن بة بادا؟
يان
ئايا دةضيَتة عةقلَةوة ئةو "دانا شكؤمةندة"ى كة لة نيَوان هةموو
بةديهيَنراوانىدا مرؤظى هةلأبذاردووة و، كردوويةتى بة طفتوطؤلةطةلأكراو(مخاطب)ى هةمةكيى
خؤى و ئاويَنةى دةرخةر و ثيشاندةرى ناوة جوانةكانى و، نرخشناس و قةدرزان و تامضيَذى
ئةو سةرضاوانةى كة لة طةنجينةكانى ميهرةبانيى ئةودان.. ئةو كةسةى كة لة رِيَى
هةموو ناوة جوانةكانيةوة زاتى مةزنى خؤى بة مرؤظ ناساندووة و خؤشىويستووة و خؤيشى
لاى ئةو خؤشةويست كردووة.. ئايا دواى هةموو ئةمانة، دةضيَتة عةقلَى هيض مرؤظيَكى
ذيرةوة كة ئةو خواوةندة "دانا"ية ئةم مرؤظة هةذارة بؤ ئةو ولآتة
هةميشةيىيةى خؤى نةنيَريَت و، دواى دةعوةتكردنى بؤ خانةى ئةويَى، بةختةوةريى
هةتاهةتايى ثآ نةبةخشيَت؟
يان
ئايا دةضيَتة عةقلَةوة كة هةموو بوونةوةريَك = با "تؤو"يَكيش بيَت = بة
ئةندازةى درةختيَك "كار و فرمان"ى بخريَتة ئةستؤ و، بة قةدةر ذمارةى
طولَةكانيشى "حيكمةت"ى تيَدا رِةضاو بكريَت و، بة ئةندازةى
بةروبوومةكانيشى سوود و "بةرذةوةندى"ى ثيَدا هةلأبواسريَت.. ثاشان
ئامانج و مةبةستى "بوون"ى ئةو طشت: "كار و فرمان و، حيكمةتو، بةرذةوةندىيانة"
تةنها ئةو بةشة كةمة جوزئىية رِووةو دنيا ئاراستةكراوة بيَت كة هيَشتا بة
ئةندازةى كيَشى طةرديلةيةكيش داراى بايةخ و طرنطى نىية؟ واتة ئامانجى
"بوون"ى تةنها ئةم دنياية بيَت و، ئةو كار و فرمان و، حيكمةت و،
بةرذةوةندىيانة نةكريَن بة ضةند تؤويَك بؤ جيهانى مةعنا و كيَلَطةى جيهانى دوارِؤذ
تاكو ئامانجة رِاستةقينةكانيان لةوآ بةرهةم بهيَنن؟
يان
ئايا دةضيَتة عةقلَةوة كة ئةم هةموو فيستظالَة رِةنطين و ئاهةنطة مةزنانةى ليَرةدا
ساز دةكريَن، لة ئةنجامدا بة هةرِةمةكى و بآئامانج و بآ ناوةرؤك و بآ دانايى
برِؤن و لةناوبضن؟! ئايا دةضيَتة عةقلَةوة كة هةموو ئةوانة بؤ مةبةستى دةركةوتنى
ئامانجة ئةسلَىيةكانيان و بةروبوومة شايستةكانيان بةرةو جيهانى مةعنا و دوارِؤذ
ئاراستة نةكريَن؟!
بةلَآ..
ئايا دةطونجآ هةموو ئةوانة بة ثيَضةوانةى حةقيقةت و دذى وةسفة ثيرؤز و ناوة
جوانةكانى: "الحكيم"
و
"الكريم" و "العادل" و "الرحيم"ى خواى طةورة
دةربكةون؟.. نةخيَر.. نةخيَر..
يان
ئايا دةطونجآ خواوةندى مةزن هةموو ئةو حةقيقةتانةى طشت بوونةوةران بة درؤ بخاتةوة
كة بةلَطةى وةسفة خاويَنةكانى: "دانايى و، دادطةرى و، بةخشندةيى و،
ميهرةبانى"ى ئةون و، شايةتيى طشت بوونةوةران وةرنةطريَت و، بةلَطةكانى هةموو
بةديهيَنراوان و دروستكراوان بةتالأ بكاتةوة؟!.. نةخيَر.. نةخيَر..
يان
ئايا دةضيَتة عةقلَةوة ئةو خواوةندة مةزنة، تةنها ثاداشتيَكى كةمى دنيايى بة
ئةندازةى تالَة موويةك بة مرؤظ ببةخشيَت، لة كاتيَكدا كة بة ئةندازةى هةموو تالَة
مووةكانى سةرى كار و ئةركى ثآسثاردووة؟ ئايا دةطونجآ ئةو خواوةندة كاريَكى ئاوا
ثووضى بآناوةرؤك و دذى عةدالَةت و حيكمةتى رِاستةقينةى خؤى بكات؟.. نةخيَر..
نةخيَر..
يان
ئايا دةطونجآ ئةو خواوةندة طةورةية بة ئةندازةى ذمارةى بةرى هةموو درةختيَك
"دانايى" و "بةرذةوةندى" بة هةموو زيندةوةريَك، بةلَكو بة
هةموو ئةنداميَكى ئةو زيندةوةرة = بؤ نموونة: وةك زمانى = تةنانةت بة طشت
بةديهاتوويةكى خؤى، ببةخشيَت و بةمةش "دانايى رِةها"ى خؤى دةربخات..
ثاشـان هةر ئةو خـواوةندة دانـاية، مـانةوة و، هةتاهةتايةتى و، بةختةوةريى
هةميشةيى، بة مرؤظ نةبةخشيَت كة مةزنترين "دانايى" و طرنطترين
"بةرذةوةندى" و ثيَويستترين "ئةنجامة" و.. واز لة بةخشينى:
"مانةوة" و "بةيةكشادبوون"و "بةختةوةريى هةميشةيى"
بهيَنيَت كة هةر ئةوانةن = لة رِاستىدا = دانايىيان كردووة بة دانايى و نيعمةت بة
نيعمةت و ميهرةبانيش بة ميهرةبانى؟ تةنانةت هةر تةنها ئةوانةن كة سةرضاوةى هةموو
دانايى و نيعمةت و ميهرةبانىيةكن؟ ئايا دةطونجآ دةستيان لـآهةلأبطريَت و وازيان
لـآبهيَنيَت تا بةرةو دؤلَى بآمةبةستى و بةرباديى رِةها برِؤن و، خؤيشى = خوا
نةخواستة = بخاتة هةلَويَستى ئةو كةسةوة كة بالَةخانةيةكى مةزن بنيات بنيَت و،
هةزاران نةخشونيطارى رِةنطين لة هةموو بةرديَكىدا بنةخشيَنيَت و، لة يةك بة يةكى
طؤشةكانى كؤشكةكةيشىدا هةزاران ئامرِازى ئارايشتدان و جوانكارى و، لة طشت
ذووريَكىدا هةزاران شتى طرانبةها و ثيَداويستى دابنيَت.. ثاشان سةربان و ميضيَكى بؤ
دروست نةكات كة لة هةموو مةترسىيةكى ضةشنى: رِووخان و تيَكضوون بىثاريَزيَت؟!..
نةخيَر.. نةخيَر.. ضونكة "خيَر" تةنها لة "خيَرى رِةها" و
"جوانى"ش تةنها لة "خاوةن جوانيى رِةها"وة ثةيدا دةبن و،
هةرطيزاوهةرطيز كارى طالَتةجارِى و بآمةبةستى لة خواوةندى خاوةنى "دانايى
رِةها" ناوةشيَتةوة.
بةلَآ،
هةر كةسآ بة ميَذوودا بضيَتةوة و بة ئةنديَشةى خؤى بؤ سةردةمةكانى رِابوردوو
برِوات، ئةوا بة ذمارةى هةموو ئةو سالآنةى بة سةرياندا تآدةثةرِيَت، مةنزلأ و،
ثيشانطا و، طؤرِةثان و، جيهان دةبينيَت، كة وةك ئةم دنياية و ضةشنى مةيدانى
تاقيكردنةوة و ثيشانطاى شتانى ئةم سةردةمة وان.. دةبينيَت كة مردن هةر هةموويانى
بةسةركردووةتةوة. هةروةها سةرنج دةدات كة هةرضةندةش جؤر و شيَوةى يةك بة يةكى
ئةوانة لة يةكتر جياوازة، كةضى لة: رِيَكوثيَكى و، داهيَنان و، دةرخستنى توانا و
دانايى بةديهيَنةرياندا، تيَكرِا لة يةك دةضن..
هةروةها
ئةو كةسة = طةر بينايى دلَى لةدةست نةدابيَت = ئةوةندة رِيَساى رِوونى
"دانايى" و، ئاماذةى ئاشكراى "ضاوديَرى" و، نيشانةى زةق و
زالَى "دادطةرى" و، بةرهةمى فراوانى "ميهرةبانى" لةو مةنزلَة
ئالأوطؤرِبوانةدا دةبينيَت كة واى لـآ دةكةن بة دلَنيايىيةوة ثةى ببات بةوةى كة:
هةرطيز ناطونجآ دانايىيةك هةبيَت لةو "دانايى"يةى كة لةو
مةنزلَطايانةدا دةبينريَت كاملأتر بيَت و.. "ضاوديَرى"يةك ببيَت لةضاو
ئةوةى كة ئاسةوارى ئاشكراية جوانتر بيَت و.. "دادطةرى"يةكى مةزنتر
هةبيَت لةوةى كة نيشانةكانى رِوون و لة بةرضاودان و.. "ميهرةبانى"يةكيش
ببيَت فراوانتر بيَت لةمةى كة بةروبوومةكانى بة ئاشكرا دةبينريَن!
خؤ
ئةطةر طريمانى مةحالأ بكريَت و وا دابنريَت ئةو ثادشا هةميشةيىيةى كة ئةم
كاروبارانة بةرِيَوةدةبات و بةردةوام ئةو ميوان و ميوانخانانة دةطؤرِيَت، جآ و رِآ
و مةنزلَطاى بةرزى مانةوة و هةميشةيى و.. ثلة و ثايةى نةطؤرِ و.. خانة و لانةى
بةردةوامو.. رِةعيةتى هةتاهةتايى و.. بةندةى بةختةوةرى نيشتةجيَى ئةو ولآتة
هةميشةيىيةى خؤى نةبيَت، ئةوا دةبآ = لةو كاتةدا = ئينكاريى بوونى ئاشكرا و
لةبةرضاوى ئةو ضوار رِاستىيةى: "دانايى و، دادطةرى و، ضاوديَرى و،
ميهرةبانى" بكريَت كة ضةند توخـميَكى بةهيَزى هةمةلايةنطرن و، وةك
توخـمةكانى: رِووناكى و هةوا و خاك و ئاو، رِوون و ئاشكران. ضونكة = وةك زانراوة =
ئةم دنياية و هةرضىيةكى تيَداية هيَشتا بةشى ئةوة ناكات كة بة تةواوى ئةو
رِاستىيانةى تيَدا دةربكةون.
كةواتة،
طةر لة شويَنيَكى تردا شتانيَك نةبن شايستةى دةركةوتنى ئةو رِاستىيانة بن، ئةوا
دةبآ بة هةلَويَستيَكى شيَتانةى ضةشنى ئةو كةسةى ئينكاريى "خؤر"ى
ناوجةرطةى ئاسمان دةكات، ئيَمةش ئينكاريى ئةو "دانايى"ية بكةين كة لة
هةموو شتيَكى بةردةمماندا هةية و.. سةرثيَضى لةو "ضاوديَرى"ية
دةرببرِين كة لة خؤمان و زؤربةى شتانى دةوروبةرماندا دةيانبينين و.. دان بةو
"دادطةرى"ية مةزنةدا نةنيَين كة نيشانةكانى طةلـآ ئاشكران[22] و.. ئينكاريى
ئةو "ميهرةبانى"يةش بكةين كة لة طشت جآيةكدا دةىبينين. هةروةها دةبآ
ئةو هةموو كاررِايىكردنة ثرِ لة "دانايى" و ئيشوكارة بة
"كةرةم" و نيعمةتة "ميهرةبانىبةخشانة"ى بةضاو دةيانبينين =
خوانةخواستة = بة طالَتة و طةث و ستةم و غةدريَكيان لة قةلَةم بدةين كة لة
رِاستىدا خواى طةورة تابلَيَى بةرز و بلَند و دوورة لةو رِةفتارانة و، طةر وابيَت
دةبآ رِاستىيةكان هةلأبطةرِيَنةوة، كة ئةوةش ئةوثةرِى بةتالأ و مةحالَة، بة
رِادةيةكى ئةوتؤ كة ئةو سؤفستائىيانةش ئينكاريى بوونى خؤيانيان دةكرد، بة ئاسانى
توخنى ئةم ضةشنة مةحالآنة نةدةكةوتن!
ثوختةى قسة:
ئةو
كارانةى لة دنيادا رِوودةدةن وةك:
كؤبوونةوة
فراوانةكان بؤ "ذيان" و، جيابوونةوة خيَراكان بؤ "مردن"..
يةكطرتنة
مةزنةكان و، هةلَوةشانةوة بة ثةلةكان..
ئاهةنطة
مةزنةكان و، درةوشانةوة قةشةنطةكان..
هةموو
ئةم كارة مةزنانةى لةم جيهانةدا دةبينريَن، لةطةلأ ئةو ئةنجامة جوزئى و ئامانجة بآنرخة
كاتى و ماوة كةمة دنيايىيانةى بةرضاوماندا، ثةيوةندىيةكى ئةوتؤيان نىية كة
شايانى ئةوة بن وابةستةى يةكتر بكريَن. كةواتة ثةيوةستكردنى ئةوان بةم ئةنجامة
جوزئى و كاتىيانةى دنياوة لةطةلأ ذيرى و دانايىدا يةك ناكةويَت، ضونكة ئةم كارة
وةكو ئةوة واية كة ضةندةها دانايى مةزن و ئامانجى طةورة طةورةى بة ئةندازةى ضيايةك
وابةستةى بةرديَكى يةكجار بضكؤلة و، ئامانجيَكى بآنرخى جوزئى و كاتيى بة قةدةر
بةرديَكى بضووكيش ثةيوةستةى ضيايةكى سةختى مةزن، بكريَت!!
واتة:
نةبوونى ثةيوةنديى بوونةوةران و كاروبارةكانى دنيا بةو ئامانجةيانةوة كة سةر بة
ذيانى دنيان، شايةتيَكى طومانبرِ و بةلَطةيةكى ئاشكرا و رِوونة لةسةر ئةوةى كة:
ئةم بوونةوةرانة رِوويان لة جيهانيَكى ترى غةيرى ئةم دنيا بينراوةية. ضونكة
بةروبوومة ناسك و شايانةكانى خؤيان لةوآ دةبةخشن و، ضاويان برِيوةتة ناوة
جوانةكانى خواى طةورة و، ئامانجةكانيشيان بؤ ئةو جيهانة دةرِوانن و، هةرضةندةش
تؤوةكانيان لة ذيَر خاكى ئةم دنيايةدا ضيَنراون و شارراونةتةوة، بةلآم طولأ و
بةرهةمةكانيان لة جيهانى ميسالدا دةردةكةون و دةثشكوون. واتة: مرؤظ بةثيَى ئةو
ليَهاتن و توانايةى ثيَى دراوة، ليَرةدا كردار دةرِويَنيَت و لةو دنياش درويَنةى
بةرهةمةكةى دةكات!
بةلَآ،
طةر سةيريَكى ئةو رِووةى بوونةوةران بكةيت كة بؤ "ناوة جوانةكانى خواى
طةورة" و "دوارِؤذ" دةرِوانن، ئةوا دةبينيت كة:
هةموو
"تؤو"يَك = كة موعجيزةى توانستى خواوةندة = بة ئةندازةى درةختيَك
ئامانجى زؤر و زةبةندةى هةية..
هةموو
"طولأ"يَك = كة وشةى دانستة[23] = خاوةنى
ضةندين واتا و ناوةرؤكى ئةوتؤية كة بة ئةندازةى ذمارةى طولَةكانى درةخت دةبن..
هةموو
بةريَكيش = كة موعجيزةى سنعةت و ثارضة هؤنراوةى ميهرةبانىية = بة ئةندازةى
درةختةكةى، دانايى تيَداية. ئةو رِووةى بةرى درةخت كة لة ئيَمةوة ديارة و بريتىية
لةوةى رِؤزيى ئيَمةية، لة رِاستىدا تةنها يةكيَكة لةناو هةزاران دانايىدا كة لة
بةرى هةموو درةختيَكدا هةن، ضونكة هةر ئةوةندةى ئةركى سةرشانى تةواوكرد و
ناوةرؤكةكةى خؤى رِاطةياند، دةمريَت و لةناو طةدةكانماندا ئةسثةردة دةكريَت.
جا
مادةم ئةم شتة فانىيانة لة جآيةكى تردا بةرى خؤيان ثآدةطةيةنن و ثيَشكةشى دةكةن
و، ضةندين ويَنةى هةميشةيى لةوآ دادةنيَن و، ضةندةها واتاى نةمر و هةتاهةتاييش
دةبةخشن و، لةوآ بة تةواوةتى ذيكر و تةسبيحاتى هةميشةيى خؤيان
ثآدةبةخشريَت.. ئةوا مرؤظ تةنها بةوة دةبيَت بة مرؤظى رِاستةقينة كة سةرنج لةو
رِووة (بةرةو هةميشةيى رِوانة)ى ئةو بةديهيَنراوانة بدات. ئةو كاتة، لةناو ئةم
"فانى"يانةوة رِيَطايةك دةدؤزيَتةوة كة بة "باقى"ى هةميشةيى
بطةيةنيَت!
كةواتة،
ئةم بوونةوةرانةى كة ثةيتا ثةيتا كؤ دةبنةوة و ثاشان لة يةكتر جيا دةبنةوة و
لافاوئاسا دةرِذيَنة ناو طؤمى ذيان و مردنةوة، دةبآ مةبةست و ئامانجيَكى تريان
تيَدا رِةضاو كرابيَت. ضونكة بارودؤخى ئةوان = بؤ نموونة = وةك ئةوة واية كة بؤ
نمايش ئامادة كرابن! ئةوةتا مةسرةفيَكى يةكجار زؤر بؤ ئامادةكردنى ئةم كؤبوونةوة
و ليَكجيابوونةوة كةم و كورتانة خةرج دةكريَن، تاكو ويَنةيان بطيريَت و ئةو
ويَنانةش رِيَكبخريَن و ثاشان بة هةميشةيى لةسةر شاشةدا ثيشان بدريَن.
بةم
ثآية، يةكآ لة ئامانجةكانى بةسةربردنى ذيانى كةسى و كؤمةلآيةتى لةم ماوة كةم و
كورتةى دنيادا، ئةوةية كة ويَنةى رِووداوةكان بطيريَن و رِيَكبكريَن و لةطةلأ
يةكترىدا ثيَكبهيَنريَن و ئةنجامى كردةوةكانى مرؤظ بثاريَزريَن، تاكو لةوآ لة
بةردةم كؤمةلَة هةرة مةزن و نمايشة يةكجار طةورةكةدا ثيشان بدريَن و،
ليَثرسينةوةيان لةسةر بكريَت و.. بؤ ئةوةيشة كة هةموو توانا و ليَهاتن و بةهرةيةكى
مرؤظ بؤ شادبوونى بةو بةختةوةرىية هةرة مةزنةى ئةو دنيا ئامادة بكريَن. ئةوةتا
فةرموودةى ثيرؤزى: "الدنيا مزرعة الآخرة" [24]
ئةم
رِاستىية دةردةبرِيَت.
جا
مادةم ئةم دنياية لة واقيعدا هةية و.. ئنجا ئاسةوارةكانى: "دانايى و،
ضاوديَرى و، ميهرةبانى و، دادطةرى"يان بة ئاشكرا ثيَوة ديارة، ئةوا بة حةتمى
و بة ئةندازةى ضةسثاوى و بآطومانيى بوونى دنيا، ئةودنياش هةية و بآطومانة.
مادةم
هةموو شتيَكى ئةم دنيايةش لة رِوويةكةوة بؤ ئةو دنيا و جيهانى ئةوآ دةرِوانيَت و
رِووى لةوآية، ئةوا بآطومان كؤضى ئةم طةشتةى ئيَرة بةرةو ئةوآية.
كةواتة
ئةو كةسةى ئينكاريى ئةودنيا دةكات، لة رِاستىدا ئينكاريى هةموو دنيا و شتانى ناو
دنياى كردووة!
جا
هةروةك طؤرِ و ئةجةل ضاوةرِوانيى مرؤظ دةكةن، بة هةمان جؤر، بةهةشت و دؤزةخيش
خؤيان بؤ ئامادة كردووة و ضاوةرِوانى طةيشتنى ئةون.
دةرطاى: "مرؤظيَتيى"
كة درةوشانةوةى ناوى: "الحق"ى خواى
طةورةية
ئايا
دةطونجآ خواوةندى "حةق" كة ثةرستراوى حةق و رِاستةقينةية، ئةم مرؤظة
دروست بكات.. بؤ ئةوةى ببيَت بة:
رِيَزليَطيراوترينى
بةندةى ثةروةردطاريَتيى رِةهاى خؤى و..
بؤ
ثةروةردطاريَتىية طشتىيةكةشى بةرامبةر هةموو جيهانةكان، لة هةموو بةديهيَنراويَك
طرنطتر بيَت و..
لة
نيَوان بوونةوةرانى طفتوطؤ لةطةلأكراوى خؤىدا لة هةموان زياتر ثةى بة
فةرمانةكانى ئةو ببات و ليَيان تآبطات و..
لة
جوانترين و رِيَكترين شيَوة و، بةرزترين نرخ و بايةخدا بيَت، بة رِادةيةك كة
بووبيَت بة ئاويَنةيةكى ئةوتؤ طشت ناوة جوانةكانى خواى طةورة و.. ناوى هةرة مةزن(الأسم
الأعظم)
و.. درةوشانةوةى ثلةى هةرة طةورةى هةموو ناوة جوانةكانى ئةوى تيَدا دةربكةويَت و..
جوانترينى
موعجيزاتى توانستى خوا بيَت و، ئنجا بؤ مةبةستى زانين و هةلَسةنطاندنى طةنجينةكانى
ميهرةبانيى خواى طةورة، لة هةموويان كؤئةندام و ئاميَر و تةرازووى زياترى هةبيَت
و.. لة طشت بةديهيَنراوان هةذارتر و موحتاجترى نيعمةتة لةذمارةبةدةرةكانى خواى
طةورة بيَت و.. لة هةموويشيان زياتر ئازارى فةنا و تياضوون بضيَذيَت و.. ثتر
تاسةمةند و موشتاقى مانةوة بيَت و.. نةرمونيانى و ناسكى و هةذارى و موحتاجيشى
لة هةموويان زياتر بيَت و.. هةرضةندةش لة رِووى ذيانى دنياوة لة هةموويان
بةدبةختتر بيَت، بةلآم لة رِووى ليَهاتنى سروشتىيةوة شيَوةى لة هةموويان بلَند و
بةرزتر بيَت..
ئايا
دةطونجآ ثةرستراوى "حةق" و رِاستةقينة، "مرؤظ" بةم ضىيةتى(ماهية)ية
بةدىبهيَنيَت، ثاشان بؤ ئةو خانةى هةميشةيىيةى نةنيَريَت كة ئةمى مرؤظ شايان و
تاسةمةنديةتى و، بةم نةناردنةش "حةقيقةتى مرؤظيَتيى مرؤظ" بسرِريَتةوة
و، كاريَكى ثيَضةوانةى "ئةحةققييةتى" خؤى بكات؟.. نةخيَر.. نةخيَر..
ئايا
دةضيَتة عةقلَةوة كة: فةرمانرِةواى "حةق" و ميهرةبانى رِةها،
ليَهاتنيَكى سروشتيى وا بةرزى بةم مرؤظة بةخشيبيَت بتوانيَت ئةو ئةمانةتة هةرة
مةزنة بخاتة ئةستؤى خؤيةوة كة ئاسمانةكان و زةوى و ضياكان نةيانويست هةلَىبطرن،
واتة مرؤظى بة جؤريَكى وا بةدىهيَنابيَت كة بة: تةرازووة هةندةكى و كارامةيى و
ليَهاتنة كةم و بضووكةكانى خؤى، لة: سيفةتة طشتطير و هةمةلايةنة و، كاروبارة
هةمةكى و، درةوشانةوة رِةهاكانى ئةو تآبطات..
ئةو
خواوةندةى كة مرؤظى لة شيَوةى نةرمونيانترين و كؤلَةوارترين و لاوازترينى
بوونةوةرانى خؤىدا بةدىهيَنابيَت و، هةموو ئةو بوونةوةرانةشى = بة رِووةك و
ئاذةلَةوة = بؤ ذيَربار خستبيَت و رِام و طوآرِايةلَى كردبن بؤى، بة رِادةيةك
كة ئةمى مرؤظى كردبيَت بة سةرثةرشتيكار و رِيَكخةرى تةسبيحات و ثةرستشى ئةوان..
ئةو
خوايةى كة مرؤظى = بة ضةند ثيَوةريَكى بضووك = كردبيَت بة نموونةيةكى كاروبارةكانى
خواى طةورة لة طةردووندا و، بانطةوازكار و رِاطةيةنةرى ثةروةردطاريَتيى خواى
طةورة بة هةموو بوونةوةران، كة ثةروةردطاريَتىيةكى وةهاية بة كردار و طوفتار
خاويَنة، بة رِادةيةك كة ثلةيةكى لة مةلائيكةت بالآترى ثآ بةخشيبيَت و
طةياندبيَتية ثايةى: "جآنشينى"..
ئايا
دةضيَتة عةقلَةوة كة خواوةندى طةورة ئةم هةموو كار و ئةركانةى بة مرؤظ بةخشيبيَت،
بةلآم ئامانج و ئةنجام و بةروبوومةكانى ئةم كار و ئةركانةى ثآ نةبةخشيَت كة:
"بةختةوةريى هةميشةيى"ية؟ ئنجا بة نةبةخشينى ئةو بةختةوةرىيةش ئةم
مرؤظة بهاويَتة ثلةى نزمى: زةليلى و رِسوايى و موسيبةت و جؤرةهاى نةخؤشى و
طيروطرفتةوة و، بيكات بة بةدبةختترينى بةديهيَنراوانى خؤى و، ئةم
"ذيرى"يةش كة ديارىيةكى ثيرؤزى نوورانيى دانستى خوا و هؤيةكى ناسينى بةختةوةرىية،
بكات بة ئامرِازيَكى شوومى ئازاربةخش بؤ مرؤظ؟ كة ئةمةش دذى دانايى رِةهاى ئةو
خواوةندةية و ثيَضةوانةى ميهرةبانيى فراوانى ئةوة؟.. نةخيَر.. نةخيَر..
ثوختةى ئةم قسانة:
هةروةك
لة ضيرؤكةكةدا بينيمان كة: ثلة و، فةرمانبةرى و، مووضةى مانطانة و، كار و، كةرةسةكانى
ئةفسةرةكة لةناو ثيَناس و تؤمارةكةىدا نووسرابوون و، بؤمان رِوون بووةوة كة هةولأ
و تةقالا وكارةكانى ئةو ئةفسةرة لة ثيَناوى ئةم مةيدانة كاتىيةدا نين،
بةلَكو لة ثيَناوى رِيَز و نيعمةتبةخشينةكانى ولآتيَكى بةردةوامى هةميشةيىدان..
بة
هةمان جؤريش ئةو لايةنة نيان و ناسكانةى كة وان لة "ثيَناس"ى دلَى
مرؤظدا و.. ئةو هةستونةستانةى لة "تؤمار"ى عةقلَى ئةودان و.. ئةو طشت
ئاميَر و كؤئةندام و كةرةسانةش كة لة سروشتى ئةودا دانراون.. هةموو ئةمانة
ثيَكةوة، رِوويان لة بةختةوةريى هةميشةيى كردووة، بةلَكو لة رِاستيشدا تةنها لة
ثيَناوى ئةو بةختةوةرىية هةميشةيىيةدا ثيَى بةخشراون. ئةمةش ئةنجاميَكة كة
سةرجةمى ليَكؤلَةران و تيَكرِاى ئةهلى كةشف تياىدا يةكيانطرتووة.
بؤ
نموونة: طةر "تواناى ئةنديَشة"ى مرؤظ = كة يةكيَكة لة هؤكارةكان و
ويَنةطرانى بةردةستى "ذيرى"ى مرؤظ = ثيَى بوتريَت: "دةستةلآت و
ئارايشى هةموو دنيا و تةمةنيَكى ثتر لة يةك مليؤن سالَت دةدريَتآ.. بةلآم دةبآ بة
حةتمى لة ئةنجامدا بةرةو نةمان و نةبوون برِؤيت".. دةبينين
"ئةنديَشة"ى مرؤظ = ئةطةر هةوا و ئارةزووى نةفس خؤيان هةلَنةقورتيَنن =
ئةم ئةنجامى نةمانةى ثآ ناخؤشة و طرفتارى ثةذارة و خةفةتى دةكات..
واتة:
طةورةترين شتى ضةشنى دنيا و هةموو شتانى ناوى، طةر ئةنجامةكةى "نةمان"
بيَت، ئةوا ناتوانيَت بضووكترين ئاميَرةكانى مرؤظ تيَر بكات، كة ئةنديَشةيةتى!
لةمةوة
بة رِوونى دةردةكةويَت كة: ئةم مرؤظةى داراى ئةم هةموو توانا و ليَهاتنة
سروشتىيانةية و، خاوةنى: ضةندةها ئاواتى تا ئةبةد خايةنة و، بير و بؤضوونى
هةمةطةردوونطرة و، ضةندةها ئارةزووى جؤراوجؤريش لة ناخى ئةودا رِةطيان داكوتاوة
بؤ طشت ضةشنةكانى بةختةوةريى هةميشةيى.. ئةم مرؤظة، بؤ "هةتاهةتايى"
خولقيَنراوة و، بة حةتمييش بةرةو هةتاهةتايى و هةميشةيى كؤض دةكات و، ئةم
دنيايةش سةبارةت بةو جطة لة "ميوانخانةى كاتى" و "هؤلَى
ضاوةرِوانكردنى دوارِؤذ"، ضيى تر نىية.
دةرطاى: "ثيَغةمبةرايةتى"(الرسالة) و
"نازلأكردنى قورئان"
كة درةوشانةوةى: "بسم الله
الرحـمن الرحيم"ة
ئايا
دةطونجآ كةسيَكى ئةوتؤ كة لة لايةنى هةموو ثيَغةمبةرانةوة ثشتى طوفتارةكانى
طيرابيَت بةوةى كة موعجيزاتيان تةسديقيان دةكةن.. رِاستيى دةعواكةشى طشت ئةو
ثياوضاك و ئةوليايانة بيسةلميَنن كة ئةوانيش كةشف و كةرامةتةكانيان ثشتيان دةطرن..
ئنجا سةرجةمى ئةو زانا و مرؤظة دلأ و ميَشك و دةروون خاويَنانةش شايةتى لةسةر
رِاستطؤيى بدةن كة ثالَيان بة ليَكؤلَينةوة وردةكانيانةوة داوة.. ئةو ثيَغةمبةرة
ئازيزةى = صلى
الله عليه وسلم
= كة تا ئةم رِادةية ثشتطير و ثالَثشتى هةبآ و، ئنجا بة هةموو هيَز و توانايةكى
خؤيشيةوة رِيَى ئاخيرةت و دةرطاى بةهةشتى خستبيَتة سةرثشت و، لةمةشدا هةزار
موعجيزةى ضةسثاوى خؤى و هةزاران ئايةتى قورئانى ثيرؤزى خاوةن ئيعجازيش = كة بة ضل
رِوو ئيعجازى ضةسثاوة = تةسديقى بكةن و ثشتى بطرن..
ئايا
ئيتر دةطونجآ هيض كام لةو وةهمانةى كة طةلـآ لة بالَى ميَش لاوازترن، ئةو رِيَى
قيامةت و دةرطاى بةهةشتة دابخةن كة ئةو ثيَغةمبةرة ئازيزة = صلى الله
عليه وسلم
= كردوويةتيةوة و خستوويةتة سةرثشت؟!
* * *
بةم
جؤرة و، لةو رِاستىيانةى ثيَشةوة دةركةوت: "مةسةلةى حةشر" رِاستىيةكى
رِةطداكوتاوى ئةوةندة بةهيَزة كة هيض توانا و هيَزيَك نةتوانيَت لةقى بكات و لة
جيَى خؤىدا بىبزويَنيَت، با ئةو هيَزة هيَندة بةتواناش بيَت كة بتوانيَت طؤى
زةوى بجوولَيَنيَت و لةت و ثةتى بكات! ضونكة: خواى طةورة لةسةر داخوازيى: طشت
"ناوة جوان" و "سيفةتة مةزنةكانى" خؤى برِيارى هيَنانةديى ئةو
رِاستىية دةدات و.. ثيَغةمبةرة خؤشةويستةكةيشى = صلى الله عليه وسلم = بة هةموو
موعجيزات و بةلَطةكانى ثيَغةمبةريَتىيةوة تةسديقى دةكات و.. قورئانى ثيرؤزيش بة
طشت ئايةت و حةقيقةتةكانى دةيضةسثيَنيَت و.. سةرجةمى طةردوونيش بة هةموو ئايةتة
تةكوينى و كاروبارة ثرِ لة دانستةكانى، شايةتيى لةسةر دةدات..
جا
ئايا دةطونجآ هةموو بوونةوةران = جطة لة كافران = لةطةلأ خواوةندى "واجب
الوجود"دا
لةسةر مةسةلةى هاتنةديى حةشر يةكبطرن، ثاشان طومانيَكى يةكجار لاوازى
دةسهةلَبةستى شةيتان بيَت و بيةويَت لةرزة بةو رِاستىية ضةسثاوة رِةطداكوتاوة
بخات و لة جيَى خؤىدا بىلةقيَنيَت؟!.. نةخيَر.. نةخيَر..
هةرطيز
وا طومان نةبةيت كة بةلَطةكانى "حةشر" تةنها ئةو دوازدة رِاستىيانة بن
كة ئيَمة ليَيان دواين، بةلَكو قورئانى ثيرؤز هةروةك بة تةنها خؤى ئةو
رِاستىيانةى فيَر كردين، بة هةزاران رِوو و نيشانةى بةهيَزيش ئاماذة دةكات بؤ
ئةوةى كة بةديهيَنةرمان لةم خانةى فانىيةوة بؤ خانةى بةقا و هةميشةيى
دةمانطويَزيَتةوة.
هةروةها
لةو طومانةشدا نةبيت كة بةلَطةكانى "حةشر" خواستى تةنها ناوة
جوانةكانى: "الحكيم
و الكريم و الرحيم و العادل و الحفيظ"ى خواى طةورة بن كة
ئيَمة باسمان كردن، بةلَكو هةموو ناوة جوانةكانى ترى خواى طةورة كة لة كارسازيى
طةردووندا دةدرةوشيَنةوة، داخواز و داواكارى هاتنةديى دوارِؤذن.
هةروةها
طومانيش نةبةيت ئةو ئايةتة طةردوونىيانةى بةلَطةى "حةشرى دوارِؤذ"ن
تةنها ئةوانة بن كة ئيَمة هيَنامانن، بةلَكو زؤربةى بوونةوةران ضةندين ئاسؤ و
رِووى ئةوتؤيان هةية كة بة رِاست و ضةثدا دةكريَنةوة و دةرِوانن، جا هةروةك
رِوويةك لةو رِوانة دةبيَت بة بةلَطة و شايةت لةسةر "بوونى بةديهيَنةرى
مةزن"، رِوويةكى تريان ئاماذة بؤ "هاتنةديى حةشر" دةكات و ثةنجةى
بؤ رِادةكيَشيَت.
بؤ
نموونة:
هةروةك
جوانيى سنعةتى ثرِ لة وردةكاريى: بةديهاتنى مرؤظ لة جوانترين شيَوة و بةنرخترين
ناوةرؤكدا، ئاماذة بؤ: "بةديهيَنةر"ى دةكات.. ئةو هيَز و توانا و
ليَهاتنة طشتىيانةش كة لة مرؤظدا هةن و لة ماوةيةكى كةمدا تةواو دةبن و ناميَنن،
ئاماذة بؤ "حةشر" دةكةن. تةنانةت طةر تةنها يةك "رِوو" بة دوو
"رِوانين"ى جيا جيا تةماشا بكريَت، ئةوا بةلَطةى:
"بةديهيَنةر" و "حةشر"ى ثيَكةوة تيَدا دةردةكةويَت.
بؤ
نموونة:
طةر
ماهييةتى كارى: رِيَكخستنى حيكمةت و..
ئارايشتكاريى:
ضاوديَرى و..
تةقدير
و هةلَسةنطاندنكاريى: دادطةرى و..
نةرمونيانيى:
ميهرةبانى..
رِةضاو
بكريَن، كة لة زؤربةى شتاندا بة ئاشكرا دةبينريَن، ئةوا دةردةكةويَت كة ئةو شتانة
"بةديهاتووى دةستى دروستكةريَكى: داناو، كةريم و، دادطةر و،
ميهرةبانن"..
ئنجا
طةر مةزنى و، هيَز و، رِةهايى ئةم سيفةتانةش لةطةلأ: تةمةنكورتى و، كةمنرخيى ئةم
بوونةوةرانةى دنيادا ثيَكةوة رِةضاو بكريَن، ئةوا "ئاخيرةت" لة
نيَوانياندا بة رِوونى دةردةكةويَت.
واتة
هةموو شتيَك بة زمانى حالَى خؤى: "آمنت بالله وباليوم الآخر" دووثات
دةكاتةوةو لة خؤيشىدا هةمان رِستة بةرجةستة دةكات، تا بينةرانى بيخويَننةوة.
[1] بةلَطةى
رِوون و طومانبرِ لةسةر ئةوةى كة رِؤزيى حةلآلَى زيندةوةر بة طويَرةى رِادةى
هةذاريى خؤى ثيَى دةبةخشريَت و هةرطيز بةثيَى توانا و هيَز و دةستةلآتى خؤى رِؤزى
بةدةست ناهيَنيَت.. ئةوةية كة دةبينيت بةضكة و ساوايان = كة داراى توانا و خاوةنى
دةستةلآت نين = رِؤزيى فراوان و زؤريان ثآ دةبةخشريَت، بةلآم ئاذةلَة درِندةكان
ذيانيان بة سةختى لـآ دةطوزةريَت! هةروةها وةك لة بةرضاوداية، ماسىية دةبةنطةكان
هةميشة قةلَةونو، رِيَوىو مةيموونة زيرةك و فيَلَبازةكانيش هةردةم لةرِ و لاوازن!
كةواتة رِؤزيى حةلآلأ بة ثيَضةوانةى رِادةى توانا و ئيختيارةوة بؤ بوونةوةر ديَت.
واتة: تا ئةو بوونةوةرة ثشت بة ويستى خؤى ببةستيَت، ثتر طرفتارى سةختى و ئةركى
قورسى ذيان و طوزةران دةبيَت. (دانةر)
[2] بةلَـآ،
"خؤنةويستى"ى شيَر، كة لة كاتى برسيَتىدا ئةو ثارضة طؤشتةى دةستى
دةكةويَت خؤى نايخوات و دةىدات بة بيَضووة لاوازةكةى و.. مريشكى ترسنؤكيش كة لة
ثيَناوى ثاريَزطارىكردنى جووجةلَة بضووكةكانىدا ثةلامارى شيَر و سةط دةدات و..
كة درةختى هةنجيريش شيريَكى ثوخت لة قورِ ئامادة دةكات و دةرخواردى بةرةكانى دةدات
كة وةك ساوا و بيَضووى ئةو وان. هةموو ئةمانة، لاى كةسانى خاوةنى بينايى دلأ بة
رِوونى دةبن بة بةلَطة لةسةر ئةوةى كة هةموويان تةنها بة فةرمانى يةكيَكى ميهرةبان
و خاوةن كةرةم و سؤز و شةفةقةتيَكى ئةوتؤ ئةنجام دراون كة ميهر و كةرةم و سؤز و
شةفةقةتى ئةو هةرطيز كؤتايى ثآ نايةت.. هةروةها ئةنجامدانى ضةندةها كار و فرمانى
ئةوتؤ كة لةوثةرِى هةست و شعوور و دانايىدان، لة لايةن ئةو رِووةك و ئاذةلآنةى كة
داراى هيض هةست و شعووريَك نين، بة رِوونى دةرىدةخات كة: يةكيَكى خاوةن زانيارى و
دانايىيةكى رِةها هةية سةرثةرشتييان دةكات و بةرةو ئةنجامدانى ئةو كارانة
دةيانداتةبةر و، ئةوانيش تيَكرِا بة فةرمانى ئةو دةجوولَيَنةوة. (دانةر)
[3] دةستةواذةى:
"ئايا دةطونجآ" طةلـآ جار لةم ثةيامةدا دووثات دةبيَتةوة، ضونكة
مةبةستيَكى طرنط بةدةستةوة دةدات كة بريتىية لةوةى: زؤربةى جار "كافريَتى"
و "طومرِايى" لة ئةنجامى "بةدوورزانين"ةوة ثةيدا دةبيَت. واتة
مرؤظ ئةو شتةى باوةرِى ثيَى نىية بة دوورى دةزانيَت لة تةرازووى ذيرىيةوة، ئنجا
بة مةحالَى دادةنيَت و ثاشان دةست بة كوفر و ئينكارى دةكات. بةلآم ئةم وتةية
(ثةيامى حةشر) بة ضةندين بةلَطةى طومانبرِ ضةسثاندى كة: بةدوورزانين و مةحالَيى
رِاستةقينة و، دوورى لة تةرازووى ذيرى و، سةختى و طيروطرفتى رِاستةقينة و ئالَؤز
كة هةرطيز مومكين نةبآ وابيَت، تةنها لة "كافريَتى" و رِيَبازى
"طومرِايى"داية.. طونجاويى رِاستةقينة و، مةعقوولييةتى تةواو و، ئاسانيى
تا رِادةى ثيَويستيش، تةنها لة رِيَى ئيمان و رِاستةشةقامى ئيسلامداية.
بة
كورتى: فةيلةسووفةكان تةنها لة ئةنجامى "بةدوورزانين"ةوة ثيَيان بةرةو
ئينكارىكردن هةلأخليسكا. ئةم "وتةى دةهةم"ةش بة دةستةواذةى: "ئايا
دةطونجآ" رِوونىدةكاتةوة كة دووريى رِاستةقينة لة تةرازووى ذيرىيةوة
لةكوآداية.. بةم كارةش مشتةكؤلَـيَكى قايمى ئاراستةى دةموثلى ئةوان كردووة.
(دانةر)
[4] بةلَـآ،
هةموو طولَيَكى جوان كة لةوثةرِى رِازاوةيى و ئارايشتداية.. هةروةها طشت بةريَكى
رِيَكوثيَك كة تابلَيَى داراى وردةكارى و داهيَنانة و، هةريةكةيان لة كؤتايى ضةند
ثةليَكى رِةق و تةقى ضةشنى ئيَسكدا بة دةزوولةيةكى باريك هةلَواسراون.. بآطومان
هةريةك لةمانة رِاطةياندن و بةياننامةيةكى ئةوتؤن كة هةموو كةسيَكى خاوةن هةست و
شعوور لايةنةكانى جوانيى سنعةتى خواوةندى بةديهيَنةر و موعجيزةكار و داناى تيَدا
دةخويَننةوة! ئيتر بؤ خؤت طشت رِووةك و زيندةوةران لةسةر ئةم نموونةية قياس بكة.
(دانةر)
[5] بةلَـآ، ئةم
رِووداوة وةك ثةنديَك دةماودةمى ثآ دةكريَت و ناوبانطى دةركردووة، كة
دةطيَرِنةوة: جاريَكيان ئافرةتيَكى تابلَيَى جوان لة كؤرِى تايبةتيى خؤىدا
يةكيَكى كردووةتة دةرةوة لةوانةى كة شةيدا و سةرسوورِماوى جوانيى ئةو بوون. ئةويش
لة ناضارى و داخى دلَى خؤىدا وتوويةتى: "دةك ئةولاتر بضآ! ضةندة
ناشيرينة"! بةمةش ئينكاريى ئةو جوانىيةى رِاطةياندووة.. هةروةها:
جاريَكيشيان ورضيَك بة ذيَر دارى ميَويَكدا تآدةثةرِيَت كة طةلـآ هيَشووى خؤش و
بةلةزةتى تريَى ثآدا شؤرِبووبووةوة، ويستى هةندآ لةو ترآ شيرين و بةلةزةتانة
بخوات، كاتآ كة دةستى بؤ ثةل و هيَشووةكانى برد دةستى نةيانطةشتآ و نةيشىتوانى
بة درةختةكةدا سةربكةويَت، لةبةر خؤيةوة بة داخ و حةسرةتةوة وتى: "لاىبة،
ناىخؤم! ترشة"! بةم قسةية دلَى خؤى دايةوة و لة تاوا ئةويَى جآهيَشت و
رِؤشت بة رِيَى خؤيةوة! (دانةر)
[6] ئةو
بوونةوةرانةى كة وةك ئاويَنة وان، هةرضةند خؤيان طرفتارى نةمان و لةناوضوون دةبن
بةوةى كة يةك لة دواى يةكتر ديَن و دةرِؤن، بةلآم مانةوةى درةوشانةوةى هةمان
جوانيى يةك بة يةكيان لة رِوخسارى ئةوانةى دواى خؤيشياندا، بةلَطةى ئةوةية كة ئةو
جوانىية مولَكى خؤيان نىية، بةلَكو ضةند نيشانة و بةلَطةيةكن لةسةر:
"جوانىو قةشةنطىيةكى ثاك و خاويَن" كة لةواندا دةدرةوشيَتةوة! (دانةر)
[7] بةلَآ، ئةو
فةرمانرِةوايةى كة لة ماوةى هةزار و سآسةد و ثةنجا سالَى رِةبةقدا (ئيَستا زياد
لة هةزار و ضوار سةد سالَة) لة فةرمانرِةوايةتىدا بةردةوام بووة.. ئةو كةسةى كة
ذمارةى نةتةوةكةى = زؤربةى كات = لة سآسةدو ثةنجا مليؤن تيَثةرِ دةكات و، هةموو
ئةمانةش هةرضى رِؤذة ثةيمان و بةلَيَنى لةطةلأدا نوآ دةكةنةوة و، شايةتى لةسةر
ثايةبلَنديى ئةو دةدةن و بةوثةرِى ويست و ئارةزووى خؤيانةوة ملكةضى تةواوى
فةرمانةكانى دةبن.. ئةو كةسةى كة نيوةى طؤى زةوى و ثيَنجيةكى مرؤظايةتى لة ذيَر
سايةى ثيرؤزى ئةودان و مؤركى مةعنةويى ئةويان لةسةر نةخشاوة و، زاتى ثيرؤز و
شةريفى ئةو خؤشةويستى دلأ و ثةروةردةكارى طيان و ثاكذكةرى دةروونيانة.. ئةو كةسةى
كة خاوةنى ثلةيةكى ئاوا بلَندة، بآ هيض طومانيَك، بةندةى هةرة مةزنى ثةروةردطارى
هةموو جيهانةكانة.
جا
ئةم بةندة بةرِيَزةى كة ئاوا زؤربةى جؤرةكانى بوونةوةران ثيَشوازى و بةخيَرهاتنيان
لة ثيَغةمبةرايةتى و ئةركى سةرشانى ئةو كردووة و، لةم ثيَناوةشدا هةريةكةيان يةكآ
لة بةروبوومةكانى موعجيزاتى ئةويان طرتووة و بةرهةميان هيَناوة.. بآ هيض طومانيَك
ئةم ثيَغةمبةرة مةزنة صلى الله عليه وسلم خؤشةويستترين كةسى بةديهيَنةرى
مةزنمانة.
ثاشان
ئةو داواكارىيةى طرؤى مرؤظ هةيةتى و بة هةموو توانا و ليَهاتنيَكيةوة تكاى مانةوة
دةكات و بؤ داواى هاتنةديى ئةم خواستة توند و بةتينةى دةروونى خؤيشى دةلالَيَتةوة،
تاكو لةو هةلَديَرةى كة دةيهاويَتة نزمترينى ثلة ثةست و نزمةكانةوة رِزطارى ببيَت
و بةرةو بةرزترين ضلَةثؤثةى بلَندى سةربكةويَت و بةرز ببيَتةوة.. بآ هيض طومانيَك
ئةم داواكارىية خواستيَكى طةلـآ مةزنة. جا ئةو كةسةش كة بة ناوى طرؤى مرؤظةوة لة
بةردةم خواوةندى بةجآهيَنةرى ثيَويستىيةكاندا ثيَشكةشى دةكات = ئةويش بآ هيض طومانيَك
= مةزنترينى هةموو بةندةكانة. (دانةر)
[8] بةلَآ،
هةموو ئةو دوعا و نويَذانةى كة لة يةكةم نزا و ثارِانةوةى ثيَغةمبةرةوة صلى الله
عليه وسلم تاكو ئيَستا و تا دنياش دنياية نةتةوةى ئيسلام بة طةرمى ئةنجامى
دةدةن.. هةروةها ئةو طشت سلآوات و سةلامةى كة هةموو يةكيَكى ئةم نةتةوةية ئاراستةى
ثيَغةمبةرى خؤشةويستى صلى الله عليه وسلم دةكةن.. لة رِاستىدا
"ئامين"كردنيَكى هةميشة و بةردةوامن بؤ ئةو دوعا و نزايةى ثيَغةمبةر صلى
الله عليه وسلم و بةشدارىكردنيَكى طشتى و فيعلىية لةو دوعايةى ئةودا، بطرة هةموو
دروود و سلآويَك كة ثيَشكةشى ئةو دةكريَت، "ئامين" وتنيَكة بؤ ئةو
دوعايةى ثيَغةمبةر صلى الله عليه وسلم ئنجا طشت ئةو سلآواتانةى كة يةك بة يةكى
نةتةوةكةى لة نويَذةكاندا و لة دوعاى دواى قامةتيشدا = لاى شويَنكةوتووانى
مةزهةبى شافيعى = لة رِاستىدا "ئامين" وتنيَكى طشتىية بؤ ئةو نزايةى
ثيَغةمبةر صلى الله عليه وسلم كة داواى بةختةوةريى هةميشةيى ثآ دةكات. كةواتة
ثيَغةمبةر صلى الله عليه وسلم لة دوعا و نزاكانىدا تكاى هاتنةديى مانةوة و
بةختةوةريى هةميشةيى بؤ طرؤى مرؤظ دةكات. خؤ ئةمةش = لة رِاستىدا = ئةو خواستة
دةروونىيةى سةرجةمى طرؤى مرؤظة كة بة هةموو هيَزيَكيةوة و بة زمانى حالَى سروشتى
داواى دةكات و ئاواتةخوازى هاتنةديى ئةو هيوا رِةطداكوتاوةى ناخى دلَيةتى. لةبةر
ئةوة، هةموو ئةو كةسانةى كة نوورى ئيمان رِووناكيى ئاراستة كردوون و رِؤشنايى ثآ
بةخشيون، لة ثشت سةرى ئةو ثيَشنويَذة بةرِيَزةيانةوة كة ثيَغةمبةرى ئازيزة صلى
الله عليه وسلم رِيز رِيز رِاوةستاون و تيَكرِا "ئامين" بؤ دوعاكانى
دةكةن. جا ئايا دةطونجآ ئةم دوعاية قبوولأ و طيرا نةبيَت؟! (دانةر)
[9] بةلَآ، بة
هيض جؤريَك ناطونجآ ثةروةردطارى ئةم جيهانة ئاطادارى هةلَسوكةوت و رِةفتارةكانى
ئةو بةندانةى خؤى نةبيَت كة داراى ثلةى هةرةبةرزى ناو بةديهاتووانى ئةون، لة
كاتيَكدا كة = وةك بة ضاو دةبينريَت = ئةو ثةروةردطارة بةوثةرِى زانيارى و
بةسيرةتةوة كاروبارى طةردوون ئالأوطؤرِ ثآ دةكات و بةرِيَوةى دةبات..
هةروةها بة هيض جؤريَك ناطونجآ ئةو ثةروةردطارة زاناية لة كاتيَكدا كة ئاطادارى
هةموو كردار و بانطةوازو نزاكانى ئةم بةندة هةلَبذاردةيةى خؤيةتى، بايةخ بةم
دوعا و نزايةى نةدات.. هةروةها هةرطيز ناطونجآ ئةم ثةروةردطارة بةتوانا و
ميهرةبانة ئةو دوعايانة طيرا نةكات، لة كاتيَكدا كة هةموو ليَبرِان و دةستبةردارى
و هةذارىيةك لةو بةندةيةى خؤىدا دةبينيَت.
بةلَآ،
بة هةلَهاتنى نوورى ئةم ثيَغةمبةرة صلى الله عليه وسلم بارودؤخى جيهان طؤرِا و،
رِاستى و ماهييةتى مرؤظ و طةردوون بة نوور و رِووناكيى ئةو ئاشكرا بوون و ثةردةيان
لةسةر هةلَمالَرا و دةركةوت كة: بوونةوةرانى ناو طةردوون ضةند نووسراويَكى
"صةمةدانى"ى خواوةندن بة ضةشنيَك كة ناوة جوانةكانى خواى طةورةيان تيَدا
دةخويَندريَتةوةو، ضةند كارمةند و بوونةوةريَكى بةنرخى ثرِ واتاى ئةوتؤن كة
شايستةى مانةوةن. خؤ طةر ئةو نوورةى ئةو نةبواية، ئةوا طةردوون لة ذيَر تاريكايى
وةهم و طومانة هةلَةكاندا دةمايةوة و، بة نةمان و لةناوضوونى هةتاهةتايى مةحكووم
دةكرا و، بآ واتا و سوود و بايةخ دةردةضوو، بطرة دةبووة طالَتةجارِ و زادةى دةستى
رِيَكةوت. هةر لةبةر ئةم نهيَنىيةشة كة هةرضى شت هةية = ض لة زةوى و ض لة
ئاسمانةكاندا = لة رِووناكيى نوورى ئةو ثيَغةمبةرة صلى الله عليه وسلم بةهرةمةند
دةبن و، بةو ضةشنةى كة طرؤى مرؤظ "ئامين"يان بؤ دوعاكةى ئةو ثيَشةوا و
رِابةرةيان كرد، ئةوانيش بة هةمان جؤر ثةيوةنديى خؤيانى ثيَوة دةردةخةن. ئةمةيشت
بةلاوة سةير نةبيَت، ضونكة كاكلَة و ناوةرؤكى بةندايةتيى ثيَغةمبةر صلى الله عليه
وسلم تةنها دوعا و نزا و لالآنةوةية. بطرة طشت جـموجوولأ و كار و فرمانةكانى
طةردوونيش جؤريَكى تايبةتين لة دوعاكردن، بؤ نموونة: طةشةكردنى "تؤو"
لةناو خاكدا و ئةو ئالأوطؤرِانةى بةسةرىدا ديَن، لة رِاستىدا جؤرة دوعايةكة كة ئةو
تؤوة دةرىدةبرِيَت و لة بةديهيَنةرى دةثارِيَتةوة تا بيكات بة درةختيَكى
بةرجةستةى بالآبةرزى مةزن. (دانةر)
[10] بةلَآ،
دةرخستن و ثيشاندانى نموونة ورد و ناوازة و لةذمارةبةدةرةكانى سةر رِووى ئةو
زةوىيةى كة لةضاو جيهانى فراوانى دوارِؤذدا لة حوكمى يةك لاثةرِةداية.. هةروةها
ثيشاندانى نموونةكانى حةشر و قيامةت لة سآسةد هةزار بةديهاتووى هاوسةنط و
رِيَساداردا.. نووسينى هةموويان بةو رِيَسا ناوازةية لةسةر ئةو تاقة لاثةرِةيةى
رِووى زةوىدا.. بآطومان ئةم كارة، طةلـآ سةخت و ئالَؤزترة لة ضاو ئامادةكردنى
ئةو بةهةشتة مةزن و بةرزةى جيهانى فراوانى هةميشةيىدا. لةبةر ئةوة، دةتوانرآ
بوتريَت: باخضةكانى بةهار، بة رِيَحانة و طولَزارةكانيانةوة، طةلـآ لة بةهةشت
زياتر = بةلَكو بة رِيَذةى بةرزيى ثلة و ثايةى بةهةشت بةسةر بةهاردا = سةرنجى
سةرسامى و هةستى سةرسوورِمان لة لاى مرؤظ دةورووذيَنن! (دانةر)
[11] لةسةر
"لولاك.. لولاك" زانايان زؤريان وتووة، ض لة بارةى سةنةدةوة، ض لة بارةى
واتاكةيةوة. لة هةمووى جوانتر وتةكةى (علي القاري)ية لة شةرحى "شيفا"دا،
كة دةلَيَت: "هةرضةند لة سةنةددا لاوازة، بةلآم واتاكةى رِاستة".
برِوانة: (شرح الشفا لعلي القاري 1/6).. بؤ زانينى ئةوةش كة ئةم وتةية واتاكةى
رِاستة و خواى طةورة لةبةر ثيَغةمبةر صلى الله عليه وسلم طةردوونى
دروستكردووة، برِوانة: (الفتاوى = لابن تيمية ج11 ص96=98، مجلد التصّوف).
(وةرطيَرِ = لة ضاثة عةرةبىيةكةوة)
[12] بةلَآ،
هةلَطةرِانةوة و سةرةونخوونبوونى رِاستىيةكان كاريَكى مةحالَة، لة هةموويان
مةحالَتريش ئةوةية كة ئةو رِاستىية هةلأبطةرِيَتةوة و ببيَت بة شتيَكى ثيَضةوانةى
خؤى! ئنجا لة نيَوان ئةم حةقيقةتى: "نةطونجاويى هةلَطةرِانةوةى
رِاستى"يةشدا رِاستىيةك هةية كة هةرطيز بة دذةكةى خؤى رِازى نابيَت، كة
ئةويش بريتىية لةوةى: ئةو شتة = لةطةلأ مانةوةى ماهييةتةكةى خؤيشىدا =
هةلأبطةرِيَتةوة و ببيَت بة شتى ثيَضةوانة و دذى خؤى! وةك ئةوةى جوانيى رِةها =
هاودةم لةطةلأ مانةوة و ثاريَزطارىكردنى ئةم جوانىيةشىدا = ببيَت بة ناشيرينيى
رِاستةقينة! بةم ثآية، جوانيى رِوون و ئاشكراى ثةروةردطاريَتيى خواى طةورة،
لةطةلأ مانةوةى ئةم ماهييةتةىدا، هةلأبطةرِيَتةوة و ببيَت بة شتيَكى دذى خؤى! ئةم
جؤرةيان، بة لاى برِيارى عةقلَةوة، لة هةموو مةحالَيَك مةحالأتر و بةتالأترة.
(دانةر)
[13] هةرضةندة طشت
دروستكراويَكى ورد و خاوةن نةخشةى ناوازة و ثيَكهاتنى جوان و رِةنطين، طةلـآ بةنرخ
و طرانة.. كةضى لةطةلأ ئةوةشدا تةمةنةكةى يةكجار كورتة و بوونةكةيشى كاتيَكى كةم
دةخايةنآ. كةواتة ئةوانة لة رِاستىدا تةنها نموونة و ويَنةى ضةند شتيَكى ترن. جا
لةبةر ئةوةى لةمانةدا شتيَكى ئةوتؤ هةية كة لةوة بضيَت سةرنج بؤ لاى حةقيقةتة
ئةسلَىيةكان رِابكيَشيَت، ئةوا بةلاتةوة كاريَكى سةير و نامؤ نةبيَت طةر بوترآ:
ئارايشتى ذيانى دنيا تةنها بؤ ئةوةية كة ضةند نموونةيةك بن بؤ نيعمةتةكانى بةهةشت،
لةوانةى كة ثةروةردطارى ميهرةبان بة ضاكة و لوتفى خؤى بؤ بةندة خؤشةويستةكانى
ئامادةى كردوون، بطرة حةقيقةت هةر تةنها ئةمةية. (دانةر)
[14] بةلَآ، بؤ
"بوون"ى هةر شتيَك ضةندين مةبةست و، بؤ "ذيان"يشى ضةندةها
ئامانج هةية. ئةو ئامانج و مةبةستانةش تةنها ئةوانة نين = وةك طومرِايان طومان
دةبةن = كة رِوويان لة دنيا و خودى بوونةوةرةكة خؤيةتى تا بآمةبةستى و
هةرِةمةكيَتى جيَى خؤيان لة نيَوانياندا بكةنةوة، بةلَكو ئامانج و مةبةستةكانى
"بوون" و "ذيان"ى هةموو شتيَك دةبن بة سآ بةشةوة:
يةكةميان: كة لة
هةموويان بةرزترة، رِووى لة بةديهيَنةرى مةزنيةتى. واتة ثيشاندانى دروستكردن و
وردةكارى و ناوازةيى ثيَكهاتنى هةموو شتيَك لة بةرضاوى بينةرى ئةزةلىدا بة ضةشنى
نمايشى رِةسميى سةربازى. جا بؤ ئةم مةبةستى بينينةى خواى طةورة، ذيانى ئةو شتة =
با ضركةيةكيش بيَت = سةروزيادة، تةنانةت هةندآ جار هةر تةنها ئامادةبوونى ئةو شتة
بؤ دةرخستنى هيَزة ثةنامةكىيةكانى، كة هيَشتا نةهاتوونةتة جيهانى بوون و وةك
نييةتى ئةو شتة وان، سةروزيادى هاتنةديى ئةم مةبةست و ئامانجةية. نموونةى ئةمة وةك
ئةو بوونةوةرانةى كة بةخيَرايى ديَن و دةرِؤن و، ضةشنى ئةو "تؤو"انةى كة
بؤيان نةرِةخسا طولأ و بةرةكانيان ببةخشن، هةموو ئةمانة، ئةم ئامانج و مةبةستةمان
بؤ دةردةخةن. كةواتة هةرطيز بآمةبةستى و بآسوودى لة دروستبوونى هيض كام
لةوانةدا نىية. واتة: يةكةم ئامانجى بوونى هةموو شتيَك ئةوةية كة بة
"بوون" و "ذيان"ةكةى، موعجيزاتى توانست و ئاسةوار و جآدةستى
بةديهيَنةرى خؤى لة بةردةم بينينى ضاوديَريى خاوةن و ثادشاى شكؤمةندىدا دةربخات.
بةشى دووهةمى
ئامانجى "بوون" و مةبةستى "ذيان": رِووةو خاوةن هةست و
شعوورةكان دةرِوانيَت. واتة: هةر شتيَك ديَتة جيهانى بوون، لة رِاستىدا نامةيةكى
ثرِ لة حةقيقةت و ثارضة هؤنراوةيةكى ناسك و نيان و وشةيةكى حيكمةتبةخشى ثةروةردطارة،
كة بةديهيَنةرى مةزن لة بةرضاوى مةلائيكةت و جيننى و ئاذةلأ و مرؤظدا ثيشانى
دةدات، تاكو ئةوانة سةرنجى تيَرِامانى ئاراستة بكةن. واتة: هةموو شتيَك جيَى
سةرنجدان و خويَندنةوة و ثةند لـآوةرطرتنة بؤ هةر خاوةن هةست و شعووريَك بؤى
برِوانيَت.
بةشى سآهةمى ئامانجى
"بوون" و مةبةستى "ذيان": رِووةو خودى ئةو شتة دةرِوانيَت.
وةك: لةزةتضةشتن و، خؤشرِابواردن و، ذيانبةسةربردن بة شادى و كامةرانى و، غةيرى
ئةمانةش لة ئامانج و مةبةستة هةندةكىيةكان. بؤ نموونة: سووديَكى بةرهةمى كارى
كةشتيوان لة كةشتيى مةزنى ثادشادا بؤ خؤى دةطةرِيَتةوة كة بريتىية لة كريَى
كارةكةى. كةضى ئةم سوودةى كة بةم دةطات يةك لة سةدى بةرهةمةكانى ئةو كةشتىية
مةزنةية، بةلآم نةوةدونؤ بةرهةمةكانى ترى دةطةرِيَنةوة بؤ خاوةنةكةى كة ثادشاية.
بةم جؤرة، دةركةوت كة ئةطةر ئةو ئامانج و سوودةى لة هةر شتيَكدا هةية و بؤ خودى
خؤى و دنياكةى دةطةرِيَتةوة بريتى بيَت لة يةك ئامانج و سوود، ئةوا نةوةدونؤ
مةبةست و ئامانجى بؤ بةديهيَنةرى مةزنى دةطةرِيَتةوة. كةواتة لة زؤرو زةبةندةيى
ئةم ئامانجانةدا دةتوانريَت "دانايى"و "بةخشندةيى" بة جيا جيا
ببينريَن، واتة جياوازيى نيَوان: "دةستثيَوةطرتنى رِةها" و
"سةخاوةتى رِةها" بزانريَت كة بة رِوالَةت وةك دوو شتى ثيَضةوانة و دذى
يةكتر ديَنة بةرضاو. وا ئةم مةبةستة بةمةى خوارةوة رِوون دةكةينةوة:
طةر
لة دروستبوونى بوونةوةراندا تةنها يةك مةبةست و ئامانج رِةضاو بكريَت، ئةوا ئةو
كاتة تةنها "بةخشندةيى" و "سةخاوةت" زالأ دةبن و، ناوى:
"الجواد"ى خواى طةورة دةردةكةويَت و دةدرةوشيَتةوة. بؤ نموونة و بةثيَى
ئةو تةنها ئامانجة رِةضاوكراوة: بةروبووم و دةغلأ و دانةكان تابلَيَى زؤر و
لةذمارةبةدةرن. واتة زؤرىيةكةيان بةخشندةيى و سةخاوةتيَكى رِةها دةطةيةنن. بةلآم
ئةطةر هةموو مةبةست و ئامانجةكان ثيَكةوة رِةضاو بكريَن، ئةوا "دانايى"
دةردةكةويَت و زياتر زالأ دةبيَت و، ناوى "الحكيم"ى خواى طةورة ثتر
دةدرةوشيَتةوة. ئةو كاتةش ذمارةى حيكمةت و ئامانجة ثيَويستةكانى تاقة بةريَكى
تةنها يةك درةخت بة ئةندازةى ذمارةى بةرةكانى ئةو درةختة دةبن و، ئيتر ئةم ئامانج
و مةبةستانة بةسةر هةر سآ بةشة ناوبراوةكاندا دابةش دةبن. جا ئةم مةبةست و
ئامانجة طشتييانة ئاماذة بؤ دانايىيةكى بآكؤتايى و دةستثيَوةطرتن(إقتصاد)يَكى
بآسنوور دةكةن، ئةو كاتةش "دانايى رِةها" لةطةلأ "بةخشندةيى و سةخاوةتى
رِةها"دا كؤدةبنةوة كة بة رِوالَةت وةك دذى يةكتر دةردةكةون. بؤ نموونة:
يةكيَك لة ئامانجةكانى بوونى سوثا ثاريَزطارىكردنى رِيَسا و ئاسايشة. خؤ ئةطةر
تةنها لةم طؤشةيةوة سةيرى سوثا بكريَت، دةبينريَت ذمارةى سوثا زياد لة ثيَويستة.
بةلآم طةر لةطةلأ ئةو مةبةستةدا ئامانجةكانى ترى بوونى سوثا رِةضاو بكريَت، وةك:
ثاراستنى سنوور و، جيهادكردنى دوذمنان و، جطة لةمانةش لةو ئامانجة طشتييانة، ئةوا
دةردةكةويَت كة ذمارةى سوثا لةوانةية سةروزياد بيَت. كةواتة لة رِةضاوكردنى طشت
ئامانجةكاندا هاوسةنطىيةك دةبينريَت كة بة تةرازووى "دانايى" رِاطير
كراوة. ئةو كاتة "حيكمةت" و "مةزنى"ى حكوومةت ثيَكةوة
كؤدةبنةوة. بةم جؤرة، لةم حالَةتةدا دةتوانريَت بوتريَت: ذمارةى سوثا زياد لة
ثيَويست نىية. (دانةر)
[15] بةلَآ، طةلآ
و بةر و طولَى سةر لق و ثةلى درةختةكان = كة طةنجينةى رِؤزيدانى ميهرةبانيى
خواوةندن = لة دواى ثيربوونيان و بةجآهيَنانى ئةركى ئةستؤيان، دةبآ كؤض بكةن،
تاكو رِآ لةوانةى دواى خؤيان نةطيريَت كة وةك لافاو ديَن و شويَنى ئةمان دةطرن.
دةنا دةبن بة بةربةستيَكى سةخت لة بةردةم فراوانيى ميهرةبانيى خوادا و ثةردةيةكى
ئةستوور لة رِووى خوشك و برايانى خؤياندا كة ئةوانيش بؤ ئةنجامدانى
ئةركى خؤيان ديَنة طؤرِآ. ئةمة سةرةرِاى ئةوةى كة هةر خؤيشيان بة نةمانى سةردةمى
لاوييان، دةذاكيَن و سيس دةبنةوة. بةم جؤرة، وةرزى بةهار وةك ئةو درةختة بةردارة
حةشر ثيشاندةرة واية و.. مرؤظى هةموو ضةرخيَكيش درةختيَكى بةردارى ثرِ لة دانايى
و ثةند و عيبرةتة و.. طؤى زةوييش = بة طشتى = درةختى توانستيَكى ناوازةى
داهيَنكارة و.. دنياش درةختيَكى قةشةنط و رِةنطينى ئةوتؤية كة بةروبوومةكانى خؤى
بؤ بازارِى قيامةت بةرِآ دةكات. (دانةر)
[16] سةيرى
ثةراويَزى ويَنةى حةوتةم بكة. (دانةر)
[17] بةلَآ، ئةو
"رِابوردوو"ةى كة دةكةويَتة نيَوان كاتى ئيَستا و سةرةتاى دروستبوونى
جيهانةوة = وةك ئاشكراية = ثرِة لة ضةندةها رِووداوى جؤراوجؤر= هةموو رِؤذيَكى ئةو
رِابوردووةش كة هاتووةتة جيهانى "بوون"ةوة، وةك ديَرِيَك واية و، هةموو
سالَيَكيشى لاثةرِةيةكة و، طشت ضةرخيَكيشى كتيَبيَكة قةلَةمى قةدةر نووسيويةتى و
نةخشةى كيَشاوة و دةستى توانستيش بةوثةرِى دانايى و رِيَكوثيَكى ئايةتة
موعجيزةكارةكانى خؤى تيَدا نووسيوةتةوة.. ئنجا "داهاتوو"يش كة هةر لة
ئيَستاوة تا قيامةت و بةهةشت و ئةبةدييةت دريَذة دةكيَشيَت، يةكيَكة لة شتة
طونجاوةكان(الممكنات) واتة هةروةك "رِابوردوو" بريتىية لة ضةند
رِووداويَك كة بة رِاستى و واقيعى رِوويانداوة، "داهاتوو"يش مومكيناتن،
دةطونجآ بة واقيعى رِوو بدةن. جا ئةطةر زنجيرةى ئةم دوو كاتة بةرامبةر يةكتر
رِاطير بكريَن، ئةوا دةردةكةويَت كة ئةو كةسةى "دويَنآ" و بةديهاتووانى
ناو دويَنيَى بةدىهيَنا، دةشتوانيَت "سبةينآ" و بةديهاتووانى ناو
سبةينيَش بةدىبهيَنيَت. هةروةها طومان لةوةشدا نىية كة بوونةوةران و شتانى
دةراسا(خارق)ى سةردةمى "رِابوردوو" = كة ثيشانطاى هةموو شتيَكى سةير و
سةرسوورِهيَنةرة = تيَكرِا موعجيزاتى خواوةندى بةتواناى شكؤمةندن و شايةتيَكى
بةهيَزى طومانبرِن لةسةر ئةوةى كة خواى طةورةى بة دةستةلآت دةتوانيَت هةموو
كاتةكانى "ئايندة" و تيَكرِاى مومكيناتى ناويشى بةدىبهيَنيَت و طشت
موعجيزات و لايةنة سةرسوورِهيَنةكانى بةديهاتووانى خؤى تيَدا ثيشان بدات.
بةلَآ، ئةو كةسةى
بتوانيَت تةنها يةك دانة "سيَو" بةدىبهيَنيَت، دةشتوانيَت هةموو
سيَوةكانى ناو ئةم جيهانة، تةنانةت سةرجةمى بةهارى مةزن بةدىبهيَنيَت، ضونكة ئةو
كةسةى نةتوانيَت بةهار بةدىبهيَنيَت تواناى بةسةر دروستكردنى يةك تاقة سيَويشدا
ناشكيَت، ضونكة ئةو يةك دانة سيَوة لة كارطةى ئةو بةهارةدا دةضنريَت و تانوثؤ
دةكريَت. كةواتة ئةو يةك دانة سيَوة نموونةيةكى ثوختى درةخت و باخى سيَوةكةية،
بطرة نموونةى هةموو بوونةوةرانة بة طشتى. ئنجا هةر ئةو يةك دانة سيَوة لة رِووى سنعةت
و وردةكاريى بةديهاتنيشيةوة موعجيزةى سنعةتى ثةروةردطارة، ضونكة هةموو يةكآ لة
تؤوةكانى، ميَذووى ذيانى درةختةكةى ئةوى تيَدا تؤمار كراوة. جا ئةو كةسةى كة بةم
شيَوة ناوازةية بةديىدةهيَنيَت، هةرطيزاوهةرطيز بةديهيَنانى هيض شتيَكى بةلاوة
قورس و طران نىية.
هةروةك ئةمة واية، هةر
بةم جؤرةش: ئةو كةسةى "ئةمرِؤ"ى هيَناوةتة بوون، دةتوانيَت قيامةتيش
بةدىبهيَنيَت.. ئةو كةسةى بةهارى بةدىهيَناوة، دةتوانيَت حةشريش بةدىبهيَنيَت..
ئةو كةسةى جيهانةكانى ثيَشينى خستة رِوو وة بةوثةرِى دانايى و رِيَكوثيَكى بةسةر
تةنافى زةماندا هةلَىواسين، بآطومان هةر ئةو كةسة دةشتوانيَت ضةندين جيهانى تر
بخاتة رِوو وة بةسةر تةنافى "داهاتوو"دا هةلَيان بواسيَت، هةروةك بة
حةتمى و بآ هيض طومانيَكيش ئةو كارة لة واقيعدا ئةنجام دةدات..
ئيَمة
لة زؤربةى "وتةكان" بة تايبةت لة "وتةى بيستودووهةم"دا بة
ضةشنيَكى طومانبرِ ضةسثاندمان كة: "ئةو كةسةى نةتوانيَت هةموو شتيَك
بةدىبهيَنيَت ناشتوانيَت هيض شتيَك بةدىبهيَنيَت. خؤ هةر كةسيَكيش بتوانيَت
تةنها يةك شت بةدىبهيَنيَت، دةتوانيَت هةموو شتيَكى تريش بةدىبهيَنيَت. بة هةمان
جؤر طةر بةديهيَنانى شتان بةدةست يةك زاتى بةديهيَنةرى تةنياوة بيَت، ئةوا
بةديهيَنانى هةموو شتان بة ئةندازةى بةديهيَنانى يةك دانة شت ئاسان دةبيَت. طةر
بيشدريَتة ثالأ هؤكارة جؤراوجؤرةكان و بةديهيَنةرانى زؤروزةبةندة، ئةوا ئةو كاتة
بة ئةندازةى ثلةى نةطونجان(الإمتناع) و مةحالَى، بةديهيَنان كاريَكى سةخت و مةحالأ
دةبيَت. (دانةر)
[18] وةك: رِةط و
بنجى طيا و درةختةكان. (دانةر)
[19] وةك: طةلآ و
بةروبوومةكان. (دانةر)
[20] عن أبي
هريرة رضي الله عنه فال: قال رسول الله = صلى الله عليه وسلم: إ ضرس الكافر أو ناب
الكافر مثل أحد وغلظ جلده مسيرة ثلاث. رواه مسلم. (4/2189). (وةرطيَرِ =
لة ضاثة عةرةبىيةكةوة).
[21] بةلَآ،
"كافريَتى" سووكايةتى ثآكردن و بآنرخ زانينى بوونةوةرانة بة طشتى،
ضونكة "كوفر" بوونةوةران بة: "بآمةبةستى" و
"بآسوودى" تؤمةتبار دةكات و، لة هةمان كاتيشدا ناوة جوانةكانى خواى
طةورة بةدرؤ دةخاتةوة، لةبةر ئةوةى كة "كوفر" ئينكاريى درةوشانةوةى ئةو
ناوانة دةكات كة لةناو ئاويَنةى بوونةوةراندان و، بةدرؤخستنةوةى هةموو
بوونةوةرانيشة، ئةوةتا شايةتىدانى ئةوان لةسةر "وةحدانييةت"
وةرناطريَت. لةبةر ئةمانة، "كافريَتى" هةموو هيَزة مةعنةوىيةكانى مرؤظ
و طشت ليَهاتنةكانى تيَكدةدات، بة رِادةيةك كة تواناى وةرطرتنى خيَر و ضاكةى لـآ
دادةمالَيَت. كةواتة "كوفر" تاوانيَكى طةلـآ طةورةية و، دةستدريَذى
كردنة بؤ سةر مافى هةموو بوونةوةران و سةرجةمى ناوة جوانةكانى خواى طةورة. لةبةر
ئةوة و، لةبةر ثاراستنى ئةو مافانة و، بة بؤنةى وةرنةطرتنى خيَر لة لايةن
دةروونى مرؤظى كافرةوة، "كافريَتى" داخوازى بآبةش بوونة لة
"ضاوثؤشى و لـآخؤشبوون" وةك ئايةتى: (إنّ الشركَ
لظلمٌ عظيم)
(لقمان:13)
ئةم واتاية رِادةطةيةنيَت. (دانةر)
[22] بةلَآ،
"دادطةرى" دوو كةرتة: ئيجابى و سةلبى. كةرتة ئيجابىيةكةيان بريتىية
لةوةى: طشت خاوةن مافيَك هةموو مافيَكى خؤى بدريَتآ. شتيَكى بةلَطةنةويستة كة ئةم
بةشةى دادطةرى شموولى هةموو ئةو شتانة دةكات كة لة دنيادا هةن. ضونكة وةك لة
"رِاستيى سآهةم"دا ضةسثاندمان: هةموو شتانى ناو ئةم دنياية داواى هةر
شتيَك لة بةديهيَنةرى شكؤمةنديان بكةن كة بؤ "بوون" و "مانةوةى
ذيان"يان ثيَويستيان بيَت، ئيتر ئةم داواكردنة ض بة زمانى ليَهاتنيان بيَت و
ض بة زمانى ثيَداويستىية سروشتىيةكانيان و ض بة زمانى ناضارييان، ئةوا بة
تةرازوويةكى وردى تايبةتى و ضةند ثيَوةريَكى ديارىكراو ئةو خواستةى بؤ دابين
دةكريَت و دةىدريَتآ. واتة بة ئةندازةى ئاشكرايى "بوون" و
"ذيان" ئةم بةشةى "دادطةرى"ش رِوون و ئاشكراية.. بةلآم
بةشة سةلبىيةكة بريتىية لةوةى كة: ناحةقويستان و ستةمكاران تةمآ بكريَن. واتة:
بة سزادانى ناحةقويستان حةق رِاطير بكريَت و حةقى خؤى بدريَتآ! ئةم بةشةيان
هةرضةند بة رِوونى لةم دنيادا دةرناكةويَت، بةلآم ضةندةها نيشانة و ئاماذةى زؤر
هةن كة بةلَطةن لةسةرى. وةك: ئةو زللةى تةمآ و قامضيى سزادانةى كة ئاراستةى قةومى
عاد و سةموود كران، بطرة قةومة ياخىيةكانى ئةم سةردةمةش. هةموو ئةمانة، بة ضةشنيَكى
ئاشكرا و بآطومان، زالأبوون و دةستةلآتداريى "دادطةرى"ى بةرز و مةزنى
خواوةندمان بؤ دةردةخةن. (دانةر)
[23] طةر
دةلَيَيت: بؤضى زؤربةى نموونةكانت لة تؤو و، طولأ و، بةرى درةخت دةهيَنيتةوة، لة
وةلآمدا دةلَيَين: ضونكة ئةمانة ناوازةترين و سةرسوورِهيَنةرترين و ناسكترينى
موعجيزاتى توانستى خواى طةورةن. طومرِايان و سروشتثةرستان و
شويَنكةوتووانى فةلسةفةى ماددى، لةبةر ئةوةى نةيانتوانى ئةو نووسينة وردانة
بخويَننةوة كة قةلَةمى قةدةر و توانستى خواى طةورة لةمانةدا نووسيويانن، طرفتارى
سةرطةردانى بوون و، لةناو ئةو تؤو و طولأو بةرانةدا نوقم بوون و، كةوتنة ليتاوى
ضةثةلَى سروشتةوة. (دانةر)
[24] (الدنيا
مزرعة الآخرة)
قال في المقاصد: لم أقف عليه مع إيراد الغزالي له في الإحياء. وقال القاري: قلت:
معناه صحيح مقتبس من قوله تعالى: (من كان يريد حرث الآخرة نزد له في حرثه)(الشورى:20).
برِوانة: (كشف الخفاء)ى (عةجلوونى) حةديسى ذمارة 1320. (وةرطيَرِ).