ثيَشةكى

تةنها ضةند ئاماذةيةك بؤ هةندآ لةو مةسةلة و باسانة دةكةين كة لة ضةندين جيَى‏ تردا (واتة لة: وتةى بيست‏ودووهةم و نؤزدةهةم و بيست‏وشةشةم‏دا) رِوون‏ كراونةتةوة.

ئاماذةى يةكةم:

سآ "حةقيقةت" هةن، كة ئيَمة لة ضيرؤكةكةدا بة: "مرؤظة طةلحؤكة" و "هاورِآ دلَسؤز‏و ئامؤذطارةكةى" ثيَش‏ضاومان خستن‏‏:

يةكةميان: دةروونى بةدخوازم و.. دلَى خؤمة..

دووهةميان: زانايانى فةلسةفة و.. قوتابييانى قورئانى ثيرؤزن..

سآ‏هةميان: ميللةتى كوفر و.. نةتةوةى ئيسلامة..

تةنها "نةناسينى خواى طةورة"ية كة زانيارانى فةلسةفة و.. ميللةتى كوفر و.. دةروونى بةدخوازيان هاويشتة ناو طومرِايى سامناك و ترسناكةوة، ضونكة هةروةك لة ضيرؤكةكةدا ئامؤذطارة دلَسؤزةكة بة هاورِآ‏كةى خؤى وت: "هةرطيز ناكرآ ثيتى بآ نووسةر و ياساى بآ حاكم هةبيَت"، ئيَمةش دةلَيَين: بةلَآ، كتيَبى بآ نووسةر شتيَكى طةلـآ مةحالَة، بة تايبةت كتيَبيَكى وةك ئةمةى كة يةك بة يةكى وشةكانى كتيَبيَكى ترى بة خةتيَكى ورد و، لة ذيَر هةموو يةكآ لة ثيتةكانى‏دا ثارضةيةك هؤنراوةى بة قةلَةميَكى باريك تيَدا نووسرابيَتةوة..

جا هةروةك نةبوونى نووسةر بؤ كتيَبى ئاوةها كاريَكى مةحالَة، بة هةمان جؤر و لة هةموو مةحالَآ مةحالَتريش ئةوةية كة ئةم طةردوونة داهيَنةريَكى نةبيَت بةديى‏هيَنابيَت، ضونكة ئةم طةردوونة = لة رِاستى‏دا‏ = كتيَبيَكى ئةوةندة مةزنة كة هةموو لاثةرِةيةكى ضةندةها كتيَبى تيَداية، تةنانةت هةموو وشةيةكى كتيَبيَكة بؤ خؤى و، هةموو ثيتيَكيشى ثارضةيةك هؤنراوةية.. ئةوةتا هةر تةنها رِووى زةوى لاثةرِةيةكة لةم كتيَبة و بزانة ضةندة كتيَبى زؤرى تيَداية!.. درةخت وشةيةكة، برِوانة ضةندة لاثةرِةى زؤر و زةبةندةى تيَدا رِيز كراوة!.. بةرى درةخت ثيتة و.. تؤوةكةيشى نوختةية! لةم نوختةيةدا ثيَرِست‏‏ و بةرنامةى كارى درةختيَكى زةبةلاح بة رِيَك‏وثيَكى دانراوة!

جا كتيَبيَك كة ئاوا بيَت، ئةطةر داهيَنانى قةلَةمى يةكيَكى خاوةن توانست و داراى سيفةتى: جوانى و شكؤمةندى و دانايى رِةها نةبيَت، هةرطيز ناكرآ بة هيض كةسيَك بنووسريَت.

واتة: تةنها سةيركردن و تيَرِوانينيَكى ئةم جيهانة، داخوازى ئةم ئيمانة دةبيَت. مةطةر كةسيَك "طومرِايى" مةستى‏ كردبيَت!

هةروةها وةك ناطونجآ خانووى بآ وةستا هةبيَت. بة تايبةت ئةم خانةيةى كة بة ناوازةترين ئارايش و، بة قةشةنط‏ترين و سةرسوورِهيَن‏ترين نةخش‏ونيطار رِازيَنراوةتةوة‏ و، بة تةرزيَكى بآ‏ويَنة بنيات‏نراوة، بة رِادةيةك كة هةموو يةكآ لة بةردةكانى ئةم خانةية هونةرى بنيات‏نانى هةموو كؤشكةكةى تيَدا بةرجةستة بووة.. خانةى ئاوا، هيض ذيريَك باوةرِ ناكات كة بآ وةستايةكى كارامة دروست‏ كرابيَت.. وةستايةك كة هةر بة تايبةت لةم ديوانةدا و لة هةموو كات‏ذميَريَك‏دا ضةندين خانة و لانةى رِاستةقينة = بةوثةرِى رِيَك‏وثيَكى = بنيات‏دةنيَت و ئنجا بةوثةرِى ئاسانيى ضةشنى ئاسانيى طؤرِينى جل‏وبةرط و بة رِيَكى ئالأوطؤرِيان بةسةردا دةهيَنيَت، بطرة لة هةموو سووض و طؤشةيةك‏دا و بة ديمةنيَكى رِاستةقينة ضةندين ذوورى بضووك بنيات‏دةنيَت و دروستيان دةكات..

كةواتة ئةم طةردوونة مةزنةش دةبآ بةديهيَنةريَكى داناى زاناى خاوةن توانستى رِةهاى ببيَت، ضونكة طةردوون وةك كؤشكيَكى ناوازة واية، مانط و رِؤذ و ئةستيَرةكان طلَؤث و ضرا و مؤمى ئةو كؤشكةن و، "كات"يش تةنافيَكة هةموو سالَيَك بةديهيَنةرى شكؤمةند جيهانيَكى ترى نويَى ثيَدا هةلأدةواسيَت و بوونى ثآ‏ دةبةخشيَت و، بةم كارةش ضةندين ويَنةى رِيَك‏وثيَك و قةشةنط لة سآ‏سةد و شةست شكلأ و شيَوةدا نوآ دةكاتةوة و، بة رِيَك‏وثيَكى و بة دانايى‏يةكى تابلَيَى تةواو ئالأوطؤرِيان بةسةردا دةهيَنيَت و، رِووى زةويى كردووة بة سفرةيةكى ئةوتؤ كة هةموو بةهاريَك بة سآ‏سةد هةزار جؤرى بةديهيَنراوانى خؤى دةيرِازيَنيَتةوة و، بة نيعمةتة لةذمارةبةدةرةكانيشى ثرِى دةكات. ئنجا هةرضةند ئةو نيعمةتانةش زؤر تيَكةلأ و ثيَك‏هةلَثرذاو و تيَك‏ئالآون، كةضى هةر تةنها ئةو, يةك بة يةكيان بة تةواوى لة يةكتر جيادةكاتةوة..

ئيتر بؤ خؤت سةرجةمى شتانى ترى ناو طةردوون وةك ئةمانةى باس‏كران و بةم ضةشنة ثيَوانة و بيركردنةوةية ليَك‏بدةرةوة.

باشة ئايا ضؤن دةكرآ مرؤظ خؤى لة بنياتنةرى ضةشنى ئةم كؤشكة ناوازةية طيَل و بآ‏ئاطا بكات؟!

ئنجا دةبآ ئةو كةسة ضةندة طيَل و طةلحؤ بيَت كة لة رِؤذيَكى سامالأدا ئينكاريى خؤرى ناوجةرطةى ئاسمان بكات! لة كاتيَك‏دا كة بريسكانةوةى تيشكةكانى ئةو خؤرة و شكانةوةى رِووناكى‏يةكةى بةسةر هةموو كةف و طلَؤث و بلَقةكانى دةرياوة و بة طشت ماددة بريسكةدارةكانى سةر زةوى و تةنانةت كلووى بةفرةكانيشةوة، هةموو كةسآ بة ضاو دةيبينيَت؟! ضونكة ئينكارى‏كردنى ئةو تاكة خؤرةى ناوجةرطةى ئاسمان لة كاتيَكى ئاوادا، داخوازى ئةوة دةبيَت كة مرؤظ باوةرِ بة بوونى ئةوةندة ورديلة خؤرى رِاستةقينة بكات كة بة ئةندازةى ذمارةى ئةو دلَؤث و كةف و بلَقانةى دةريا و ذمارةى ئةو كلووة بةفرانة ببن! جا هةروةك باوةرِكردن بة بوونى خؤريَكى مةزن لة يةك‏بةيةكى ئةو ورديلانةدا = كة هةريةكةيان بة ئةندازةى طةرديلةيةك دةبن‏‏‏‏‏= بة طيَذى و طةلحؤيى دادةنريَت، بة هةمان جؤريش باوةرِنةهيَنان بة بةديهيَنةرى شكؤمةند و تةسديق‏نةكردنى وةسفةكانى كةمالَى ئةو بةديهيَنةرة، لةطةلأ بينينى ئةم بوونةوةرة رِيَك‏وثيَكانةى كة وا هةموو دةم و ساتيَك بة دانايى دةطؤرِريَن و يةك لة دواى يةك ديَن و هةميشة بة رِيَك‏وثيَكى نوآ‏ دةكريَنةوة، بآ هيض طومانآ، ورِيَنة و شيَتى‏ية.. ضونكة ئةو ضةشنة هةلَويَستة داخوازى ئةوة دةبيَت كة باوةرِ بة بوونى خوايةتى‏يةكى رِةها لة هةموو شتيَك‏دا، تةنانةت لة هةموو طةرديلةيةك‏دا، بكريَت!

ئةوةتا = بؤ نموونة = هةموو طةرديلةيةكى "هةوا" دةتوانيَت برِواتة ناو طشت طولأ و، بةر و، طةلآيةك و، لةوآ‏دا كارةكانى خؤى رِابثةرِيَنيَت. جا ئةطةر ئةم طةرديلة "هةوا"ية كة ئةم هةموو كارانة جآ‏بةجآ دةكات، لة لايةن يةكيَكةوة كة نةخشةى ئةو كارانةى بؤ دةست‏نيشان بكات كارثآ‏سثيَرراو نةبيَت، دةبآ زانا و شارةزاى شكلأ و شيَوة و ويَنة و ثيَك‏هاتنى يةك‏بةيةكى ئةو شتانة بيَت كة دةرِواتة ناويانةوة. واتة: دةبآ داراى زانيارى‏يةكى طشتطير(محيط) و خاوةنى توانستيَكى طشتيى هةمةلايةنطير بيَت تاكو بتوانيَت ئةو كارانةى رِابثةرِيَنيَت!!

هـةروةهـا = بؤ نموونة = دةكرآ يةك‏بةيةكى طةرديلةكانى "خـاك" ببن بةهؤى سةوزبوون‏ و نةش‏ونما و طةشةكردنى هةموو تؤوة جؤراوجؤر و جياجياكانى سةر رِووى زةوى. جا ئةطةر ئةو طةرديلةية كارثآ‏سثيَرراو و رِام‏كراوى يةكيَك نةبيَت كة ئةو كارانةى ثآ ئةنجام بدات، دةبآ بة ئةندازةى ذمارةى هةموو طذ و طيا و درةختةكانى سةرزةوى، ئاميَر و ئامرِازى مةعنةويى جؤراوجؤر لة يةك بة يةكى ئةو طةرديلانةدا دانرابن.. ياخود دةبآ "توانا" و "كارامةيى"يةكى لةرِادةبةدةرى ئةوتؤ بةو طةرديلانة بدريَت كة هةموو شكلأ و شيَوةكانى ثيَكهاتنى ئةو رِووةكانةيان ثآ بزانيَت كة دةضيَتة ناويانةوة، تاكو بتوانيَت بؤ خؤى دروستيان بكات و، ئاطادارى طشت ويَنةكانيشيان بيَت بؤ ئةوةى بةو تان‏وثؤيةى لة بةرضاوداية بيانضنيَت!

ئيتر بؤ خؤت هةموو بوونةوةرانى تر بة ضةشنى ئةم دوو نموونةية ليَك‏بدةرةوة، تاكو تآ‏بطةيت كة مةسةلةى "وةحدانييةت"(واتة: بوونى خوايةكى بةديهيَنةرى تاكى تةنيا) مةسةلةيةكة لة هةموو شتيَك‏دا ضةندةها بةلَطةى رِوون و ئاشكراى لةسةر هةية.

بةلَآ، بةديهيَنانى هةموو شتيَك لة يةك دانة شت و، بةديهيَنانى يةك دانة شتيش لة هةموو شتيَك، كاريَكة تايبةتة تةنها بة بةديهيَنةرى هةموو شتيَكةوة! فةرموو سةرنج بدة و بير لةم فةرمايشتةى خواى طةورة بكةرةوة كة دةفةرموآ: (واِن مِنْ شَيءٍ إلاّ يُسبِّحُ بحمدهِ) ئنجا تآ‏بطة و بزانة كة باوةرِنةهيَنان بة يةك خواى تاكى تةنيا، داخوازى باوةرِبوون دةبيَت بة ضةندةها خواى زؤر و زةبةندةى بة ئةندازةى ذمارةى بوونةوةران!

ئاماذةى دووهةم:

لة ضيرؤكةكةدا باسى نويَنةريَكى بةرِيَز كرا و، وترا كة: هةركةسيَك كويَر و نابينا نةبيَت هةر تةنها لة بينينى مةدالياكانيةوة تآ‏دةطات ئةو نويَنةرة كةسيَكى مةزنة و كارمةندى تايبةتيى ثادشاية و، تةنها بة فةرمانى ثادشا كارةكانى جآ‏بةجآ دةكات. جا مةبةست لةو نويَنةرة بةرِيَزةى ناو ضيرؤكةكة ثيَغةمبةرى مةزنمانة صلى الله عليه وسلم .

بةلَآ، بة ضةشنى ثيَويستيى بوونى "رِووناكى" بؤ "خؤر"، بوونى نويَنةريَكى ئاوا بةرِيَزيش بؤ طةردوونيَكى ئاوا ناوازة و بؤ بةديهيَنةرة ثاك و خاويَنةكةى، كاريَكى ثيَويستة. ضونكة هةروةك ناطونجآ خؤر تيشكى رِووناكى نةبةخشيَت،‏ بة هةمان جؤريش ناطونجآ ئةو "خوايةتى"ية لة رِيَى ناردنى "ثيَغةمبةرة بةرِيَزةكانةوة" = درووديان لةسةر بيَت = خؤى نةناسيَنيَت و ئاشكراى نةكات.

ضونكة ئايا دةطونجآ جوانى‏يةك كة لةوثةرِى كةمالأدا بيَت حةزنةكات = لة رِيَى هؤكاريَكةوة = خؤى بناسيَنيَت و دةرى‏بخات؟

يان ئايا دةطونجآ كةمالَيَك لةوثةرِى جوانى‏دا بيَت، داواكارى ئةوة‏ نةبيَت كة بة بؤنةى هؤيةكةوة خؤى ئاشكرا بكات و رِوانينى سةرنجدةران بؤ لاى خؤى رِابكيَشيَت؟

يان ئايا دةطونجآ "دةستةلآتدارى‏يةكى هةمةكى"ى "ثةروةردطاريَتى‏يةكى طشتى و هةمة لايةنة" داخوازى ئةوة نةبيَت كة يةكتايى و صةمةدانييةتى خؤى بؤ هةموو ضينة جياجياكان ئاشكرا بكات لة رِيَى نويَنةريَكى ئةوتؤوة كة داراى دوو بالأ واتة دوو سيفةت بآ: سيفةتى بةندايةتيى هةمةكى (ضونكة نويَنةرى طشت ضينةكانى بةديهيَنراوانة لة خزمةت ثةروةردطاردا) و، سيفةتى ثيَغةمبةرايةتى و نزيكى لة خواى طةورة (ضونكة لة لايةن خواى طةورةوة بؤ هةموو جيهانةكان بة طشتى رِةوانة كراوة)؟

يان ئايا دةطونجآ يةكيَك كة خاوةنى "جوانيى خؤيى و رِةها" بيَت، نةيةويَت لايةنة ناسكؤلَة و قةشةنطةكانى جوانيى خؤى لة ضةند ئاويَنةيةكى ويَنةدةرةوةى ئةو جوانى‏يةى‏دا ببينيَت و ثيشانى بةديهيَنراوةكانى خؤيشى بدات؟ واتة نةيةويَت لة رِيَى نيَرراويَكى خؤشةويستةوة ئاشكراى بكات؟ ئةو نيَرراوةى كة لة لايةكةوة خؤشةويستيةتى، ضونكة بة بةندايةتيى بآ‏طةرد و خاويَن خؤى لاى خواى طةورة خؤشةويست كردووة و.. لة لايةكى تريشةوة ثيَغةمبةر و رِةوانةكراوة، ضونكة لة رِيَى دةرخستنى جوانيى ناوة جوانةكانى خواى طةورةوة، ئةو خواوةندة لاى بةديهيَنراوانى خؤشةويست دةكات؟

يان ئايا دةطونجآ بؤ كةسيَك كة داراى ضةندين طةنجينةى ثرِ لة بةنرخترين و سةرسوورِهيَنةرترين طةوهةرى نايابى ئةوتؤ بيَت كة ذيريى تيَدا سةرسام ببيَت، نةيةوآ كةمالَة ثةنهانةكةى خؤى ئاشكرا بكات و داواكارى ثيَش‏ضاوخستنى نةبآ لة بةرضاوى تيَكرِاى بةديهيَنراوان‏دا لة رِيَى هؤيةكى ناسيَنةرى كارامة و جارِدةر و ئاشكراكةريَكى ليَزان و وريا؟

يان ئايا دةطونجآ بؤ ئةو كةسةى وا ئةم طةردوونةى بة ضةندين بةديهيَنراوى ئةوتؤ رِازاندووةتةوة كة كةمالَى ناوة جوانةكانى ئةو دةردةخةن و دةرى‏دةبرِن و، طةردوونى كردووة بة كؤشكيَكى قةشةنطى رِةنطين و بة شتانى ناوازة و سةرسوورِهيَنى سنعةتى خؤى ئارايشتى‏ داوة و لة ثيَش‏ضاوان‏دا دةرى‏خستووة.. ئةو كةسة، ئةركى رِوون‏كردنةوة و ليَكدانةوةى ئةم طةردوونة بة رِابةر و مامؤستايةكى ثيَشةوا نةسثيَريَت؟

يان ئايا دةطونجآ خاوةنى ئةم طةردوونة = لة رِيَى نيَرراويَكةوة = مةبةستى خؤى لةم ئالأوطؤرِانةى طةردوون و ئامانجةكانى لةم تةليسمة داخراوةدا رِوون‏ نةكاتةوة و، هةر بةهؤى ئةو نيَرراوةيةوة وةلآمى مةتةلَى ئةو سآ ثرسيارة سةختةى بوونةوةران نةداتةوة كة بريتين لة: "تؤ كيَيت؟.. لة كويَوة هاتوويت؟.. بؤ كوآ دةرِؤيت"؟!

يان ئايا دةطونجآ ئةو بةديهيَنةرة شكؤمةندةى كة بةم بةديهيَنراوة جوان و رِةنطينانةى وان لة بةرضاودا خؤى بة خاوةن هةستان ناساندووة‏‏ و بة بةخشينى نيعمةتة بةنرخةكانيشى خؤى لة لا خؤشةويست كردوون.. ئةم بةديهيَنةرة شكؤمةندة، بةهؤى نيَرراويَكى خؤيةوة، ئةو شتانةى كة مايةى "رِةزامةنديى خؤى"ن و، ئنجا داواكارى‏يةكانى لة بةرامبةر ئةو نيعمةتانةى كة بةخشيونى، بؤ بةديهيَنراوانى خؤى رِوون نةكاتةوة؟

يان ئايا دةطونجآ ئةو بةديهيَنةرةى كة جياوازيى هةست و شعوور و بؤضوونى لة طرؤى مرؤظ‏دا داناوة و، توانا و ليَهاتنى مرؤظى بؤ بةندايةتى‏يةكى هةمةكى ئامادة كردووة، لة رِيَى رِابةريَكى نيَرراوى خؤيةوة، سةرنجى ئةو هةموو زؤر و زةبةندةيى‏يةى هةست و بؤضوونةكانى ناو طرؤى مرؤظ بؤ لاى: "تةوحيد" رِانةكيَشيَت؟

بةم ثآ‏ية و، جطة لةمانةش كة باس‏كران، ضةندين بةلَطةى طومان‏برِى تر هةن كة هةر هةموويان "ئةرك و فرمانى ثيَغةمبةريَتى" دةردةخةن و، ئةو رِاستى‏ية رِوون دةكةنةوة كة هةرطيز "خوايةتى" بة بآ بوونى "ثيَغةمبةريَتى" نابيَت و ناطونجآ.

ئيَستاش سةرنج بدة و بيربكةرةوة، بزانة ئايا لة هةموو جيهان‏دا جطة لة محمدى هاشمى = صلى الله عليه وسلم = كةسيَكى تر ثةيدا بووة كة داراى توانا و ليَهاتنيَكى لة هةموان زياتر بيَت و ئةو سيفةت‏‏‏‏و ئةركة ناوبراوانةى ثيَغةمبةرايةتيى تيَدا جةم‏ بووبيَت؟ يان ئايا كةسيَك هةية لةو شايستةتر بيَت بؤ ثلةى ثيَغةمبةرايةتى و رِةوانةكراوى و ئةركى رِاطةياندن؟ يان ئايا رِؤذطار كةسيَكى لةو مةزنترى دةرخستووة كة لةو شايانترى ئةو ثلةية بيَت؟ ديارة نةخيَر.. نةخيَر.. ضونكة هةر تةنها ئةوة كة ثيَشةواى طشت ثيَغةمبةران و بينايى ضاوى هةموو مرؤظة خاويَنةكان(الأصفياء) و ثادشاى طشت رِابةران و ثوختة و كاكلَةى هةموو مرؤظة هةلَبذاردة‏‏ و نزيكةكانى ديوانى بةديهيَنةرى ميهرةبانة و، خاوةنى هةزاران موعجيزةى ضةشنى: لةت‏كردنى مانط‏‏ و،‏ هةلَقولآنى ئاوة لة نيَوان ثةنجة ثيرؤزةكانيةوة،‏ جطة لة نيشانة‏و بةلَطة لةذمارةبةدةرةكانى ترى ثيَغةمبةريَتى‏يةكةى كة تيَكرِاى ئةهلى فةزلأ و دانايى‏و زانست دانى ثيَدا دةنيَن و قسةيان لةسةرى يةكانطير بووة و، جطة لة قورئانى ثيرؤز كة دةرياى حةقيقةتةكان و موعجيزةى هةرة مةزنى ئةو ثيَغةمبةرة بةرِيَزةية = صلى الله عليه وسلم = ضونكة قورئانى ثيرؤز ضةشنى خؤرى رِؤشنا واية، بةلَطةيةكى طومان‏نةهيَلَة لةسةر رِاستيى ثيَغةمبةرايةتى‏يةكةى.

ئيَمة لة ثةيامةكانى نووردا، بة تايبةت لة "وتةى بيست‏وثيَنجةم"دا نزيكةى ضل رِووى ئيعجازى ئةو قورئانة ثيرؤزةمان ضةسثاندووة.

ئاماذةى سآ‏هةم:

با هةرطيز ئةوة بة دلَى كةس‏دا نةيةت كة بلَيَت: بةها و طرنطيى ئةم مرؤظة بضووكة ضى‏ية تا لة ثيَناوى لـآثرسينةوةى‏دا لةسةر كردارةكانى، كؤتايى بةم دنيا مةزنة بهيَنريَت و دةروازةى دنيايةكى ترى نوآ بكريَتةوة؟

با ئةمة بة دلأدا نةيةت.. ضونكة ئةم مرؤظة هةرضةند بة رِوالَةت تابلَيَى بضووكة، بةلآم لة رِاستى‏دا لةبةر ئةو فيترةتة طشتى و هةمةلايةنةى كة تيايداية، سةروةر و ثيَشةواى هةموو بوونةوةرانة و، بانطةوازكارى دةستةلآتداريى خوايةتيى خواية و، نويَنةر و ثيشاندةرى بةندايةتيى طشتى و هةمةلايةنةية.. لةبةر هةموو ئةمانة، مرؤظ داراى طرنطى‏يةكى طةلـآ مةزنة.

هةروةها ئةوةش بة دلأدا نةيةت كة: ئةم مرؤظةى وا داراى تةمةنيَكى يةكجار كورت و كةم‏خايةنة، ضؤن بة سزايةكى هةميشةيى مةحكووم دةكريَت؟

با ئةمةش بة دلأدا نةيةت.. ضونكة "كافريَتى" تاوانيَكى تابلَيَى طةورةى بآ‏سنوورة، لةبةر ئةوةى بةها و بايةخ و ثلةى بةرزى بوونةوةران =‏‏‏‏كة داراى بةها و ثلةى: نووسراوى صةمةدانيى خواوةندن = دادةطريَت‏ و دةيهاويَتة قوولآيى بآ‏مةبةستى و، وا دةباتة وةهمى مرؤظةوة كة هيض ئامانج و مةبةستيَك لة دروست‏بوون و بةديهاتنيان‏دا نةبيَت.. "كافريَتى" سووك‏سةيركردنى بوونةوةرانة و، ئينكارى‏كردنى ئةو نوورانةى ناوة جوانةكانى خواى طةورةية كة بة بوونةوةرانةوة دةدرةوشيَنةوة و، سةرثيَضى‏كردنة لة شويَنةوار و جآ‏دةستةكانى ئةو ناوانةى خواى طةورة كة بةسةر رِوخسارى بوونةوةرانةوةن.. هةروةها "كافريَتى" بةدرؤخستنةوةى ئةو هةموو كؤمةلَة لةذمارةبةدةرانةى بةلَطةكانى رِاستيى: "بوونى خواوةندى حةق و بآ‏طومانة".. خؤ هةموو ئةمانةش تاوانى لةسنووربةدةرن و، ديارة تاوانى لةسنووربةدةريش داخوازى سزاى لةسنووربةدةر دةبيَت؟

ئاماذةى ضوارةم:

لة ضيرؤكةكةدا = بة هةر دوازدة ويَنةكانيةوة = بينيمان كة:

هةرطيز ناطونجآ ثادشايةكى يةكجار دةستةلآتدار و تابلَيَى مةزن مةملةكةتيَكى ترى هةميشةيى و بةردةوامى نةبيَت كة شايانى شان و شكؤ و مةزنى و ثايةداريى دةستةلآتى بةرزى ئةو بيَت.

هةروةك ئةمة ناطونجآ.. بة هةمان جؤريش ئةوة هةرطيز ناطونجآ كة: بةديهيَنةرى باقى‏و هةميشةيى، لة دواى ئةم جيهانة فانى و لةناوضووة، جيهانيَكى نةمر(باقى) و هةتاهةتايى بةدى‏نةهيَنيَت..

هةروةها هةرطيز ناطونجآ سنعةتكارى ئةزةليى مةزن ئةم بوونةوةرة ناوازة و لةناوضوانة بةدى‏بهيَنيَت، بةلآم ضةندين بوونةوةرى ترى بةردةوام‏‏ و هةميشةيى دروست‏ نةكات..

هةروةها ناطونجآ بةديهيَنةرى داناى بةتوانا و ميهرةبان ئةم جيهانة بةدى‏بهيَنيَت كة وةك ثيشانطايةكى طشتى و مةيدانيَكى تاقيكردنةوة‏‏‏‏‏ و كيَلَطةيةكى كاتى واية، ثاشان ئةودنيا بةدى‏نةهيَنيَت، كة هةر ئةو دنيايةية مةبةست و ئامانجةكانى ئةو دةردةخات و ئاشكرايان دةكات!

ئةم رِاستى‏ية، لة "دوازدة دةرطا"وة مرؤظ دةضيَتة ناويةوة، ئةو دةرطايانةش بة "دوازدة رِاستى" دةكريَنةوة.

وا ئيَمةش بة رِاستى‏ية هةرة كورت و ئاسانةكانيان دةست‏ ثآ‏دةكةين. ‏

رِاستيى يةكةم

دةرطاى: "ثةروةردطارى" و " دةستةلآتدارى"

كة درةوشانةوةى ناوى: "الربّ"ى خواى طةورةية

ئايا دةطونجآ بؤ كةسيَك كة خاوةنى ثايةى "ثةروةردطارى" و "دةستةلآتدارى"ى خوايةتى بيَت و، بؤ ضةندين ئامانجى بةرز و مةبةستى مةزن طةردوونيَكى ئاوا ناوازةى وةك ئةمةى بةرضاومانى بةدىهيَنابيَت، تاكو بةم بةديهيَنانة كةمالَى خؤى ئاشكرا بكات و لة ثيَش‏ضاوان‏دا دةرى‏بخات.. ثاشان = ئةو كةسة = ثاداشتيَكى لة لا نةبيَت بؤ ئةو ئيماندارانةى كة بة: "ئيمان" و "بةندايةتى" ثيَشوازىيان لةو ئامانج و مةبةستانةى ئةو كردووة و، سزاى ئةو طومرِايانةش نةدات كة دةستيان بة رِووى ئةو ئامانجانةوة ناوة و بة ضاوى سووك و بايةخ‏ ثآ‏نةدانةوة بؤيان رِوانيوة؟!

رِاستيى دووهةم

دةرطاى: "كةرةم" و " ميهرةبانى"

كة درةوشانةوةى ناوى: "الكريم" و "الرحيم"ى خواى طةورةية

ئايا دةطونجآ بؤ ثةروةردطار و خاوةنى ئةم جيهانة،‏ كة بة شويَنةوار‏‏ و جآ‏دةستةكانى توانستى خؤى:

"كةرةم"يَكى نةبرِاوة و..

"ميهرةبانى"يةكى بآ كؤتايى و..

"عيززةت"يَكى بآ ثايان و..

"غيرةت"يَكى لةسنووربةدةرى دةرخستووة..

ئةم خواوةندة،‏ ثاداشتيَك بؤ ضاكةكاران دةست‏نيشان نةكات كة شايانى "كةرةم" و "ميهرةبانى"يةكةى خؤى بيَت و.. سزايةكيش بؤ خراثكاران برِيار نةدات كة شياوى ئةو "عيززةت" و "غيرةت"ةى ئةو بيَت؟

ضونكة طةر مرؤظ بة وردى بؤ رِةوتى رِووداوةكان برِوانيَت، دةبينآ هةموو بوونةوةريَك، هةر لة بضووكترين و كؤلَةوارترين زيندةوةرةوة[1] تا دةطاتة بةهيَزترينيان، رِؤزيى تايبةتيى خؤى لة هةموو لايةكةوة بؤ ديَت و ثيَى دةطات، بطرة ئةو خواوةندة ثةروةردطارة نيان‏ترين و جوانترين رِؤزى بة لاوازترين و دةستةوسان‏ترين زيندةوةر دةبةخشيَت و.. هةموو نةخؤشيَكيش بةو دةرمانةى كة ثيَى ضاك ببيَتةوة، تيمار دةكات. بةم جؤرة، هةر كةسآ ثيَويستيى بة هةر شتيَك ببيَت، ئةو ثيَداويستى‏يةى بة ضةشنيَك بؤ دابين دةكريَت كة هةر لة حسابى خؤيشى‏دا نةبووة و بة خةيالَى‏دا نةهاتووة.

جا ئةم ميواندارى‏ية ناياب و، بةخشينة بةردةوام و، كةرةمة بةرزة، بة ئاشكرايى و رِوونى، بةلَطةن و رِيَنماييمان دةكةن بؤ ئةوةى كة: دةستيَكى هةميشةيى و بةخشندة هةية ئةم كارانة ئةنجام‏ دةدات و رِيَكيان‏ دةخات و دةيان‏سازيَنيَت.

بؤ نموونة: ثؤشينى بالآى طشت درةختةكان لة وةرزى بةهاردا بة ضةندين ثؤشاكى جوانى ضةشنى ئاوريشمى سةوز بة رِادةيةك كة دةلَيَى حؤريى بةهةشتن و، ئارايشت‏دانيان بة ضةندةها طولَى رِةنطين و بةروبوومى ناسك و، رِام‏كردنيان بؤ خزمةت‏طوزاريى ئيَمة، بةوةى كة ناسك‏ترين‏‏‏ و بةلةزةت‏ترين ميوة و بةروبووممان بؤ بةرهةم‏ديَنن و لة كؤتايى لق و ثةلةكانيان‏دا = كة وةك ضةند دةستيَكى نةرم‏ونيان وان بؤ ئةو درةختانة = ثيَشكةشمانى دةكةن.. هةروةها بواردان بة ئيَمة كة بتوانين لة ميَروويةكى ذةهراوى بةهرةمةندى خواردنى هةنطوينيَك ببين كة شيفا و ضارةسةريى بيمارانمانى تيَداية و.. ثؤشتةكردنمان بة جوانترين و نةرمترين ثؤشاك لة بةرهةمى رِستنى ميَروويةكى بآ‏ دةست و.. ثاشةكةوت‏كردنى ميهرةبانى‏يةكى مةزن بؤمان لةناو تؤويَكى يةكجار بضووك‏دا..

هةموو ئةمانة = بة ئاشكرا = "كةرةم"يَكمان لةوثةرِى جوانى و، "ميهرةبانى"يةكمان لةوثةرِى نةرم‏ونيانى‏دا، ثيشان‏ دةدةن.

هةروةها هةولأ و تةقالادانى طةورة و بضووكى زيندةوةران = جطة لة مرؤظ و هةندآ لة ئاذةلَة درِندةكان = هةر لة خؤر و مانط و طؤى زةوى‏يةوة تا دةطاتة بضووكترين بةديهيَنراو، بؤ ئةنجامدانى ئةركةكانى ئةستؤيان بة وردى و رِيَك‏وثيَكى‏يةكى تابلَيَى تةواو، لة نيَوان طوآرِايةلَى و ملكةضى‏يةكى يةكجار رِيَك و لة ضوارضيَوةى سام و هةيبةتيَكى طةلـآ مةزن‏دا، بآ ئةوةى هيض كاميان بة ئةندازةى سةرى ثةنجةيةكيش لة سنوورى خؤيان لابدةن..

هةموو ئةمانة، بؤمان دةردةخةن كة: بوونةوةران تةنها بة فةرمانى خواوةندى مةزن و خاوةنى "عيززةت" و "شكؤمةندى" دةجوولَيَن و دةوةستن و كارةكانيان ئةنجام دةدةن.

هةروةها ضاوديَرى‏كردن و بايةخدانى طشت دايكان = ض دايكانى ناو رِووةك يان ئاذةلأ يان طرؤى مرؤظ = بة ساوايان و بيَضوانى كؤلَةوار و لاوازى خؤيان، بة ضاوديَرى‏يةكى ثرِ لة سؤزى ميهرةبانى[2] و،‏ طؤش‏كردن و ثآ‏طةياندنى ئةو بةضكة و ساوايانة بة خؤراكيَكى ثوختى بةتام و لةزةتى وةك "شير"..

ئةم كارة، مةزنى و فراوانيى درةوشانةوةى: "ميهرةبانيى رِةها و بآ‏كؤتايى خواوةند" دةردةخات.

جا مادةم ثةروةردطار و خاوةن و كارسازى ئةم جيهانة داراى: "كةرةم"يَكى ئاوا فراوان و، "ميهرةبانى"يةكى بآ‏كؤتايى‏ية و، خاوةنى: "عيززةت" و "شكؤمةندى"ى رِةها و بآ‏سنوورة..

ئنجا مادةم عيززةت و شكؤمةنديى رِةها داخوازى تةمآ‏كردنى هةموو ئةوانةية كة بة ضاوى سووك و طالَتةجارِى بؤى‏ دةرِوانن و.. كةرةمى رِةها و فراوان داواكارى رِيَزليَنانى نةبرِاوةية و.. ميهرةبانيى هةمةلايةنةش داخوازى ضاكةكارى‏يةكى وةهاية كة شايستةى خؤى بيَت..

مادةم ئةمة = لة لايةكةوة = وةهاية و.. لة لايةكى تريشةوة كة ضاو دةطيَرِين دةبينين بةشيَكى يةكجار كةمى ضةشنى دلَؤثيَكى دةريا نةبيَت هيض كام لةو داخوازىيانة لةم دنيا فانى و تةمةنة كورتةدا نايةنة دى.. ئةوا دةبآ دواى ئةم دنياية خانةيةكى بةختةوةريى ئةوتؤ ببيَت كة شايستةى ئةو كةرةمة فراوانة و شايانى ئةو ميهرةبانى‏ية بةرين و هةمةلايةنةية بيَت.

دةنا وةك ئةو كةسةى ئينكاريى ئةو خؤرةى ئاسمان دةكات كة رِؤذى دنياى رِووناك‏ كردووةتةوة،‏ دةبآ ئيَمةش = بةو جؤرة = ئينكاريى ئةم ميهرةبانى‏ية بة ضاو بينراوة بكةين. ضونكة "نةمان"يَك كة طةرِانةوةى لة دوا نةبيَت، بةلَطةى نةبوونى حةقيقةتى: "ميهرةبانى"ية لةناو ئةم بوونةدا، بةوةى كة ئةو ضةشنة نةمانة هةتاهةتايى‏ية، شةفةقةت دةطؤرِيَت بة: موسيبةت و، خؤشةويستى بة: كسثةى دلأ و، نيعمةت بة: بةلآ و، لةزةت بة: ئازار و، ئةو عةقلَةش كة ئةنداميَكى باش و سوودبةخشى مرؤظة، دةطؤرِيَت بة: ئةنداميَكى نةطبةتى شووم!

كةواتة دةبآ خانةيةكى ليَثرسينةوةى ثاداشت و سزا هةبيَت كة لةطةلأ "عيززةت" و "شكؤمةندى"ى ئةودا بطونجيَت، ضونكة ئةوةتا زؤربةى جار مرؤظى خؤسةثيَنى ستةمكار بة ملهورِى و لووت‏بةرزى و، كاكى ستةم‏ليَكراويش بة زةليلى و ملكةضى، ذيان دةبةنة سةر، ثاشان بآ ئةوةى ئةويان سزا و ئةميشيان ثاداشتى خؤى لةم خانةيةدا وةربطريَت، هةردووك وةكو يةك كؤضى مالَئاوايى لةم دنياية دةكةن!

كةواتة ئةم ئةنجامةى كة لة دنيادا بة ضاو دةبينريَت، هةرطيزاوهةرطيز ثشت‏طوآ‏خستنى ئةو تؤلَة و ثاداشتةى ئةوان نى‏ية، بةلَكو كيَشةكةيان بؤ دادطايةكى مةزن هةلَطيراوة. واتة ليَثرسينةوةى ئةم دوانة نة ثشت‏طوآ خراوة و نة هةرطيز ثشت‏طوآ دةخريَت. تةنانةت جارى وا هةية هةندآ تؤلَة و سزا هةر لةم دنيايةدا دةسيَنريَتةوة و بؤ ئةو دنيا هةلأناطيرآ و دواناخريَت، ضونكة سزادانى نةتةوة سةرسةخت و ياخى‏يةكانى سةدةكانى ثيَشين، بة ئاشكرا بؤمان دةردةخةن كة جلَةوى مرؤظ بةرةلآ نةكراوة تا بةثيَى هةوا و ئارةزووى خؤى رِةفتار بكات، بةلَكو هةموو دةمآ ضاوةرِوانى ئةوةى لـآ دةكريَت كة زللةكانى خواوةندى "شكؤمةند" و "خاوةن عيززةت"ى ئاراستة بكريَت!

بةلَآ، ئةم مرؤظةى كة لة نيَوان هةموو بوونةوةران‏دا هةلأبذيَرراوة و ضةندين ئةركى مةزن تةنها بةو سثيَرراوة و ضةندةها توانا و ليَهاتنى فيتريى كاملَيشى دراوةتآ.. طةر ئةم مرؤظة:

لة رِيَى "ئيمان"ةوة ثةروةردطارى خؤى نةناسيَت.. دواى ئةوةى كة ئةو ثةروةردطارة لة رِيَى بةديهيَنراوة ناوازة و رِيَك‏وثيَكةكانيةوة خؤى ثآ‏ ناساند..

طةر بة "ثةرستن" خؤى لةو ثةروةردطارةى نزيك‏ نةخاتةوة و خؤشةويستيى ئةو بةدةست‏ نةهيَنيَت.. دواى ئةوةى كة ثةروةردطارةكةى خؤى لاى ئةم خؤشةويست كردووة و، بةو ميوة و بةروبوومة جوان و رِةنطين و جؤراوجؤرانةى كة بةديى‏هيَناون و بةلَطةى ميهرةبانيى فراوانى ئةون، خؤى ثآ ئاشنا كردووة..

طةر لة رِيَى "شوكر و ستايشةوة" رِيَزى شايان بةرامبةر ثةروةردطارى دةرنةبرِيَت.. دواى ئةوةى كة ئةو ثةروةردطارة بة نيعمةتة زؤر و زةبةندةكانى، خؤشةويستى و ميهرةبانيى خؤى بؤ دةرخستووة..

بةلَآ، طةر ئةم مرؤظة ثةروةردطارى خؤى ئاوا نةناسيَت، ضؤن هةروا بة هةرِةمةكى و بآ ليَثرسينةوة جلَةوى بؤ بةرةلآ دةكريَت و، بآ ئةوةى خواوةندى "خاوةن عيززةت" و "شكؤمةند" خانةيةكى تؤلَة و سزاى بؤ ئامادة بكات، هةروا دةستى لـآ هةلَدةطريَت؟

يان ئايا دةطونجآ ثةروةردطارى ميهرةبان، خانةيةكى ثاداشت و بةختةوةريى هةميشةيى بةو ئيماندارانة نةبةخشيَت كة:

لة بةرامبةر خؤثيَناساندنى ئةو ثةروةردطارةوة، ئةوان بة: "ئيمان" ناسيويانة و..

بةرامبةر خؤش‏ويستنيان لة لايةن ثةروةردطاريانةوة، ئةوانيش خؤشيان‏ويستووة و بة "ثةرستن" خؤيان لة لا خؤشةويست كردووة‏‏‏‏ و..

بةرامبةر ميهرةبانى‏يةكةيشى بؤيان، ئةوان بة: "شوكر" و ستايش رِيَزى شايانيان لة رِوودا نواندووة؟

رِاستيى سآ‏هةم

دةرطاى: " دانايى" و " دادطةرى"

كة درةوشانةوةى ناوى: "الحكيم" و "العادل"ى خواى طةورةية

ئايا دةطونجآ[3] بؤ ئةو بةديهيَنةرة شكؤمةندةى كة ياساى بوونةوةرى هةر لة طةرديلةكانةوة تا دةطاتة طةلةستيَرةكان، بةوثةرِى "دانايى" و رِيَسا و "دادطةرى" و تةرازووكارى‏يةوة سازاندووة و رِيَكىخستووة و، بةمةش دةستةلآتداريى ثةروةردطاريَتيى خؤى لة ثيَش‏ضاوان‏دا ئاشكرا كردووة.. ئةم بةديهيَنةرة شكؤمةندة، بة "ضاكةكارى" مامةلَة و رِةفتار لةطةلأ ئةوانةدا نةكات كة هانايان بؤ لاى ثةروةردطاريى ئةو بردووة و مل‏كةضى "دانايى" و "دادطةرى"ى ئةو بوون و، لة هةمان‏ كات‏دا "سزا"ى ئةوانةش نةدات كة بة كافريَتى و سةركةشى و ستةمكارى، سةرثيَضىيان لةو "دانايى" و "دادطةرى"يةى ئةو كردووة؟

خؤ مةطةر بة دةطمةن، دةنا مرؤظ لةم ذيانة فانى‏يةى دنيادا رِووبةرِووى ئةو ثاداشت و تؤلَةية نابيَتةوة كة شايانيةتى، بةو جؤرةى شايستةى "دانايى" و "دادطةرى"ى ثةروةردطار بيَت، بةلَكو زؤربةى جار سزادان و ثاداشت‏‏دانةوةكةى دوا دةخريَت، ئةوةتا زؤربةى طومرِايان بآ ئةوةى سزا بدريَن و زؤربةى ئةهلى هيدايةتيش بآ ثاداشت‏وةرطرتن، كؤضى مالَئاوايى لةم دنياية دةكةن.. كةواتة دةبآ ئةو كيَشةية بة دادطايةكى دادطةر سثيَررابيَت و لة بةيةك‏طةيشتنةوةيةك‏دا كة بةختةوةريى مةزنى بة دوادا بيَت، يةك‏لايى بكريَتةوة.

بةلَآ، ئاشكراية كة ئةو كةسةى كاروبارى طةردوون بةرِيَوة دةبات، بة "دانايى"يةكى يةكجار رِةها ئةم كارة دةكات. خؤ ئةطةر بةلَطةيشت لةسةر ئةم رِاستى‏ية دةويَت، ئةوا فةرموو سةيرى بايةخ‏دان و ضاوديَرى‏كردنى ثةروةردطار بكة سةبارةت بة دانانى سوود‏‏ و بةرذةوةندى‏يةكان لة هةموو شتيَك‏دا، نابينيت طشت ئةندامةكانى لةشى مرؤظ ض ئيَسك‏و ض دةمارةكان و ض خانةكانى لةشى و ض هةر جآ و بةشيَكى ترى جةستةى، ضةندين سوود‏و دانايى جؤراوجؤريان تيَدا رِةضاو كراوة؟ تةنانةت بة ئةندازةى ذمارةى ئةو بةرانةى كة درةختيَك دةيان‏طريَت ئةوةندةش سوود و وردةكارى و نهيَنى لة ئةندامةكانى لةشى‏دا هةية. ئةمة سةرةرِاى ئةو خشتى و رِيَك‏وثيَكى‏ية ناوازة و تةواوةى كة لة دروست‏كردنى هةموو شتيَك‏دا هةن و بةلَطةى ئةوةن كة طشت كاروبارةكان بة "دانايى‏يةكى رِةها" ئةنجام‏ دةدريَن.

بةلَآ، دانانى ثرؤطرامى وردى طولَيَكى جوان لة دوو تويَى تؤوة بضكؤلةكةى‏دا.. هةروةها نووسينى كارنامة و ميَذووى ذيان و ثيَرِستى طشت ئاميَر و ئةندامةكانى درةختيَكى زةبةلاح، بة قةلَةمى مةعنةويى قةدةر، لة نيَوان ناوكؤلةكةى‏دا..

هةموو ئةمانة، بة رِوونى بؤمان دةردةخةن كة تةنها قةلَةمى "دانايى‏يةكى رِةها"ية دةست لةو كارانة وةردةدات و بةرِيَوةيان‏ دةبات..

هةروةها بوونى جوانى و قةشةنطيى لةرِادةبةدةر لة بةديهيَنان و دروست‏كردنى هةموو شتيَك‏دا، دةرى‏دةخات كة تةنها دروستكةريَكى خاوةن "دانايى رِةها و بآ‏سنوورة" كة خاوةنى ئةم داهيَنان و نةخش‏‏ونيطارة بآ‏ ويَنانةية.

بةلَآ، دانانى ثيَرِستى طشت بوونةوةران و، كليلةكانى هةموو طةنجينةكانى ميهرةبانى‏و، ئاويَنةى طشت ناوة جوانةكانى خواى طةورة، لةم جةستة بضووكةى مرؤظ‏دا.. بةلَطةيةكى ئاشكراية لةسةر رِوون و رِةوانيى سنعةتى ناوازةى ثةروةردطار.

جا ئايا دةطونجآ ئةم ضةشنة "دانايى"يةى كة بةسةر ئةم هةموو كاروبارة ثةروةردطارىيانةدا زالأ و دةستةلآتدارة، بة "ضاكةكارى" مامةلَة و رِةفتار لةطةلأ ئةو كةسانةدا نةكات كة رِؤشتوونةتة ذيَر سايةكةى و بة "ئيماندارى" مليان بؤ كةض كردووة؟.. يان ئايا دةطونجآ ثاداشتى هةتاهةتايىيان نةداتةوة؟

ئةى ئايا بةلَطةيشت دةوآ لةسةر ئةوةى كة هةموو كاروبارةكانى ناو بوونةوةر تيَكرِا بة: "دادطةرى" و تةرازووكارى ئةنجام‏ دةدريَن؟

فةرموو برِوانة:

ئةوةتا هةموو شتيَك لةم بوونةوةرةدا "بوون"يَكى تايبةتيى ثآ‏ بةخشراوة و بة ضةندين ثيَوةرى ورد و تايبةت بؤى دةست‏نيشان كراوة و ويَنة و شيَوةيةكى ديارى‏كراوى بة بةردا برِاوة و لة باريَكى طونجاودا دانراوة.. خؤ هةموو ئةمانةش بة رِوونى دةرى‏دةخةن كة طشت كاروبارةكان بةثيَى "دادطةرى" و تةرازووكاريى رِةها جآ‏بةجآ دةكريَن..

هةروةها دةبينيت هةموو يةكآ = بةثيَى توانا و بةهرة و ليَهاتنى خؤى = مافى خؤى دراوةتآ. واتة: هةموو ئةو شتانةى ثآ بةخشراوة كة بؤ "بوون"ى ثيَويستى ثيَيانة و، طشت ئةو شتانةشى بؤ دابين و ئامادة كراوة كة لة باشترين دؤخ‏دا بيهيَلَنةوة.. هةموو ئةمانةش بةلَطةن لةسةر ئةوةى كة دةستى "دادطةرى‏يةكى رِةها" كارةكان ئةنجام‏ دةدات..

هةروةها بةهاناضوون و بةدةنطةوةهاتنى هةميشة و بةردةوامى ئةو داواكارىيانةى كة لة لايةن بوونةوةرانةوة، ض بة زمانى ليَهاتنيان و ض بة زمانى داخوازيى سروشتيان و ض بة زمانى تةنط‏ثآ‏هةلَهاتن و ناضارىيان، دةرى‏دةبرِن.. ئةم بةهاناوةضوونةش، دةرى‏دةخات كة تةنها "دادطةرى‏يةكى رِةها" و "دانايى‏يةكى بآ‏سنوور"ة وا هةميشة رِةورِةوةى بوونةوةر دةخاتة طةرِ و كارةكانى ناوى رِادةثةرِيَنيَت.

جا ئايا هةرطيز دةطونجآ ئةم "دادطةرى" و "دانايى"يةى كة بة هاناى بضووكترين داخوازيى لاوازترين بةديهيَنراوةوة دةرِؤن، ئةو ثيَويستى و داواكارى‏ية هةرة مةزنةى "مانةوة و هةميشةيى" كة خواست و داواكاريى مةزنترين بةديهيَنراوى وةك مرؤظة، ثشت‏طوآ بخةن و بؤى نةهيَننةدى؟

يان ئايا دةطونجآ ئةم "دانايى" و "دادطةرى"ية، دةست بة رِووى طرنطترين و مةزنترين ئاوات و هيوا و خواستى مرؤظةوة بنيَن و، بةمةش حيشمةتى ثةروةردطاريَتى نةثاريَزن لةوةى كة بةدةم هاناى بةندةكانةوة نةرِوات؟

ئةم مرؤظةى كة وا ذيانيَكى كورت لةم دنيا فانى‏يةدا بةسةر دةبات، رِاستى و حةقيقةتى ئةم دادطةرى‏يةى بة تةواوى بؤ نةهاتووةتةدى و بؤيشى نايةتةدى، بةلَكو هاتنةديى ئةم خواست و ئاواتةى بؤ دادطايةكى طةلـآ مةزن هةلأدةطيريَت، ضونكة "دادطةريى رِاستةقينة" داخوازى ئةوةية كة ئةم مرؤظة لةسةر بناغةى بضووكيى بارست و قةبارةكةى ثاداشت و تؤلَةى بؤ دةست‏نيشان نةكريَت، بةلَكو لةسةر بناغةى طةورةيى تاوانةكانى و طرنطيى ماهييةتى و مةزنيى ئةركى سةرشانى تؤلَةى لـآبسيَنريَت ياخود ثاداشت بدريَتةوة.

جا لةبةر ئةوةى ئةم دنيا تةسك و كاتى‏ية جيَى ئةم ضةشنة دادطةرى و دانايى‏ية مةزنةى تايبةت بة: "مرؤظى بؤئةبةد بةديهاتوو"ى تيَدا نابيَتةوة، ئةوا دةبآ = بآ هيض طومانيَك = خواوةندى دادطةر و مةزنى خاوةن جوانى و، داناى شكؤمةند، بةهةشتيَكى هةميشةيى و دؤزةخيَكى هةتاهةتايى ببيَت، بؤ مةبةستى هيَنانةديى تةواوةتيى داخوازى‏يةكانى ئةو "دانايى" و "دادطةرى"يةى خؤى!

رِاستيى ضوارةم

دةرطاى: "بةخشندةيى" و "جوانى"

كة درةوشانةوةى ناوى: "الجواد" و "الجميل"ى خواى طةورةية

ئايا دةطونجآ "سةخاوةت و بةخشندةيى"يةكى رِةها و..

سةروةت و سامانيَكى نةبرِاوة و..

ضةندةها طةنجينةى بآ‏كؤتايى و..

"جوانى"ى هةميشةيى بآ‏ويَنة و..

"كةمالأ"ى هةتاهةتايى بآ خةوش و ناتةواوى..

داخوازى خانةيةكى بةختةوةرى و شويَنيَكى ميوانداريى ئةوتؤ نةبن تا بة هةميشةيى طشت ئةو كةسانةى تيَدا بميَننةوة كة موحتاج و سوثاسطوزارى "سةخاوةت"ن و، موشتاق‏و نرخ‏شناسى "جوانى"ن؟

بةلَآ، رِازاندنةوةى جيهان بةم دروست‏كراوة جوان و خنجيلانانة و..

داطيرساندنى خؤر و مانط تياى‏دا بة ضةشنى ضرا و..

رِاخستنى سفرةى طؤى زةوى بؤ نيعمةتةكان و، ثرِكردنى ئةو سفرةيةش لة خؤشترين و بةتام‏ترين خواردةمةنيى بةلةزةتى جؤراوجؤر و..

ئامادةكردنى‏درةختة بةردارةكان لة شيَوةى ضةند قاث و دةفريَك‏دا، كة هةموو وةرزيَك تازة دةبنةوة..

هةموو ئةمانة، سةخاوةت و دةست‏رِةنطينى و بةخشندةيى‏يةكى بآ‏سنوور دةردةخةن.

جا ئةم ضةشنة بةخشندةيى و سةخاوةتة رِةهاية و، ئةم جؤرة طةنجينة لةبن‏نةهاتووانة و، ئةم تةرزة ميهرةبانى‏ية فراوان و هةمةلايةنطيرة.. دةبآ ميوانخانةيةكى هةميشةيى و خانةيةكى بةختةوةريى هةتاهةتايىيان ببيَت كة هةر شتيَك دلَى مرؤظ حةزى لـآ بكات و دةروونى بؤى بشنيَت، تياى‏دا ئامادة كرابيَت. ئنجا = بآ هيض طومانيَك = داخوازى ئةوةيشن كة لةزةت‏بةرانى ئةو خانةى بةختةوةرى‏ية هةر بة هةميشةيى و هاودةم لةطةلأ ئةو بةختةوةرى‏ية هةتاهةتايى‏يةدا بميَننةوة، تاكو بة تةواوى لة ئازارى نةمان و جودايى دوور و ثاريَزراو بن، ضونكة هةروةك نةمانى لةزةت مرؤظ طرفتارى ئازار دةكات، بة هةمان جؤريش نةمانى ئازار لةزةتى دةرخوارد دةدات. دةى خؤ = بآ هيض طومانيَك = ئةم ضةشنة سةخاوةتة هةرطيز بوارى ئازاردانى ميوانةكانى خؤى نادات.

واتة: "بةخشندةيى" داخوازى بوونى بةهةشتيَكى هةميشةيى‏ية‏‏ و،‏ داواكارى هةتاهةتايى‏بوونى ئةوانةيشة كة موحتاجى ئةو بةهةشتةن و تياى‏دا دةميَننةوة، ضونكة:

سةخاوةت و بةخشندةيى رِةها، داخوازى ضاكة و بةخششى رِةهان..

ضاكة و بةخششى بآ‏كؤتاييش، داواكارى ئةوةية كة هةموو ئةو كةسانةى ضاكةيان لةطةلأدا كراوة و نيعمةتيان دراوةتآ، بؤ "هةتاهةتايى" منةتبار و بةهرةمةندى ئةو نيعمةتانة بن كة ثيَيان‏ بةخشراوة..

ئةمةش داخوازى بةردةوامى و هةميشةيى نيعمةت‏بةخشينة بةو كةسانةى كة شايستةى ضاكة لةطةلأ كردنن، تاكو شوكرانةبذيَرى و سوثاسطوزارى و بةرخورداربوونى خؤيان لةو نيعمةتانة = لة ئاستى ئةو نيعمةت‏بةخشينةدا = دةرببرِن. دةنا ئةو لةزةتة كةمةى ئةم ماوة كورتةى دنيا، كة يةكسةر نةمانى بة دوادا ديَت، هةرطيز لةطةلأ داخوازى‏يةكانى ئةم سةخاوةت و بةخشندةيى‏ية رِةهايةدا رِيَك‏ ناكةويَت.

ثاشان سةيرى ثيشانطاكانى طشت لايةكى جيهان بكة، كة هةر هةموويان ديمةنيَك لة ديمةنةكانى سنعةتى خواى طةورة ثيَك‏دةهيَنن.. سةرنج لةو بةياننامة و رِاطةياندنة ثةروةردطاريانة بدة[4] كة رِووةك و زيندةوةرانى سةر رِووى زةوى هةلَيان‏طرتوون.. طوآ لةو بانطةوازكار و شارةزايانة رِابطرة كة وا خةلَكى بؤ لاى طشت لايةنةكانى جوانيى ثةروةردطاريان بانط‏ دةكةن و، بريتين لة: ثيَغةمبةران = درووديان لةسةر بيَت = و ئةوليا و ثياوضاكان و، بزانة ضؤن هةموو ئةوانة سنعةتى ناوازةى ثةروةردطار لة بةرضاوان‏دا دةردةخةن و سةرنجى خةلَكيى بؤ لا رِادةكيَشن و، بةمةش رِيَنمايى طشت ئةو خةلَكة دةكةن بؤ بينينى كةمالَى سنعةتى خواوةندى شكؤمةنديان!

كةواتة بنياتنةر و دروستكةرى ئةم جيهانة، داراى "كةمالأ"يَكى نهيَنى و بآ‏ ويَنة و مةزنى ئةوتؤية كة هةستى سةرسوورِمان لاى سةرنجدةرانى بورووذيَنيَت و، دةيةوآ لة رِيَى ئةم بةديهاتووة ناوازانةيةوة ئةو كةمالَة ثةنهانةى خؤى ئاشكرا بكات، ضونكة كةمالَى ثةنهانى بآ‏خةوش و دوور لة ناتةواوى دةبآ لة بةرضاوى كةسانى بينةرى سةرسوورِماوى نرخ‏شناس و قةدرزان‏دا دةربخريَت و ئاشكرا بكريَت. ئنجا "كةمالَى هةميشةيى"ش داخوازى دةركةوتنى هةميشة و بةردةوامة و، ئةمةش = لة خؤى‏دا = داواكارى بةردةوام‏بوونى ئةوانةية كة قةدرى دةزانن و نرخ‏شناس و رِيَزلـآطرى ئةو كةمالَةن، ضونكة ئةو سةرنجدةرة سةرسوورِماوةى كة مانةوةكةى بةردةوام و هةميشةيى نةبيَت، بة تةواوى ئةو كةمالَةى لةبةرضاو دةكةويَت و هيض نرخ و بةهايةكى ئةوى لة لا ناميَنيَت[5]. ثاشان ئةم

بوونةوةرة سةير و، بآ‏ويَنة و، وردةكار و، رِةنطين و، ناوازانةى كة بة هةموو طؤشة و لايةكى ئةم طةردوونةدا بلآوبوونةتةوة، بة رِوونى و ضةشنى ئةوةى كة رِووناكيى رِؤذ دةبآ بة بةلَطةى بوونى خؤر، ئةم بوونةوةرانةش بة هةمان ضةشن بةلَطةن لةسةر لايةنة قةشةنطةكانى ئةو جوانى‏ية مةعنةوى‏يةى كة هيض شتيَك نى‏ية هاوويَنةى بيَت و، لة هةمان كاتيش‏دا = ئةو بوونةوةرانة = رِووة خنجيلة و ناسكؤلَةكانى جوانيى ثةنهانى بآ‏ويَنةت ثيشان‏دةدةن[6].

ثاشان درةوشانةوةى ئةو جوانى و قةشةنطى‏ية خاويَن و رِةنطينةش = بآ هيض طومانيَك = ئاماذة بؤ بوونى ضةندين طةنجينةى ثةنهان دةكةن كة وان لة نيَوان هةموو = تةنانةت يةك‏بةيةكى = ناوة جوانةكانى خواى طةورةدا.

جا هةروةك ئةو "جوانى"ية ثةنهان و بةرز و بآ‏ ويَنةية داواكارى ئةوةية كة لة ئاويَنةى جوانى‏دةرةوةدا جوانى‏يةكانى خؤى ببينيَت و، لةناو ئاويَنةى خاوةن هةست و نةستان و تاسةمةند و موشتاقانى جوانيش‏دا سةيرى نرخ و بةها و ثيَوةرةكانى جوانيى خؤى بكات.. بة هةمان جؤريش دةيةويَت ئةو جوانى‏يةى دةربكةويَت و بدرةوشيَتةوة تاكو بة ضاوى كةسانى تريش جوانى‏ية خؤش‏ويستراوةكةى خؤى ببينيَت. واتة: دةبآ لة دوو رِووةوة سةيرى جوانيى رِةهاى ئةو بكرآ و ببينريَت:

يةكةم: بينينى ئةو جوانى‏ية لة لايةن خؤيةوة، لة ضةندين ئاويَنةى جؤراوجؤر و رِةنطاورِةنط‏دا..

دووهةم: بينينى ئةو جوانى‏ية بة ضاوى سةيركةرانى تاسةمةند‏‏ و‏، سةرسوورِماوى تامةزرؤ و نرخ‏شناسى ئةو جوانى‏ية.

واتة: "قةشةنطى" و "جوانى" داخوازى ئةوةن كة "ببينريَن" و "ثيشانيش بدريَن".

ئةم بينين و ثيشاندانةش داواكارى ئةوةن كة كةسانى بينةر و موشتاق و نرخ‏شناس و سةرسوورِماوى خؤيان هةبيَت.

جا مادةم ئةو "قةشةنطى" و "جوانى"ية، هةميشةيى و هةتاهةتايين، ئةوا دةبآ كةسانى تاسةمةند و نرخ‏زانيشيان = وةك خؤيان = هةميشةيى و هةتاهةتايى بن، ضونكة جوانيى بةردةوام و هةميشةيى، بة موشتاق و تاسةمةندى لةناوضووى فانى رِازى نابيَت!

لةبةر ئةوة، ئةو بينةرةى كة هةست بة نةمان دةكات و برِيارى "نةطةرِانةوةى بؤ ذيان"ى لةسةر خؤى دةركردووة، تةنها بة بيركردنةوةى لةو نةمانة، خؤشةويستى‏يةكةى بةرامبةر بةو جوانى‏ية دةبيَت بة: دوذمنايةتى و.. سةرسوورِمانةكةى بة: طالَتةثآ‏كردن و.. رِيَزليَنانةكةشى بة: ئيهانة و سووكايةتى. ضونكة مرؤظى خؤويستى خؤثةرست هةروةك دوذمنايةتيى ئةو شتانة دةكات كة نايان‏زانيَت و ثةىيان ثآ‏نابات، بة هةمان جؤر دوذمنى ئةو شتانةيشة كة دةستى نايان‏طاتآ! لة ئةنجامى ئةمةيشةوة دوذمنايةتى و، رِق و، قين و، ئينكارى بةرامبةر بةو جوانى‏ية لة ناخى خؤى‏دا هةلأدةطريَت، كة دةبوو بة خؤشةويستيى بآ‏كؤتايى و شةوق و تاسةى نةبرِاوة و سةرسوورِمانى بآ‏سنوور و شايانى خؤى، ثيَشوازى بكراية.

ئا ليَرةدا تآ‏دةطةين كة بؤضى مرؤظى "كافر" دوذمنى خواى طةورةية.

‏جا مادةم:

ئةو "سةخاوةتة" بآ‏سنوورةى كة لة بةخشندةيى ئةودا هةية و..

ئةو "جوانى و قةشةنطى"يةى كة هاوويَنةيان نى‏ية و..

ئةو "كةمالأ"ةش كة هيض ناتةواوى‏يةكى تيَدا نى‏ية.

داخوازى:

هةميشةيى‏بوونى شوكرانةبذيَرةكان و.. مانةوةى نرخ‏شناسة موشتاقةكانيانن..

ئةمة لة لايةكةوة..

لة لايةكى تريشةوة، كؤض‏كردن و ون‏بوونى بة ثةلة و خيَراى هةموو يةكيَكى ئةو خةلَكة لةم ميوانخانةيةى دنيادا بة ضاوى خؤمان دةبينين،‏ بآ ئةوةى لة تام و لةزةتى ضاكةكارى‏يةكانى ئةو "سةخاوةتمةندى"ية بةرخوردار ببيَت جطة لة ئةندازةيةكى كةمى وا نةبيَت كة ئيشتيهاى ببزويَنيَت و.. لة نوورى ئةو "جوانى" و "كةمالأ"ةش بةهرةمةند نابيَت‏و ترووسكايى‏يةكى كتوثرِى نةبيَت ضيى‏ترى لـآ نابينيَت..

مادةم واية.. ئةوا = بآ هيض طومانيَك = ئةو كؤض و طةشتةى ئةوان بةرةو ضةندين باخضة و ديمةنى هةميشةيى و هةتاهةتايى ئةوتؤية كة ئيتر نةمانى بة دوادا نةيةت.

ثوختةى ئةم قسانة:

هةروةك ئةم جيهانة لة رِيَى بوونةوةرةكانى ناويةوة بةلَطةيةكى طومان‏نةهيَلَة لةسةر: "بوون"ى دروستكةر و بةديهيَنةرى كةريم و شكؤمةندى خؤى.. بة هةمان جؤر، سيفةتة ثيرؤز و خاويَنةكانى ئةو خواوةندة و ناوة جوانةكانيشـى بةلَطةيةكى بآ‏طومانن لةســةر خانة و لانةى "ئةو دنيا" و، داخوازى دةبن.

رِاستيى ثيَنجةم

دةرطاى: "شةفةقةت" و "بةندايةتيى محـمد، صلى الله عليه وسلم "

كة درةوشانةوةى ناوى: "المجيب" و "الرحيم"ى خواى طةورةية

ئايا دةطونجآ ثةروةردطاريَكى خاوةنى "ميهرةبانيى فراوان" و "شةفةقةتى نةبرِاوة"ى ئةوتؤ كة نهيَنىترين ثيَداويستيى بضووكترين بةديهيَنراو ببينيَت و، بة سؤز و ميهرةبانى‏يةكى فراوانى لةبن‏نةهاتوو بةهانايةوة برِوات، بة رِادةيةك كة ئةو بةديهيَنراوة هةر بةخؤيشى نةزانيَت كة ضؤن ئةو ثيَداويستى‏يةى بؤ ئةنجام‏ دراوة.. ثةروةردطاريَك كة ئةسثايى‏ترين دةنطى شارراوةترين بوونةوةر ببيستيَت و فرياى بكةويَت و.. بةدةم داواكارى و نزاى هةموو ئةوانةيشةوة برِوات كة ض بة زمانى حالأ و ض بة زمانى طوفتار، ليَى‏ دةلالَيَنةوة..

ئايا دةطونجآ ئةم ثةروةردطارة "بةدةنطةوةهاتوو" و "ميهرةبان"ة، طرنطترين ثيَداويستيى مةزنترين بةندة و خؤشةويستى ناو بةديهاتووانى خؤى[7] جآ‏بةجآ نةكات و، بة هاناى داواكارى‏يةكةيةوة نةرِوات و فرياى نةكةويَت؟

ئةوةتا ثةروةردةكردنى رِيَك و ناوازة و جوانى بيَضووان و لاوازانى ناو زيندةوةران و ذياندنيان بة ئاسانى و نةرم‏ونيانى‏يةكى ئاشكرا، ئةوةمان بؤ دةردةخات كة خاوةنى ئةم بوونةوةرة بة ثةروةردطاريَتى‏يةكى ئةوتؤ دةيانخاتةطةرِ و بةرِيَوةيان‏دةبات كة داراى ميهرةبانى‏يةكى بآ‏سنوورة. جا ئايا ذيريى مرؤظ باوةرِ بةوة دةكات ثةروةردطاريَتى‏يةكى ئاوا كة خاوةنى كةمالَى شةفةقةت و سؤز و ميهرةبانى‏ية، داواكارى و نزا و لالآنةوةى بةرِيَزترين بةديهيَنراوى خؤى ئةنجام‏ نةدات؟

هةروةك ئةم رِاستى‏يةم لة "وتةى نؤزدةهةم"دا رِوون كردةوة، ليَرةش‏دا جاريَكى تر رِوونى دةكةمةوة و دةلَيَم: ئةى ئةو هاورِآ‏يةم كة لةطةلأ نةفسى خؤم‏دا طويَم‏ لـآ رِادةطريت! لة يادتة كة لة ضيرؤكةكةدا وترا: كؤبوونةوةيةك لة دوورطةيةك‏دا سازكراوة و نويَنةريَكى بةرِيَزيش لةوآ‏دا ئامادةية و وتار دةخويَنيَتةوة؟ جا رِاستى و ناوةرؤكى ئةو مةبةستةى كة ئةو ضيرؤكة ئاماذةى بؤ كرد، ئةمةى خوارةوةية:

وةرة = ئةى هاورِآ‏كةم! = با لة ثؤشاكى "كات" خؤمان دابمالَين‏‏‏ و بة "بير" بؤ سةردةمى ثيَغةمبةرايةتى و بة "ئةنديَشة"يش بةرةو دوورطةى ناوبراو برِؤين، تاكو بة ديدار و سةرليَدانى ئةو نويَنةر‏ و ثيَغةمبةرة بةرِيَزة = صلى الله عليه وسلم = شاد و شةرةفمةند ببين لة طةرماوطةرمى ئةو دةمةى كة خةريكى ئةنجامدانى كار و ئةركى سةرشانيةتى.

برِوانة! هةروةك بة "ثيَغةمبةرايةتى‏يةكةى" و ئةو هيدايةت و رِيَنمايى‏يةى لةطةلأ خؤى‏دا هيَناى، بوو بةهؤى بةختةوةريى طرؤى مرؤظ، هةر ئةويشة كة بة "ثارِانةوة" و "بةندايةتى"يةكةى داواكارى هاتنةديى بةختةوةريى هةميشةيى و بةهةشتى بةرينة.

برِوانة ئةم ثيَغةمبةرة مةزنة = صلى الله عليه وسلم = داواى ضى دةكات؟! ئةوةتا داواى بةختةوةريى هةميشةيى دةكات. ئةم داواكارى‏يةشى لةناو نويَذيَكى وةها طةورة و طشتى و ثةرستشيَكى بةرز و هةمةلايةنطيرى ئةوتؤداية كة دةلَيَى سةرجةمى خةلَكى دوورطةى عةرةب و تةنانةت تيَكرِاى طؤى زةوى لة ثشت‏ سةريةوة نويَذيان دابةستووة و هةمان لالآنةوةى رِةنطين‏‏ و بةكولَى ئةو دووثات دةكةنةوة، ضونكة هةروةك بةهؤى يةك‏بوونى بناغةكانى ئيمان لاى طشت ثيَغةمبةران = درووديان لةسةر بيَت = نهيَنيى بةندايةتيى هةموو ئةو ثيَغةمبةرانة لة نيَوان بةندايةتى‏يةكةى ئةودا يةكيان‏طرتووة، بة هةمان جؤريش بةندايةتيى هةموو كةسانى نةتةوةكةيشى كة لة دواى خؤى هاتوون و ديَن، تيَكرِا لة ناوةندى بةندايةتى‏يةكةى ئةو ثيَغةمبةرةدا = صلى الله عليه وسلم = كؤبوونةتةوة.

كةواتة ئةو ثيَغةمبةرة ئازيزة = صلى الله عليه وسلم = لة رِاستى‏دا ئيمامى نويَذيَكى تابلَيَى مةزنة و، لةطةلأ كةسانيَكى يةكجار زؤر و زةبةندةدا لالآنةوةيةكى تةواو طةرم و بةكولأ لة دةرطانةى ثةروةردطارى ميهرةبان‏دا ثيَشكةش دةكات. وةك بلَيَى هةموو ئةو كةسانةى كة نوورى ئيمان رِووناكيى ثآ‏ بةخشيون، هةر لة سةردةمى حةزرةتى ئادةمةوة = دروودى لةسةر بيَت = تا ئيَستا‏‏ و تا رِؤذى قيامةتيش، جةماعةتيان لة ثشت‏ سةريةوة دابةستووة‏‏‏ و هةر هةموويان "ئامين" بؤ دوعاكةى ئةو دةلَيَن‏ و‏ دووثاتى‏ دةكةنةوة[8].

برِوانة كة ضؤن داواكارى و ثيَداويستى‏يةكى طشتيى وةك: ثيَويستيى "مانةوة" و "نةمرى" لة خواى طةورةى داوا دةكات! ئةو دوعا و داواكارى‏يةى كة نةك تةنها زةوى‏نشينان بةلَكو ئةهلى هةموو ئاسمانةكان و تةنانةت طشت بوونةوةرانيش تياى‏دا بةشدارن‏و تيَكرِا بة زمانى حالأ دةلَيَن: "ئامين.. ئامين، ئةى خواى ثةروةردطارمان! دوعاكةى طيرا بكة و ئيَمةش وةك ئةو ليَت دةثارِيَينةوة و هةمان خواست و لالآنةوةت ثيَشكةش دةكةين".

ثاشان بؤى برِوانة! وا بةوثةرِى نةرم‏ونيانى و، خةمبارى و، خؤشةويستى و، ثآ‏داطرتن‏و، تاسةمةندى‏ و، لالآنةوةى بةكولأ و، تكاكارى‏يةوة داواى ئةو مانةوة و بةختةوةرى‏ية دةكات، بة ضةشنآ كة خةم و ثةذارةى سةرانسةرى طةردوونيشى هةذاندووة‏و خستوونيةتة مةراق و طريانةوة و لةطةلأ خؤى‏دا بةشدارى ئةو دوعايةى كردوون.

ثاشان بة وردى برِوانة و سةرنج بدة! بزانة كة ئةو ثيَغةمبةرة خؤشةويستة = صلى الله عليه وسلم = لةبةر ئامانج و مةبةستيَكى طةلـآ بلَند و مةزن داواى ئةو بةختةوةرى‏ية هةميشةيى‏ية دةكات، تاكو مرؤظ و سةرجةمى بوونةوةران لة خليسكان و شؤرِبوونةوةيان رِووةو ثلة نزمةكان = كة نةمان و تياضوونى موتلَةق و بةزايةضوون و بآهوودةيى‏ية = رِزطار بكات و بةرةو مةزنترين و بةرزترين ثلةى بلَند و بالآيان ببات كة: ثايةبلَندى و، مانةوة و، ئةرك‏طرتنةئةستؤ‏و، وةرطرتنى بةرثرسيارى‏ية، تاكو شايستةيى ئةو ثلةية و شةرةفمةنديى ثايةى: "نووسراوى صةمةدانى"ى خواى طةورة بةدةست‏ بهيَنن.

برِوانة! ضؤن وا بة هاوار و طريان و لالآنةوةى بةكولأ و تكاى هةلَقولآوى ناخى دلَةوة داواى يارمةتى دةكات، بة رِادةيةك كة دةلَيَى هةموو بوونةوةران، بةلَكو هةموو ئاسمانةكان، تةنانةت عةرشى مةزنى خواوةنديش، بة دةنطى ثارِانةوةكةى ئةو دةزرنطيَنةوة‏و، شةوق و تاسةى هةموو ئةوانةشى بؤ نزاكةى خؤى هةذاندووة و واى‏ لـآ كردوون كة ئةوانيش ثرِ بة دةم بلَيَن: "آمين.. اللّهم آمين" [9].

برِوانة! ئةوةتا "بةختةوةرى" و "مانةوةى هةتاهةتايى" لة زاتيَكى بةتواناى بيسةرى سةخاوةتمةند و زاناى بينةرى ميهرةبان داوا دةكات، لة كةسيَك كة شاراوةترين ثيَويستيى لاوازترين بةديهيَنراو دةبيستيَت و بة ميهرةبانيى خؤى فرياى‏ دةكةويَت و بةهانايةوة دةرِوات، هةرضةند ئةو دوعا و ثارِانةوةيةشى بة زمانى حالأ بووبيَت.. بةلَآ، بة دانايى و بةسيرةت بة هانايةوة دةرِوات و بة زاناييش فرياى‏ دةكةويَت، ئةمةش لة رِادةيةكى وةهاداية هيض طومانيَك لةوةدا ناهيَلَيَت كة ئةو ضاوديَرى‏ية لةسنووربةدةر و بآ‏ويَنةية، تةنها لة لايةن يةكيَكى بيسةر و بينةرةوةية و، ئةو كارسازى و رِيَكخستنة وردةش تةنها هى يةكيَكى كةريمى ميهرةبانة.

بةلَآ، ئةم ثيَغةمبةرةى كة مايةى شةرةفمةنديى طرؤى مرؤظ و شانازيى سةرجةمى بوونةوةرانة و تاقانةى بآ‏ويَنةى طةردوون و زةمانة‏‏‏ و، ثيَشةوا و سةرقافلَةى طشت حةشاماتى نةوةى ئادةمة و ثيَشيان‏كةوتووة و بةرةو عةرشى ئةعزةم بردوونى و لةوآ دةستةكانى بةرز كردووةتةوة و بة دوعا و نزايةكى طشتى و بةكولَى حةقيقةتى بةندايةتيى ئةحـمةدى = كة ثوختةى بةندايةتيى مرؤظايةتى‏ية = دةلالَيَتةوة.. ئايا ئةم ثيَغةمبةرة مةزنة = صلى الله عليه وسلم = ضيى دةوآ و لة ثارِانةوةكةى‏دا ضى دةفةرمويَت؟.. دةبا طويَى لـآ رِابطرين.. ئةوةتا داواى بةختةوةريى هةميشةيى و مانةوةى هةتاهةتايى ناو خانةى نةمرى بؤ خؤى و نةتةوةكةى دةكات.. داواى بةهةشت و نيعمةتةكانى ناو بةهةشت دةكات.. بةلَآ، ئةو ثيَغةمبةرة ئازيزة = صلى الله عليه وسلم = لةطةلأ ناوة جوانةكانى خواى طةورةدا، كة بةو جوانى‏يةيان لةناو ئاويَنةى بوونةوةران‏دا دةدرةوشيَنةوة، داواى ئةو بةهةشتة دةكات و، ئةو ناوانةش دةكاتة هاودةم و تكاكارى داوا و لالآنةوةكةى.

ئايا طةر هيض كام لةو هؤ داواكارة زؤر و زةبةندة و لةذمارةبةدةرانةى هاتنى قيامةتيش لة كايةدا نةبن، هةر تةنها يةك دوعا و لالآنةوةى ئةم ثيَغةمبةرة بةرِيَزة = صلى الله عليه وسلم = سةروزيادى هيَنانةديى ‏‏بةهةشت نى‏ية؟! كة ئةمةش كاريَكة بة ئةندازةى ئاسانيى ذياندنةوةى زةوى لة وةرزى بةهاردا بة لاى بةديهيَنةرى ميهرةبانةوة سووك‏ و ئاسانة[10]؟

بةلَآ، ئةو كةسةى كة رِووى زةويى لة بةهاردا كردووة بة نموونةيةكى بةرجةستة لةسةر هاتنةديى حةشر و، بة توانستى رِةهاى خؤيشى سةدان نموونةى ئةو حةشرةى لة وةرزى بةهاردا بةدى‏هيَناوة و ثيَش‏ضاوى خستوون.. ئةو كةسة، بةديهيَنانى بةهةشتى ضؤن بةلاوة كاريَكى طران دةبيَت؟

كةواتة هةروةك "ثيَغةمبةرايةتى"يةكةى ئةو ثيَغةمبةرة صلى الله عليه وسلم بوو بةهؤى دروست‏كردن و بةديهيَنانى ئةم خانةى تاقيكردنةوةيةى دنيا و رِوونكردنةوةى نهيَنيى: "لولاكَ لولاكَ لمَا خَلقْتُ الأفلاكَ" [11].. "بةندايةتى"يةكةيشى بووة بةهؤى بةديهيَنانى خانةى بةختةوةريى هةميشةيى ئةودنيا..

جا ئايا دةطونجآ ئةم رِيَك‏وثيَكى‏ية ناوازةيةى جيهان كة عةقلآنى مةست و سةرسام كردووة و..

ئةو سنعةتة وردانةى خواوةند و..

جوانيى ثةروةردطاريَتى‏ية هةمةلايةنةكةى و.. ميهرةبانى‏ية فراوانةكةى..

بة طيرانةكردنى دوعا و لالآنةوةكةى ئةو ثيَغةمبةرة خؤشةويستة، بة ئاكاميَكى وةك: ناشيرينى و، ستةمى يةكجار سةخت و، فةوزا و، بةرباديى سةرانسةرى و بآ‏سنوور رِازى ببن كة ئةنجاميَكى حةتمى و بآ‏طومانى ئةو طيرانةكردنةية؟

واتة ضاوديَريى طرنطترين و ثيَويست‏ترين خواست و ئارةزوو نةكات و طويَى لـآ نةطريَت و نةيهيَنيَتةدى؟ لة كاتيَك‏دا كة بةوثةرِى بايةخ‏‏ثيَدانةوة ضاوديَريى سادةترين و بضووكترين ئارةزوو دةكات و، كزترين و نزمترين دةنط دةبيستيَت و، ثيَداويستيى هةموو كةسيَكى موحتاجيش جآ‏بةجآ‏ دةكات؟

نةخيَر.. هةزار هةزار جار نةخيَر.. جوانيى ئاوا، هةرطيز بة ناشيرين‏كردن و ئالَؤزاندن رِازى نابيَت و نايةوآ لةكةى ناشيرينيى بةربكةويَت[12].

كةواتة، ئةم ثيَغةمبةرة = صلى الله عليه وسلم = هةروةك بة "ثيَغةمبةرايةتى"يةكةى دةرطاى دنياى كردووةتةوة.. بة "بةندايةتى"يةكةيشى بؤ خواى طةورة، دةرطاى ئةو دنياى خستووةتة سةرثشت.

عليه صلوات الرحـمن ملء الدنيا ودارالجنان.

اللّهم صلّ وسلّم على عبدك ورسولك، ذلك الحبيب الذي هو سيّدُ الكونَينِ، وفخرُ العالميَنِ، وحياةُ الدّارَينِ، ووسيلةُ السّعادتَينِ، وذوالجناحَينِ، ورسولُ الثقلَينِ، وعلى آلهِ وصحبهِ أجـمعين، وعلى إخوانهِ من النبيين والمرسلين.

آمين.

رِاستيى شةشةم

دةرطاى: "مةزنى" و "هةميشةيى"

كة درةوشانةوةى ناوى: "الجليل" و "الباقي"ى خواى طةورةية

ئايا دةطونجآ ثةروةردطاريَكى مةزنى ئةوتؤ كة طشت بوونةوةران هةر لة خؤرةكان و ئةستيَرة زةبةلاحةكانةوة تا دةطاتة درةختةكان و طةرديلةكان، تةنانةت لةوان بضووكتريش، ضةشنى بةرِيَوةبردنى سوثا، بةرِيَوة ببات و لة كار و ئةرك و فةرمانبةريى ئةستؤيان‏دا بيانخاتةطةرِ.. ثةروةردطاريَكى ئاوا مةزن، دةستةلآتى خؤى تةنها بةسةر ئةو هةذارة فانى و لةناوضووانةدا بنويَنيَت كة ذيانيَكى كةم و كاتى لةم ميوانخانةيةى دنيادا بةسةر دةبةن و، ئيتر مةلَبةنديَكى بةرز و هةميشـةيى و خانةيةكى هةتاهةتايى ئةوتؤ دروسـت نةكات كة شايان و شايستة و خولطةى ثةروةردطاريَتيى مةزنى خؤى بيَت؟!

خؤ ئةو شتانةى ئيَمة لة طةردوون‏دا دةيان‏بينين، ضةشنى:

ئةو كاررِايى‏كردنة هةرةمةزنانةى كة لة طؤرِينى وةرزةكاندان و..

دةستكارى و هةلَس‏وكةوتة طةورةكانى ويَنةى: بةطةرِخستنى ئةستيَرةكان و..

ذيَربارخستن و رِام‏كردنى سةرسوورِهيَنةرانةى ضةشنى: بةكارهيَنانى "زةوى" بة ويَنةى لانك و "خؤر"يش لة شيَوةى ضرادا و..

ئالأوطؤرِة فراوانةكانى وةك: زيندووكردنةوة و ئارايشت‏دانى زةوى، لة دواى مردن و وشك‏بوونى..

هةموو ئةم كارة مةزنانة، بة رِوونى بؤمان دةردةخةن كة ثةروةردطاريَتى‏يةكى طةلـآ مةزن لة ثشت ثةردةى ئةو كاروبارانةوة هةية و، بةو دةستةلآتة مةزنةى خؤى بةسةر هةموو ئةوانةدا زالأ و فةرمانرِةواية.

جا دةستةلآتداريى ثةروةردطارىيانةى ئاوا مةزن = بآ هيض طومانيَك = داخوازى بوونى رِةعيةت‏طةليَكى وةهاية كة شياوى مةزنيى ئةو بن و، داواكارى ضةند ئاويَنةيةكى رِةنط‏دةرةوةى طونجاوى ئةوتؤية كة ئةو دةستةلآتة طةورةيةيان تيَدا دةربكةويَت. كةضى دةبينين: ئةو رِةعيةت و بةندانةى كة لة هةموان زياتر تايبةتكاريى ئاوا شياويان تيَدا جةم بووة، لةم ميوانخانةيةى دنيادا بة "ماندوويى" و "بةجؤريَكى كاتى" كؤبوونةتةوة.. خودى ميوانخانةكةش رِؤذانة ثرِ دةكريَت و خالَييش دةكريَتةوة و.. رِةعيةتةكانيش تةنها بة ئةندازةى ماوةى ئةنجامدانى تاقيكردنةوة و ئةركى سةرشانيان نةبآ، زياتر لةم طؤرِةثانى تاقيكردنةوةيةدا ناميَننةوة.. تةنانةت خودى طؤرِةثانةكةش هةموو سةعاتيَك ئالأوطؤرِى بةسةردا ديَت! كةواتة ئةو بةندة و رِةعيةتانةى ئيَستا ليَرةدان، تةنها ضةند خولةكيَكى ديارى‏كراو (بؤ مةبةستى بينينى نموونةى نيعمةتة بةنرخةكانى بةديهيَنةرى شكؤمةنديان) لةم ثيشانطايانةى بازارِى جيهان‏دا، رِادةوةستن و.. بؤ ئامانجى بازرطانيش = لةم ثيشانطا مةزنةدا = تةنها سةيريَكى سنعةتة ناوازةكانى خواوةند دةكةن و، ثاشان دةرِؤن و لة بةرضاودا ون دةبن. بطرة خودى ثيشانطاكةش لة هةموو خولةكيَك‏دا دةطؤرِيَت و وةك بارى ثيَشووى ناميَنيَت، ئةوةتا هةركةسيَك دةرِوات ناطةرِيَتةوة و ئةوةش كة تازة ديَتة ناوى وةك ئةوةى ثيَشوو كؤض دةكات.

ئةم بارة سةرسوورِهيَنةرة، بة ئاشكرا و بة ضةشنيَكى طومان‏برِ، دةرى‏دةخات كة لة ثشتى ئةم ميوانخانة فانى‏ية و ثاش ئةم طؤرِةثان و ثيشانطا هةميشة ئالأوطؤرِبوانة، ضةندين كؤشك و تةلارى شايانى ئةو دةستةلآتدارى‏ية هةميشةيى‏ية و.. ضةندةها خانة و لانةى ناو ضةندين باخضةى رِةنطين و.. ضةندان طةنجينةى ثرِاوثرِ لة: ئةسلَة رِاستةقينة و بآ‏طةردةكانى ئةو نموونانةى لةم دنيايةدا دةيان‏بينين، بؤ ئةو رِةعيةتانة ئامادة كراون. كةواتة هةولأ و كؤششى ئيَرة بؤ بةدةست‏هيَنانى ئةوانةى ئةوآ‏ية و، كارمةندى و ئيش‏كردنى ئيَرةش بؤ وةرطرتنى ثاداشتةكةيةتى لةوآ. واتة: هةموو كةسيَك بةثيَى ليَهاتنى و بة طويَرةى تةقالادانى ئيَرةى، بةختةوةرى‏يةكى فراوانى لةوآ دةست‏ دةكةويَت.. طةر نةيدؤرِيَنيَت!

بةلَآ، مةحالَة ئةم ضةشنة ثةروةردطارى‏ية مةزن و هةميشةيى‏ية، تةنها بؤ ئةو رِةعيةتة فانى و زةليل و هةذارانة هاتبيَتة كايةوة.

فةرموو، لة رِوانطةى ئةم نموونةيةوة، بؤ ئةم رِاستى‏ية برِوانة:

وا دابنآ بة رِيَطايةك‏دا دةرِؤيت و، ميوانخانة(ئوتيَل)يَكى طةورة دةبينيت كة ثادشايةكى مةزن لةو سةرةرِآ‏يةدا بؤ ميوانةكانى بنياتى نابيَت و ثارةوثووليَكى طةلـآ زؤريشى لة رِازاندنةوة و ئارايشت‏دانى‏دا خةرج كردبيَت، تاكو شادمانى و خؤشى بة دلَى ميوانةكانى ببةخشيَت و ئةوانيش ثةند و ئامؤذطارى لةو شتانة وةربطرن كة لة ميوانخانةكةدا دةيانبينن.. بةلآم ئةو ميوانانةى كة ديَنة ناوى هةنديَكى يةكجار كةمى ئةو ئارايشتانة نةبآ ضيى‏ترى لـآ نابينن و بةشيَكى تابلَيَى كةمى ئةو نيعمةتانة بةولاوة هيضى‏تريان لـآ ناضيَذن، ضونكة ماوةيةكى كةم تياى‏دا دةميَننةوة و ثاشان ميوانخانةكة بةجآ‏دةهيَلَن، بآ ئةوةى بة كامى دلأ تيَر ببن و تاسة و تينويَتىيان ليَى بشكيَت، جطة لة ويَنةطرتنى شتانى ناو ميوانخانةكة نةبآ كة بة كاميَرايةك ويَنةيان دةطرن. كارطوزار و خزمةت‏طوزارانى خاوةنى ميوانخانةكةش هةمـان كار ئةنجـام دةدةن، ضونكـة بـة وردى و ئةمـانةت ويَنةى هةموو وةستان و جـم‏وجوولَيَكى ميوانةكان دةطرن و تؤماريان دةكةن. ثاشان دةبينيت كة هةرضى رِؤذة ثادشا زؤربةى ئارايشت و رِازاندنةوة بةنرخةكان دةرِووخيَنيَت و نموونةى نوآ بؤ ميوانة تازةهاتووةكانى لة جآيان‏دا دادةنيَت.. ئايا = دواى ئةمة = هيض طومانيَكت لةوةدا دةميَنيَت كة ئةو كةسةى ئةم ميوانخانةيةى لةم سةرةرِآ‏يةدا بنيات‏ ناوة، خاوةنى ضةندين كؤشك و تةلارى بةرز و طةنجينةى ثرِاوثرِى بةنرخى نةبرِاوةية و داراى سةخاوةتيَكى هةميشةيى بآ‏كؤتايى‏ية و، ئةم بةخشندةيى و سةخاوةتةش كة لةم ميوانخانةيةدا ثيَش‏ضاوى دةخات تةنها لةبةر بزواندنى ئيشتيهاى ميوانةكانيةتى بؤ شتانى لاى خؤى و، بؤ مةبةستى بيَداركردنةوة و جوولآندنى خواست و ئارةزووى ئةوانة بؤ ئةو ديارىيانةى كة لاى خؤى بؤى ئامادة كردوون؟

جا ئـةطـةر لة رِوانـطةى ئةم نموونةيةوة سـةرنجـى بارودؤخى ئـةم ميوانخانـةيةى دنيا بدةيت و، بة وردى و وريايى تةواو بؤى برِوانيت، ئةوا بة باشى لةم "نؤ" بناغةيةى خوارةوة تآ‏دةطةيت:

بناغةى يةكةم:

تآ‏دةطةيت كة ئةم دنيايةى وا لة ميوانخانة دةضيَت، خؤى هى خؤى نى‏ية، ضونكة كاريَكى مةحالَة كة هةر خؤى لة خؤى‏دا ئةم شيَوة و شكلَةى طرتبيَتة خؤ، بةلَكو لة رِاستى‏دا ميوانخانةيةكة لةم سةرةرِآ‏يةدا بؤ كاروانى بوونةوةران بة "دانايى" بنيات‏ نراوة و، هةردةم ثرِدةكريَت و ثاشان ضؤلأ دةبيَت.. مةنزلَطايةكى سةرةرِآ‏ية بؤ لادان و حةوانةوة.. ثاشان كؤض‏كردن.

بناغةى دووهةم:

هةروةها تآ‏دةطةيت كة: دانيشتووانى ئةم ميوانخانةية، ميوان و كؤضةرين و، ثةروةردطارة بةخشندةكةشيان بؤ خانةى حةوانةوة‏‏‏ و ئاسوودةيى دةعوةتيان دةكات.

بناغةى سآ‏هةم:

هةروةها تآ‏دةطةيت كة: رِازاندنةوة و ئارايشتةكانى ئةم دنياية، تةنها بؤ لةزةت‏لـآبردن نى‏ية، ضونكة طةر يةك سةعات لةزةتت لة دنيادا ثآ‏ بضيَذن دوايى ضةندةها سةعات ئازارى ليَك‏برِان و جوداييت دةرخوارد دةدةن. ئةوةتا ض لةبةر كةم‏تةمةنيى ئةو يان لةبةر تةمةن‏كورتيى خؤت، تامى ئةو لةزةتانةت لةو ماوة كةمةدا لةبةر ئةوة ثآ‏ دةضيَذريَت كة ئيشتيهات بجوولَيَنن نةك تيَريان لـآ بخؤيت. ضونكة برِ و ئةندازةى ئةو لةزةتانةى ئيَرة، تواناى تيَركردنى تؤيان نى‏ية. كةواتة ئةم ئارايشتة بةنرخة كةم‏تةمةنة، بؤ دةرس و ثةندوةرطرتن[13] و شوكرانةبذيَرى و هاندانى تام‏ضةشتوانيةتى تاكو ئةسلَة هةميشةيى‏يةكةى دةستى خؤيان بخةن و ثيَى بةهرةمةند ببن و.. هةروةها بؤ ضةندين مةبةستى ترى بةرزة.

بناغةى ضوارةم:

هةروةها تآ‏دةطةيت كة: ئةم ئارايشتةى دنيا[14] ضةند ويَنة و نموونةيةكى نيعمةتة ثاشةكةوت‏كراوةكانى ميهرةبانيى خواى طةورةن كة لة بةهةشت‏دا بؤ ئيماندارانى ثاشةكةوت كردوون.

بناغةى ثيَنجةم:

هةروةها تآ‏دةطةيت كة: ئةم دروست‏كراوة فانىيانة بؤ فةنا و لةناوضوون دروست نةكراون و، بؤ ئةوةش بةدى‏نةهيَنراون كة تاوآ ببينريَن و ثاشان هةروا بة مفتة و خؤرِايى برِؤن و لةناوبضن، بةلَكو ليَرةدا كؤكراونةتةوة و بؤ ماوةيةكى كةم جيَى ثيَويستى خؤيان طرتووة تاكو ويَنةيان بطيريَت و واتاكانيان رِابطةيةنن و ئةنجامةكانيان بنووسريَن و، ضةندين ديمةنى هةميشةيى ئةمانى فانى بؤ دانيشتووانى هةميشةيى بةهةشت ئامادة بكريَن و.. بؤ ضةندين مةبةست و ئامانجى ترى جيهانى مانةوة‏‏ و هةتاهةتايى.

لةم نموونةيةى خوارةوة تآ‏دةطةين كة ضؤن شتان بؤ مانةوة بةدى‏هيَنراون نةك نةمان، بةلَكو نةمانة رِوالَةتى‏يةكةيان تةنها بريتى‏ية لة: كارتةواوكردن و، سةربةست‏بوون و، حةوانةوة.. هةروةها تآ‏دةطةين لةوةيش كة ضؤن ئةو شتة لة رِوويةكةوة تيادةضيَت، بةلآم لة ضةندةها رِووى ترةوة دةميَنيَتةوة:

سةرنج لةم طولَة بدة كة يةكيَكة لة وشةكانى توانستى خواى بةديهيَنةر. ئةوةتا ئةم طولَة جوانة ماوةيةكى طةلـآ كةم بة خةندة و شادى‏يةوة بؤمان‏ دةرِوانيَت، ضونكة ثاش ئةو ماوة كةمةى تةمةنى، لة ثشت ثةردة و ئاسؤى نةمانةوة ئاوا دةبيَت. ئةم طولَة = لة رِاستى‏دا = وةك ئةو وشةية واية كة لة زارمان دةردةضيَت و، ثاش وتنى، هةزاران دانة وشةى لةبةرطيراوةى خؤى لة طويَى خةلَكى‏دا دادةنيَت و، دواى ئةنجامدانى ئةركى سةرشانيشى بة ئةندازةى ذمارةى ئةو عةقلآنةى طوآيان ليَى بووة، واتا و ناوةرؤك بةجآ‏دةهيَلَيَت.

بةلَآ، هةروةك ئةو وشةية ئاوةهاية، ئةم طولَةش بة هةمان جؤرة، دواى ئةوةى كة ويَنة رِوالَةتى‏يةكةى لة "بير"ى طشت ئةو كةسانةدا بةجآ‏دةهيَلَيَت كة ديويانة و ثاش دانانى ماهييةتة مةعنةوى‏يةكةى لة تؤوة يةكجار بضووكةكانى‏دا، كؤضى مالَئاوايى لةم جيهانة دةكات. وةك‏ بلَيَى هةموو "بير" و "تؤو"يَك لةوانةى باس كران، لة شيَوةى ويَنةيةكى فؤتؤطرافى‏دا بن بؤ مةبةستى ثاراستنى جوانى و رِازاوة‏‏يى شيَوةى ئةو طولَة و، جيَطايةك بن بؤ بةردةوام‏بوونى مانةوةى.

جا ئةطةر ئةم دروست‏كراوةى كة لة نزمترينى ثلةكانى ذيانداية، ئا بةم ضةشنة مامةلَةى مانةوةى لةطةلأدا بكريَت، دةبآ مامةلَةى مرؤظ ضؤن بآ كة لة بةرزترينى ضينةكانى ذيانداية و خاوةنى رِؤحيَكى هةميشةيى‏ية؟ ئايا ئةم مرؤظة وابةستةى مانةوة و هةميشةيى نابيَت؟ خؤ ئةطةر "ويَنة"ى رِووةكى طولَدارى بةردار و، "ياسا"ى ثيَكهاتنى = كة تا رِادةيةك وةك رِؤح واية = ئاوا بميَنيَتةوة و لة نيَوان ئةو هةموو ئالأوطؤرِة زؤرانةدا بةوثةرِى رِيَك‏وثيَكى لة تؤوةكانى‏دا بثاريَزريَت، دةبآ رِؤحى مرؤظ ضةندة داراى مانةوة و وابةستةى هةميشةيى و هةتاهةتايى بيَت؟ لة كاتيَك‏دا كة = ئةم رِؤحة = ياسايةكى "ئةمرى"ى خاوةن هةست‏ و شعوور و نوورانى‏ية و، خاوةنى ماهييةتيَكى ثيَشكةوتووة و، داراى ذيان و ضةند تايبةتكارى‏يةكى طشتى و هةمةلايةنةية و، بوونى دةرةكى(وجوودى خاريجى)يشى لةبةر كراوة؟!

بناغةى شةشةم:

هةروةها تآ‏دةطةيت كة مرؤظ جلَةوى بؤ بةرةلآ نةكراوة تا ضؤن و لة كوآ‏دا دةيةويَت بة سةربةستى رِابويَريَت. بةلَكو كردارةكانى لةسةر تؤمار دةكريَن و ويَنةيان دةطيريَن و، هةرضى دةكات دةنووسريَت، تاكو لة ئةنجام‏دا بةرثرسيارى كردةوةكانى بيَت.

بناغةى حةوتةم:

هةروةها تآ‏دةطةيت كة: ئةو مردن و ثووكانةوة و ثرتووكانةى دووضارى بةديهيَنراوة ناسكؤلَة و جوانةكانى بةهار و هاوين دةبن، لةناوضوونى تةواوةتى و ئيعدامى هةتاهةتايى نين! بةلَكو لةكؤلأكردنةوةى ئةركةكانيانة دواى ئةنجام‏دانيان و، حةوانةوةيانة لة كار‏‏و فرمانةكان[15] و، شويَن ضؤلأكردن و بواردانة بؤ بةديهاتووة نويَكانى بةهارى ئايندة. كةواتة ئةو مردنةى ئةوان خؤئامادةكردن و شويَن حازركردنة بؤ ئةو بوونةوةرة كارثآ‏سثيَرراوة نوآيانة.

هةروةها مردنى ئةوان، بيَداركردنةوةيةكة بؤ ئةو خاوةن هةستانةى كة "بآ‏ئاطايى" ئةركى ئةستؤيانى لة بير بردوونةتةوة و، "مةستى"ش رِيَى "شوكرانةبذيَرى"ى لـآ طرتوون!

بناغةى هةشتةم:

هةروةها تآ‏دةطةيت كة: بةديهيَنةرة هةميشةيى‏يةكةى ئةم جيهانة فانى‏ية، جيهانيَكى ترى جطة لةمةى هةية، كة جيهانى نةمرى و هةتاهةتايى‏ية و، تاسة و شةوقى بةندةكانى بؤ ئةوآ دةورووذيَنيَت و، بةرةو ئةوآ دةيانداتةبةر.

بناغةى نؤهةم:

هةروةها تآ‏دةطةيت كة: خواوةندى بةخشندةى ميهرةبان، لةو جيهانة فراوانةدا، بة ضةندةها نيعمةتى ئةوتؤ كة: نة بة ضاو بينراون‏‏‏ و نة بة طوآ بيستراون و نة بة دلَى هيض كةسيَكيش‏دا هاتوون، رِيَز لة بةندة دلَسؤز و بآ‏طةردةكانى خؤى دةطريَت.. آمنّا.

رِاستيى حةوتةم

دةرطاى: "ثاراستن" و "ثاريَزطارى"

كة درةوشانةوةى ناوى: "الحفيظ" و "الرقيب"ى خواى طةورةية

ئايا دةطونجآ ئةو "ثاريَزةر" و "ضاوديَر"ةى كة هةرضى شت لة ئاسمانةكان و زةوى و دةريا و وشكايى‏دا هةية، بة رِيَسا و هاوسةنطيى تةواو بثاريَزيَت و طةورة و بضووكى هيض كام لةوانةى لـآ ون نةبيَت.. "ثاريَزطارى" و "ضاوديَرى"ى كردار و رِةفتارةكانى ئةم مرؤظة نةكات كة خاوةنى فيترةتيَكى بةرزة و، ثلةى جآ‏نشينيى سةر زةويى دراوةتآ و، هةلَطرى ئةركى ئةمانةتى هةرة مةزنة؟.. ئايا دةطونجآ ئةو كردةوانةى كة ئةم مرؤظة ئةنجاميان دةدات و ثةيوةندىيان بة ثةروةردطاريَتيى خواوةندةوة هةية و يةخةى ثةروةردطاريَتيى ئةو دةطرنةوة، ئةو ثاريَزةرة نةيان‏ثاريَزيَت و ليَيان‏نةثرسيَتةوة و بة تةرازووى عةدالَةت هةلَيان‏نةسةنطيَنيَت و، ثاداشت و تؤلَةى شايانيش بؤ بكةرةكانيان نةبرِيَتةوة؟ نةخيَر.. خواى طةورة طةلـآ لةوة بةرز و بلَند و مةزن‏ترة.

بةلَآ، ئةو كةسةى كاروبارى ئةم طةردوونة بةرِيَوة دةبات، هةر ئةوة كة هةموو شتيَكى ناويشى بة رِيَسا و تةرازوو دةثاريَزيَت.. رِيَسا و تةرازووش دوو رِووكارى: زانايى و، دانايى و، ويست و، تواناى ئةون. ضونكة ئيَمة بة ضاوى خؤمان دةبينين كة هةرضى دروست‏كراوى ثيَشين و ئيَستا و لةمةولايش هةن هةرهةموويان بةوثةرِى رِيَك‏وثيَكى و تةرازووكارى دروست‏كراون يان دةكريَن، ئةو رِوخسار‏ و شيَوة و ويَنانةش كة هةموو بوونةوةريَك لة دريَذايى ذيانى‏دا دةيانطؤرِيَت لة رِيَك‏وثيَكى‏يةكى طةلـآ ورددان، هةروةك هةموويشيان ثيَكةوة لة نيَوان رِيَسايةكى وردى مةحكةم‏دا دةردةكةون..

هةروةها دةبينين كة ئةو شتانةى كؤتايى بة تةمةنيان ديَت و لةطةلأ ئةم كؤتايى‏هاتنةش‏دا ئةركةكانى ئةستؤيان تةواو دةبن و كؤضى مالَئاوايى لةم جيهانة بينراوة دةكةن، هةموو ئةو شتانة، ثاريَزةرى شكؤمةند ويَنةكانيان هةلأدةطريَت و لةناو زةينةكان‏دا = كة ضةشنى ضةند "لوح المحفوظ"يَكن[16] = و لةو شتانةدا كة وةك ئاويَنةى ميسالى وان، دةيانثاريَزيَت. ئةوةتا زؤربةى ميَذووى ذيانى ئةو كؤض‏كردووة لة تؤوةكانى‏دا دةنووسيَت و لةسةر بةرةكانى‏دا دةيان‏نةخشيَنيَت و، بةم كارةش دريَذة بة ذيانى دةدات و لة ضةندين ئاويَنةى ئاشكرا و ثةنهان‏دا بة ثاريَزراوى هةلَيان‏دةطريَت.. كةواتة هةموو يةكآ لة: بير(ذاكرة)ى مرؤظ و.. بةرى درةخت و.. ناوكى بةر و.. تؤوى طولأ، مةزنيى هةمةلايةنطيريى ثاريَزطارى(الحفيظية) دةردةخةن و رِوونى‏ دةكةنةوة.

ئايا نابينيت لة وةرزى بةهارى فراوان و مةزن‏دا ضؤن ثاريَزطاريى هةموو شتيَكى بةردارو طولَدار دةكريَت و، ضؤن لاثةرِةى تؤمارنامةى ئةو كارانةى تايبةتن بة هةركام لةوان و طشت ياساكانى ثيَكهاتنيان و نموونةكانى ويَنة و شيَوةيان، لة ضةند تؤويَكى كةم‏دا دةنووسريَن و هةلأدةطيريَن و دةثاريَزريَن؟ ثاشان هةر كة بةهارى نوآ ديَتة طؤرِآ هةموو ئةو لاثةرِانة بةثيَى حسابيَكى ورد كة لةطةلَيان‏دا بطونجآ، هةلأدةدريَنةوة و لة شيَوةى بةهاريَكى نويَى مةزنى لةوثةرِى رِيَك‏وثيَكى و دانايى‏دا ديَنةوة ناو جيهانى "بوون"؟

ئايا ئةم كارة مةوداى دةستةلآتدارى و، رِادةى هيَز و تواناى هةمةلايةنطيريى "ثاراستن"و "ضاوديَرى" دةرناخات؟

جا كة لةو كاتةدا ئةم شتة بآ‏بايةخ و كاتى و ئاسايىيانة بةم ئةندازة ورد و هةمة لايةنةية بثاريَزريَن، ئايا ئيتر ئةو ئةنجامة مايةى نيطةرانيى هةموو كةسيَكى ذير نابيَت كة ثاريَزطاريى كردارةكانى مرؤظ نةكريَت و لة لايةن ثةروةردطاريَتيى رِةهاى خواى طةورةوة رِةفتارةكانى نةثاريَزريَن و لةسةرى تؤمار نةكريَن؟.. ئةو مرؤظةى كة خاوةنى ضةندين بةروبوومى طرنطى سةر بة جيهانى ثةنهانى غةيب و دوارِؤذ و جيهانى رِؤحة؟ ئايا دةطونجآ ئةمة ثشت‏طوآ بخريَت و تؤمار نةكريَت؟ نةخيَر..

بةلَآ، لة درةوشانةوةى ئاوا رِوون و ئاشكراى "ثاريَزطارى"يةوة مرؤظ تآدةطات كة: خاوةنى ئةم بوونةوةرانة بايةخيَكى طةلـآ طرنط بة ثاراستن و نووسينةوة و تؤماركردنى هةموو ئةو شت و كاروبارانة دةدات كة لة مولَكى ئةودا رِوودةدةن و، لة فةرمانرِةوايةتى و دةستةلآتداريى ثةروةردطاريَتيى خؤيشى‏دا خاوةنى ئةوثةرِى ضاوديَرى‏‏‏‏ و بايةخ‏ثآ‏دانة، بة ضةشنيَك كة بضووكترين رِووداو يان بآ‏بايةخترين كردار دةنووسيَت و فةرمان بة تؤماركردنى دةدات و، لة ضةندين "دؤسية"ى زؤر و زةبةندةدا ويَنةى هةموو ئةو شتانة دةطريَت كة لة مولَكى ئةودا رِوو دةدةن.

جا ئةم ثاراستنة فراوان و وردانة، بةلَطةى طومان‏نةهيَلَن لةسةر ئةوةى كة تؤماريَك بؤ ليَثرسـينةوةى كردارةكان دةكريَتةوة، بة تايبةت بؤ "مرؤظ" كة بةديهاتوويةكى رِيَزليَطيراوة و بة "سروشت"يش لةسةر ضةندين تايبةتكاريى مةزن خولقيَنراوة.. كردار و رِةفتارةكانى ئةم مرؤظة = كة طةلـآ مةزن و طرنطن = دةبآ رِووبةرِووى تةرازوويةكى هةستيارى سةرنةكةر و ليَثرسينةوةى ورد ببنةوة و، لاثةرِةى تؤمارى كردةوةكانيشى هةلَبدريَنةوة و بخريَنة رِوو.

ئةم مرؤظةى كة بةهؤى: ئةمانةت‏هةلَطرتن و، شةرةفمةندبوونى بة ثلةى جآ‏نشينى، بوو بة خاوةنى رِيَز و ثايةيةكى طةلـآ بلَند و، ئنجا تا ثلةى: ثيَشةوا و شايةتى‏دةر بةسةر بةديهاتووانى تردا بةرزبووةوة، بةوةى كة بوارى ‏درا نويَنةرى كاروبارى بةندايةتى و تةسبيحاتى زؤربةى بةديهيَنراوان بيَت و، لة طؤرِةثانى بةديهاتووة زؤروزةبةندةكان‏دا = بة ناوى ئةوانةوة = يةكتايى خواى طةورة رِابطةيةنيَت و، كاروبارة هةمةكى‏يةكانى ثةروةردطاريَتيش بة ضاو ببينيَت.. ئايا هيض ذيرى‏يةك بةوة قايل دةبيَت كة "ئةم مرؤظة" ثشت‏طوآ بخريَت و بؤ خؤى بة ئارامى لةناو طؤرِةكةى‏دا بنويَت و لة خةو بيَدارنةكريَتةوةو لةسةر طةورة و بضووكى كردةوةكانى ثرسيارى لـآ نةكريَت و، بةرةو طؤرِةثانى "حةشر" نةدريَتةبةر تا لة دادطاى هةرة مةزنى ئةوآ‏دا دادطايى بكريَت؟.. نةخيَر.. نةخيَر.

ثاشان ضؤن دةطونجآ ئةم مرؤظة بةرةو "نةمان" برِوات و لةناو خاك‏دا خؤى بشاريَتةوة و لة دةستى ئةو خاوةن توانستة شكؤمةندة خؤى قورتار بكات كة خاوةنى توانستيَكى وةهاية هةموو ئةو رِووداوانةى لة كاتةكانى ثيَشين‏دا رِوويان داوة و موعجيزةى توانستى ئةون، تيَكرِا دةبن بة شايةت لةسةر هاتنةديى ئةو رِووداوانةش كة لةمةولا و لة كاتةكانى داهاتوودا[17] بة توانستى ئةو، ديَنةدى و رِوو دةدةن.. ئةو توانستةى كة هةرضى سالَة "زستان" و "بةهار"ى هاوضةشنى حةشر و قيامةت دروست دةكات؟

جا مادةم مرؤظ لةم دنيايةدا بة ئةندازةى ثيَويست و بةو رِادةيةى كة شايانيةتى رِووبةرِووى بةرثرسيارى ناكريَتةوة، ئةوا = بآ هيض طومانيَك = رِؤذيَك ديَت كة تياى‏دا بةرةو دادطايةكى هةرة طةورة و بةختةوةرى‏يةكى يةكجار مةزن برِوات و رِووبةرِووى ليَثرسينةوةى شياوى خؤى ببيَتةوة.

رِاستيى هةشتةم

دةرطاى "بةلَيَن" و "هةرِةشة"

كة درةوشانةوةى ناوى: "الجـميل" و "الجليل"ى خواى طةورةية

ئايا دةطونجآ داهيَنةرى ئةم بوونةوةرانة، كة يةكيَكى خاوةن زانين‏‏ و توانستى رِةهاية، ئةو "بةلَيَن" و "هةرِةشانة"ى خؤى نةباتة سةر كة ثةيتا ثةيتا و يةك لة دواى يةك و بة تةواتور طشت ثيَغةمبةران =‏‏‏‏‏‏ درووديان لةسةر بيَت = رِايان‏طةياندووة و، سةرجةمى صدديق و ئةوليا‏‏ و ثياوضاكانيش بة يةكدةنطى شايةتىيان لةسةر داوة؟.. ئايا دةطونجآ ئةو هةوالَة نةباتةسةر و، بةمةش كؤلَةوارى و نةزانى دةرببرِيَت؟.. نةخيَر، خواى طةورة طةلـآ لةوة بةرز و ثايةبلَند و مةزن‏ترة. خؤ ئةو "بةلَيَن" و "هةرِةشانة"ش كة رِاى‏طةياندوون هةرطيز بؤ توانستى ئةو كاريَكى سةخت و قورس نين و، طةلـآ سووك و ئاسانن و ضةشنى ئاسانيى دروست‏كردنةوةى بوونةوةرة لة ذمارةبةدةرةكانى بةهارى ثيَشوو وان كة ض خودى خؤيان[18] و ض بة هاوويَنةيان[19] لة بةهارى داهاتوودا سةرلةنوآ دروستيان دةكاتةوة.

ئنجا بردنةسةرى ئةو بةلَيَنانة هةروةك بؤ ئيَمة و بؤ هةموو شتيَكى تر كاريَكى يةكجار ثيَويستة، بة هةمان‏ جؤر خواستيَكى بةتين و داواكارى‏يةكى ثيَويستى دةستةلآتى ثةروةردطاريَتيى خؤشيةتى، بة ثيَضةوانةى: بآ‏بةلَيَنى‏يةوة كة دذى عيززةتى توانستى ئةوة و ئاوةذووى "هةمةلايةنطيرى" و "رِةهايى"ى زانستيةتى، ضونكة "بآ‏بةلَيَنى" ئةنجامى: بآ‏دةستةلآتى و نةزانى و كؤلَةوارى‏ية!

دةسا ئةى مرؤظى ئينكارى سةرسةخت! ئايا دةزانيت بةم كافرى و ئينكارى‏كردنةت رِادةى نةفامى و مةوداى مةزنيى تاوانةكةت دةطاتة ض ئاستيَك؟ ئةوةتا تؤ دةضيت باوةرِ بة وةهمة درؤينة و، عةقلَة ورِيَنةكار‏‏‏‏ و دةروونة هةلَخةلَةتيَنةرةكةى خؤت دةكةيت و بة رِاستيان دادةنيَيت، كةضى = لة هةمان كات‏دا = كةسيَك بة درؤ دةخةيتةوة كة هةرطيز ناضارى "بةلَيَن شكيَنى" نى‏ية و رِةفتارى ثيَضةوانةى بةلَيَنى خؤى ناكات، تةنانةت ئةو كارة هةر شايانى عيززةت و مةزنيى ئةويش نى‏ية و، هةموو شتيَكى ناو بوونةوةر و طشت ئةو شتانةش كة بة ضاو دةبينريَن تيَكرِا شايةتى لةسةر: رِاستى و "ئةحةققييةتى" ئةو دةدةن‏‏؟! كةواتة تؤ لةطةلأ ئةم بضووكى‏يةى خؤت‏دا تاوانيَكى يةكجار طةورةى بآ‏كؤتايى دةخةيتة ئةستؤى خؤتةوة و، بةم رِةفتارةيشت =‏‏‏‏‏‏ بآطومان = خؤت شايانى تؤلَةيةكى طةلـآ مةزن و سزايةكى هةميشةيى دةكةيت.

بؤ مةبةستى ليَكدانةوة و دةركةوتنى طةورةيى تاوانى مرؤظى كافر، لة فةرموودةى ثيَغةمبةردا = صلى الله عليه وسلم = هاتووة كة: "خرآ"ى هةندآ كةسانى ناو دؤزةخ بة ئةندازةى ضيايةكى مةزن دةبيَت[20].

تؤ، لةم هةلَويَستةت‏دا، وةك ئةو رِيَبوارة نةفامة وايت كة ضاوى خؤى لة ئاستى رِووناكيى خؤردا دةنووقيَنآ و، شويَن ئةنديَشةى خؤى دةكةويَت و، دةيةويَت لة بريى ئةو رِووناكى‏يةى كة ضاوى لة ئاست‏دا نووقاند، ئةو رِآ ترسناكةى بةردةمى بةو ترووسكة كزةى عةقلَى خؤى رِووناك بكاتةوة، كة ضةشنى تروسكايى طولَةستيَرةكان واية لة شةوى تاريك‏دا.

كةواتة، مادةم خواى طةورة بةلَيَنى داوة و.. ئةم طشت بوونةوةرانةش وشةى رِاست و حةقيانةتى ئةون و.. ئةم هةموو رِووداوانةى جيهانيش ضةند نيشانة و بةلَطةيةكى رِاستطؤى ئةون.. ئةوا بة حةتمى بةلَيَنةكةى دةباتةسةر و، دةرطاى دادطايةكى يةكجار طةورة دةكاتةوة و، بةختةوةرى‏يةكى تةواو مةزنيش بة بةندةكانى خؤى دةبةخشيَت.

رِاستيى نؤهةم

دةرطاى: "ذياندن" و "مراندن"

كة درةوشانةوةى ناوى: "الحي القيّوم" و "المحيي" و "المميت"ى خواى طةورةية

ئايا دةطونجآ ئةو كةسةى كة بة ذياندنةوةى ئةم زةوى‏ية زةبةلاحة لة ثاش مردنى و، بة زيندووكردنةوةى ثتر لة سآ‏سةد هةزار بةديهيَنراوانى جؤراوجؤر: "توانست"ى خؤى دةرخستووة، لة كاتيَك‏دا كة زيندووكردنةوةى هةموو يةكآ لةو جؤرانة بة ئةندازةى زيندووكردنةوةى طرؤى مرؤظ مايةى سةرسوورِمانة..

ئةو كةسةى كة يةك بة يةكى بوونةوةرانى لةناو ئةو تيَكةلَى و ثيَكةلَى و ئالَؤزكاوى‏يةدا ليَك‏جياكردووةتةوة و، بةمةش: "هةمةلايةنطيريى زانست"ى خؤى ئاشكرا كردووة..

ئةو كةسةى كة بةهؤى ئةو بةلَيَنانةى سةبارةت بة هيَنانةديى حةشر لة فةرمانة ئاسمانى‏يةكانى‏دا رِاى‏طةياندووة، سةرنجى بةندةكانى خؤى بؤ: "بةختةوةريى هةميشةيى" رِاكيَشاوة..

ئةو كةسةى كة هةموو بوونةوةرانى وةك هاورِآ و هاوشانى يةكتر لـآ كردووة و، لة ضوارضيَوةى فةرمان و ويستى خؤى‏دا بةرِيَوةى بردوون و يةك بة يةكى ئةوانى ذيَربار خستووة و طوآ‏رِايةلأ و رِامى‏كردوون و لة يارمةتى‏دان و هاوكاريى يةكترى‏دا هةلَى‏سوورِاندوون و، بةم كارةش: "مةزنيى ثةروةردطاريَتى"ى خؤى دةرخستووة..

ئةو كةسةى بايةخيَكى تةواو طرنطى بة طرؤى مرؤظ داوة و، لةم ثيَناوةش‏دا هةموو بةروبوومةكانى درةختى بوونةوةرانى لة مرؤظ‏دا بة خةستى كؤكردووةتةوة و، بةم ثآ‏ية مرؤظى كردووة بة ناسك‏ و نيان‏ترين و نازدارترينى بةرةكانى ئةو درةختة ناوبراوة و، لة هةموو بوونةوةرانى تر دوعاى ثتر طيرا دةكات و، طشت شتيَكى بؤ ذيَربار دةخات و، دةيكات بة طفت‏وطؤ لةطةلأكراوى خؤى..

ئايا دةطونجآ كةسيَكى بةتوانا و، ميهرةبان و، زانا و، داناى وا، كة طرنطى‏يةكى ئاوةهاى بةم مرؤظة داوة، قيامةت نةهيَنيَتةكايةوة و حةشر بةدى‏نةهيَنيَت و مرؤظ زيندوو نةكاتةوة؟ يان لة تواناى‏دا نةبيَت؟ ياخود بةرامبةر بة كردنةوةى دةرطاكانى دادطاى هةرةمةزن و بةديهيَنانى بةهةشت و دؤزةخةوة دةستةوسان و كؤلَةوار بيَت؟.. نةخيَر.. هةرطيز وا نى‏ية..

بةلَآ، ئةو ثةروةردطارةى كة كاروبارى ئةم جيهانةى بةدةستة، هةر لةم سةرزةوى‏ية كاتى و تةسكةدا، هةموو ضةرخيَك و هةموو سالَيَك‏‏ و تةنانةت طشت رِؤذيَك، ضةندةها نموونة‏و ويَنة و ئاماذةى حةشر دروست دةكات. بؤ نموونة: لة ضةند رِؤذيَكى حةشرى بةهاردا ثتر لة سآ‏سةد هةزار جؤرى طةورة و درشتى رِووةك و زيندةوةران حةشر دةكات و زيندوويان دةكاتةوة و.. ذيان بة: رِةط و بنجى درةخت و طذوطياكان دةبةخشيَتةوة و.. خودى هةندآ زيندةوةر و هاوويَنةى هةنديَكى تريان دةذييَنيَتةوة و دةيان‏هيَنيَتةوة بؤ بةهارى نوآ. ئنجا هةرضةندةش جياوازى‏ية ماددى‏يةكانى نيَوان تؤوة هةرة ورديلة و بضووكةكان تابلَيَى هةندةكى و لاوةكى و كةمن، كةضى بةوثةرِى وردى‏‏‏ و ليَك‏جياكردنةوة، يةك بة يةكيان زيندوودةكريَنةوة و، بةوثةرِى خيَرايى و لة ماوةى شةش رِؤذ يان شةش حةفتةدا لة يةكتر جودا دةبنةوة و بةرجةستة دةبن. هةموو ئةم كارانةش لةوثةرِى ئاسانى و زؤرى‏دا و، بة رِيَك‏وثيَكيى تةواو و، تةرازووى وردى سةرنةكةر ئةنجام‏ دةدريَن، هةرضةندةش ئةو تؤوانة تيَكةلَى يةكترى بوون.

ئايا ئةو كةسةى كة ئةم كارانة ئةنجام‏ دةدات، هيض شتيَكى بةلاوة طران دةبيَت؟ يان ئايا لة دروست‏كردنى ئاسمانةكان و زةوى لة ماوةى شةش رِؤذدا دةستةوسان دةميَنيَت؟.. ئايا ناتوانآ بة تةنها يةك "بانط" سةرجةمى طرؤى مرؤظ حةشر بكات و كؤيان‏ بكاتةوة؟ حاشا.. ضؤن ناتوانيَت!

ئايا ئةطةر نووسةريَكى دةراسا(خارق)ى بآ‏ويَنة ببيَت و، لة ماوةى تةنها يةك سةعات‏دا = بآ تيَكةلأكردن و لـآتيَك‏ضوون و ناتةواوى = لةسةر يةك لاثةرِةدا و بةوثةرِى جوانى، سآ‏سةد هةزار كتيَب بنووسيَتةوة كة هةموو ثيتةكانى سرِرابنةوة و كوذيَنرابنةوة و، ئنجا ثيَت‏ بوتريَت: "ئةم نووسةرةى كة خاوةنى توانا و ليَهاتنيَكى ئاوةهاية، دةتوانيَت لة ماوةى يةك خولةك‏دا و بة: "لةبةربوون" سةرجةمى كتيَبةكةى تؤ بنووسيَتةوة كة دانراوى خؤيةتى‏و ئيَستا كةوتووةتة ناو ئاوةوة و ثيتةكانى كوذاونةتةوة".. ئايا دةتوانيت بلَيَيت: "ناتوانيَت.. باوةرِ ناكةم"؟!

يان طةر ثادشايةكى موعجيزةكارى ئةوتؤ هةبيَت كة لة ثيَناوى دةرخستنى تواناى خؤى‏دا بؤ خةلَكى و بةلَطةهيَنانةوة لةسةر ئةو توانايةى لة ثيَش‏ضاوى ئةوان‏دا، بة تةنها يةك ئاماذةى خؤى، ضيا لةبن‏بهيَنيَت و، ضةندةها شار بة تةواوةتى بطؤرِيَت و، دةرياكان بكات بة وشكايى.. هةر لة دةماودةمى ئةو كاتانةى كة ئةم كارانةى لـآ دةبينرا، تاشةبةرديَكى زةبةلاح بةرةو شيويَك تليَر بووةوة و رِيَى لة ميوانةكانى ئةو ثادشاية طرت و، ئنجا ثيَت‏ وترا: "بآ هيض طومانيَك، ثادشا ئةو بةردة زةبةلاحة لةسةر ئةو رِآ‏ية لادةبات و، هةرضةندةش طةورة بيَت ثادشا باكى نى‏ية وردوخاشى دةكات و نايةلَيَت رِآ لة ميوانةكانى بطيريَت". ئايا وةلآمةكةت ضةندة بة ورِيَنة و شيَتى دادةنريَت طةر بلَيَيت: "نةخيَر، ناتوانيَت كارى وا بكات"؟!

يان ئةطةر سةركردةيةك ببيَت و بتوانيَت لة ماوةى يةك رِؤذدا سةرلةنوآ يةك بة يةكى سوثاكةى كؤ بكاتةوة كة هةر خؤى يةكةم جار ثيَكى‏هيَنابوون و، ثيَت‏وترا: "ئةم سةركردةية تةنها بة فووثياكردنيَكى بووقى سةربازى دةتوانيَت يةك بة يةكى سةربازةكانى ئةو هيَزانة و سةرجةمى ئةوانةى بلآوبوونةتةوة و تةسريح‏كراون، لة ذيَر ئالآكةى خؤى‏دا كؤبكاتةوة" و، تؤيش لة وةلآم‏دا وتت: "نا.. باوةرِناكةم"؟ ئايا هيَشتا تآ‏ناطةيت كة وةلآمةكةت رِةفتاريَكى ضةندة شيَتانة دةردةخات؟!

ئةطةر لةم سآ نموونةيةى ثيَشوو تآ‏طةيشتوويت، ئةوا فةرموو بير لة: "بةديهيَنةرى نةخشةكيَشى مةزن" بكةرةوة كة هةر لة ثيَش‏ضاوى خؤمان‏دا، بة شيَوة و ويَنةيةكى تابلَيَى جوان و تةواو، زياتر لة سآ‏سةد هةزار جؤرى زيندةوةر بة قةلَةمى: "توانست" و "قةدةر"ى خؤى لةسةر لاثةرِةى زةوى‏دا دةنووسيَت و، لاثةرِة سثى‏يةكةى زستان دةطؤرِيَت بة طةلآ دةم‏ثشكوتووةكانى بةهار و هاوين و، هةموو ئةمانة لةطةلأ يةكترى‏دا تآ‏هةلَكيَش دةكات بآ ئةوةى ئاويَتةى يةكتر ببن و، ثيَكةوة دةيان‏نووسيَت بآ ئةوةى ثالَنان و ئالَؤزى و لـآتيَكضوون و شثرزى لة هيضيان‏دا رِووبدات و، ئنجا هةرضةندةش لة شكلأ و شيَوة‏‏‏ و ثيَكهاتن‏دا لة يةكتر جياوازن، كةضى هيض كام لةوانة بة هةلَة نانووسيَت.. جا ئايا دةطونجآ سةبارةت بةم "ثاريَزطار" و "دانا"يةى كة ثلان و بةرنامةى "طيان"ى درةختيَكى زةبةلاحى لة تؤوة هةرة بضكؤلةكةى‏دا داناوة و لةوآ‏دا دةيثاريَزيَت، بوتريَت: ضؤن دةتوانيَت ثاريَزطاريى "طيان"ى مردووان بكات؟..

يان ئايا دةطونجآ سةبارةت بةو خواوةندة بةتوانا و شكؤمةندةى كة بة خيَرايى‏يةكى يةكجار زؤر طؤى زةوى لة سوورِى سالآنةى‏دا دةخاتةطةرِ، بوتريَت: ضؤن دةتوانيَت زةوى لةسةر رِيَى قيامةت لابدات‏‏؟ يان ضؤن دةيرِووخيَنيَت؟!

يان ئايا سةبارةت بةو خواوةندة شكؤمةند و خاوةن كةرةمةى كة لة نةبوونةوة بة فةرمانى: "كن.. فيكون" طةرديلةكانى لةناو جةستةى سةربازانى زيندةوةران‏دا بةدى‏هيَناوة و رِيَكى‏خستوون و، ضةندةها سوثاى طةورةى لـآ ثيَك‏هيَناون، بوترآ: ضؤن دةتوانيَت تةنها بة يةك هاوار لـآكردن ئةو طةرديلة بناغةيىيانةى كة زووتر ئاشنايىيان لةطةلأ يةكترى‏دا بووة و، ئةو بةشة سةرةكىيانةش كة ثيَشتر لة ذيَر ئالآ و رِيَساى لةشكرى جةستةى ئةو زيندةوةرةدا بوون، سةرلةنوآ كؤ بكاتةوة؟!

ئةوةتا هةر بة ضاوى خؤت ضةندةها نموونةى ضةشنى نموونةكانى حةشرى بةهار دةبينيت كة لة هةموو وةرزيَك و طشت ضةرخيَك‏دا بةديهيَنةرى مةزن بةدييان‏دةهيَنيَت. تةنانةت لة ئالأوطؤرِبوونى شةو و رِؤذ‏‏ و، ثيَكهيَنان و نةهيَشتنى ثةلَة هةورةكانى رِووى ئاسمان‏دا، ضةندين نيشانة و نموونةى حةشر بة ضاوى خؤت دةبينيت.

طةر = بؤ نموونة = خؤت وا دابنيَيت كة لة هةزار سالأ ثيَش ئيَستادايت و، هةردوو بالَى "رِابوردوو" و "داهاتوو" بةرامبةر يةك رِابطريت، ئةوا بة ئةندازةى ذمارةى ضةرخ و رِؤذةكانى هةردوو زةمانةكة نموونةى حةشر و قيامةت دةبينيت!

خؤ ئةطةر دواى ئةوةى كة ئةم هةموو نموونة زؤر و زةبةندانةى حةشرت بة ضاو بينى و، هيَشتا حةشرى جيسمانى و زيندووكردنةوةى جةستةكانت لة عةقلَةوة بة دوور زانى، ئةوا هةر خؤيشت رِادةى نةفاميى ئةو كةسةت بؤ دةردةكةويَت كة ئينكاريى حةشر دةكات!!

سةرنج بدة و بزانة دةستوورى هةرة مةزنى خواى طةورة سةبارةت بةم رِاستى‏ية ضى دةفةرمويَت:

(فانظرْ اِلى آثارِ رحـمتِ الله كيفَ يُحي الاَرضَ بعدَ مَوتِها اِنَّ ذلك لمحُي الموتى وهو على كلّ شىءٍ قدير) (الروم:50).

ثوختةى ئةم قسانة: هيض شتيَك نى‏ية رِآ لة هاتنةديى حةشر بطريَت، بةلَكو هةموو شتيَك داواكار و داخوازى هاتنةديى حةشرة.

بةلَآ، ئةو كةسةى كة وا ئةم "زةوى"ية زةبةلاحة = كة ثيشانطاى شتة سةرسوورِهيَنةرةكانة = بة ضةشنى زيندووكردنةوةى هةر طيانداريَك زيندوودةكاتةوة و دةيشى‏مريَنيَت و، وةك لانكيَكى حةويَنةر و كةشتى‏يةكى جوانى رِازاوةى لـآكردووة بؤ مرؤظ و زيندةوةرانى تر و.. "خؤر"يشى لةم ميوانخانةيةدا كردووة بة ضرا و ئاطردانى ميوانةكانى و.. "هةسارة" طةرِؤكةكان و "ئةستيَرة" ثرشنطدارةكانيش بة فرِؤكةى مةلائيكةتةكانى.. "ثةروةردطاريَتيى" مةزنى تا ئةم رِادةية و، "فةرمانرِةوايى" هةمةلايةنطيرى طةورةى تا ئةم ثلةية، تةنها بةم شتة دنيايى‏ية فانى و لاواز و بةخورِةم و بآ‏نرخ‏‏ و بطؤرِانةوة طير نابن و، دةبآ خانةيةكى ترى هةتاهةتايى و، مةزن و، طةورة‏‏ و‏‏‏‏، نةطؤرِ هةبيَت كة شايانى ئةو "ثةروةردطاريَتى"ية مةزن و "فةرمانرِةوايةتى"ية هةمةلايةنطيرةى ئةو بيَت و، بؤ مةبةستى شادبوون‏‏‏ و بةهرةوةربوونمان بةو خانة و لانانةى ئةوآ، وا هةميشة بؤ هةولَدان و تةقالاى بةردةوام هانمان‏ دةدات و دةعوةتمان دةكات و بؤ ئةويَمان دةبات.

ئنجا هةموو ئةو كةسانةى كة خاوةنى رِؤحى رِوون و، جةمسةرى دلآنى رِووناكن و، داراى ذيريى رِؤشنايى‏بةخشن و، رِووى رِوالَةتيى رِاستىيان ديواودةر كردووة و بةرةو ناوجةرطةى حةقيقةت رِؤشتوون و، شةرةفمةندى: "لةخوانزيكى" بوون.. هةموو ئةوانة، شايةتى لةسةر ئةو رِاستى‏يةى سةرةوة دةدةن و، بة يةكدةنطى ثيَمان رِادةطةيةنن كة: خواى طةورة ثاداشت و سزاى ئامادة كردووة و، بةلَيَنى بآ‏طومان و هةرِةشةى رِاستةقينةى تةواوةتيشى رِاطةياندووة. خؤ "بةلَيَن‏شكاندن" هةرطيز توخنى شكؤمةنديى خاويَنى ئةو ناكةويَت، ضونكة كارى وا، سووكايةتى و خؤزةليل‏كردن دةطةيةنيَت. ئنجا "نةبردنةسةرى هةرِةشة"يش يان لة ضاوثؤشى‏يةوة دةبيَت يان لة كؤلَةوارى‏يةوة. سةبارةت بة يةكةميان ئةوا وةك ئاشكراية "كافريَتى" تاوانيَكى ئةوةندة رِةهاية[21] كة شايانى ضاوثؤشىو لـآخؤش‏بوون نى‏ية. سةبارةت بة دووهةميشيان ئةوا رِوون و ئاشكراية كة ئةو خواوةندةى خاوةنى "توانستى رِةها"ية، طةلـآ خاويَن و دوورة لة كؤلَةوارى و بآ‏دةستةلآتى.

ثاشان هةوالَدةران و شايةتى‏دةرانيش، هةرضةند رِيَباز و مةشرةبيان لة يةكترى جياية، كةضى بة تةواوةتى لةسةر بناغةكانى ئةم مةسةلةية يةكيان طرتووة. ئةو هةوالَدةر و شايةتى‏دةرانة:

لة رِووى ضةندايةتى‏يةوة: ئةوةندة زؤر و زةبةندةن كة طةيشتوونةتة ثلةى "تةواتور" و..

لة رِووى ضؤنايةتى‏يةوة: داراى ثلةى كؤدةنطى(الإجـماع)ن و..

لة رِووى ثلة و ثايةشيانةوة: ئةستيَرة و رِآ‏ثيشاندةر و رِابةر و ئازيز و بينايى ضاوى طرؤى مرؤظايةتين و..

لة رِووى طرنطيشةوة: ئةوان لةم مةسةلانةدا "ثسثؤرِى بابةت" و "بةرةى ضةسثيَنةر"ن. خؤ وةك ئاشكراية برِيارى دوو كةسى "ثسثؤرِ"ى زانستيَك يان سنعةت و ثيشةيةك، بةسةر برِيارى هةزارانى غةيرى ئةوان‏دا ثيَش‏دةخريَت و.. لة هةوالأ و رِيوايةت‏طيَرِانةوةش‏دا قسةى دوو كةسى "ضةسثيَنةر" بةسةر قسةى هةزاران كةسى نةفى‏كةردا سةردةخريَت، وةك: ضةسثاندنى بينينى مانطى يةك شةوةى رِةمةزان كة طوآ لة دوو كةسى ضةسثيَنةر دةطيريَت و قسةى هةزاران نةفى‏كةر ثشت‏طوآ دةخريَت.

كةواتة: لة هةموو جيهان‏دا، هةوالَى لةمة رِاست‏تر و، كيَشةى لةمة حةق‏تر‏‏‏ و، رِاستى‏يةكى لةمة رِوون و ئاشكراتر نى‏ية!

دنيا كيَلَطةية و..

حةشر خةرمانة و..

بةهةشت و دؤزةخيش طةنجينةى داهاتةكانى ئةو كيَلَطة و خةرمانةن.

رِاستيى دةهةم

دةرطاى: "دانايى" و "ضاوديَرى" و "ميهرةبانى" و "دادطةرى"

كة درةوشانةوةى ناوى: "الحكيم" و "الكريم" و "العادل" و "الرحيم"ى خواى طةورةية

ئايا دةطونجآ ئةو "خاوةن مولَكة شكؤمةندة"ى كة لةم ميوانخانة فانى‏يةى دنيادا و، لةم كؤرِى تاقيكردنةوة هةميشة بةرةو نةمان‏ ضووة‏‏‏‏ و، لةم ثيشانطا هةردةم طؤرِاوةى زةوى‏دا، بةم ئةندازةيةى بةرضاومان شويَنةوارى "دانايى" رِوون و.. تا ئةم مةودايةش شويَن‏كارى "ضاوديَرى"ى ئاشكرا و.. تا ئةم ثلةية ئاسةوارى "دادطةرى"ى زالأ و.. بةم رِادةيةش جآ‏دةستةكانى "ميهرةبانى"ى فراوانى خؤى دةرخستبيَت.. ثاشان لة جيهانى "مولك"و "مةلةكووت"ى خؤى‏دا ضةندين خانة و لانةى بةردةوام و دانيشتووانى نةمر و ثلةوثايةى هةميشةيى و بوونةوةرانى هةتاهةتايى نةبيَت و، بةم ثآ‏ية سةرجةمى ئةو حةقيقةتة ئاشكرايانةى ئةم: "دانايى" و "ضاوديَرى" و "دادطةرى" و "ميهرةبانى"ية بة خؤرِايى و هةرِةمةكى برِؤن و بدريَن بة بادا؟

يان ئايا دةضيَتة عةقلَةوة ئةو "دانا شكؤمةندة"ى كة لة نيَوان هةموو بةديهيَنراوانى‏دا مرؤظى هةلأبذاردووة و، كردوويةتى بة طفت‏وطؤلةطةلأكراو(مخاطب)ى هةمةكيى خؤى و ئاويَنةى دةرخةر و ثيشاندةرى ناوة جوانةكانى و، نرخ‏شناس و قةدرزان و تام‏ضيَذى ئةو سةرضاوانةى كة لة طةنجينةكانى ميهرةبانيى ئةودان.. ئةو كةسةى كة لة رِيَى هةموو ناوة جوانةكانيةوة زاتى مةزنى خؤى بة مرؤظ ناساندووة و خؤشى‏ويستووة و خؤيشى لاى ئةو خؤشةويست كردووة.. ئايا دواى هةموو ئةمانة، دةضيَتة عةقلَى هيض مرؤظيَكى ذيرةوة كة ئةو خواوةندة "دانا"ية ئةم مرؤظة هةذارة بؤ ئةو ولآتة هةميشةيى‏يةى خؤى نةنيَريَت و‏‏‏‏، دواى دةعوةت‏كردنى بؤ خانةى ئةويَى، بةختةوةريى هةتاهةتايى ثآ‏ نةبةخشيَت؟

يان ئايا دةضيَتة عةقلَةوة كة هةموو بوونةوةريَك = با "تؤو"يَكيش بيَت = بة ئةندازةى درةختيَك "كار و فرمان"ى بخريَتة ئةستؤ و، بة قةدةر ذمارةى طولَةكانيشى "حيكمةت"ى تيَدا رِةضاو بكريَت و، بة ئةندازةى بةروبوومةكانيشى سوود و "بةرذةوةندى"ى ثيَدا هةلأبواسريَت.. ثاشان ئامانج و مةبةستى "بوون"ى ئةو طشت: "كار و فرمان و، حيكمةت‏و، بةرذةوةندىيانة" تةنها ئةو بةشة كةمة جوزئى‏ية رِووةو دنيا ئاراستةكراوة بيَت كة هيَشتا بة ئةندازةى كيَشى طةرديلةيةكيش داراى بايةخ و طرنطى نى‏ية؟ واتة ئامانجى "بوون"ى تةنها ئةم دنياية بيَت و، ئةو كار و فرمان و، حيكمةت و، بةرذةوةندىيانة نةكريَن بة ضةند تؤويَك بؤ جيهانى مةعنا‏‏ و كيَلَطةى جيهانى دوارِؤذ تاكو ئامانجة رِاستةقينةكانيان لةوآ بةرهةم‏ بهيَنن؟

يان ئايا دةضيَتة عةقلَةوة كة ئةم هةموو فيستظالَة رِةنطين و ئاهةنطة مةزنانةى ليَرةدا ساز دةكريَن، لة ئةنجام‏دا بة هةرِةمةكى و بآئامانج و بآ ناوةرؤك و بآ دانايى برِؤن و لةناوبضن؟! ئايا دةضيَتة عةقلَةوة كة هةموو ئةوانة بؤ مةبةستى دةركةوتنى ئامانجة ئةسلَى‏يةكانيان و بةروبوومة شايستةكانيان بةرةو جيهانى مةعنا و دوارِؤذ ئاراستة نةكريَن؟!

بةلَآ.. ئايا دةطونجآ هةموو ئةوانة بة ثيَضةوانةى حةقيقةت و دذى وةسفة ثيرؤز و ناوة جوانةكانى: "الحكيم" و "الكريم" و "العادل" و "الرحيم"ى خواى طةورة دةربكةون؟.. نةخيَر.. نةخيَر..

يان ئايا دةطونجآ خواوةندى مةزن هةموو ئةو حةقيقةتانةى طشت بوونةوةران بة درؤ بخاتةوة كة بةلَطةى وةسفة خاويَنةكانى: "دانايى و، دادطةرى و، بةخشندةيى و، ميهرةبانى"ى ئةون و، شايةتيى طشت بوونةوةران وةرنةطريَت و، بةلَطةكانى هةموو بةديهيَنراوان و دروست‏كراوان بةتالأ بكاتةوة؟!.. نةخيَر.. نةخيَر..

يان ئايا دةضيَتة عةقلَةوة ئةو خواوةندة مةزنة، تةنها ثاداشتيَكى كةمى دنيايى بة ئةندازةى تالَة موويةك بة مرؤظ ببةخشيَت، لة كاتيَك‏دا كة بة ئةندازةى هةموو تالَة مووةكانى سةرى كار و ئةركى ثآ‏سثاردووة؟ ئايا دةطونجآ ئةو خواوةندة كاريَكى ئاوا ثووضى بآ‏ناوةرؤك و دذى عةدالَةت و حيكمةتى رِاستةقينةى خؤى بكات؟.. نةخيَر.. نةخيَر..

يان ئايا دةطونجآ ئةو خواوةندة طةورةية بة ئةندازةى ذمارةى بةرى هةموو درةختيَك "دانايى" و "بةرذةوةندى" بة هةموو زيندةوةريَك، بةلَكو بة هةموو ئةنداميَكى ئةو زيندةوةرة = بؤ نموونة: وةك زمانى ‏‏= تةنانةت بة طشت بةديهاتوويةكى خؤى، ببةخشيَت و بةمةش "دانايى رِةها"ى خؤى دةربخات.. ثاشـان هةر ئةو خـواوةندة دانـاية، مـانةوة و، هةتاهةتايةتى و، بةختةوةريى هةميشةيى، بة مرؤظ نةبةخشيَت كة مةزنترين "دانايى" و طرنطترين "بةرذةوةندى" و ثيَويست‏ترين "ئةنجامة" و.. واز لة بةخشينى: "مانةوة" و "بةيةك‏شادبوون"و "بةختةوةريى هةميشةيى" بهيَنيَت كة هةر ئةوانةن = لة رِاستى‏دا = دانايىيان كردووة بة دانايى و نيعمةت بة نيعمةت و ميهرةبانيش بة ميهرةبانى؟ تةنانةت هةر تةنها ئةوانةن كة سةرضاوةى هةموو دانايى و نيعمةت و ميهرةبانى‏يةكن؟ ئايا دةطونجآ دةستيان لـآهةلأبطريَت و وازيان لـآبهيَنيَت تا بةرةو دؤلَى بآ‏مةبةستى و بةرباديى رِةها برِؤن و، خؤيشى = خوا نةخواستة = بخاتة هةلَويَستى ئةو كةسةوة كة بالَةخانةيةكى مةزن بنيات‏ بنيَت و، هةزاران نةخش‏ونيطارى رِةنطين لة هةموو بةرديَكى‏دا بنةخشيَنيَت و، لة يةك بة يةكى طؤشةكانى كؤشكةكةيشى‏دا هةزاران ئامرِازى ئارايشت‏دان و جوانكارى و، لة طشت ذووريَكى‏دا هةزاران شتى طرانبةها و ثيَداويستى دابنيَت.. ثاشان سةربان و ميضيَكى بؤ دروست نةكات كة لة هةموو مةترسى‏يةكى ضةشنى: رِووخان و تيَكضوون بى‏ثاريَزيَت؟!.. نةخيَر.. نةخيَر.. ضونكة "خيَر" تةنها لة "خيَرى رِةها" و "جوانى"ش تةنها لة "خاوةن جوانيى رِةها"وة ثةيدا دةبن‏‏‏ و، هةرطيزاوهةرطيز كارى طالَتةجارِى و بآ‏مةبةستى لة خواوةندى خاوةنى "دانايى رِةها" ناوةشيَتةوة.

بةلَآ، هةر كةسآ بة ميَذوودا بضيَتةوة و بة ئةنديَشةى خؤى بؤ سةردةمةكانى رِابوردوو برِوات، ئةوا بة ذمارةى هةموو ئةو سالآنةى بة سةريان‏دا تآ‏دةثةرِيَت، مةنزلأ و، ثيشانطا و، طؤرِةثان و، جيهان دةبينيَت، كة وةك ئةم دنياية و ضةشنى مةيدانى تاقيكردنةوة و ثيشانطاى شتانى ئةم سةردةمة وان.. دةبينيَت كة مردن هةر هةموويانى بةسةركردووةتةوة. هةروةها سةرنج‏ دةدات كة هةرضةندةش جؤر و شيَوةى يةك بة يةكى ئةوانة لة يةكتر جياوازة، كةضى لة: رِيَك‏وثيَكى و، داهيَنان و، دةرخستنى توانا و دانايى بةديهيَنةريان‏دا، تيَكرِا لة يةك دةضن..

هةروةها ئةو كةسة = طةر بينايى دلَى لةدةست‏ نةدابيَت = ئةوةندة رِيَساى رِوونى "دانايى" و، ئاماذةى ئاشكراى "ضاوديَرى" و، نيشانةى زةق و زالَى "دادطةرى" و، بةرهةمى فراوانى "ميهرةبانى" لةو مةنزلَة ئالأوطؤرِبوانةدا دةبينيَت كة واى لـآ دةكةن بة دلَنيايى‏يةوة ثةى‏ ببات بةوةى كة: هةرطيز ناطونجآ دانايى‏يةك هةبيَت لةو "دانايى"يةى كة لةو مةنزلَطايانةدا دةبينريَت كاملأتر بيَت و.. "ضاوديَرى"يةك ببيَت لةضاو ئةوةى كة ئاسةوارى ئاشكراية جوانتر بيَت‏‏ و.. "دادطةرى"يةكى مةزن‏تر هةبيَت لةوةى كة نيشانةكانى رِوون و لة بةرضاودان و.. "ميهرةبانى"يةكيش ببيَت فراوان‏تر بيَت لةمةى كة بةروبوومةكانى بة ئاشكرا دةبينريَن!

خؤ ئةطةر طريمانى مةحالأ بكريَت و وا دابنريَت ئةو ثادشا هةميشةيى‏يةى كة ئةم كاروبارانة بةرِيَوةدةبات و بةردةوام ئةو ميوان و ميوانخانانة دةطؤرِيَت، جآ و رِآ و مةنزلَطاى بةرزى مانةوة و هةميشةيى و.. ثلة و ثايةى نةطؤرِ و.. خانة و لانةى بةردةوام‏و.. رِةعيةتى هةتاهةتايى و.. بةندةى بةختةوةرى نيشتةجيَى ئةو ولآتة هةميشةيى‏يةى خؤى نةبيَت، ئةوا دةبآ = لةو كاتةدا = ئينكاريى بوونى ئاشكرا و لةبةرضاوى ئةو ضوار رِاستى‏يةى: "دانايى و، دادطةرى و، ضاوديَرى و، ميهرةبانى" بكريَت كة ضةند توخـميَكى بةهيَزى هةمةلايةن‏طرن و، وةك توخـمةكانى: رِووناكى و هةوا و خاك و ئاو، رِوون و ئاشكران. ضونكة = وةك زانراوة = ئةم دنياية و هةرضىيةكى تيَداية هيَشتا بةشى ئةوة ناكات كة بة تةواوى ئةو رِاستىيانةى تيَدا دةربكةون.

كةواتة، طةر لة شويَنيَكى تردا شتانيَك نةبن شايستةى دةركةوتنى ئةو رِاستىيانة بن، ئةوا دةبآ بة هةلَويَستيَكى شيَتانةى ضةشنى ئةو كةسةى ئينكاريى "خؤر"ى ناوجةرطةى ئاسمان دةكات، ئيَمةش ئينكاريى ئةو "دانايى"ية بكةين كة لة هةموو شتيَكى بةردةممان‏دا هةية و.. سةرثيَضى لةو "ضاوديَرى"ية دةرببرِين كة لة خؤمان و زؤربةى شتانى دةوروبةرمان‏دا دةيان‏بينين و.. دان بةو "دادطةرى"ية مةزنةدا نةنيَين كة نيشانةكانى طةلـآ ئاشكران[22] و.. ئينكاريى ئةو "ميهرةبانى"يةش بكةين كة لة طشت جآ‏يةك‏دا دةى‏بينين. هةروةها دةبآ ئةو هةموو كاررِايى‏كردنة ثرِ لة "دانايى" و ئيش‏وكارة بة "كةرةم" و نيعمةتة "ميهرةبانى‏بةخشانة"ى بةضاو دةيان‏بينين = خوانةخواستة = بة طالَتة‏‏‏ و طةث و ستةم و غةدريَكيان لة قةلَةم بدةين كة لة رِاستى‏دا خواى طةورة تابلَيَى بةرز و بلَند و دوورة لةو رِةفتارانة و، طةر وابيَت دةبآ رِاستى‏يةكان هةلأبطةرِيَنةوة، كة ئةوةش ئةوثةرِى بةتالأ و مةحالَة، بة رِادةيةكى ئةوتؤ كة ئةو سؤفستائىيانةش ئينكاريى بوونى خؤيانيان دةكرد، بة ئاسانى توخنى ئةم ضةشنة مةحالآنة نةدةكةوتن!

ثوختةى قسة:

ئةو كارانةى لة دنيادا رِوودةدةن وةك:

كؤبوونةوة فراوانةكان بؤ "ذيان" و، جيابوونةوة خيَراكان بؤ "مردن"..

يةكطرتنة مةزنةكان و، هةلَوةشانةوة بة ثةلةكان..

ئاهةنطة مةزنةكان و، درةوشانةوة قةشةنطةكان..

هةموو ئةم كارة مةزنانةى لةم جيهانةدا دةبينريَن، لةطةلأ ئةو ئةنجامة جوزئى و ئامانجة بآ‏نرخة كاتى و ماوة كةمة دنيايىيانةى بةرضاومان‏دا، ثةيوةندى‏يةكى ئةوتؤيان نى‏ية كة شايانى ئةوة بن وابةستةى يةكتر بكريَن. كةواتة ثةيوةست‏كردنى ئةوان بةم ئةنجامة جوزئى و كاتىيانةى دنياوة لةطةلأ ذيرى و دانايى‏دا يةك ناكةويَت، ضونكة ئةم كارة وةكو ئةوة واية كة ضةندةها دانايى مةزن و ئامانجى طةورة طةورةى بة ئةندازةى ضيايةك وابةستةى بةرديَكى يةكجار بضكؤلة و، ئامانجيَكى بآ‏نرخى جوزئى و كاتيى بة قةدةر بةرديَكى بضووكيش ثةيوةستةى ضيايةكى سةختى مةزن، بكريَت!!

واتة: نةبوونى ثةيوةنديى بوونةوةران و كاروبارةكانى دنيا بةو ئامانجةيانةوة كة سةر بة ذيانى دنيان، شايةتيَكى طومان‏برِ و بةلَطةيةكى ئاشكرا و رِوونة لةسةر ئةوةى كة: ئةم بوونةوةرانة رِوويان لة جيهانيَكى ترى غةيرى ئةم دنيا بينراوةية. ضونكة بةروبوومة ناسك‏ و شايانةكانى خؤيان لةوآ دةبةخشن و، ضاويان برِيوةتة ناوة جوانةكانى خواى طةورة و، ئامانجةكانيشيان بؤ ئةو جيهانة دةرِوانن و، هةرضةندةش تؤوةكانيان لة ذيَر خاكى ئةم دنيايةدا ضيَنراون و شارراونةتةوة، بةلآم طولأ و بةرهةمةكانيان لة جيهانى ميسال‏‏دا دةردةكةون و دةثشكوون. واتة: مرؤظ بةثيَى ئةو ليَهاتن و توانايةى ثيَى‏ دراوة، ليَرةدا كردار دةرِويَنيَت و لةو دنياش درويَنةى بةرهةمةكةى دةكات!

بةلَآ، طةر سةيريَكى ئةو رِووةى بوونةوةران بكةيت كة بؤ "ناوة جوانةكانى خواى طةورة" و "دوارِؤذ" دةرِوانن، ئةوا دةبينيت كة:

هةموو "تؤو"يَك = كة موعجيزةى توانستى خواوةندة = بة ئةندازةى درةختيَك ئامانجى زؤر و زةبةندةى هةية..

هةموو "طولأ"يَك = كة وشةى دانستة[23] = خاوةنى ضةندين واتا و ناوةرؤكى ئةوتؤية كة بة ئةندازةى ذمارةى طولَةكانى درةخت دةبن..

هةموو بةريَكيش = كة موعجيزةى سنعةت و ثارضة هؤنراوةى ميهرةبانى‏ية = بة ئةندازةى درةختةكةى، دانايى تيَداية. ئةو رِووةى بةرى درةخت كة لة ئيَمةوة ديارة و بريتى‏ية لةوةى رِؤزيى ئيَمةية، لة رِاستى‏دا تةنها يةكيَكة لةناو هةزاران دانايى‏دا كة لة بةرى هةموو درةختيَك‏دا هةن، ضونكة هةر ئةوةندةى ئةركى سةرشانى تةواوكرد و ناوةرؤكةكةى خؤى رِاطةياند، دةمريَت و لةناو طةدةكانمان‏دا ئةسثةردة دةكريَت.

جا مادةم ئةم شتة فانىيانة لة جآ‏يةكى تردا بةرى خؤيان ثآ‏دةطةيةنن و ثيَشكةشى دةكةن و، ضةندين ويَنةى هةميشةيى لةوآ دادةنيَن و، ضةندةها واتاى نةمر و هةتاهةتاييش دةبةخشن و، لةوآ بة تةواوةتى ذيكر و تةسبيحاتى هةميشةيى خؤيان ثآ‏دةبةخشريَت.. ئةوا مرؤظ تةنها بةوة دةبيَت بة مرؤظى رِاستةقينة كة سةرنج لةو رِووة (بةرةو هةميشةيى رِوانة)ى ئةو بةديهيَنراوانة بدات. ئةو كاتة، لةناو ئةم "فانى"يانةوة رِيَطايةك دةدؤزيَتةوة كة بة "باقى"ى هةميشةيى بطةيةنيَت!

كةواتة، ئةم بوونةوةرانةى كة ثةيتا ثةيتا كؤ دةبنةوة و ثاشان لة يةكتر جيا دةبنةوة و لافاوئاسا دةرِذيَنة ناو طؤمى ذيان و مردنةوة، دةبآ مةبةست و ئامانجيَكى تريان تيَدا رِةضاو كرابيَت. ضونكة بارودؤخى ئةوان = بؤ نموونة = وةك ئةوة واية كة بؤ نمايش ئامادة كرابن! ئةوةتا مةسرةفيَكى يةكجار زؤر بؤ ئامادةكردنى ئةم كؤبوونةوة‏‏‏‏‏ و ليَك‏جيابوونةوة كةم و كورتانة خةرج دةكريَن، تاكو ويَنةيان بطيريَت و ئةو ويَنانةش رِيَك‏بخريَن و ثاشان بة هةميشةيى لةسةر شاشةدا ثيشان بدريَن.

بةم ثآ‏ية، يةكآ لة ئامانجةكانى بةسةربردنى ذيانى كةسى و كؤمةلآيةتى لةم ماوة كةم و كورتةى دنيادا، ئةوةية كة ويَنةى رِووداوةكان بطيريَن و رِيَك‏بكريَن و لةطةلأ يةكترى‏دا ثيَك‏بهيَنريَن و ئةنجامى كردةوةكانى مرؤظ بثاريَزريَن، تاكو لةوآ لة بةردةم كؤمةلَة هةرة مةزن و نمايشة يةكجار طةورةكةدا ثيشان‏ بدريَن و، ليَثرسينةوةيان لةسةر بكريَت و.. بؤ ئةوةيشة كة هةموو توانا و ليَهاتن و بةهرةيةكى مرؤظ بؤ شادبوونى بةو بةختةوةرى‏ية هةرة مةزنةى ئةو دنيا ئامادة بكريَن. ئةوةتا فةرموودةى ثيرؤزى: "الدنيا مزرعة الآخرة" [24] ئةم رِاستى‏ية دةردةبرِيَت.

جا مادةم ئةم دنياية لة واقيع‏دا هةية و.. ئنجا ئاسةوارةكانى: "دانايى و، ضاوديَرى و، ميهرةبانى و، دادطةرى"يان بة ئاشكرا ثيَوة ديارة، ئةوا بة حةتمى و بة ئةندازةى ضةسثاوى و بآ‏طومانيى بوونى دنيا، ئةودنياش هةية و بآ‏طومانة.

مادةم هةموو شتيَكى ئةم دنيايةش لة رِوويةكةوة بؤ ئةو دنيا و جيهانى ئةوآ دةرِوانيَت و رِووى لةوآ‏ية، ئةوا بآطومان كؤضى ئةم طةشتةى ئيَرة بةرةو ئةوآ‏ية.

كةواتة ئةو كةسةى ئينكاريى ئةودنيا دةكات، لة رِاستى‏دا ئينكاريى هةموو دنيا و شتانى ناو دنياى كردووة!

جا هةروةك طؤرِ و ئةجةل ضاوةرِوانيى مرؤظ دةكةن، بة هةمان جؤر، بةهةشت و دؤزةخيش خؤيان بؤ ئامادة كردووة و ضاوةرِوانى طةيشتنى ئةون.

رِاستيى يازدةهةم

دةرطاى: "مرؤظيَتيى"

كة درةوشانةوةى ناوى: "الحق"ى خواى طةورةية

ئايا دةطونجآ خواوةندى "حةق" كة ثةرستراوى حةق و رِاستةقينةية، ئةم مرؤظة دروست‏ بكات.. بؤ ئةوةى ببيَت بة:

رِيَزليَطيراوترينى بةندةى ثةروةردطاريَتيى رِةهاى خؤى و..

بؤ ثةروةردطاريَتى‏ية طشتى‏يةكةشى بةرامبةر هةموو جيهانةكان، لة هةموو بةديهيَنراويَك طرنطتر بيَت و..

لة نيَوان بوونةوةرانى طفت‏وطؤ لةطةلأكراوى خؤى‏دا لة هةموان زياتر ثةى بة فةرمانةكانى ئةو ببات و ليَيان تآ‏بطات و..

لة جوانترين و رِيَك‏ترين شيَوة و، بةرزترين نرخ و بايةخ‏دا بيَت، بة رِادةيةك كة بووبيَت بة ئاويَنةيةكى ئةوتؤ طشت ناوة جوانةكانى خواى طةورة و.. ناوى هةرة مةزن(الأسم الأعظم) و.. درةوشانةوةى ثلةى هةرة طةورةى هةموو ناوة جوانةكانى ئةوى تيَدا دةربكةويَت و..

جوانترينى موعجيزاتى توانستى خوا بيَت و، ئنجا بؤ مةبةستى زانين و هةلَسةنطاندنى طةنجينةكانى ميهرةبانيى خواى طةورة، لة هةموويان كؤئةندام و ئاميَر و تةرازووى زياترى هةبيَت و.. لة طشت بةديهيَنراوان هةذارتر و موحتاج‏ترى نيعمةتة لةذمارةبةدةرةكانى خواى طةورة بيَت و.. لة هةموويشيان زياتر ئازارى فةنا و تياضوون بضيَذيَت و.. ثتر تاسةمةند و موشتاقى مانةوة بيَت‏‏‏ و.. نةرم‏ونيانى و ناسكى و هةذارى و موحتاجيشى لة هةموويان زياتر بيَت و.. هةرضةندةش لة رِووى ذيانى دنياوة لة هةموويان بةدبةخت‏تر بيَت، بةلآم لة رِووى ليَهاتنى سروشتى‏يةوة شيَوةى لة هةموويان بلَند و بةرزتر بيَت..

ئايا دةطونجآ ثةرستراوى "حةق" و رِاستةقينة، "مرؤظ" بةم ضى‏يةتى(ماهية)ية بةدى‏بهيَنيَت، ثاشان بؤ ئةو خانةى هةميشةيى‏يةى نةنيَريَت كة ئةمى مرؤظ شايان و تاسةمةنديةتى و، بةم نةناردنةش "حةقيقةتى مرؤظيَتيى مرؤظ" بسرِريَتةوة و، كاريَكى ثيَضةوانةى "ئةحةققييةتى" خؤى بكات؟.. نةخيَر.. نةخيَر..

ئايا دةضيَتة عةقلَةوة كة: فةرمانرِةواى "حةق" و ميهرةبانى رِةها، ليَهاتنيَكى سروشتيى وا بةرزى بةم مرؤظة بةخشيبيَت بتوانيَت ئةو ئةمانةتة هةرة مةزنة بخاتة ئةستؤى خؤيةوة كة ئاسمانةكان و زةوى‏‏‏ و ضياكان نةيان‏ويست هةلَى‏بطرن، واتة مرؤظى بة جؤريَكى وا بةدى‏هيَنابيَت كة بة: تةرازووة هةندةكى و كارامةيى و ليَهاتنة كةم و بضووكةكانى خؤى، لة: سيفةتة طشتطير و هةمةلايةنة و، كاروبارة هةمةكى و، درةوشانةوة رِةهاكانى ئةو تآ‏بطات..

ئةو خواوةندةى كة مرؤظى لة شيَوةى نةرم‏ونيان‏ترين و كؤلَةوارترين‏‏ و لاوازترينى بوونةوةرانى خؤى‏دا بةدى‏هيَنابيَت و، هةموو ئةو بوونةوةرانةشى = بة رِووةك و ئاذةلَةوة = بؤ ذيَربار خستبيَت و رِام‏‏‏ و طوآ‏رِايةلَى كردبن بؤى، بة رِادةيةك كة ئةمى مرؤظى كردبيَت بة سةرثةرشتيكار و رِيَكخةرى تةسبيحات و ثةرستشى ئةوان..

ئةو خوايةى كة مرؤظى = بة ضةند ثيَوةريَكى بضووك = كردبيَت بة نموونةيةكى كاروبارةكانى خواى طةورة لة طةردوون‏دا و، بانطةوازكار و رِاطةيةنةرى ثةروةردطاريَتيى خواى طةورة بة هةموو بوونةوةران، كة ثةروةردطاريَتىيةكى وةهاية بة كردار و طوفتار خاويَنة، بة رِادةيةك كة ثلةيةكى لة مةلائيكةت بالآترى ثآ‏ بةخشيبيَت و طةياندبيَتية ثايةى: "جآ‏نشينى"..

ئايا دةضيَتة عةقلَةوة كة خواوةندى طةورة ئةم هةموو كار و ئةركانةى بة مرؤظ بةخشيبيَت، بةلآم ئامانج و ئةنجام و بةروبوومةكانى ئةم كار و ئةركانةى ثآ‏ نةبةخشيَت كة: "بةختةوةريى هةميشةيى"ية؟ ئنجا بة نةبةخشينى ئةو بةختةوةرى‏يةش ئةم مرؤظة بهاويَتة ثلةى نزمى‏‏‏‏: زةليلى و رِسوايى و موسيبةت و جؤرةهاى نةخؤشى و طيروطرفتةوة و، بيكات بة بةدبةخت‏ترينى بةديهيَنراوانى خؤى و، ئةم "ذيرى"يةش كة ديارى‏يةكى ثيرؤزى نوورانيى دانستى خوا و هؤيةكى ناسينى بةختةوةرى‏ية، بكات بة ئامرِازيَكى شوومى ئازاربةخش بؤ مرؤظ؟ كة ئةمةش دذى دانايى رِةهاى ئةو خواوةندةية‏‏ و ثيَضةوانةى ميهرةبانيى فراوانى ئةوة؟.. نةخيَر.. نةخيَر..

ثوختةى ئةم قسانة:

هةروةك لة ضيرؤكةكةدا بينيمان كة: ثلة و، فةرمانبةرى و، مووضةى مانطانة و، كار و، كةرةسةكانى ئةفسةرةكة لةناو ثيَناس و تؤمارةكةى‏دا نووسرابوون و، بؤمان رِوون بووةوة كة هةولأ و تةقالا‏‏‏ و‏‏‏كارةكانى ئةو ئةفسةرة لة ثيَناوى ئةم مةيدانة كاتى‏يةدا نين، بةلَكو لة ثيَناوى رِيَز و نيعمةت‏بةخشينةكانى ولآتيَكى بةردةوامى هةميشةيى‏دان..

بة هةمان جؤريش ئةو لايةنة نيان و ناسكانةى كة وان لة "ثيَناس"ى دلَى مرؤظ‏دا و.. ئةو هةست‏ونةستانةى لة "تؤمار"ى عةقلَى ئةودان و.. ئةو طشت ئاميَر و كؤئةندام و كةرةسانةش كة لة سروشتى ئةودا دانراون.. هةموو ئةمانة ثيَكةوة، رِوويان لة بةختةوةريى هةميشةيى كردووة، بةلَكو لة رِاستيش‏دا تةنها لة ثيَناوى ئةو بةختةوةرى‏ية هةميشةيى‏يةدا ثيَى‏ بةخشراون. ئةمةش ئةنجاميَكة كة سةرجةمى ليَكؤلَةران و تيَكرِاى ئةهلى كةشف تياى‏دا يةكيان‏طرتووة.

بؤ نموونة: طةر "تواناى ئةنديَشة"ى مرؤظ = كة يةكيَكة لة هؤكارةكان و ويَنةطرانى بةردةستى "ذيرى"ى مرؤظ = ثيَى‏ بوتريَت: "دةستةلآت و ئارايشى هةموو دنيا و تةمةنيَكى ثتر لة يةك مليؤن سالَت دةدريَتآ.. بةلآم دةبآ بة حةتمى لة ئةنجام‏دا بةرةو نةمان و نةبوون برِؤيت".. دةبينين "ئةنديَشة"ى مرؤظ = ئةطةر هةوا و ئارةزووى نةفس خؤيان هةلَنةقورتيَنن‏ = ئةم ئةنجامى نةمانةى ثآ‏ ناخؤشة و طرفتارى ثةذارة و خةفةتى دةكات..

واتة: طةورةترين شتى ضةشنى دنيا و هةموو شتانى ناوى، طةر ئةنجامةكةى "نةمان" بيَت، ئةوا ناتوانيَت بضووكترين ئاميَرةكانى مرؤظ تيَر بكات، كة ئةنديَشةيةتى!

لةمةوة بة رِوونى دةردةكةويَت كة: ئةم مرؤظةى داراى ئةم هةموو توانا و ليَهاتنة سروشتىيانةية و، خاوةنى: ضةندةها ئاواتى تا ئةبةد خايةنة و، بير و بؤضوونى هةمةطةردوون‏طرة و، ضةندةها ئارةزووى جؤراوجؤريش لة ناخى ئةودا رِةطيان داكوتاوة بؤ طشت ضةشنةكانى بةختةوةريى هةميشةيى.. ئةم مرؤظة، بؤ "هةتاهةتايى" خولقيَنراوة‏‏ و، بة حةتمييش بةرةو هةتاهةتايى و هةميشةيى كؤض‏ دةكات‏‏‏ و، ئةم دنيايةش سةبارةت بةو جطة لة "ميوانخانةى كاتى" و "هؤلَى ضاوةرِوان‏كردنى دوارِؤذ"، ضيى تر نى‏ية.

رِاستيى دوازدةهةم

دةرطاى: "ثيَغةمبةرايةتى"(الرسالة) و "نازلأكردنى قورئان"

كة درةوشانةوةى: "بسم الله الرحـمن الرحيم"ة

ئايا دةطونجآ كةسيَكى ئةوتؤ كة لة لايةنى هةموو ثيَغةمبةرانةوة ثشتى طوفتارةكانى طيرابيَت بةوةى كة موعجيزاتيان تةسديقيان دةكةن.. رِاستيى دةعواكةشى طشت ئةو ثياوضاك و ئةوليايانة بيسةلميَنن كة ئةوانيش كةشف و كةرامةتةكانيان ثشتيان دةطرن.. ئنجا سةرجةمى ئةو زانا و مرؤظة دلأ و ميَشك و دةروون خاويَنانةش شايةتى لةسةر رِاستطؤيى بدةن كة ثالَيان بة ليَكؤلَينةوة وردةكانيانةوة داوة.. ئةو ثيَغةمبةرة ئازيزةى = صلى الله عليه وسلم = كة تا ئةم رِادةية ثشتطير و ثالَثشتى هةبآ و، ئنجا بة هةموو هيَز و توانايةكى خؤيشيةوة رِيَى ئاخيرةت و دةرطاى بةهةشتى خستبيَتة سةرثشت و، لةمةش‏دا هةزار موعجيزةى ضةسثاوى خؤى و هةزاران ئايةتى قورئانى ثيرؤزى خاوةن ئيعجازيش = كة بة ضل رِوو ئيعجازى ضةسثاوة = تةسديقى‏ بكةن و ثشتى‏ بطرن..

ئايا ئيتر دةطونجآ هيض كام لةو وةهمانةى كة طةلـآ لة بالَى ميَش لاوازترن، ئةو رِيَى قيامةت و دةرطاى بةهةشتة دابخةن كة ئةو ثيَغةمبةرة ئازيزة = صلى الله عليه وسلم = كردوويةتيةوة و خستوويةتة سةرثشت؟!

* * *

بةم جؤرة و، لةو رِاستىيانةى ثيَشةوة دةركةوت: "مةسةلةى حةشر" رِاستى‏يةكى رِةط‏داكوتاوى ئةوةندة بةهيَزة كة هيض توانا و هيَزيَك نةتوانيَت لةقى بكات و لة جيَى خؤى‏دا بى‏بزويَنيَت، با ئةو هيَزة هيَندة بةتواناش بيَت كة بتوانيَت طؤى زةوى بجوولَيَنيَت و لةت و ثةتى بكات! ضونكة: خواى طةورة لةسةر داخوازيى: طشت "ناوة جوان" و "سيفةتة مةزنةكانى" خؤى برِيارى هيَنانةديى ئةو رِاستى‏ية دةدات‏‏‏ و.. ثيَغةمبةرة خؤشةويستةكةيشى = صلى الله عليه وسلم = بة هةموو موعجيزات و بةلَطةكانى ثيَغةمبةريَتى‏يةوة تةسديقى‏ دةكات و.. قورئانى ثيرؤزيش بة طشت ئايةت و حةقيقةتةكانى دةيضةسثيَنيَت و.. سةرجةمى طةردوونيش بة هةموو ئايةتة تةكوينى و كاروبارة ثرِ لة دانستةكانى، شايةتيى لةسةر دةدات..

جا ئايا دةطونجآ هةموو بوونةوةران = جطة لة كافران = لةطةلأ خواوةندى "واجب الوجود"دا لةسةر مةسةلةى هاتنةديى حةشر يةك‏بطرن، ثاشان طومانيَكى يةكجار لاوازى دةس‏هةلَبةستى شةيتان بيَت و بيةويَت لةرزة بةو رِاستى‏ية ضةسثاوة رِةط‏داكوتاوة بخات و لة جيَى خؤى‏دا بىلةقيَنيَت؟!.. نةخيَر.. نةخيَر..

هةرطيز وا طومان نةبةيت كة بةلَطةكانى "حةشر" تةنها ئةو دوازدة رِاستىيانة بن كة ئيَمة ليَيان‏ دواين، بةلَكو قورئانى ثيرؤز هةروةك بة تةنها خؤى ئةو رِاستىيانةى فيَر كردين، بة هةزاران رِوو و نيشانةى بةهيَزيش ئاماذة دةكات بؤ ئةوةى كة بةديهيَنةرمان لةم خانةى فانى‏يةوة بؤ خانةى بةقا و هةميشةيى دةمان‏طويَزيَتةوة.

هةروةها لةو طومانةش‏دا نةبيت كة بةلَطةكانى "حةشر" خواستى تةنها ناوة جوانةكانى: "الحكيم و الكريم و الرحيم و العادل و الحفيظ"ى خواى طةورة بن كة ئيَمة باسمان كردن، بةلَكو هةموو ناوة جوانةكانى ترى خواى طةورة كة لة كارسازيى طةردوون‏دا دةدرةوشيَنةوة، داخواز‏‏ و داواكارى هاتنةديى دوارِؤذن.

هةروةها طومانيش نةبةيت ئةو ئايةتة طةردوونىيانةى بةلَطةى "حةشرى دوارِؤذ"ن تةنها ئةوانة بن كة ئيَمة هيَنامانن، بةلَكو زؤربةى بوونةوةران ضةندين ئاسؤ و رِووى ئةوتؤيان هةية كة بة رِاست و ضةث‏دا دةكريَنةوة و دةرِوانن، جا هةروةك رِوويةك لةو رِوانة دةبيَت بة بةلَطة و شايةت لةسةر "بوونى بةديهيَنةرى مةزن"، رِوويةكى تريان ئاماذة بؤ "هاتنةديى حةشر" دةكات و ثةنجةى بؤ رِادةكيَشيَت.

بؤ نموونة:

هةروةك جوانيى سنعةتى ثرِ لة وردةكاريى: بةديهاتنى مرؤظ لة جوانترين شيَوة و بةنرخترين ناوةرؤك‏دا، ئاماذة بؤ: "بةديهيَنةر"ى دةكات.. ئةو هيَز و توانا و ليَهاتنة طشتىيانةش كة لة مرؤظ‏دا هةن و لة ماوةيةكى كةم‏دا تةواو دةبن و ناميَنن، ئاماذة بؤ "حةشر" دةكةن. تةنانةت طةر تةنها يةك "رِوو" بة دوو "رِوانين"ى جيا جيا تةماشا بكريَت، ئةوا بةلَطةى: "بةديهيَنةر" و "حةشر"ى ثيَكةوة تيَدا دةردةكةويَت.

بؤ نموونة:

طةر ماهييةتى كارى: رِيَكخستنى حيكمةت و..

ئارايشتكاريى: ضاوديَرى و..

تةقدير و هةلَسةنطاندنكاريى: دادطةرى و..

نةرم‏ونيانيى: ميهرةبانى..

رِةضاو بكريَن، كة لة زؤربةى شتان‏دا بة ئاشكرا دةبينريَن، ئةوا دةردةكةويَت كة ئةو شتانة "بةديهاتووى دةستى دروستكةريَكى: دانا‏‏و‏‏، كةريم و، دادطةر و، ميهرةبانن"..

ئنجا طةر مةزنى و، هيَز و، رِةهايى ئةم سيفةتانةش لةطةلأ: تةمةن‏كورتى و، كةم‏نرخيى ئةم بوونةوةرانةى دنيادا ثيَكةوة رِةضاو بكريَن، ئةوا "ئاخيرةت" لة نيَوانيان‏دا بة رِوونى دةردةكةويَت.

واتة هةموو شتيَك بة زمانى حالَى خؤى: "آمنت بالله وباليوم الآخر" دووثات‏ دةكاتةوة‏و لة خؤيشى‏دا هةمان رِستة بةرجةستة دةكات، تا بينةرانى بيخويَننةوة.



[1]  بةلَطةى رِوون و طومان‏برِ لةسةر ئةوةى كة رِؤزيى حةلآلَى زيندةوةر بة طويَرةى رِادةى هةذاريى خؤى ثيَى‏ دةبةخشريَت و هةرطيز بةثيَى توانا و هيَز و دةستةلآتى خؤى رِؤزى بةدةست‏ ناهيَنيَت.. ئةوةية كة دةبينيت بةضكة و ساوايان = كة داراى توانا و خاوةنى دةستةلآت نين = رِؤزيى فراوان و زؤريان ثآ‏ دةبةخشريَت، بةلآم ئاذةلَة درِندةكان ذيانيان بة سةختى لـآ دةطوزةريَت! هةروةها وةك لة بةرضاوداية، ماسى‏ية دةبةنطةكان هةميشة قةلَةون‏و، رِيَوى‏و مةيموونة زيرةك و فيَلَبازةكانيش هةردةم لةرِ و لاوازن! كةواتة رِؤزيى حةلآلأ بة ثيَضةوانةى رِادةى توانا و ئيختيارةوة بؤ بوونةوةر ديَت. واتة: تا ئةو بوونةوةرة ثشت بة ويستى خؤى ببةستيَت، ثتر طرفتارى سةختى و ئةركى قورسى ذيان و طوزةران دةبيَت. (دانةر)

[2]  بةلَـآ‏، "خؤنةويستى"ى شيَر، كة لة كاتى برسيَتى‏دا ئةو ثارضة طؤشتةى دةستى دةكةويَت خؤى نايخوات و دةى‏دات بة بيَضووة لاوازةكةى و.. مريشكى ترسنؤكيش كة لة ثيَناوى ثاريَزطارى‏كردنى جووجةلَة بضووكةكانى‏دا ثةلامارى شيَر‏ و سةط دةدات و.. كة درةختى هةنجيريش شيريَكى ثوخت لة قورِ ئامادة دةكات و دةرخواردى بةرةكانى دةدات كة وةك ساوا و بيَضووى ئةو وان. هةموو ئةمانة، لاى كةسانى خاوةنى بينايى دلأ بة رِوونى دةبن بة بةلَطة لةسةر ئةوةى كة هةموويان تةنها بة فةرمانى يةكيَكى ميهرةبان و خاوةن كةرةم و سؤز و شةفةقةتيَكى ئةوتؤ ئةنجام دراون كة ميهر و كةرةم و سؤز و شةفةقةتى ئةو هةرطيز كؤتايى ثآ‏ نايةت.. هةروةها ئةنجامدانى ضةندةها كار و فرمانى ئةوتؤ كة لةوثةرِى هةست و شعوور و دانايى‏دان، لة لايةن ئةو رِووةك و ئاذةلآنةى كة داراى هيض هةست و شعووريَك نين، بة رِوونى دةرى‏دةخات كة: يةكيَكى خاوةن زانيارى و دانايى‏يةكى رِةها هةية سةرثةرشتييان دةكات و بةرةو ئةنجامدانى ئةو كارانة دةيانداتةبةر و، ئةوانيش تيَكرِا بة فةرمانى ئةو دةجوولَيَنةوة. (دانةر)

[3]  دةستةواذةى: "ئايا دةطونجآ" طةلـآ جار لةم ثةيامةدا دووثات دةبيَتةوة، ضونكة مةبةستيَكى طرنط بةدةستةوة دةدات كة بريتى‏ية لةوةى: زؤربةى جار "كافريَتى" و "طومرِايى" لة ئةنجامى "بةدوورزانين"ةوة ثةيدا دةبيَت. واتة مرؤظ ئةو شتةى باوةرِى ثيَى نى‏ية بة دوورى دةزانيَت لة تةرازووى ذيرى‏يةوة، ئنجا بة مةحالَى دادةنيَت و ثاشان دةست بة كوفر و ئينكارى دةكات. بةلآم ئةم وتةية (ثةيامى حةشر) بة ضةندين بةلَطةى طومان‏برِ ضةسثاندى كة: بةدوورزانين و مةحالَيى رِاستةقينة و، دوورى لة تةرازووى ذيرى و، سةختى و طيروطرفتى رِاستةقينة و ئالَؤز كة هةرطيز مومكين نةبآ وابيَت، تةنها لة "كافريَتى" و رِيَبازى "طومرِايى"داية.. طونجاويى رِاستةقينة و، مةعقوولييةتى تةواو و، ئاسانيى تا رِادةى ثيَويستيش، تةنها لة رِيَى ئيمان و رِاستةشةقامى ئيسلامداية.

بة كورتى: فةيلةسووفةكان تةنها لة ئةنجامى "بةدوورزانين"ةوة ثيَيان بةرةو ئينكارى‏كردن هةلأخليسكا. ئةم "وتةى دةهةم"ةش بة دةستةواذةى: "ئايا دةطونجآ" رِوونى‏دةكاتةوة كة دووريى رِاستةقينة لة تةرازووى ذيرى‏يةوة لةكوآ‏داية.. بةم كارةش مشتةكؤلَـيَكى قايمى ئاراستةى دةم‏وثلى ئةوان كردووة. (دانةر)

[4]  بةلَـآ‏، هةموو طولَيَكى جوان كة لةوثةرِى رِازاوةيى و ئارايشت‏داية.. هةروةها طشت بةريَكى رِيَك‏وثيَك كة تابلَيَى داراى وردةكارى و داهيَنانة و، هةريةكةيان لة كؤتايى ضةند ثةليَكى رِةق و تةقى ضةشنى ئيَسك‏دا بة دةزوولةيةكى باريك هةلَواسراون.. بآطومان هةريةك لةمانة رِاطةياندن و بةياننامةيةكى ئةوتؤن كة هةموو كةسيَكى خاوةن هةست و شعوور لايةنةكانى جوانيى سنعةتى خواوةندى بةديهيَنةر و موعجيزةكار و داناى تيَدا دةخويَننةوة! ئيتر بؤ خؤت طشت رِووةك و زيندةوةران لةسةر ئةم نموونةية قياس بكة. (دانةر)

[5]  بةلَـآ‏، ئةم رِووداوة وةك ثةنديَك دةماودةمى ثآ‏ دةكريَت و ناوبانطى دةركردووة، كة دةطيَرِنةوة: جاريَكيان ئافرةتيَكى تابلَيَى جوان لة كؤرِى تايبةتيى خؤى‏دا يةكيَكى كردووةتة دةرةوة لةوانةى كة شةيدا و سةرسوورِماوى جوانيى ئةو بوون. ئةويش لة ناضارى و داخى دلَى خؤى‏دا وتوويةتى: "دةك ئةولاتر بضآ! ضةندة ناشيرينة"! بةمةش ئينكاريى ئةو جوانى‏يةى رِاطةياندووة.. هةروةها: جاريَكيشيان ورضيَك بة ذيَر دارى ميَويَك‏دا تآ‏دةثةرِيَت كة طةلـآ هيَشووى خؤش و بةلةزةتى تريَى ثآدا شؤرِبووبووةوة، ويستى هةندآ لةو ترآ شيرين و بةلةزةتانة بخوات، كاتآ كة دةستى بؤ ثةل و هيَشووةكانى برد دةستى نةيان‏طةشتآ و نةيشى‏توانى بة درةختةكةدا سةربكةويَت، لةبةر خؤيةوة بة داخ و حةسرةتةوة وتى: "لاى‏بة، ناى‏خؤم! ترشة"! بةم قسةية دلَى خؤى دايةوة و لة تاوا ئةويَى جآ‏هيَشت و رِؤشت بة رِيَى خؤيةوة! (دانةر)

[6]  ئةو بوونةوةرانةى كة وةك ئاويَنة وان، هةرضةند خؤيان طرفتارى نةمان و لةناوضوون دةبن بةوةى كة يةك لة دواى يةكتر ديَن و دةرِؤن، بةلآم مانةوةى درةوشانةوةى هةمان جوانيى يةك بة يةكيان لة رِوخسارى ئةوانةى دواى خؤيشيان‏دا، بةلَطةى ئةوةية كة ئةو جوانى‏ية مولَكى خؤيان نى‏ية، بةلَكو ضةند نيشانة و بةلَطةيةكن لةسةر: "جوانىو قةشةنطى‏يةكى ثاك و خاويَن" كة لةوان‏دا دةدرةوشيَتةوة! (دانةر)

[7]  بةلَآ‏، ئةو فةرمانرِةوايةى كة لة ماوةى هةزار و سآ‏سةد و ثةنجا سالَى رِةبةق‏دا (‏ئيَستا زياد لة هةزار و ضوار سةد سالَة‏) لة فةرمانرِةوايةتى‏دا بةردةوام بووة.. ئةو كةسةى كة ذمارةى نةتةوةكةى = زؤربةى كات = لة سآ‏سةدو ثةنجا مليؤن تيَثةرِ دةكات و، هةموو ئةمانةش هةرضى رِؤذة ثةيمان و بةلَيَنى لةطةلأدا نوآ‏ دةكةنةوة و، شايةتى لةسةر ثايةبلَنديى ئةو دةدةن و بةوثةرِى ويست و ئارةزووى خؤيانةوة ملكةضى تةواوى فةرمانةكانى دةبن.. ئةو كةسةى كة نيوةى طؤى زةوى و ثيَنج‏يةكى مرؤظايةتى لة ذيَر سايةى ثيرؤزى ئةودان و مؤركى مةعنةويى ئةويان لةسةر نةخشاوة و، زاتى ثيرؤز و شةريفى ئةو خؤشةويستى دلأ و ثةروةردةكارى طيان و ثاكذكةرى دةروونيانة.. ئةو كةسةى كة خاوةنى ثلةيةكى ئاوا بلَندة، بآ هيض طومانيَك، بةندةى هةرة مةزنى ثةروةردطارى هةموو جيهانةكانة.

جا ئةم بةندة بةرِيَزةى كة ئاوا زؤربةى جؤرةكانى بوونةوةران ثيَشوازى و بةخيَرهاتنيان لة ثيَغةمبةرايةتى و ئةركى سةرشانى ئةو كردووة و، لةم ثيَناوةش‏دا هةريةكةيان يةكآ لة بةروبوومةكانى موعجيزاتى ئةويان طرتووة و بةرهةميان هيَناوة.. بآ هيض طومانيَك ئةم ثيَغةمبةرة مةزنة صلى الله عليه وسلم خؤشةويست‏ترين كةسى بةديهيَنةرى مةزنمانة.

ثاشان ئةو داواكارى‏يةى طرؤى مرؤظ هةيةتى و بة هةموو توانا و ليَهاتنيَكيةوة تكاى مانةوة دةكات و بؤ داواى هاتنةديى ئةم خواستة توند و بةتينةى دةروونى خؤيشى دةلالَيَتةوة، تاكو لةو هةلَديَرةى كة دةيهاويَتة نزمترينى ثلة ثةست و نزمةكانةوة رِزطارى ببيَت و بةرةو بةرزترين ضلَةثؤثةى بلَندى سةربكةويَت و بةرز ببيَتةوة.. بآ هيض طومانيَك ئةم داواكارى‏ية خواستيَكى طةلـآ مةزنة. جا ئةو كةسةش كة بة ناوى طرؤى مرؤظةوة لة بةردةم خواوةندى بةجآهيَنةرى ثيَويستى‏يةكان‏دا ثيَشكةشى دةكات = ئةويش بآ هيض طومانيَك = مةزنترينى هةموو بةندةكانة. (دانةر)

[8]  بةلَآ‏، هةموو ئةو دوعا و نويَذانةى كة لة يةكةم نزا و ثارِانةوةى ثيَغةمبةرةوة صلى الله عليه وسلم تاكو ئيَستا و تا دنياش دنياية نةتةوةى ئيسلام بة طةرمى ئةنجامى‏ دةدةن.. هةروةها ئةو طشت سلآوات و سةلامةى كة هةموو يةكيَكى ئةم نةتةوةية ئاراستةى ثيَغةمبةرى خؤشةويستى صلى الله عليه وسلم دةكةن.. لة رِاستى‏دا "ئامين"كردنيَكى هةميشة و بةردةوامن بؤ ئةو دوعا و نزايةى ثيَغةمبةر صلى الله عليه وسلم و بةشدارى‏كردنيَكى طشتى و فيعلى‏ية لةو دوعايةى ئةودا، بطرة هةموو دروود و سلآويَك كة ثيَشكةشى ئةو دةكريَت، "ئامين" وتنيَكة بؤ ئةو دوعايةى ثيَغةمبةر صلى الله عليه وسلم ئنجا طشت ئةو سلآواتانةى كة يةك بة يةكى نةتةوةكةى لة نويَذةكان‏دا و لة دوعاى دواى قامةتيش‏دا = لاى شويَن‏كةوتووانى مةزهةبى شافيعى = لة رِاستى‏دا "ئامين" وتنيَكى طشتى‏ية بؤ ئةو نزايةى ثيَغةمبةر صلى الله عليه وسلم كة داواى بةختةوةريى هةميشةيى ثآ‏ دةكات. كةواتة ثيَغةمبةر صلى الله عليه وسلم لة دوعا و نزاكانى‏دا تكاى هاتنةديى مانةوة و بةختةوةريى هةميشةيى بؤ طرؤى مرؤظ دةكات. خؤ ئةمةش = لة رِاستى‏دا = ئةو خواستة دةروونى‏يةى سةرجةمى طرؤى مرؤظة كة بة هةموو هيَزيَكيةوة و بة زمانى حالَى سروشتى داواى دةكات و ئاواتةخوازى هاتنةديى ئةو هيوا رِةط‏داكوتاوةى ناخى دلَيةتى. لةبةر ئةوة، هةموو ئةو كةسانةى كة نوورى ئيمان رِووناكيى ئاراستة كردوون و رِؤشنايى ثآ‏ بةخشيون، لة ثشت‏ سةرى ئةو ثيَش‏نويَذة بةرِيَزةيانةوة كة ثيَغةمبةرى ئازيزة صلى الله عليه وسلم رِيز رِيز رِاوةستاون و تيَكرِا "ئامين" بؤ دوعاكانى دةكةن. جا ئايا دةطونجآ ئةم دوعاية قبوولأ و طيرا نةبيَت؟! (دانةر)

[9]  بةلَآ‏، بة هيض جؤريَك ناطونجآ ثةروةردطارى ئةم جيهانة ئاطادارى هةلَس‏وكةوت و رِةفتارةكانى ئةو بةندانةى خؤى نةبيَت كة داراى ثلةى هةرةبةرزى ناو بةديهاتووانى ئةون، لة كاتيَك‏دا كة = وةك بة ضاو دةبينريَت = ئةو ثةروةردطارة بةوثةرِى زانيارى و بةسيرةتةوة كاروبارى طةردوون ئالأوطؤرِ ثآ‏ دةكات‏‏‏‏‏ و بةرِيَوةى‏ دةبات.. هةروةها بة هيض جؤريَك ناطونجآ ئةو ثةروةردطارة زاناية لة كاتيَك‏دا كة ئاطادارى هةموو كردار و بانطةواز‏‏و نزاكانى ئةم بةندة‏‏‏ هةلَبذاردةيةى خؤيةتى، بايةخ بةم دوعا و نزايةى نةدات.. هةروةها هةرطيز ناطونجآ ئةم ثةروةردطارة بةتوانا و ميهرةبانة ئةو دوعايانة طيرا نةكات، لة كاتيَك‏دا كة هةموو ليَبرِان و دةستبةردارى و هةذارى‏يةك لةو بةندةيةى خؤى‏دا دةبينيَت.

بةلَآ‏، بة هةلَهاتنى نوورى ئةم ثيَغةمبةرة صلى الله عليه وسلم بارودؤخى جيهان طؤرِا و، رِاستى و ماهييةتى مرؤظ و طةردوون بة نوور و رِووناكيى ئةو ئاشكرا بوون و ثةردةيان لةسةر هةلَمالَرا و دةركةوت كة: بوونةوةرانى ناو طةردوون ضةند نووسراويَكى "صةمةدانى"ى خواوةندن بة ضةشنيَك كة ناوة جوانةكانى خواى طةورةيان تيَدا دةخويَندريَتةوة‏و، ضةند كارمةند و بوونةوةريَكى بةنرخى ثرِ واتاى ئةوتؤن كة شايستةى مانةوةن. خؤ طةر ئةو نوورةى ئةو نةبواية، ئةوا طةردوون لة ذيَر تاريكايى وةهم و طومانة هةلَةكان‏دا دةمايةوة و، بة نةمان و لةناوضوونى هةتاهةتايى مةحكووم دةكرا و، بآ واتا و سوود و بايةخ دةردةضوو، بطرة دةبووة طالَتةجارِ و زادةى دةستى رِيَكةوت. هةر لةبةر ئةم نهيَنى‏يةشة كة هةرضى شت هةية = ض لة زةوى و ض لة ئاسمانةكان‏دا = لة رِووناكيى نوورى ئةو ثيَغةمبةرة صلى الله عليه وسلم بةهرةمةند دةبن و، بةو ضةشنةى كة طرؤى مرؤظ "ئامين"يان بؤ دوعاكةى ئةو ثيَشةوا و رِابةرةيان كرد، ئةوانيش بة هةمان جؤر ثةيوةنديى خؤيانى ثيَوة دةردةخةن. ئةمةيشت بةلاوة سةير نةبيَت، ضونكة كاكلَة و ناوةرؤكى بةندايةتيى ثيَغةمبةر صلى الله عليه وسلم تةنها دوعا و نزا و لالآنةوةية. بطرة طشت جـم‏وجوولأ و كار و فرمانةكانى طةردوونيش جؤريَكى تايبةتين لة دوعاكردن، بؤ نموونة: طةشةكردنى "تؤو" لةناو خاك‏دا و ئةو ئالأوطؤرِانةى بةسةرى‏دا ديَن، لة رِاستى‏دا جؤرة دوعايةكة كة ئةو تؤوة دةرى‏دةبرِيَت و لة بةديهيَنةرى دةثارِيَتةوة تا بيكات بة درةختيَكى بةرجةستةى بالآبةرزى مةزن. (دانةر)

[10]  بةلَآ‏، دةرخستن و ثيشاندانى نموونة ورد و ناوازة و لةذمارةبةدةرةكانى سةر رِووى ئةو زةوى‏يةى كة لةضاو جيهانى فراوانى دوارِؤذدا لة حوكمى يةك لاثةرِةداية.. هةروةها ثيشاندانى نموونةكانى حةشر و قيامةت لة سآ‏سةد هةزار بةديهاتووى هاوسةنط و رِيَساداردا.. نووسينى هةموويان بةو رِيَسا ناوازةية لةسةر ئةو تاقة لاثةرِةيةى رِووى زةوى‏دا.. بآ‏طومان ئةم كارة، طةلـآ سةخت و ئالَؤزترة لة ضاو ئامادةكردنى ئةو بةهةشتة مةزن و بةرزةى جيهانى فراوانى هةميشةيى‏دا. لةبةر ئةوة، دةتوانرآ بوتريَت: باخضةكانى بةهار، بة رِيَحانة و طولَزارةكانيانةوة، طةلـآ لة بةهةشت زياتر = بةلَكو بة رِيَذةى بةرزيى ثلة و ثايةى بةهةشت بةسةر بةهاردا = سةرنجى سةرسامى و هةستى سةرسوورِمان لة لاى مرؤظ دةورووذيَنن! (دانةر)

[11]  لةسةر "لولاك.. لولاك" زانايان زؤريان وتووة، ض لة بارةى سةنةدةوة، ض لة بارةى واتاكةيةوة. لة هةمووى جوانتر وتةكةى (علي القاري)ية لة شةرحى "شيفا"دا، كة دةلَيَت: "هةرضةند لة سةنةددا لاوازة، بةلآم واتاكةى رِاستة". برِوانة‏‏: (شرح الشفا لعلي القاري 1/6).. بؤ زانينى ئةوةش كة ئةم وتةية واتاكةى رِاستة و خواى طةورة لةبةر ثيَغةمبةر صلى الله عليه وسلم طةردوونى دروست‏كردووة، برِوانة: (الفتاوى = لابن تيمية ج11 ص96=98، مجلد التصّوف). (وةرطيَرِ = لة ضاثة عةرةبىيةكةوة)

[12]  بةلَآ‏، هةلَطةرِانةوة و سةرةونخوون‏بوونى رِاستى‏يةكان كاريَكى مةحالَة، لة هةموويان مةحالَتريش ئةوةية كة ئةو رِاستى‏ية هةلأبطةرِيَتةوة و ببيَت بة شتيَكى ثيَضةوانةى خؤى! ئنجا لة نيَوان ئةم حةقيقةتى: "نةطونجاويى هةلَطةرِانةوةى رِاستى"يةش‏دا رِاستى‏يةك هةية كة هةرطيز بة دذةكةى خؤى رِازى نابيَت، كة ئةويش بريتى‏ية لةوةى: ئةو شتة = لةطةلأ مانةوةى ماهييةتةكةى خؤيشى‏دا = هةلأبطةرِيَتةوة و ببيَت بة شتى ثيَضةوانة و دذى خؤى! وةك ئةوةى جوانيى رِةها = هاودةم لةطةلأ مانةوة و ثاريَزطارى‏كردنى ئةم جوانى‏يةشى‏دا = ببيَت بة ناشيرينيى رِاستةقينة! بةم ثآ‏ية، جوانيى رِوون و ئاشكراى ثةروةردطاريَتيى خواى طةورة، لةطةلأ مانةوةى ئةم ماهييةتةى‏دا، هةلأبطةرِيَتةوة و ببيَت بة شتيَكى دذى خؤى! ئةم جؤرةيان، بة لاى برِيارى عةقلَةوة، لة هةموو مةحالَيَك مةحالأتر و بةتالأترة. (دانةر)

[13]  هةرضةندة طشت دروستكراويَكى ورد و خاوةن نةخشةى ناوازة و ثيَكهاتنى جوان و رِةنطين، طةلـآ بةنرخ و طرانة.. كةضى لةطةلأ ئةوةش‏دا تةمةنةكةى يةكجار كورتة و بوونةكةيشى كاتيَكى كةم دةخايةنآ. كةواتة ئةوانة لة رِاستى‏دا تةنها نموونة و ويَنةى ضةند شتيَكى‏ ترن. جا لةبةر ئةوةى لةمانةدا شتيَكى ئةوتؤ هةية كة لةوة بضيَت سةرنج بؤ لاى حةقيقةتة ئةسلَى‏يةكان رِابكيَشيَت، ئةوا بةلاتةوة كاريَكى سةير و نامؤ نةبيَت طةر بوترآ: ئارايشتى ذيانى دنيا تةنها بؤ ئةوةية كة ضةند نموونةيةك بن بؤ نيعمةتةكانى بةهةشت، لةوانةى كة ثةروةردطارى ميهرةبان بة ضاكة و لوتفى خؤى بؤ بةندة خؤشةويستةكانى ئامادةى كردوون، بطرة حةقيقةت هةر تةنها ئةمةية. (دانةر)

[14]  بةلَآ‏، بؤ "بوون"ى هةر شتيَك ضةندين مةبةست و، بؤ "ذيان"يشى ضةندةها ئامانج هةية. ئةو ئامانج و مةبةستانةش تةنها ئةوانة نين = وةك طومرِايان طومان دةبةن = كة رِوويان لة دنيا و خودى بوونةوةرةكة خؤيةتى تا بآ‏مةبةستى و هةرِةمةكيَتى جيَى خؤيان لة نيَوانيان‏دا بكةنةوة، بةلَكو ئامانج و مةبةستةكانى "بوون" و "ذيان"ى هةموو شتيَك دةبن بة سآ بةشةوة:

يةكةميان: كة لة هةموويان بةرزترة، رِووى لة بةديهيَنةرى مةزنيةتى. واتة ثيشاندانى دروست‏كردن و وردةكارى و ناوازةيى ثيَكهاتنى هةموو شتيَك لة بةرضاوى بينةرى ئةزةلى‏دا بة ضةشنى نمايشى رِةسميى سةربازى. جا بؤ ئةم مةبةستى بينينةى خواى طةورة، ذيانى ئةو شتة = با ضركةيةكيش بيَت = سةروزيادة، تةنانةت هةندآ جار هةر تةنها ئامادةبوونى ئةو شتة بؤ دةرخستنى‏‏ هيَزة ثةنامةكى‏يةكانى، كة هيَشتا نةهاتوونةتة جيهانى بوون و وةك نييةتى ئةو شتة وان، سةروزيادى هاتنةديى ئةم مةبةست و ئامانجةية. نموونةى ئةمة وةك ئةو بوونةوةرانةى كة بةخيَرايى ديَن و دةرِؤن و، ضةشنى ئةو "تؤو"انةى كة بؤيان نةرِةخسا طولأ و بةرةكانيان ببةخشن، هةموو ئةمانة، ئةم ئامانج و مةبةستةمان بؤ دةردةخةن. كةواتة هةرطيز بآ‏مةبةستى و بآ‏سوودى لة دروست‏بوونى هيض كام لةوانةدا نى‏ية. واتة: يةكةم ئامانجى بوونى هةموو شتيَك ئةوةية كة بة "بوون" و "ذيان"ةكةى، موعجيزاتى توانست و ئاسةوار و جآ‏دةستى بةديهيَنةرى خؤى لة بةردةم بينينى ضاوديَريى خاوةن و ثادشاى شكؤمةندى‏دا دةربخات.

بةشى دووهةمى ئامانجى "بوون" و مةبةستى "ذيان": رِووةو خاوةن هةست و شعوورةكان دةرِوانيَت. واتة: هةر شتيَك ديَتة جيهانى بوون، لة رِاستى‏دا نامةيةكى ثرِ لة حةقيقةت و ثارضة هؤنراوةيةكى ناسك و نيان و وشةيةكى حيكمةت‏بةخشى ثةروةردطارة، كة بةديهيَنةرى مةزن لة بةرضاوى مةلائيكةت و جيننى و ئاذةلأ و مرؤظ‏دا ثيشانى‏ دةدات، تاكو ئةوانة سةرنجى تيَرِامانى ئاراستة بكةن. واتة: هةموو شتيَك جيَى سةرنجدان و خويَندنةوة و ثةند‏ لـآ‏وةرطرتنة بؤ هةر خاوةن هةست‏ و شعووريَك بؤى برِوانيَت.

بةشى سآ‏هةمى ئامانجى "بوون" و مةبةستى "ذيان": رِووةو خودى ئةو شتة دةرِوانيَت. وةك: لةزةت‏ضةشتن و، خؤش‏رِابواردن و، ذيان‏بةسةربردن بة شادى و كامةرانى و، غةيرى ئةمانةش لة ئامانج و مةبةستة هةندةكى‏يةكان. بؤ نموونة: سووديَكى بةرهةمى كارى كةشتيوان لة كةشتيى مةزنى ثادشادا بؤ خؤى دةطةرِيَتةوة كة بريتى‏ية لة كريَى كارةكةى. كةضى ئةم سوودةى كة بةم دةطات يةك لة سةدى بةرهةمةكانى ئةو كةشتى‏ية مةزنةية، بةلآم نةوةدونؤ بةرهةمةكانى ترى دةطةرِيَنةوة بؤ خاوةنةكةى كة ثادشاية. بةم جؤرة، دةركةوت كة ئةطةر ئةو ئامانج و سوودةى لة هةر شتيَك‏دا هةية و بؤ خودى خؤى و دنياكةى دةطةرِيَتةوة بريتى بيَت لة يةك ئامانج و سوود، ئةوا نةوةدونؤ مةبةست و ئامانجى بؤ بةديهيَنةرى مةزنى دةطةرِيَتةوة. كةواتة لة زؤرو زةبةندةيى ئةم ئامانجانةدا دةتوانريَت "دانايى"و "بةخشندةيى" بة جيا جيا ببينريَن، واتة جياوازيى نيَوان: "دةست‏ثيَوةطرتنى رِةها" و "سةخاوةتى رِةها" بزانريَت كة بة رِوالَةت وةك دوو شتى ثيَضةوانة و دذى يةكتر ديَنة بةرضاو. وا ئةم مةبةستة بةمةى‏ خوارةوة رِوون دةكةينةوة:

طةر لة دروست‏بوونى بوونةوةران‏دا تةنها يةك مةبةست و ئامانج رِةضاو بكريَت، ئةوا ئةو كاتة تةنها "بةخشندةيى" و "سةخاوةت" زالأ دةبن و، ناوى: "الجواد"ى خواى طةورة دةردةكةويَت و دةدرةوشيَتةوة. بؤ نموونة و بةثيَى ئةو تةنها ئامانجة رِةضاوكراوة: بةروبووم و دةغلأ و دانةكان تابلَيَى زؤر و لةذمارةبةدةرن. واتة زؤرى‏يةكةيان بةخشندةيى و سةخاوةتيَكى رِةها دةطةيةنن. بةلآم ئةطةر هةموو مةبةست و ئامانجةكان ثيَكةوة رِةضاو بكريَن، ئةوا "دانايى" دةردةكةويَت و زياتر زالأ دةبيَت و، ناوى "الحكيم"ى خواى طةورة ثتر دةدرةوشيَتةوة. ئةو كاتةش ذمارةى حيكمةت و ئامانجة ثيَويستةكانى تاقة بةريَكى تةنها يةك درةخت بة ئةندازةى ذمارةى بةرةكانى ئةو درةختة دةبن و، ئيتر ئةم ئامانج و مةبةستانة بةسةر هةر سآ بةشة ناوبراوةكان‏دا دابةش دةبن. جا ئةم مةبةست و ئامانجة طشتييانة ئاماذة بؤ دانايى‏يةكى بآ‏كؤتايى و دةست‏ثيَوةطرتن(إقتصاد)يَكى بآ‏سنوور دةكةن، ئةو كاتةش "دانايى رِةها" لةطةلأ "بةخشندةيى و سةخاوةتى رِةها"دا كؤدةبنةوة كة بة رِوالَةت وةك دذى يةكتر دةردةكةون. بؤ نموونة: يةكيَك لة ئامانجةكانى بوونى سوثا ثاريَزطارى‏كردنى رِيَسا و ئاسايشة. خؤ ئةطةر تةنها لةم طؤشةيةوة سةيرى سوثا بكريَت، دةبينريَت ذمارةى سوثا زياد لة ثيَويستة. بةلآم طةر لةطةلأ ئةو مةبةستةدا ئامانجةكانى ترى بوونى سوثا رِةضاو بكريَت، وةك: ثاراستنى سنوور و، جيهادكردنى دوذمنان و، جطة لةمانةش لةو ئامانجة طشتييانة، ئةوا دةردةكةويَت كة ذمارةى سوثا لةوانةية سةروزياد بيَت. كةواتة لة رِةضاوكردنى طشت ئامانجةكان‏دا هاوسةنطى‏يةك دةبينريَت كة بة تةرازووى "دانايى" رِاطير كراوة. ئةو كاتة "حيكمةت" و "مةزنى"ى حكوومةت ثيَكةوة كؤدةبنةوة. بةم جؤرة، لةم حالَةتةدا دةتوانريَت بوتريَت: ذمارةى سوثا زياد لة ثيَويست نى‏ية. (دانةر)

[15]  بةلَآ‏، طةلآ و بةر و طولَى سةر لق و ثةلى درةختةكان = كة طةنجينةى رِؤزيدانى ميهرةبانيى خواوةندن = لة دواى ثيربوونيان و بةجآ‏هيَنانى ئةركى ئةستؤيان، دةبآ كؤض‏ بكةن، تاكو رِآ لةوانةى دواى خؤيان نةطيريَت كة وةك لافاو ديَن و شويَنى ئةمان دةطرن. دةنا دةبن بة بةربةستيَكى سةخت لة بةردةم فراوانيى ميهرةبانيى خوادا‏ و ثةردةيةكى ئةستوور لة رِووى خوشك‏ و برايانى خؤيان‏دا‏‏‏ كة‏‏‏‏‏ ئةوانيش بؤ ئةنجامدانى ئةركى خؤيان ديَنة طؤرِآ. ئةمة سةرةرِاى ئةوةى كة هةر خؤيشيان بة نةمانى سةردةمى لاوييان، دةذاكيَن و سيس‏ دةبنةوة. بةم جؤرة، وةرزى بةهار وةك ئةو درةختة بةردارة حةشر ثيشان‏دةرة واية و.. مرؤظى هةموو ضةرخيَكيش درةختيَكى بةردارى ثرِ لة دانايى و ثةند و عيبرةتة و.. طؤى زةوييش = بة طشتى = درةختى توانستيَكى ناوازةى داهيَنكارة و.. دنياش درةختيَكى قةشةنط و رِةنطينى ئةوتؤية كة بةروبوومةكانى خؤى بؤ بازارِى قيامةت بةرِآ‏ دةكات. (دانةر)

[16]  سةيرى ثةراويَزى ويَنةى حةوتةم بكة. (دانةر)

[17]  بةلَآ‏، ئةو "رِابوردوو"ةى كة دةكةويَتة نيَوان كاتى ئيَستا و سةرةتاى دروست‏بوونى جيهانةوة = وةك ئاشكراية = ثرِة لة ضةندةها رِووداوى جؤراوجؤر= هةموو رِؤذيَكى ئةو رِابوردووةش كة هاتووةتة جيهانى "بوون"ةوة، وةك ديَرِيَك واية و، هةموو سالَيَكيشى لاثةرِةيةكة و، طشت ضةرخيَكيشى كتيَبيَكة قةلَةمى قةدةر نووسيويةتى و نةخشةى كيَشاوة و دةستى توانستيش بةوثةرِى دانايى و رِيَك‏وثيَكى ئايةتة موعجيزةكارةكانى خؤى تيَدا نووسيوةتةوة.. ئنجا "داهاتوو"يش كة هةر لة ئيَستاوة تا قيامةت و بةهةشت و ئةبةدييةت دريَذة دةكيَشيَت، يةكيَكة لة شتة طونجاوةكان(الممكنات) واتة هةروةك "رِابوردوو" بريتى‏ية لة ضةند رِووداويَك كة بة رِاستى و واقيعى رِوويان‏داوة، "داهاتوو"يش مومكيناتن، دةطونجآ بة واقيعى رِوو بدةن. جا ئةطةر زنجيرةى ئةم دوو كاتة بةرامبةر يةكتر رِاطير بكريَن، ئةوا دةردةكةويَت كة ئةو كةسةى "دويَنآ" و بةديهاتووانى ناو دويَنيَى بةدى‏هيَنا، دةشتوانيَت "سبةينآ" و بةديهاتووانى ناو سبةينيَش بةدى‏بهيَنيَت. هةروةها طومان لةوةش‏دا نى‏ية كة بوونةوةران و شتانى دةراسا(خارق)ى سةردةمى "رِابوردوو" = كة ثيشانطاى هةموو شتيَكى سةير‏‏ و سةرسوورِهيَنةرة = تيَكرِا موعجيزاتى خواوةندى بةتواناى شكؤمةندن و شايةتيَكى بةهيَزى طومان‏برِن لةسةر ئةوةى كة خواى طةورةى بة دةستةلآت دةتوانيَت هةموو كاتةكانى "ئايندة" و تيَكرِاى مومكيناتى ناويشى بةدى‏بهيَنيَت و طشت‏ موعجيزات و لايةنة سةرسوورِهيَنةكانى بةديهاتووانى خؤى تيَدا ثيشان‏ بدات.

بةلَآ‏، ئةو كةسةى بتوانيَت تةنها يةك دانة "سيَو" بةدى‏بهيَنيَت، دةشتوانيَت هةموو سيَوةكانى ناو ئةم جيهانة، تةنانةت سةرجةمى بةهارى مةزن بةدى‏بهيَنيَت، ضونكة ئةو كةسةى نةتوانيَت بةهار بةدى‏بهيَنيَت تواناى بةسةر دروست‏كردنى يةك تاقة سيَويش‏دا ناشكيَت، ضونكة ئةو يةك دانة سيَوة لة كارطةى ئةو بةهارةدا دةضنريَت و تان‏وثؤ دةكريَت. كةواتة ئةو يةك دانة سيَوة نموونةيةكى ثوختى درةخت‏‏ و باخى سيَوةكةية، بطرة نموونةى هةموو بوونةوةرانة بة طشتى. ئنجا هةر ئةو يةك دانة سيَوة لة رِووى سنعةت و وردةكاريى بةديهاتنيشيةوة موعجيزةى سنعةتى ثةروةردطارة، ضونكة هةموو يةكآ لة تؤوةكانى، ميَذووى ذيانى درةختةكةى ئةوى تيَدا تؤمار كراوة. جا ئةو كةسةى كة بةم شيَوة ناوازةية بةديى‏دةهيَنيَت، هةرطيزاوهةرطيز بةديهيَنانى هيض شتيَكى بةلاوة قورس و طران نى‏ية.

هةروةك ئةمة واية، هةر بةم جؤرةش: ئةو كةسةى "ئةمرِؤ"ى هيَناوةتة بوون، دةتوانيَت قيامةتيش بةدى‏بهيَنيَت.. ئةو كةسةى بةهارى بةدى‏هيَناوة، دةتوانيَت حةشريش بةدى‏بهيَنيَت.. ئةو كةسةى جيهانةكانى ثيَشينى خستة رِوو وة بةوثةرِى دانايى و رِيَك‏وثيَكى بةسةر تةنافى زةمان‏دا هةلَى‏واسين، بآطومان هةر ئةو كةسة دةشتوانيَت ضةندين جيهانى تر بخاتة رِوو وة بةسةر تةنافى "داهاتوو"دا هةلَيان‏ بواسيَت، هةروةك بة حةتمى و بآ هيض طومانيَكيش ئةو كارة لة واقيع‏دا ئةنجام‏ دةدات..

ئيَمة لة زؤربةى "وتةكان" بة تايبةت لة "وتةى بيست‏ودووهةم"دا بة ضةشنيَكى طومان‏برِ ضةسثاندمان كة: "ئةو كةسةى نةتوانيَت هةموو شتيَك بةدى‏بهيَنيَت ناشتوانيَت هيض شتيَك بةدى‏بهيَنيَت. خؤ هةر كةسيَكيش بتوانيَت تةنها يةك شت بةدى‏بهيَنيَت، دةتوانيَت هةموو شتيَكى تريش بةدى‏بهيَنيَت. بة هةمان جؤر طةر بةديهيَنانى شتان بةدةست يةك زاتى بةديهيَنةرى تةنياوة بيَت، ئةوا بةديهيَنانى هةموو شتان بة ئةندازةى بةديهيَنانى يةك دانة شت ئاسان دةبيَت. طةر بيشدريَتة ثالأ هؤكارة جؤراوجؤرةكان و بةديهيَنةرانى زؤروزةبةندة، ئةوا ئةو كاتة بة ئةندازةى ثلةى نةطونجان(الإمتناع) و مةحالَى، بةديهيَنان كاريَكى سةخت و مةحالأ دةبيَت. (دانةر)

[18]  وةك: رِةط و بنجى طيا و درةختةكان. (دانةر)

[19]  وةك: طةلآ و بةروبوومةكان. (دانةر)

[20]  عن أبي هريرة رضي الله عنه فال: قال رسول الله = صلى الله عليه وسلم: إ ضرس الكافر أو ناب الكافر مثل أحد وغلظ جلده مسيرة ثلاث. رواه مسلم. (4/2189). (وةرطيَرِ = لة ضاثة عةرةبىيةكةوة).

[21]  بةلَآ‏، "كافريَتى" سووكايةتى‏ ثآ‏كردن و بآ‏نرخ‏ زانينى بوونةوةرانة بة طشتى، ضونكة "كوفر" بوونةوةران بة: "بآ‏مةبةستى" و "بآ‏سوودى" تؤمةتبار دةكات و، لة هةمان كاتيش‏دا ناوة جوانةكانى خواى طةورة بةدرؤ دةخاتةوة، لةبةر ئةوةى كة "كوفر" ئينكاريى درةوشانةوةى ئةو ناوانة دةكات كة لةناو ئاويَنةى بوونةوةران‏دان و، بةدرؤخستنةوةى هةموو بوونةوةرانيشة، ئةوةتا شايةتى‏دانى ئةوان لةسةر "وةحدانييةت" وةرناطريَت. لةبةر ئةمانة، "كافريَتى" هةموو هيَزة مةعنةوى‏يةكانى مرؤظ و طشت ليَهاتنةكانى تيَك‏دةدات، بة رِادةيةك كة تواناى وةرطرتنى خيَر و ضاكةى لـآ‏ دادةمالَيَت. كةواتة "كوفر" تاوانيَكى طةلـآ طةورةية و، دةست‏دريَذى كردنة بؤ سةر مافى هةموو بوونةوةران و سةرجةمى ناوة جوانةكانى خواى طةورة. لةبةر ئةوة و، لةبةر ثاراستنى ئةو مافانة‏‏‏ و، بة بؤنةى وةرنةطرتنى خيَر لة لايةن دةروونى مرؤظى كافرةوة، "كافريَتى" داخوازى بآ‏بةش‏ بوونة لة "ضاوثؤشى و لـآ‏خؤش‏بوون" وةك ئايةتى: (إنّ الشركَ لظلمٌ عظيم) (لقمان:13) ئةم واتاية رِادةطةيةنيَت. (دانةر)

[22]  بةلَآ‏، "دادطةرى" دوو كةرتة: ئيجابى و سةلبى. كةرتة ئيجابى‏يةكةيان بريتى‏ية لةوةى: طشت خاوةن مافيَك هةموو مافيَكى خؤى بدريَتآ. شتيَكى بةلَطةنةويستة كة ئةم بةشةى دادطةرى شموولى هةموو ئةو شتانة دةكات كة لة دنيادا هةن. ضونكة وةك لة "رِاستيى سآ‏هةم"دا ضةسثاندمان: هةموو شتانى ناو ئةم دنياية داواى هةر شتيَك لة بةديهيَنةرى شكؤمةنديان بكةن كة بؤ "بوون" و "مانةوةى ذيان"يان ثيَويستيان بيَت، ئيتر ئةم داواكردنة ض بة زمانى ليَهاتنيان بيَت و ض بة زمانى ثيَداويستى‏ية سروشتى‏يةكانيان و ض بة زمانى ناضارييان، ئةوا بة تةرازوويةكى وردى تايبةتى و ضةند ثيَوةريَكى ديارى‏كراو ئةو خواستةى بؤ دابين‏ دةكريَت و دةى‏دريَتآ. واتة بة ئةندازةى ئاشكرايى "بوون" و "ذيان" ئةم‏‏‏‏‏‏ بةشةى "دادطةرى"ش رِوون و ئاشكراية.. بةلآم بةشة سةلبى‏يةكة بريتى‏ية لةوةى كة: ناحةقويستان و ستةمكاران تةمآ بكريَن. واتة: بة سزادانى ناحةقويستان حةق رِاطير بكريَت و حةقى خؤى بدريَتآ‏‏‏! ئةم بةشةيان هةرضةند بة رِوونى لةم دنيادا دةرناكةويَت، بةلآم ضةندةها نيشانة و ئاماذةى زؤر هةن كة بةلَطةن لةسةرى. وةك: ئةو زللةى تةمآ و قامضيى سزادانةى كة ئاراستةى قةومى عاد‏ و سةموود كران، بطرة قةومة ياخى‏يةكانى ئةم سةردةمةش. هةموو ئةمانة، بة ضةشنيَكى ئاشكرا و بآ‏طومان، زالأبوون و دةستةلآتداريى "دادطةرى"ى بةرز و مةزنى خواوةندمان بؤ دةردةخةن. (دانةر)

[23]  طةر دةلَيَيت: بؤضى زؤربةى نموونةكانت لة تؤو و، طولأ و، بةرى درةخت دةهيَنيتةوة، لة وةلآم‏دا دةلَيَين: ضونكة ئةمانة ناوازةترين و سةرسوورِهيَنةرترين‏‏ و ناسك‏ترينى موعجيزاتى توانستى خواى طةورةن. طومرِايان‏‏‏ و سروشت‏ثةرستان‏‏‏‏ و شويَن‏كةوتووانى فةلسةفةى ماددى، لةبةر ئةوةى نةيان‏توانى ئةو نووسينة وردانة بخويَننةوة كة قةلَةمى قةدةر و توانستى خواى طةورة لةمانةدا نووسيويانن، طرفتارى سةرطةردانى بوون و، لةناو ئةو تؤو و طولأ‏و بةرانةدا نوقم بوون و، كةوتنة ليتاوى ضةثةلَى سروشتةوة. (دانةر)

[24]  (الدنيا مزرعة الآخرة) قال في المقاصد: لم أقف عليه مع إيراد الغزالي له في الإحياء. وقال القاري: قلت: معناه صحيح مقتبس من قوله تعالى: (من كان يريد حرث الآخرة نزد له في حرثه)(الشورى:20). برِوانة: (كشف الخفاء)ى (عةجلوونى) حةديسى ذمارة 1320. (وةرطيَرِ).